Вікіпэдыя be_x_oldwiki https://be-tarask.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Мэдыя Спэцыяльныя Абмеркаваньне Удзельнік Гутаркі ўдзельніка Вікіпэдыя Абмеркаваньне Вікіпэдыі Файл Абмеркаваньне файла MediaWiki Абмеркаваньне MediaWiki Шаблён Абмеркаваньне шаблёну Дапамога Абмеркаваньне дапамогі Катэгорыя Абмеркаваньне катэгорыі Партал Абмеркаваньне парталу TimedText TimedText talk Модуль Абмеркаваньне модулю Event Event talk Аршанскі раён 0 4922 2677944 2672242 2026-07-06T22:42:45Z SergeiSEE 38150 2677944 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Аршанскі раён |Назва ў родным склоне = Аршанскага раёну |Краіна = [[Беларусь]] |Сьцяг = |Гімн = |Статус = |Уваходзіць у = [[Віцебская вобласьць]] |Улучае = |Цэнтар = [[Ворша]] |БуйныГорад = |БуйныяГарады = [[Арэхаўск]], [[Барань]], [[Копысь]] |ДатаЎтварэньня = 17 ліпеня 1924 |Кіраўнік = Ігар Ісачэнка |Назва пасады кіраўніка = Старшыня раённага<br/>выканаўчага камітэту |Насельніцтва = 154 943<ref name="belstat2019" /> |Год перапісу = 2019 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = 92,9 |Месца паводле шчыльнасьці = 6 |Нацыянальны склад = беларусы — 92,01%<br/>расейцы — 5,99%<br/>астатнія — 2%<ref name="perapis2009"/> |Плошча = 1667,73<ref name="kadastar">[https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc Дзяржаўны зямельны кадастар Рэспублікі Беларусь] (паводле стану на 1 студзеня 2011 г.){{ref-ru}}</ref> |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Мапа = Viciebsk Province, Vorša District.svg |Памер мапы = 270 |Часавы пас = [[Унівэрсальны каардынаваны час|UTC]] +3 |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375-21-61 |Паштовыя індэксы = 211 0хх |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = http://orsha.vitebsk-region.gov.by/ |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|Беларусь}} }} [[Файл:Kudajeva 2.JPG|міні|310пкс|[[Вялікі камень кудаеўскі]]]] [[Файл:Belarus-Smalyany-Church_of_Virgin_Mary-1.jpg|міні|310пкс|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Смаляны)|Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі]] у Смалянах]] [[Файл:Orsha-M1Route.JPG|міні|310пкс|Аўтамагістраль М1, перакрыжаваньне пад Воршай]] '''Арша́нскі раён''' — [[адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел|адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] на паўднёвым усходзе [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Плошча раёну складае 1667,73 км². Насельніцтва на 2019 год — 154 943 чалавек<ref name="belstat2019" />. Адміністрацыйны цэнтар — [[горад]] [[Ворша]]. == Геаграфічнае становішча == Мяжуе з [[Талачынскі раён|Талачынскім]], [[Лёзьненскі раён|Лёзьненскім]], [[Сеньненскі раён|Сеньненскім]], [[Дубровенскі раён|Дубровенскім]] раёнамі Віцебскай вобласьці і [[Шклоўскі раён|Шклоўскім]], [[Горацкі раён|Горацкім]] раёнамі [[Магілёўская вобласьць|Магілёўскай вобласьці]]. Працягласьць з поўначы на поўдзень 53 кілямэтры, з захаду на ўсход — 44 кілямэтры. == Прырода == === Рэльеф === Паверхня пераважна пагорыстая <!--узгорыстая?-->і плятопадобная, паўднёвая частка на [[Аршанска-Магілёўская раўніна|Аршанска-Магілёўскай раўніне]], у цэнтры — [[Аршанскае ўзвышша]], на поўначы — частка [[Лучоская нізіна|Лучоскай нізіны]]. Пераважаюць вышыні 180—220 м над узроўнем мора, найвышэйшая адзнака 237,5 м (на паўночны захад ад вёскі [[Стайкі (Аршанскі раён)|Стайкі]]). === Карысныя выкапні === Карысныя выкапні — [[даляміт]]ы, [[пяскова-жвіровы матэрыял]], [[будаўнічыя пяскі]], [[легкаплаўкія гліны]]. Здабыча [[торф]]у. === Клімат === Клімат [[кантынэнтальны клімат|умерана кантынэнтальны]]. Сярэдняя тэмпэратура студзеня паводле 1996 году — 7,8&nbsp;°C.<ref name="belen">{{Кніга|аўтар = С. І. Сідар |частка = Орша|загаловак = Беларуская энцыклапедыя: У 18 т|арыгінал = |адказны = |выданьне = |месца = Мн.|выдавецтва = БелЭн|год = 1996|том =1.А-Аршын. |старонкі = 542 |старонак = |сэрыя = |isbn = 985-11-0036-6}}</ref> Сярэдняя тэмпэратура студзеня −7,9&nbsp;°C, ліпеня 17,7&nbsp;°C. Ападкаў 627 мм за год<ref name="belen"/>. Сярэдняя колькасьць ападкаў — 656 мм/год. Працягласьць [[вэгетацыйны пэрыяд|вэгетацыйнага пэрыяду]] складае 184 дні. === Гідраграфія === Найвялікшая рака — [[Дняпро]] з прытокамі [[Адроў]], [[Аршыца]] (справа), [[Крапівенка (прыток Дняпра)|Крапівенка]] і [[Лешча]] (зьлева). Найбуйнейшыя азёры на тэрыторыі раёну: [[Вялікае Арэхаўскае]], [[Дзевінскае]], [[Кузьміно (возера)|Кузьміно]], [[Карэсіна]], [[Перавалачнае]]. Гушчыня натуральнай рачной сеткі 0,43 км/км². === Глебы === Глебы сельскагаспадарчых угодзьдзяў: дзярнова-падзолістыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя (3%), тарфяна-балотныя (3%), поймавыя (2,5%), паводле мех. складу — сугліністыя (84,9%), супясчаныя (11,4%), тарфяныя (3%), пясчаныя (0,7%). Пад сельскагаспадарчымі ўгодзьдзямі 107 тыс. га., зь іх 11,7 тыс. га асушаных. === Расьліннасьць === 23% тэрыторыі раёну займаюць лясы. Гэта [[хваёвыя лясы|хваёвыя]], [[яловыя лясы|яловыя]], радзей сустракаюцца [[Бярозавыя лясы|бярозавыя]], [[асіна]]выя, [[алешнікі|альховыя]] лясы. Плошча балотаў складае 3224 гектараў<ref name="kadastar"/>. === Жывёльны сьвет === З паляўніча-прамысловых жывёлаў водзяцца [[лось]], [[дзік]], [[эўрапейская казуля]], [[высакародны алень]]. Таксама ёсьць [[рысь эўрапейская]], [[буры мядзьведзь]], [[барсук]] — жывёлы з [[Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь|Чырвонай кнігі Рэспублікі Беларусі]], якія находзяцца пад аховай дзяржавы. === Помнікі прыроды === * [[Вялікі камень кудаеўскі]] ў ваколіцах [[вёска|вёскі]] [[Кудаева]]. == Насельніцтва == * XX стагодзьдзе: 1995 год — 44 800 чалавек, сярэдняя шчыльнасьць — 26,4 чал/км², гарадзкога 12%<ref>Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т.1.</ref> * XXI стагодзьдзе: 1 студзеня 2007 году — 32 200 чалавек; 2008 год — 31 700 чалавек; 2009 год — 30 700 чалавек, у тым ліку ў [[Пасёлак гарадзкога тыпу|мястэчку]] [[Арэхаўск]] — 3100 чалавек а ў мястэчку [[Копысь]] — 825 чалавек; 2009 год — 31 009 чалавек<ref name="perapis2009">{{Спасылка|дата публікацыі = 1 верасьня 2010|url = http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/publications/bul_vitebsk.rar|загаловак = Статыстычны бюлетэнь «Агульная колькасьць насельніцтва, яго склад паводле ўзросту, полу, стане ў шлюбе, узроўні адукацыі, нацыянальнасьцях, мове і крыніц сродкаў да існаваньня»|фармат = rar|назва праекту = Перапіс насельніцтва — 2009|выдавец = [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]|дата = 9 красавіка 2011 |мова = ru}}</ref> (перапіс), у тым ліку 3665 чалавек гарадзкога насельніцтва; 2016 год — 158 290 чалавек (у тым ліку горад [[Ворша]] — 116 552 чалавекі)<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 157 526 чалавек<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 156 411 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/ Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2019 год — 154 943 чал.<ref name="belstat2019">[https://web.archive.org/web/20190715032926/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_13322/ Численность населения на 1 января 2019 г. и среднегодовая численность населения за 2018 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Адукацыя === У 1996 годзе ў раёне былі 26 сярэднеагульнаадукацыйных, 7 базавых, 11 пачатковых школ, 2 музычныя школы, дзіцяча-юнацкая спарт. школа<ref name="belen"/>. У раёне — 33 школы, у тым ліку пачатковых — 6, базавых — 7, сярэдніх — 20, школа-інтэрнат (агульная колькасьць вучняў — 3726). Дзіцячых школ-садкоў — 19, вечаровая школа, дзіцячая юнацкая сярэдняя школа алімпійскага рэзэрву, Высокаўская прафэсійна-тэхнічная вучэльня, дзяржаўны Смалянскі аграрны каледж (былы саўгас-тэхнікум). === Ахова здароўя === У 1996 годзе ў раёне было 6 бальніц, 28 фэльчарскіх пунктаў<ref name="belen"/>. Сыстэма [[Ахова здароўя|аховы здароўя]] ўлучае ў сябе 6 лякарань, 6 мэдычных амбулаторыяў, 24 фэльчарскія пункты. === Культура === У 1996 годзе ў раёне былі 4 клюбныя, 58 бібліятэчных устаноў<ref name="belen"/>. Сёньня на тэрыторыі раёну ёсьць цэнтральная раённая бібліятэка, Будынак рамёстваў, раённы вучэбна-мэтадычны цэнтар, 17 сельскіх дамоў культуры, 20 сельскіх клюбаў, 41 бібліятэка, 2 музычныя школы, 2 дзіцячыя школы мастацтваў, 5 самадзейных калектываў са званьнем «Народны». Выдаецца «Аршанская газэта». У [[Ляўкі (Віцебская вобласьць)|Ляўках]] знаходзіцца другая філія музэю [[Янка Купала|Янкі Купалы]], якая з 1962 па 1977 год існавала на грамадзкіх асновах. У 1978 годзе ўрад Беларусі прыняў рашэньне аб стварэньні Купалаўскага мэмарыяльнага запаведніку «Ляўкі» плошчай 19 гектараў. ==== Гісторыка-архітэктурныя каштоўнасьці ==== {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Бастыённы замак (Вялікая Міцькаўшчына)|Бастыённы замак]] у вёсцы [[Вялікая Міцькаўшчына]]— помнік бастыённай [[Фартыфікацыя|фартыфикацыі]] XIV—XVIII ст. * Царква Сьвятой Тройцы ў [[Пасёлак гарадзкога тыпу|мястэчку]] [[Арэхаўск]] (пачатак XIX стагодзьдзя) * Сядзіба ў мястэчку [[Арэхаўск]] (канец XIX стагодзьдзя) * Сядзібна-паркавы ансамбль у вёсцы [[Берасьценава]] (XIX стагодзьдзя) * Сядзібна-паркавы комплекс Макшыцкіх у [[мястэчка|мястэчку]] [[Высокае (пасёлак, Віцебская вобласьць)|Высокае]] (канец XIX стагодзьдзя) * Царква Сьвятога Прарока Ільлі ў [[мястэчка|мястэчку]] [[Высокае (пасёлак, Віцебская вобласьць)|Высокае]] (сярэдзіна XIX стагодзьдзя — пачатак XX стагодзьдзя) * Паштовая станцыя ў вёсцы [[Грышаны (Аршанскі раён)|Грышаны]] (канец XIX стагодзьдзя) * Царква Сьвятога Аляксандра Неўскага ў вёсцы [[Крапіўна (Віцебская вобласьць)|Крапіўна]] (другая палова XIX ст.) * Каталіцкая могілкавая капліца ў вёсцы [[Ламачына (Аршанскі раён)|Ламачына]] * Сьвята-Пакроўская царква ў вёсцы [[Машкова (Віцебская вобласьць)|Машкова]] (канец XIX стагодзьдзя) * Царква Ўваскрэшаньня Хрыстова ў [[мястэчка|мястэчку]] [[Межава (Аршанскі раён)|Межава]] (ХІХ стагодзьдзе) * Сядзібна-паркавы комплекс Лубенскіх ў [[мястэчка|мястэчку]] [[Межава (Аршанскі раён)|Межава]] (ХІХ стагодзьдзе) * Царква Сьвятога Аляксея ў [[мястэчка|мястэчку]] [[Смаляны]] (1864) * Былая ўніяцкая царква [[Царква Сьвятога Спаса (Смаляны)|Сьвятога Спаса]] ў [[Смаляны|Смалянах]] (1710) * [[Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў (Смаляны)|Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканаў]] у [[Смаляны|Смалянах]] (1680) * Руіны [[Смалянскі замак|замка ў Смалянах]] (XVII стагодзьдзе) {{слупок-2}} * Сядзібна-паркавы комплекс у [[Смаляны|Смалянах]] (XVIII стагодзьдзе) * Царква Сьвятых Канстанціна і Алены ў вёсцы [[Солаўе]] (канец XIX стагодзьдзя) * Сядзібна-паркавы комплекс Любамірскіх у вёсцы [[Юрцава]] (ХІХ стагодзьдзе) ;Страчаная спадчына * Уніяцкая царква Сьвятога Яна Хрысьціцеля ў вёсцы [[Вялікае Бабіна]]. * Уніяцкая Сьвята-Ільлінская царква ў сяле [[Высокае (пасёлак, Віцебская вобласьць)|Высокае]]. * Сядзібна-паркавы комплекс Васілеўскіх у вёсцы [[Гародня (Віцебская вобласьць)|Гародня]] (1780). * Уніяцкая царква Сьвятой Тройцы ў вёсцы [[Гразіна (Аршанскі раён)|Гразіна]]. * [[Рагвалодаў камень]] у вёсцы [[Дзятлава (Аршанскі раён)|Дзятлава]] (1171). * Царква Нараджэньня Божай Маці ў вёсцы [[Крапіўна (Віцебская вобласьць)|Крапіўна]]. * Уніяцкая Сьвята-Ільлінская царква ў вёсцы [[Машкова (Віцебская вобласьць)|Машкова]]. * Уніяцкая царква Покрыва Багародзіцы ў вёсцы [[Межава (Аршанскі раён)|Межава]]. * Касьцёл у вёсцы [[Пагост (Аршанскі раён)|Пагост]] (XVIII—XX стагодзьдзі). * Уніяцкая царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла ў вёсцы [[Рагазіна (Задроўеўскі сельсавет)|Рагазіна]]. * Уніяцкая Царква Прачыстай Багародзіцы (1767 год) у вёсцы [[Рэпухава ]]. * Царква Сьвятой Тройцы ў вёсцы [[Солаўе]] (XVIII стагодзьдзе). * Уніяцкая царква Царква Прачыстай Багародзіцы ў вёсцы [[Юрцава]] (1767). * Царква Сьвятога Спаса (XVII — XVIII ст.) ў вёсцы [[Якаўлевічы (вёска)|Якаўлевічы]]. {{слупок-канец}} === Рэлігія === У раёне існуе 15 рэлігійных суполак, зь іх: 11 — [[Беларуская Праваслаўная Царква|праваслаўных]] ([[Арэхаўск]], [[Баўбасаў]], [[Барань]], [[Копысь]], [[Крапіўна (Віцебская вобласьць)|Крапіўна]], [[Межава (Аршанскі раён)|Межава]], [[Смаляны]], ), 1 — [[Рымска-каталіцкі касьцёл у Беларусі|каталіцкая]] ( [[Барань]]), 3 — [[Хрысьціяне веры эвангельскай|хрысьціянаў веры эвангельскай]] ([[Баўбасаў]], [[Барань]], [[Межава (Аршанскі раён)|Межава]]). == Гаспадарчая дзейнасьць == Малочна-мясная жывёлагадоўля, сьвінагадоўля, птушкагадоўля, пасевы збожжавых, кармавых культураў, бульбы. Разьвіта льнаводзтва. Прадпрыемствы лёгкага машынабудаваньня, станкабудаваньня, паліўнай, лёгкай (тэкст., швейная), харчовай прамысловасьці, па вытворчасьці будаўнічых матэрыялаў (кафля, цэгла, жалезабетонныя вырабы). [[Беларуская ДРЭС]]. На 1 студзеня 1995 году ў Аршанскім раёне было 23 калгасы і 10 саўгасаў. === Гандаль === Гандлёвае абслугоўваньне ажыцьцяўляюць 43 прадпрыемствы, спажывецкае таварыства прадстаўленае 124 прадпрыемствамі і 41 прадпрыемствам грамадзкага харчаваньня. === Транспарт === Буйны транспартны вузел краіны. Праз раён пралягаюць аўтамагістралі [[Берасьце]] — [[Масква]] ({{код дарогі|Аўтамагістраль М1|М1|red|white|-}}, {{код дарогі|Эурапейскі маршрут E30|E30|green|white|-}}) і [[Магілёў]] — [[Віцебск]] ({{код дарогі|Аўтамагістраль М8|М8|red|white|-}}, {{код дарогі|Эурапейскі маршрут E95|E95|green|white|-}}) . Праз раён з Воршы бягуць чыгункі ў [[Менск]], [[Магілёў]], [[Крычаў]], [[Віцебск]], [[Лепель]], [[Масква|Маскву]]. Магістральны газапровад Таржок-Менск-Івацэвічы, газапровад на Наваполацак (адгалінаваньне ад нафтапровада «Дружба»). == Гісторыя == Першыя зьвесткі пра населеныя пункты, якія цяпер належаць Аршанскаму раёну, зьявіліся ў сярэдзіне 16 стагодзьдзя. Тады быў створаны [[Аршанскі павет]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]]. У 17 стагодзьдзі на тэрыторыі раёну пабудаваны [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр]]. Істотны штуршок у разьвіцьці раёну адбыўся пасьля будаўніцтва [[чыгунка|чыгункі]] [[Масква]]-[[Варшава]] ў сярэдзіне 19 стагодзьдзя. 17 ліпеня 1924 году быў утвораны Аршанскі раён у складзе Аршанскай акругі, у 1930 годзе — уключаны ў склад [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. 8 красавіка 2004 году былі скасаваныя [[Запольскі сельсавет (Аршанскі раён)|Запольскі]], [[Першамайскі сельсавет (Аршанскі раён)|Першамайскі]] і [[Стайкаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Стайкаўскі сельсаветы]]; Дубраўскі сельсавет перайменаваны ў [[Зубрэвіцкі сельсавет|Зубрэвіцкі]] з адміністрацыйным цэнтрам у вёсцы [[Зубрэвічы (Віцебская вобласьць)|Зубрэвічы]]; скасаваны [[Арэхаўскі пасялковы савет]] і створаны [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскі сельсавет]], адміністрацыйным цэнтрам якога стаў гарадзкі пасёлак [[Арэхаўск]]. Гістарычныя сельсаветы: [[Бразьдзечынскі сельсавет|Бразьдзечынскі]], [[Веравойшанскі сельсавет|Веравойшанскі]], [[Дубраўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Дубраўскі]], [[Кудаеўскі сельсавет|Кудаеўскі]], [[Ліпкаўскі сельсавет|Ліпкаўскі]], [[Малотынскі сельсавет|Малотынскі]], [[Першамайскі сельсавет (Аршанскі раён)|Першамайскі]], [[Стайкаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Стайкаўскі]]<ref name="belen"/>. == Адміністрацыйны падзел == У раёне налічваецца 263 населеныя пункты; 14 сельсаветаў: [[Андрэеўшчынскі сельсавет|Андрэеўшчынскі]], [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскі]], [[Бабініцкі сельсавет (Аршанскі раён)|Бабініцкі]], [[Барздоўскі сельсавет|Барздоўскі]], [[Вусьценскі сельсавет|Вусьценскі]], [[Высокаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Высокаўскі]], [[Забалацкі сельсавет (Аршанскі раён)|Забалацкі]], [[Задроўеўскі сельсавет|Задроўеўскі]], [[Зубаўскі сельсавет|Зубаўскі]], [[Зубрэвіцкі сельсавет|Зубрэвіцкі]], [[Крапівенскі сельсавет|Крапівенскі]], [[Межаўскі сельсавет|Межаўскі]], [[Пішчалаўскі сельсавет|Пішчалаўскі]], [[Смалянскі сельсавет (Аршанскі раён)|Смалянскі]]. == Асобы == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Арсень Старац]] (? — 1681) — разьбяр па дрэве, майстар [[беларуская рэзь|беларускай рэзі]], манах Куцеінскага Багаяўленскага манастыра пад Воршай. * [[Восіп Андрэеў]] (XVIII стагодзьдзе) — цесьляр (разьбяр па дрэве). * [[Фёдар Урончанка]] (1779, [[Копысь]] — 06.04.1852, [[Санкт-Пецярбург]]) — [[міністар]] фінансаў [[Расея|Расеі]] пры [[Мікалай I|Мікалаі I]]. * [[Міхаіл Урончанка]] (1802, [[Копысь]] — 14.10.1855, [[Харкаў]]) — [[генэрал-маёр]], вучоны і пісьменьнік, [[перакладчык]], географ і геадэзіст. * [[Дзьмітры Сямёнаў]] (03.01.1835, [[Асінаўка (Аршанскі раён)|Асінаўка]] — 08.03.1902) — пэдагог, аўтар прац па [[Пэдагогіка|пэдагогіцы]] і [[Геаграфія|геаграфіі]], пісьменьнік. * [[Васіль Шчарбакоў]] (27.02.1898, [[Дубраўка (Зубрэвіцкі сельсавет)|Дубраўка]] — 27.05.1939, [[Менск]]) — беларускі гісторык. Акадэмік АН БССР (1931), доктар гістарычных навук. * [[Мікола Ярмоленка]] (17.01.1900, [[Клюкаўка]] — 10.05.1972, [[Менск]]) — беларускі хімік, акадэмік НАН Беларусі. * [[Соф’я Друкер]] (07.01.1907, [[Копысь]] — 1984, [[Менск]]) — беларуская сьпявачка, народная артыстка Беларусі. * [[Уладзімер Мяжэвіч]] (23.05.1907, [[Якаўлевічы (вёска)|Якаўлевічы]] — 01.07.1982, [[Менск]]) — беларускі пісьменьнік. * [[Мікола Садковіч]] (08.01.1907, [[Вусьце (Аршанскі раён)|Вусьце]] — 16.08.1968, [[Менск]]) — беларускі і расейскі рэжысэр, кінадраматург. * [[Алесь Стаховіч]] (20.06.1907, [[Кашына (Аршанскі раён)|Кашына]] — 07.02.1956, [[Менск]]) — беларускі пісьменьнік. * [[Ганна Базыленка]] (4.04.1908 — 19.01.1980) — беларуская пісьменьніца, [[мовазнаўца]] * [[Мікалай Альхоўскі]] (27.09.1909, [[Межава (Аршанскі раён)|Межава]] — 26.08.1978, [[Масква]]) — удзельнік [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]], [[Герой Савецкага Саюзу]] (1944). * [[Уладзімер Корбан]] (12.08.1910, [[Барань]] — 30.11.1971, [[Менск]]) — беларускі сатырык. * [[Мікалай Федарэнка]] (23.01.1922, [[Рагозіна (Віцебская вобласьць)|Рагозіна]] — 1.09.2000) — беларускі мастак. {{слупок-2}} * [[Мікалай Крукоўскі (філёзаф)|Мікалай Крукоўскі]] (26.11.1923, [[Машкова (Аршанскі раён)|Машкова]] — 30.09.2013, [[Менск]]) — беларускі філёзаф, культуроляг. * [[Леанід Калодзежны]] (28.02.1935, [[Солаўе]] — 26.12.2003, [[Ворша]]) — беларускі пісьменьнік, мастак-афарміцель. * [[Янка Сіпакоў]] (15.01.1936, [[Зубрэвічы (Віцебская вобласьць)|Зубрэвічы]] — 10.03.2011, [[Менск]]) — беларускі паэт, пісьменьнік. * [[Уладзімер Платонаў]] (01.12.1939, [[Стайкі (Аршанскі раён)|Стайкі]]) — беларускі матэматык, доктар фізыка-матэматычных навук (1967), прафэсар (1968), акадэмік [[Акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук Беларусі]] (1972), акадэмік АН СССР (1987), акадэмік Расейскай АН (1991), чалец Хенаньскай Акадэміі навук (1990) і Індыйскай нацыянальнай акадэміі навук (1993), 9-ы прэзыдэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1987—1992). * [[Пётар Шарыпа]] (11.04.1942, [[Арашкі]] — 3.11.2013, [[Менск]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[мастак]], [[настаўнік]]. * [[Аляксей Кароль]] (1945—2015) — [[журналіст]], галоўны рэдактар газэтаў «Згода» (1992—2006) і «[[Новы час (газэта)|Новы час]]» (2007—2015) * [[Марыя Філіповіч]] (01.01.1947, [[Сьмётанка]] — 17.02.2003, [[Менск]]) — беларуская пісьменьніца, журналістка. * [[Уладзімер Барысенка]] (05.01.1949, [[Якаўлевічы (вёска)|Якаўлевічы]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[журналіст]], [[празаік]], [[паэт]]. * [[Міхаіл Лашанкоў]] (18.11.1951, [[Новае Хорабрава]]) — беларускі археоляг, кандыдат гістарычных навук. * [[Яўген Анішчанка]] (25.10.1955, [[Бранцава]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]]. * [[Сяргей Бельцюкоў]] (26 лістапада 1956, [[Баўбасаў]]) — беларускі [[кампазытар]] ў розных музычных жанрах і стылявых кірунках. * [[Сяржук Доўгушаў]] (17.04.1983, [[Тарчылава|Новае Тарчылава]]) — беларускі сьпявак, музыка-мультыінструмэнталіст, этнограф. {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * Аршанскі раён. // {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|10-1}} — С. 51—202. * {{артыкул|аўтар =| частка = |загаловак =Аршанскі раён: II (№ 126 — № 342)|арыгінал = |спасылка =http://orda.of.by/.lib/spik/vit/87|адказны =Рэдкал.: [[Станіслаў Марцэлеў|С. В. Марцэлеў]] (гал. рэд.) і інш.|выданьне=[[Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі]]|тып=энцыкляпэдыя|месца=[[Менск]]|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя |год=1985|выпуск=|том=Віцебская вобласьць|нумар= | старонкі=87 — 117 |isbn=}} * Бурак Ф. Ф, Рудава Г. П., Костка А. А., Янюк М. Ф. «Аршанскі раён». {{Літаратура/Энцыкляпэдыя прыроды Беларусі|1}} С. 129 — 130. * {{артыкул|аўтар =Кучынскі, П. | частка = |загаловак =Глебава-геалагічны нарыс паўночнай Аршаншчыны.|арыгінал = |спасылка =http://old.belal.by/elib/Gorki/13.pdf|адказны =Васількоў І. Г.|выданьне=Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі пры Беларускай Дзяржаўнай Акадэміі сельскай гаспадаркі ў Горках|тып=зборнік артыкулаў|месца=[[Горкі]]|выдавецтва=Друкарня Акадэміі |год=1926 |выпуск=|том=1|нумар= | старонкі= 147—165|isbn=}} {{слупок-2}} * {{артыкул|аўтар =[[Вольга Ляўко|Ляўко В. М.]], [[Аляксандар Шынкевіч|Шынкевіч А. М.]].| частка = |загаловак =«Аршанскі раён» |арыгінал = |спасылка =|адказны =М. В. Біч і інш.|выданьне=[[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі]]. У 6 т. Т. 1: А — Беліца.|тып=|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн.|год=1996 |выпуск=|том=1|нумар= |старонкі=192 — 194|isbn=5-85700-073-4}} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Памяць Беларусі 1941 — 1945. Рэспубліканская кніга.|арыгінал = |спасылка = |адказны =Рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] і інш. |выданьне = |месца =[[Менск]] |выдавецтва =Беларусая энцыклапедыя |год =2005 |том = |старонкі =152 — 155|старонак =592 |сэрыя = |isbn =985-11-0322-5 |наклад =15000 }}. * {{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|1}} * {{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|2}} * {{артыкул|аўтар =[[Сяргей Сідор|Сідор С. І.]]| частка = |загаловак =Аршанскі раён.|арыгінал = |спасылка =|адказны =Рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] і інш.|выданьне=[[Беларуская энцыкляпэдыя|Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.]]|тып=энцыкляпэдыя|месца=Мн. |выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя |год=1996 |выпуск=|том=1: А — Аршын|нумар= | старонкі=542 — 543 |isbn=985-11-0035-8}} * {{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі}} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} {{Commons}} * {{Глёбус Беларусі}} * {{Radzima|arshanski|rayon}} * [https://web.archive.org/web/20100722033532/http://orsha.vitebsk-region.gov.by/ Афіцыйная старонка Аршанскага раённага выканаўчага камітэту]{{ref-ru}}{{ref-en}} {{слупок-2}} * [https://web.archive.org/web/20090529075225/http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_vitebsk/regions/reg_orsha/map.shtml Мапа ды кароткія зьвесткі]{{ref-ru}} * [http://vlib.by/PRIDVINIE-1/ORSHA.htm Праект «Прыдзьвіньне» — Аршанскі раён — Гісторыя, прырода, вядомыя ўраджэнцы краю]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{слупок-канец}} {{Аршанскі раён}} {{Віцебская вобласьць}} [[Катэгорыя:Аршанскі раён| ]] omrbyu1kzqr2ufeynalmaband64fzb6 Лагойск 0 6956 2677948 2583632 2026-07-06T22:45:29Z Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund 97932 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2677948 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Лагойск |Лацінка = Łahojsk |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Лагойску |Герб = Coat of Arms of Łahojsk, Belarus.svg |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1078 |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = Лагожск, Лагожаск |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Менская вобласьць|Менская]] |Раён = [[Лагойскі раён|Лагойскі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 13099 |Год падліку колькасьці = 2018 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="belstat2018" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 223141 |СААТА = |Выява = Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і Сьвятога Казімера 3.jpg |Апісаньне выявы = Панарама з боку Гайны |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 12 |Шырата сэкундаў = |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 51 |Даўгата сэкундаў = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = [http://www.logoysk.gov.by Афіцыйны сайт]{{ref-ru}}{{ref-en}} }} '''Лаго́йск''' — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Гайна|Гайне]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Лагойскі раён|Лагойскага раёну]] [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]. Насельніцтва на 2018 год — 13 099 чалавек<ref name="belstat2018" />. Знаходзіцца за 40 км ад [[Менск]]у, за 31 км ад чыгуначнай станцыі [[Смалявічы]] (лінія [[Менск]] — [[Ворша]]). Аўтамабільныя дарогі на [[Менск]], [[Лепель]], [[Смалявічы]], [[Барысаў]], [[Маладэчна]]. Лагойск — [[места]] [[Менскі павет|гістарычнай Меншчыны]], колішняя сталіца [[Лагойскае графства|графства]] (раней — сталіца [[Лагойскае княства|ўдзельнага княства]]), старажытны [[Лагойскі замак|замак]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>{{Літаратура/Замкі і людзі|к}} С. 129.</ref>. Тут разьмяшчалася рэзыдэнцыя роду [[Тышкевічы|Тышкевічаў]], да нашага часу захаваўся парк і [[Палац Тышкевічаў (Лагойск)|руіны палаца]], помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва XIX ст. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся збудаваны ў стылі [[барока]] [[Царква Яўленьня Гасподняга і манастыр базылянаў (Лагойск)|комплекс манастыра базылянаў з царквой Божага Яўленьня]], помнік архітэктуры XVIII ст., [[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|зруйнаваны расейскімі ўладамі]]<ref>{{Літаратура/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)|к}} С. 430.</ref>, а таксама [[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і Сьвятога Казімера (Лагойск)|касьцёл Сьвятога Казімера]] ў стылі [[клясыцызм]]у, помнік архітэктуры XVIII ст., [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|зруйнаваны савецкімі ўладамі]]. == Назва == [[Тапонім]] Лагойск утварыўся паводле традыцыйнай схемы праз суфікс -ск. У час заснаваньня места такія назвы былі даволі пашыранымі. Праўда, практычна няма выпадкаў, калі б за аснову бралася нейкая асаблівасьць ляндшафту, таму папулярная думка пра ўтварэньне тапоніму ад слова [[лог]]<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 207.</ref> выглядае сумнеўна. Часьцей за ўсё імёны местаў паходзілі ад назваў рэкаў. Існуе меркаваньне, што назву ''Лагожаск'' магло атрымаць паселішча, якое першапачаткова існавала недзе ля сутокаў [[Лагазіца|Лагазіцы]] і Гайны<ref>{{Літаратура/Беларуская айканімія|к}} С. 92.</ref> (за 8 км ад сучаснага места). Пазьней яго маглі перанесьці на новае, больш зручнае месца, захаваўшы пры гэтым старую назву (такая практыка пераносу местаў была даволі звыклай у той час)<ref>{{Літаратура/Памяць/Лагойскі раён|1к}}</ref>. Варыянты [[Старабеларуская мова|напісаньня]] назвы ў гістарычных крыніцах: ''Лагожск'', ''Лагожаск''. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Лагойску}} === Раньнія часы === Першы пісьмовы ўпамін пра Лагойск зьмяшчаецца ў «Павучаньні» [[Уладзімер Манамах|Ўладзімера Манамаха]] і датуецца 1078 годам: «''Пожог землю и, повоевав до Лукомля и до Логожьска, та на Дръютъск воюя''». У канцы XI стагодзьдзя паселішча далучылася да [[Полацкае княства|Полацкага княства]]. У 1127 годзе князь кіеўскі Мсьціслаў Ўладзімеравіч у часе выправы на Полацак разрабаваў Лагойск, узяў у палон жыхароў і перадаў яго [[Ізяслаў Мсьціславіч|Ізяславу Мсьціславічу]]. У 1180 годзе горад стаў сталіцай [[Лагойскае княства|удзельнага княства]]. === Вялікае Княства Літоўскае === У першай чвэрці XIV стагодзьдзя Лагойск далучыўся да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1387 годзе [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Ягайла]] перадаў яго ў валоданьне свайму брату [[Скіргайла Альгердавіч|Скіргайлу]], з 1392 году — уладаньне вялікага князя [[Вітаўт]]а. У [[Сьпіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх|Сьпісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]] (канец XIV ст.) Лагойск значыцца сярод [[Літва|«літоўскіх»]] замкаў<ref>[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Лагойск // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 177.</ref>. У 1413 годзе ён ўвайшлоў у склад [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага ваяводзтва]]. З часоў княжаньня [[Казімер Ягелончык|Казімера]] Лагойскам валодалі [[Чартарыйскія]]. У 1505 годзе крымскія татары спалілі і разрабавалі мястэчка. Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў ваколіцаў Лагойску [[Ліцьвіны|літвой (ліцьвінамі)]]: «''гдзе сядзелі Пётар з брацьцею, Літва, каторыя ж дзей даньнікі зь людзьмі вашымі ў [[Ганявічы (Лагойскі раён)|Ганявіцкай]] зямлі… і дань давалі к Лагойску''» (1 лютага 1516 году)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0+%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE#v=snippet&q=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE&f=false С. 881—883].</ref>. У пачатку XVI стагодзьдзя дзякуючы шлюбу Лагойск перайшоў да [[Тышкевічы|Тышкевічаў]], якія ўладкавалі тут сваю рэзыдэнцыю. З гэтага часу мястэчка стала цэнтрам [[Лагойскае графства|графства]]. У 1532 годзе тут адбудавалі спаленую татарамі замкавую Богаяўленскую царкву, пры царкве існаваў манастыр. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Лагойск увайшоў у склад [[Менскі павет|Менскага павету]] [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]]. За часамі войнаў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] зь Вялікім Княствам Літоўскім (1512—1522, 1534—1537), і ў [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) мястэчка пэўны час (у 1519, 1535, 1654 гадох<ref name="evkl178">[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Лагойск // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 178.</ref>) знаходзілася пад [[Маскоўская дзяржава|маскоўскай]] акупацыяй. У 1609 годзе навуковец [[Аляксандар Тышкевіч]] фундаваў у Лагойску першы парафіяльны касьцёл, у якім праводзілася пахаваньне тутэйшай лініі роду. У 1673 годзе [[Сьпіс польскіх манархаў|кароль]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Міхал Вішнявецкі]] надаў мястэчку прывілей на штотыднёвы торг і 2 кірмашы ў год. За часамі [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]] (1700—1721) 6 траўня 1708 году швэдзкае войска заняла Лагойск і спаліла замак. У 1752 годзе<ref name="evkl178"/> на месцы зруйнавага замка А. Тышкевіч збудаваў новую царкву і заснаваў манастыр [[базыляны|базылянаў]]. У 1787 годзе ён жа распачаў узьвядзеньне мураванага касьцёла, асьвечанага ў 1793 годзе<ref name="evkl178"/>. <gallery caption="Старая графіка Лагойску" widths="150" heights="150" class="center"> Łahojski zamak. Лагойскі замак (M. Januševič, 1850).jpg|[[Царква Божага Яўленьня і манастыр базылянаў (Лагойск)|Манастыр базылянаў]]. {{nowrap|М. Янушэвіч}}, 1850 г. Łahojsk, Tyškievič. Лагойск, Тышкевіч (M. Januševič, 1850).jpg|[[Палац Тышкевічаў (Лагойск)|Палац Тышкевічаў]] Łahojsk, Vilenskaja. Лагойск, Віленская (M. Januševič, 1850).jpg|Вуліца Віленская. Уезд у мястэчка Łahojsk, Pleščanickaja-Mikolskaja. Лагойск, Плешчаніцкая-Мікольская (M. Januševič, 1850).jpg|[[Лагойская ткацкая фабрыка|Палатняная фабрыка]] </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Łahojsk, Mikałajeŭskaja. Лагойск, Мікалаеўская (1863).jpg|Праект [[Царква Сьвятога Мікалая (Лагойск)|царквы]]-[[мураўёўкі]], 1863 г. Łahojsk, Pleščanickaja. Лагойск, Плешчаніцкая (J. Tyškievič, 1873).jpg|[[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і Сьвятога Казімера (Лагойск)|Касьцёл Сьвятога Казімера]]. [[Яўстах Тышкевіч|Я. Тышкевіч]], 1873 г. Łahojsk, Tyškievič. Лагойск, Тышкевіч (1883).jpg|Палац Тышкевічаў, 1883 г. Łahojsk, Tyškievič. Лагойск, Тышкевіч (N. Orda, 1864).jpg|Палац Тышкевічаў. [[Напалеон Орда|Н. Орда]], 1864 г. </gallery> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Лагойск апынуўся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскае імпэрыі]], дзе стаў цэнтрам воласьці Барысаўскага павету [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]. На 1795 год тут было 90 хрысьціянскіх і 26 юдэйскіх двароў, дзеялі касьцёл, царква ў гонар Сьвятога Міколы і базылянскі манастыр; 9 траўня, 6 жніўня і 6 сьнежня праводзіліся кірмашы. Мястэчка было цэнтрам маёнтку, якім супольна валодалі былы [[Рэфэрэндар вялікі літоўскі|рэфэрэндар]] і [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Вінцэнт Тышкевіч]] і [[кашталяны жамойцкія|кашталян жамойцкі]] [[Станіслаў Тышкевіч]]. У 1814—1819 гадох тут збудавалі 2-павярховы палац (будынак падарвалі ў канцы [[Другая сусьветная вайна|апошняй вайны]]). У 1837 годзе пачала працаваць [[Лагойская ткацкая фабрыка|ткацкая фабрыка]], таксама працавала невялікая фабрыка сельскагаспадарчых прыладаў з жалезаплавільнай майстэрняй. [[Канстантын Тышкевіч|К. Тышкевіч]] заснаваў у мястэчку банк для мяшчанаў і сялянаў, але праз пэўны час фабрыку і банк зачынілі. У 1842 годзе браты [[Канстантын Тышкевіч|Канстантын]] і [[Яўстах Тышкевіч]]ы стварылі музэй старажытнасьцяў, на аснове калекцыі якога ў 1855 годзе заснавалі [[Віленскі музэй старажытнасьцяў]]. На 1844 год у Лагойску было 146 двароў і 5 вуліцаў (Замкавая, Спаская, Мікольская, Плешчаніцкая і Віленская), штогод праводзіліся кірмашы: на 6 жніўня (Перамяненьне) і 6 сьнежня (Сьвяты Мікола). Існаваў аднайменны маёнтак, у складзе якога было 4 фальваркі і 9 вёсак. У маёнтку працавалі 3 млыны, вінакурня, лесапільня і 3 карчмы. На 1861 год у мястэчку працавалі шкіпінарны і медны заводы. У 1863 годзе з мэтай [[Русіфікацыя Беларусі|маскалізацыі колішняга Вялікага Княства Літоўскага]] расейскія ўлады адкрылі ў Лагойску [[Народная вучэльня|народную вучэльню]], дзе выкладаньне вялося на [[Расейская мова|расейскай мове]]. На 1866 год у мястэчку было 172 двары, дзеялі касьцёл, капліца, царква і 3 юдэйскія малітоўныя дамы. У 1886 годзе працавалі валасная ўправа, вінакурня, 5 крамаў, 2 карчмы, вадзяны млын і хлебазапасны магазын. Паводле вынікаў перапісу 1897 году — 302 двары, працавалі народная вучэльня, гарбарны завод, 2 вадзяныя млыны, 9 кузьняў, сукнавальня, 14 крамаў, штогод адбываліся 3 кірмашы. За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў лютым 1918 году Лагойск занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Лагойск абвяшчаўся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад [[БССР|Беларускай ССР]], у Менскі павет («падраён») Менскага раёну<ref name="at">{{Літаратура/150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref>. 17 ліпеня 1924 году Лагойск стаў цэнтрам раёну. На 1933 год у мястэчку працавалі электрастанцыя, цагельны завод (з 1928 году), хімічная лясная гаспадарка, лясная прамысловая гаспадарка (з 1930 году) і маслазавод (з 1932 году). 27 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]]. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 2 ліпеня 1941 да 2 ліпеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. 3 чэрвеня 1998 году Лагойск атрымаў статус [[Горад|места]]. <gallery caption="Места на старых здымках" widths="150" heights="150" class="center"> Łahojsk, Pleščanickaja. Лагойск, Плешчаніцкая (1906).jpg|Вуліца Касьцельная. [[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і Сьвятога Казімера (Лагойск)|Касьцёл]], 1906 г. Łahojsk, Pleščanickaja. Лагойск, Плешчаніцкая (1914) (2).jpg|Інтэр'ер касьцёла, 1914 г. Łahojsk, Tyškievič. Лагойск, Тышкевіч (1901-17) (2).jpg|[[Палац Тышкевічаў (Лагойск)|Сядзіба Тышкевічаў]], {{nowrap|да 1918 г.}} Łahojsk, Tyškievič. Лагойск, Тышкевіч (L. Daškievič, 1923) (2).jpg|Палац, 1923 г. </gallery><gallery widths="150" heights="150" class="center"> Łahojsk, Mikolskaja. Лагойск, Мікольская (1900).jpg|Вуліца Мікольская. [[Царква Сьвятога Мікалая (Лагойск)|Царква]]-[[мураўёўкі|мураўёўка]], каля 1900 г. Łahojsk, Pleščanickaja-Mikolskaja. Лагойск, Плешчаніцкая-Мікольская (1944-49).jpg|Рог Плешчаніцкай і Мікольскай. Палатняная фабрыка Łahojsk, Mikolskaja. Лагойск, Мікольская (1920-41).jpg|Вуліца Віленская, да 1930 г. Łahojsk, Rynak. Лагойск, Рынак (1930-39).jpg|Рынак, 1930-я гг. </gallery> == Насельніцтва == === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:170 barincrement:31 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:13250 ScaleMajor = unit:year increment:2500 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1844 from:0 till:696 bar:1858 from:0 till:1532 bar:1897 from:0 till:2321 bar:1917 from:0 till:1263 bar:1933 from:0 till:2300 bar:1939 from:0 till:3400 bar:1979 from:0 till:5300 bar:1996 from:0 till:10000 bar:2003 from:0 till:9750 bar:2009 from:0 till:10706 bar:2011 from:0 till:11200 bar:2015 from:0 till:12376 bar:2016 from:0 till:12739 bar:2017 from:0 till:12950 bar:2018 from:0 till:13099 TextData= fontsize:10px pos:(25,195) text: </timeline> </div> * '''XIX стагодзьдзе''': 1844 год — 696 чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|8-3к}} С. 12.</ref>; 1858 год — 1532 чал., у тым ліку 250 праваслаўных, 275 каталікоў, 980 юдэяў і 20 пратэстантаў<ref name="pam">{{Літаратура/Памяць/Лагойскі раён|1к}}</ref>; 1884 год — 2 тыс. чал.<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Łohojsk // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/682 682]—684.</ref>; 1897 год — 2321 чал.<ref name="pam"/> * '''XX стагодзьдзе''': 1917 год — 1263 чал. у ''мястэчку Лагойску'' і 28 чал. у ''маёнтку Лагойску''; 1933 год — 2,3 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|8-3к}} С. 13.</ref>; 1939 год — 3,4 тыс. чал.; 1979 год — 5,3 тыс. чал.; 1996 год — 10 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/ЭГБ|4к}} С. 327.</ref>; 1998 год — 9,9 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|9к}} С. 91.</ref> * '''XXI стагодзьдзе''': 2003 год — 9750 чал.; 2006 год — 10,1 тыс. чал.; 2007 год — 10 321 чал.<ref>{{Спасылка|url = http://www.logoysk.gov.by/istoriko-geograficheskaya-spravka/g-logoisk.html| загаловак = г. Логойск | выдавец = [http://www.logoysk.gov.by/ Логойский районный исполнительный комитет]| дата = 2 студзеня 2011 | мова =ru }}</ref>; 2008 год — 10,8 тыс. чал.; 2009 год — 10 706<ref name="belstat" /> чал. (перапіс); 2011 год — 11,2 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|8-3к}} С. 10.</ref>; 2015 год — 12 376<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20150515134329/http://belstat.gov.by/uploads/bgd_files/1427878416014868.zip Колькасць насельніцтва на 1 студзеня 2015 года і сярэднегадавая колькасць насельніцтва за 2014 год па Рэспубліцы Беларусь у разрэзе абласцей, раёнаў, гарадоў, пасёлкаў гарадскога тыпу]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2016 год — 12 739 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 12 950 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 13 099 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Адукацыя === У Лагойску працуюць гімназія і 2 агульнаадукацыйныя школы, дзіцячая школа мастацтваў, дзіцячая спартовая школа. === Мэдыцына === Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляюць лякарня і паліклініка. У месьце знаходзяцца раённы цэнтар гігіены і эпідэміялёгіі, дом-інтэрнат для састарэлых і інвалідаў. === Культура === [[Файл:Sport Complex Lahoisk, Belarus.jpg|міні|Горналыжны комплекс «Лагойск»]] Дзеюць дом культуры й дом рамёстваў, гістарычна-краязнаўчы музэй, 2 бібліятэкі, дом дзіцячай творчасьці. У Лагойску ёсьць музычны гурт «[[Абшар (гурт)|Абшар]]». === Спорт === Фізкультурна-спартовы комплекс у Лагойску зьяўляецца адным з найлепшых у краіне. У ягоным складзе два фізкультурна-аздараўленчыя комплексы, у якіх маюцца залі для занятку валейболам, баскетболам, міні-футболам, гандболам, боксам, барацьбой, 2 басэйны, трэнажорныя залі, КДЮСШАР. У 2007 годзе, паводле раённай праграмы разьвіцьця турызму, каля места плянавалася збудаваць спартова-аздараўленчы цэнтар «Зялёны луг». Непадалёк ад места знаходзяцца два горналыжныя комплексы — «[[Сілічы]]» ды «[[Лагойск (горналыжны курорт)|Лагойск]]». Займацца зімовымі відамі спорту таксама можна на лыжна-біятлёнавай трасе «Заячая паляна». == Забудова == === Плян === Лагойск двойчы разбуралі іншаземныя захопнікі: сьпярша [[татары]] ў 1505 годзе, пазьней [[швэды]] ў 1700—1721 гадох. У зьвязку з гэтым цяжка сказаць пра старажытны плян места, але можна меркаваць, што сучасная галоўная вуліца, якая зьяўлалася часткай былога тракту зь [[Менск]]у на [[Полацак]] заўсёды была стрыжнем плянавальнай структуры паселішча. Недалёка ад яе разьмяшчаўся дзядзінец, а пазьней — [[Палац Тышкевічаў (Лагойск)|палац Тышкевічаў]] з паркам, які ўвабраў у сябе ўсе рэшткі старажытнага места. === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Камсамольская вуліца || '''Замкавая''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Перамогі вуліца || '''Плешчаніцкая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Віленская''' вуліца (да Рынку) <br /> '''Плешчаніцкая'''<ref>[[Расьціслаў Баравы|Боровой Р.]] Исторический центр Логойска: хронология, планировочная структура и проблемы охраны // Архитектура и строительство. № 10 (197), 2008.</ref> вуліца (ад Рынку) <br /> '''Касьцельная'''<ref name="nk">Самцэвіч В. Лагойск (Менскай акругі) // Наш край. Штомесячнік Цэнтральнага Бюро Краязнаўства пры Інстытуце Беларускае Культуры. 1928. № 4 (31). С. 27.</ref> вуліца (ад Рынку) || Камунальная вуліца (ад Рынку)<ref name="nk"/> |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Чкалава вуліца || '''Мікольская''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Янкі Купалы вуліца || '''Барысаўская''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Бяз назвы || '''Рынак''' пляц || Чырвоная плошча<ref name="nk"/> |} З [[урбананіміка|урбананімічнай]] спадчыны Лагойску да нашага часу гістарычныя назвы захавалі вуліцы Завозерская, Лазьневая і Смалявіцкая (іншая гістарычная назва — Спаская). == Эканоміка == Прадпрыемствы дрэваапрацоўчай, харчовай, фармацэўтычнай прамысловасьці. {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік прамысловых прадпрыемстваў Лагойску |- | * ВРУП «Завод „Эпас“» * ПУП «Лагойскі каапнарыхтпрам» * ЗП ТАА «Мінаўта» * ААТ «МПМК-198» * ДУП «Лагойскае ПМС» * РСУ «Унівэрсалрамбуд» * СААТ «Лекфарм» |} Апроч гэтага, працуюць 50 прадпрыемстваў раздробнага гандлю, 4 прадпрыемствы грамадзкага харчаваньня. == Транспарт == Лагойск знаходзіцца каля аўтамабільнай трасы {{таблічка-by|M|3}} ([[Менск]] — [[Віцебск]]). У месьце працуе аўтобусная станцыя, зь якой выконваюцца рэгулярныя рэйсы на Менск, [[Смалявічы]], [[Жодзін]], [[Зэмбін]], а таксама ў населеныя пункты Лагойскага раёну. == Турыстычная інфармацыя == [[Файл:Belarus-Lahoisk-Park of Former Tyshkievich Manor-2.jpg|міні|160пкс|Шыльда ў сядзібным парку Тышкевічаў]] === Інфраструктура === Лагойск — цэнтар турызму дзяржаўнага значэньня<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>. У месьце працуе гістарычна-краязнаўчы музэй імя Кантантына і Яўстаха Тышкевічаў. Спыніцца можна ў гатэлі «Алімп». === Славутасьці === Захаваліся рэшткі [[дзядзінец|дзядзінца]] XI—XIII стагодзьдзяў і 2 [[Гарадзішча (археалягічны аб’ект)|гарадзішчы]] старажытнага пэрыяду. * Могілкі юдэйскія * [[Палацава-паркавы комплекс Тышкевічаў (Лагойск)|Палацава-паркавы комплекс Тышкевічаў]] (пачатак XIX ст.) — помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва эпохі [[клясыцызм]]у. Утвараў разьвітую архітэктурную кампазыцыю, якая разьмяшчалася на ўзвышшы і была скіраваная на [[Гайна|раку]]. Асноўная алея пэйзажнага парку пачыналася ад палаца і вяла да галоўнай вуліцы места. Зьнішчаны ў час [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]]. Захаваліся руіны сьцяны бакавога крыла палаца і парк. * [[Лагойская ткацкая фабрыка|Фабрыка ткацкая]] (1837) * [[Царква Сьвятога Мікалая (Лагойск)|Царква Сьвятога Мікалая]] (1862; [[мураўёўкі|мураўёўка]]) === Страчаная спадчына === * Капліца (1793—1795) * [[Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і Сьвятога Казімера (Лагойск)|Касьцёл Сьвятога Казімера]] (1793) * [[Царква Яўленьня Гасподняга і манастыр базылянаў (Лагойск)|Царква Божага Яўленьня і манастыр базылянаў]] (XVIII ст.) == Галерэя == <gallery caption="Краявіды места" widths="150" heights="150" class="center"> Łahojsk. Лагойск (16.04.2007).jpg|Руіны [[Палац Тышкевічаў (Лагойск)|палаца Тышкевічаў]] Belarus-Lahoisk-Park of Former Tyshkievich Manor-4.jpg|Парк пры палацы Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і Сьвятога Казімера 2.jpg|[[Касьцёл Сьвятога Казімера (Лагойск)|Касьцёл Сьвятога Казімера]] Belarus-Lahoisk-Church of Nicholas-2.jpg|[[Царква Сьвятога Мікалая (Лагойск)|Царква Сьвятога Мікалая]] </gallery> == Месты-сябры == {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік местаў-сяброў Лагойску |- | * [[Ласк]], [[Польшча]] * [[Протвіна]], [[Расея]] * [[Дэмірташ]], [[Турэччына]] |} == Асобы == * [[Уладзімер Аскерка]] (нар. 1919) — вайсковы навуковец і пэдагог, кандыдат тэхнічных навук; настаўнік [[Юры Гагарын|Юрыя Гагарына]] * [[Пётар Багданаў]] (нар. 1965) — мастак * [[Ізраіль Белкін]] (1861—1929) — сыянісцкі дзяяч і пэдагог, адзін з заснавальнікаў таварыства «Білу» * [[Вячаслаў Грушоў]] (нар. 1950) — актор; Заслужаны артыст Беларусі * [[Вячаслаў Селях-Качанскі]] (1885—1976) — сьпявак, тэатральны дзяяч, пэдагог * [[Канстантын Тышкевіч]] (1806—1868) — археоляг, гісторык, этнограф, фальклярыст; адзін з заснавальнікаў беларускай навуковай археалёгіі * [[Крыштап Тышкевіч]] (1616—1666) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Рэчы Паспалітай; ваявода чарнігаўскі * [[Піюс Тышкевіч]] (1756—1858) — граф, ганаровы сябар [[Віленская археалягічная камісія|Віленскай археалягічнай камісіі]], маршалак шляхты [[Барысаўскі павет (Менская губэрня)|Барысаўскага павету]] * [[Яўстах Тышкевіч]] (1814—1873) — археоляг, гісторык, этнограф, краязнаўца, музэязнаўца; адзін з заснавальнікаў беларускай навуковай археалёгіі * [[Барыс Хораў]] (1932—2003) — эканаміст, дасьледнік эканамічнай геаграфіі, доктар геаграфічных навук, прафэсар * [[Алесь Шут]] (1952—2019) — беларускі лекар, палітык і грамадзкі дзяяч == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|9}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|8-3}} * {{Літаратура/Памяць/Лагойскі раён|1}} * {{Літаратура/Памяць/Лагойскі раён|2}} * {{Літаратура/ЭГБ|4}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} == Вонкавыя спасылкі == {{Партал|Лагойшчына}} * [http://logoysk.info Навіны Лагойску і Лагойшчыны] * [https://web.archive.org/web/20130331105255/http://museum.logoysk.info/ Віртуальны музей Лагойску] * [http://www.radzima.org/be/gorad/lagoysk.html Лагойск], [[Radzima.org]] * [http://catholic.by/2/belarus/dioceses/minsk-mohilev/44-minsk-mohilev/101113-lagojski-dekanat.html Лагойск — парафія Св. Казіміра], [[Catholic.by]] * [https://web.archive.org/web/20090905004921/http://forum.logoysk.info/ Лагойскі форум]{{ref-ru}} * [http://logoysk.by/ Сайт]{{ref-ru}} лагойскай раённай газэты «[[Родны край (1931)|Родны край]]» * [http://www.logoisk.by/ Афіцыйная старонка горналыжнага спартова-аздараўленчага комплексу «Лагойск»]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20200220142529/http://vandrouka.by/2011/logoysk/ Вандроўка ў Лагойск] {{ref-ru}} {{Навігацыйная група |назоў = Лагойск у сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Лагойскі раён |Менская вобласьць }} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Меншчыны}} [[Катэгорыя:Лагойск| ]] sdstiswp42j3vr91k1tsk6cl0f1nd2i Сафія 0 6964 2677890 2676664 2026-07-06T18:48:56Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677890 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Баўгарыя |Назва = Сафія |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Сафіі |Назва баўгарскай мовай = София |Былыя назвы = Sardiacus, Sardica (Сэрдыка), Срэдзец, Трыядыца |Вобласьць = Сафійская вобласьць |Шырата градусаў = 42 |Шырата хвілінаў = 42 |Даўгата градусаў = 23 |Даўгата хвілінаў = 20 |Сайт =- }} '''Сафі́я''' ({{мова-bg|Со́фия}} ад {{мова-el|σοφία|скарочана}} — «майстэрства», «мудрасьць») — сталіца й найбуйнейшы горад [[Баўгарыя|Баўгарыі]]. Насельніцтва на 2024 год — {{Лік|1205548}} жыхароў, больш за 95% усіх жыхароў складаюць этнічныя баўгары. Горад разьмешчаны на захадзе краіны. Клімат умераны кантынэнтальны. Паводле стану на пачатак 2010-х гг. у Сафіі засяроджана каля 1/6 агульнабаўгарскай прамысловай вытворчасьці<ref name=БелЭн/>. Пасьля Другой Сусьветнай вайны ў горадзе разьвівалася прамысловасьць, асноўныя галіны [[машынабудаваньне]], [[мэталюргія]], харчовая, тэкстыльная прамысловасьць ды вытворчасьць вопраткі. Таксама разьвітыя паліграфічная, хімічная прамысловасьць, вытворчасьць вырабаў з гумы, абутку, мэблі ды дрэваапрацоўчая прымысловасьць<ref name=britannica/>. У горадзе разьмешчаны [[Баўгарская акадэмія навук]], унівэрсытэты, тэатры, нацыянальная мастацкая галерэя, Нородны археалягічны музэй, музэй гісторыі Сафіі, этнаграфічны музэй<ref name=БелЭн/>. == Гісторыя == [[Файл:Mall of Sofia at night 2012 PD 7.jpg|значак|зьлева|Гандлёвы цэнтар у Сафіі.]] У VIII стагодзьдзі да н. э. на месцы існай тут раней нэалітычнай стаянкі паўстаў тракійскі горад, які захапілі каля [[29 да н. э.]] [[Старажытны Рым|рымляне]], даўшы яму назву Сэрдыка па імені засяляўшага гэтую мясцовасьць тракійскага племені сэрдаў<ref name=britannica/>. Горад квітнеў пад час кіраўніцтва імпэратара [[Траян]]а (98—117 гг.)<ref name=britannica>{{Спасылка|загаловак=Sofia|назва праекту=Encyclopædia Britannica|выдавец=Encyclopædia Britannica, inc|дата публікацыі=November 13, 2019|url=https://www.britannica.com/place/Sofia|дата=11 жніўня 2020}}</ref>. У III—IV стагодзьдзях Сэрдыка была цэнтрам рымскай правінцыі [[Тракія]]. У выніку рэлігійнай рэформы імпэратара [[Канстантын I Вялікі|Канстантына]] горад стаў сядзібай біскупа. У 357 годзе рымскі гісторык [[Аміян Марцэлін]] апісаў горад як «вялікі і непрыступны». Ад рымскага часу захаваліся рэшткі крапасной сьцяны, пабудовы невядомага прызначэньня, якая ў III-IV ст. была пераробленая ў царкву сьвятога Георгія<ref name=БелЭн/>. Падчас [[Вялікае перасяленьне народаў|Вялікага перасяленьня народаў]] горад падвяргаўся нашэсьцю [[барбары|барбарскіх]] плямёнаў. У 447 годзе горад быў разбураны [[гуны|гунамі]]<ref name=БелЭн/>), напрыканцы IV ст. праз горад прайшлі [[готы]]. У 527—565 гг. падчас панаваньня імпэратара [[Юстыніян I|Юстыніяна]] Сэрдыка адрадзілася як важны адміністрацыйны цэнтар [[Бізантыйская імпэрыя|Бізантыйскай імпэрыі]] пад імём Трыядзіца. Аднак у рэлігійным стаўленьні горад быў падпарадкаваны арцыбіскупству з цэнтрам у Охрыдзе. [[Файл:StGeorgeRotundaSofia.JPG|значак|зьлева|Руіны антычнай Сэрдыкі.]] У 809 годзе горад пад імем Срэдзец увайшоў у склад [[Першае Баўгарскае царства|Першага баўгарскага царства]]<ref name=БелЭн/> і атрымаў славянскае імя Срэдзец. Пасьля ўтварэньня [[Другое Баўгарскае царства|Другога Баўгарскага царства]] ў 1185 годзе біскуп Срэдзеца стаў [[мітрапаліт]]ам. З 1382 году па 1870-я гады (зь перапанкам) горад знаходзіўся пад [[Асманская імпэрыя|асманскім валадарствам]]. Сучасны будынак галоўнага храма — катэдральнага сабору Сьвятой Сафіі — узыходзіць да другой паловы V стагодзьдзя, аднак ён дабудоўваўся некалькі разоў. У афіцыйных дакумантах назва Сафія ўпершыню ўжываецца толькі ў канцы ХІV стагодзьдзя. Падчас асманскага валадарства горад стаўся важным цэнтрам імпэрыі. Тут знаходзілася рэзыдэнцыя бэйлербэя яэлета [[Румэлія]], які кіраваў эўрапейскай тэрыторыяй Асманскай імпэрыі, і, такім чынам, горад стаў найважнейшым пасьля [[Стамбул|Канстантынопаля]] асманскім горадам у Эўропе. Места было важным цэнтрам вызваленчага руху<ref name=БелЭн/>. Пасьля вызваленьня ад турэцкай няволі ў 1878 годзе расейскімі войскамі<ref name=БелЭн/> і [[Баўгарскае нацыянальнае адраджэньне|адраджэньня]] баўгарскай дзяржавы Сафія сталася сталіцай у 1879 годзе. Першачарговая заслуга ў гэтым прыналежыць прафэсару [[Харкаўскі ўнівэрсытэт|Харкаўскага ўнівэрсытэту]] баўгарскаму гісторыку Марыну Дрынаву, які прыняў дзейны ўдзел у стварэньні новай дзяржавы, бо прадстаўнікі [[Аўстра-Вугоршчына|Аўстра-Вугоршчыны]] выступалі за тое, каб сталіцай зрабіць горад [[Вяліка-Тырнава]]. У выніку гэтага колькасьць жыхароў Сафіі расьце вельмі хутка ў параўнаньні зь іншымі баўгарскімі гарадамі, у асноўным з прычыны ўнутранай міграцыі. Падчас [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] Сафію бамбавалі з самалётаў хаўрусьнікі ў канцы 1943 году і ў пачатку 1944 году, як сьледзтва ўварваньня савецкай [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]], быў скінуты ўрад Баўгарыі, які быў у зьвязе зь [[Трэці Райх|Нямеччынай]]. Пераўтварэньні Баўгарыі спачатку ў Народную Рэспубліку Баўгарыя ў 1946 годзе і ў Рэспубліку Баўгарыя ў 1990 годзе былі адзначаныя значнымі зьменамі ў абліччы гораду. Насельніцтва Сафіі хутка павялічвалася ў XX стагодзьдзі за кошт міграцыі з усёй краіны. == Геаграфія == Сафія знаходзіцца ля падножжа гор [[Віташа]] і Люлін<ref name=БелЭн>{{Літаратура/БелЭн|14к|200|Сафія}}</ref>, у сярэдзіне Сафійскай катлавіны. Горад вядомы са старажытных часоў сваімі шматлікімі мінэральнымі і тэрмальнымі крыніцамі. Сафія ляжыць прыблізна на 43-й геаграфічнай шыраце, сярэднегадавая тэмпэратура складае 11,4&nbsp;°C, клімат гораду зьяўляецца вільготным кантынэнтальным. == Эканоміка == [[Файл:Tsarigradsko Shose and Capital Fort.png|значак|зьлева|Capital Fort — самы высокі будынак Сафіі.]] Сафія зьяўляецца эканамічным цэнтрам Баўгарыі і домам для большасьці буйных баўгарскіх і міжнародных кампаніяў, якія працуюць у краіне, а таксама [[Баўгарскі народны банк|Баўгарскага народнага банку]] і [[Баўгарская фондавая біржа|Баўгарскай фондавай біржы]]. Сукупны ўнатраны прадукт гораду на душу насельніцтва склаў € {{Лік|26600}} ў 2012 годзе, што супала зь сярэднім паказчыкам па Эўразьвязу, паводле зьвестак Эўрастату. Сярэднямесячная заробная плата без уліку спагнаньня падаткаў на сьнежань 2015 году складала € 645, што зьяўляецца самым высокім паказчыкам у Баўгарыі, але самым нізкім узроўнем даходу сярод сталіцаў ЭЗ<ref>{{Спасылка|url=https://www.nsi.bg/en/content/6412/statistical-regions-district|загаловак=Average monthly wages and salaries of the employees under labour contract by statistical regions and districts in 2015|выдавец=National Statistical Institute (Нацыянальны статыстычны інстытут Баўгарыі)|мова=en|дата=10 красавіка 2016|копія=http://web.archive.org/web/20160405061107/https://www.nsi.bg/en/content/6412/statistical-regions-district|дата копіі=5 красавіка 2016}}</ref>. У 2015 годзе [[Forbes]] дадаў Сафію ў сьпіс 10 лепшых месцаў у сьвеце для стварэньня стартапаў, дзякуючы ў першую чаргу нізкаму карпаратыўнаму падатку (10%) і надзвычай высокай хуткасьці інтэрнэт злучэньня, а таксама дзейнасьці ў краіне некалькіх інвэстыцыйных фондаў, як то Eleven Startup Accelerator, LAUNCHub і Neveq<ref>{{Спасылка|аўтар=Amy Guttman|url=http://www.forbes.com/sites/amyguttman/2015/11/29/top-10-cities-in-the-world-to-launch-your-startup-some-may-surprise-you/3/#7b7d29e390fa|загаловак=10 Top Cities Around The World To Launch Your Startup|выдавец=Forbes|мова=en|дата публікацыі=29 лістапада 2015}}</ref>. Гістарычна склалася, што пасьля [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] і эпохі [[індустрыялізацыя|індустрыялізацыі]] пры сацыялізьме, горад і прылеглыя да яго прадмесьці хутка пашыраліся, з-за чаго рэгіён стаў найбольш прамыслова разьвітым у краіне<ref name="sofiaecho">{{Спасылка|аўтар=Velina Nacheva.|url=http://sofiaecho.com/2004/09/16/631302_the-capitals-changing-face|загаловак=The capital's changing face|выдавец=The Sofia Echo|мова=en|копія=http://web.archive.org/web/20130621034303/http://sofiaecho.com/2004/09/16/631302_the-capitals-changing-face|дата копіі=16 верасьня 2004}}</ref>. Прыток працоўнай сілы зь іншых частак краіны настолькі павялічыўся, што гарадзкія ўлады ўвялі абмежаваньне на жыхарства ў сталіцы, якое было дазволена толькі пасьля атрыманьня адмысловай рэгістрацыі<ref name="sofiaecho"/>. Аднак пасьля палітычных зьменаў у 1989 годзе гэтае абмежаваньне было скасавана. Усё часьцей Сафія становіцца прывабным месцам для транснацыянальных кампаніяў, як то [[IBM]], [[Hewlett-Packard]], [[SAP]], [[Siemens]], Software AG. Нацыянальная авіякампанія Баўгарыі Bulgaria Air мае галаўны офіс на тэрыторыі сафійскага аэрапорту. З 2007 па 2011 год горад прыцягнуў у агульнай складанасьці калі $11,6 млрд прамых замежных інвэстыцыяў. На 2020 год у Сафіі месьціўся дзяржаўны пастаўшчык зброі «[[Кінтэкс]]». == Транспарт == [[Файл:Sofia metro at Musagenitsa.jpg|значак|Цягнік мэтрапалітэну на станцыі Мусагеніца.]] Сафія зьяўляецца найбольш важным чыгуначным вузлом у краіне, дзе месьціцца «[[Баўгарская дзяржаўная чыгунка]]». Цягнікі адпраўляюцца ад Сафіі ў 5 напрамках. На тэрыторыі гораду разьмешчаны 8 чыгуначных станцыяў (Цэнтральны чыгуначны вакзал — Поўнач, Іліянцы, Подуене, Іскр, Захарна фабрыка, Горна Баня і Надзея). За пэрыяд ад студзеня па ліпень 2004 году колькасьць пасажыраў на Цэнтральным чыгунарным вакзале склала больш за 2 мільёны асобаў, што складае 11,8% ад агульнай колькасьці пасажыраў чыгуначнага транспарту ў краіне. У Сафіі знаходзіцца кіраўніцтва баўгарскай дзяржаўнай чыгункі. 28 студзеня 1998 году была пушчана ў эксплюатацыю першая чарга [[Сафійскі мэтрапалітэн|Сафійскага мэтро]]. Па стане на 2012 год агульная працягласьць лініяў мэтрапалітэна ў Сафіі складае 31 км (2 лініі, 27 станцыяў). У сыстэме гарадзкога пасажырскага транспарту дзейнічаюць [[аўтобус]]ы, [[тралейбус]]ы, [[трамвай|трамваі]], маршрутныя таксі. На 2008 год у горадзе дзейнічалі 95 аўтобусных, 17 трамвайных і 10 тралейбусных маршрутаў. 4 чэрвеня 2004 году быў адкрыты новы Цэнтральны аўтавакзал. У 1990-я гады ў горадзе хутка павялічвалася колькасьць асабістых [[аўтамабіль|аўтамабіляў]], то бок пасьля 2002 году ў Сафіі было зарэгістравана больш за мільён аўтамабіляў, што складае чацьвёрты паказчык паводле ліку аўтамабіляў на душу насельніцтва ў [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскім Зьвязе]]. На 1000 чалавек прыпадае 546,4 асабістых транспартных сродкаў. Многія вуліцы знаходзяцца ў дрэнным стане, бо муніцыпалітэт амаль не бярэ ўдзел у рамонце дарог у горадзе, аднак гэтая сытуацыя прыкметна зьмяняецца ў апошнія гады. == Спорт == [[Файл:Vasil Levski National Stadium 2022.jpg|значак|зьлева|[[Васіл Леўскі (стадыён)|Стадыён імя Васіла Леўскага]].]] У горадзе базуецца вялікая колькасьць спартовых клюбаў. Падчас камуністычнай эпохі большасьць спартовых клюбаў канцэнтраваліся на ўсебаковым спартовым разьвіцьці, таму [[ЦСКА Сафія|ЦСКА]], «[[Леўскі Сафія|Леўскі]]», «[[Лякаматыў Сафія|Лякаматыў]]» і «[[Славія Сафія|Славія]]» дамінуюць ня толькі ў футболе, але і ўва многіх іншых камандных відах спорту. Баскетбол і валейбол таксама маюць моцныя традыцыі ў Сафіі. Вядомая мясцовая баскетбольная каманда «[[Лукойл Акадэмік Сафія|Лукойл Акадэмік]]» двойчы была фіналістам Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў. [[Баўгарская валейбольная фэдэрацыя]] ёсьць другой найстарэйшай у сьвеце, і менавіта выставачны турнір, арганізаваны ёй у Сафіі, пераканаў [[Міжнародны алімпійскі камітэт]] улучыць валейбол у праграму Алімпійскіх гульняў у 1957 годзе<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.balkanvolleyball.org/News.htm|загаловак=BVA-News|выдавецтва=balkanvolleyball.org|копія=https://web.archive.org/web/20080220025206/http://www.balkanvolleyball.org/News.htm|дата копіі=20.02.2008}}</ref>. Сафія надавала сваю заяўку на правядзеньне [[летнія Алімпійскія гульні 1992 году|Алімпійскіх гульняў 1992]] і [[зімовыя Алімпійскія гульні 1994 году|1994]] гадоў, займаючы адпаведна другое і трэцяе месца паводле вынікаў галасаваньня. Горад таксама спрабаваў атрымаць права на правядзеньне [[зімовыя Алімпійскія гульні 2014 году|зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 году]], але ізноў места не было абранае кандыдатам. Акрамя таго, Сафія ладзіла Эўрабаскет 1957 году і летнія Ўнівэрсіяды 1961 і 1977 гадоў, а таксама іхныя зімовыя турніры 1983 і 1989 гадоў. У 2012 годзе ў Сафіі былі згуляныя фіналы Сусьветнай лігі па валейболе. У горадзе месьціцца шэраг буйных спартовых аб’ектаў, улучна з [[Васіл Леўскі (стадыён)|Нацыянальным стадыёнам імя Васіла Леўскага]] на 43 тысячаў месцаў. На ім гуляюць міжнародныя футбольныя матчы, але таксама вядомымі стадыёнамі гораду ёсьць [[Баўгарская армія (стадыён)|стадыёны Баўгарскай арміі]], [[Георгі Аспарухаў (стадыён)|імя Георгія Аспарухава]] і «[[Лякаматыў (стадыён, Сафія)|Лякаматыў]]», дзе таксама ладзяць адкрытыя музычныя канцэрты. [[Арэна-Сафія]] прымае мноства падзей у памяшканьні і мае ўмяшчальнасьць да 19 тысячаў чалавек у залежнасьці ад тыпу імпрэзы. Аб’ект быў адкрыты 30 ліпеня 2011 году, і першай падзеяй, якая адбылася на ім, быў таварыскі валейбольны матч паміж зборнымі Баўгарыі і Сэрбіі. У горадзе маюцца два комплексы для коўзаньня на каўзачах, як то Палац зімовых відаў спорту на 4600 месцаў і лядовы палац «Славія» на 2000 месцаў<ref>{{спасылка|спасылка=http://kunki.org/page.php?9|загаловак=Skate rinks in Sofia|выдавецтва=kunki.org|копія=https://web.archive.org/web/20080417162144/http://kunki.org/page.php?9|дата копіі=17.04.2008}}</ref>. У пачатку XX стагодзьдзя вэлядром на 5000 месцаў у цэнтральным гарадзкім парку быў зачынены на рэканструкцыю<ref>{{спасылка|спасылка=http://journey.bg/bulgaria/bulgaria.php?guide=1916|загаловак=Journey.bg&nbsp;— History of the Sofia velodrome|выдавецтва=journey.bg|копія=https://web.archive.org/web/20050515060503/http://www.journey.bg/bulgaria/bulgaria.php?guide=1916|дата копіі=15.05.2005}}</ref>. У горадзе таксама існуюць розныя іншыя спартовыя комплексы, якія належаць установам, не павязанымі з футбольнымі клюбамі. У горадзе больш за пятнаццаць басэйнавых комплексаў, большасьць зь якіх — пад адкрытым небам<ref>{{спасылка|спасылка=http://tonus.tialoto.bg/article.php?id=2277|загаловак=Swimming pools in Sofia (including Spa centers)|выдавецтва=tonus.tialoto.bg|копія=https://web.archive.org/web/20080510070734/http://tonus.tialoto.bg/article.php?id=2277|дата копіі=10.05.2008}}</ref>. == Асобы == * [[Марка Цэпэнкаў]] — фальклярыст == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20151219063414/http://www.sofia.bg/rajoni_1.asp Афіцыйны сайт]. {{Бібліяінфармацыя}} {{Сталіцы Эўропы}} [[Катэгорыя:Сафія| ]] segetbsojqmuhhhx1hgcjcfhfhh86yo Альфабэт 0 7223 2677862 2357379 2026-07-06T16:02:43Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Вонкавыя спасылкі 2677862 wikitext text/x-wiki {{Ня блытаць|Буквар|букваром}} [[Файл:Caslon-schriftmusterblatt.jpeg|міні|справа|250пкс]] '''Альфабэ́т''', '''абэцэ́да{{Заўвага|[[Лацінка|Лацінская]]}}''' (азбука<ref>{{Кніга|аўтар=|частка=Азбука|загаловак=[[Беларуская энцыкляпэдыя]] ў 18 тамах|арыгінал=|спасылка=https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|выданьне=|месца=Менск|выдавецтва=[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]]|год=1996|том=[https://files.knihi.com/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.01.djvu 1: А — Аршын]|старонкі=[https://files.knihi.com/preview/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.01.djvu/153_996x9999.jpeg 153]|старонак=552|сэрыя=|isbn=985-11-0036-6|наклад=10 000}}</ref>) — упарадкаваная пэўным чынам сукупнасьць разнастайных знакаў: [[літара]]ў, [[лічба]]ў, спэцыяльных і службовых знакаў, кожны зь якіх уяўляе сабой [[фанэма|фанэму]] ў гутарковай мове. Ёсьць і іншыя сыстэмы — [[лягаграфічнае пісьмо]], у якой кожны знак уяўляе сабой слова, [[марфэма|марфэмнае]], дзе кожны знак ёсьць сэмантычная адзінка, ці [[складовае пісьмо]], у якім кожны знак уяўляе асобны склад. Назва слова паходзіць ад дзьвюх першых літараў [[грэцкі альфабэт|грэцкага альфабэту]]: [[альфа (літара)|альфа]] і [[бэта (літара)|бэта]], якія ў сваю чаргу паўсталі зь [[фінікійскі альфабэт|фінікійскага альфабэту]]. Існуюць дзясяткі альфабэтаў, якія выкарыстоўваюцца сёньня, але найбольш распаўсюджанымі зь іх зьяўляюцца [[лацінскі альфабэт|лацінскі]]<ref>Haarmann, Harald (2004). «''Geschichte der Schrift''» (2nd ed.). München: C. H. Beck. {{ISBN|3-406-47998-7}} ст.96</ref>, які паўстаў зь першага сапраўднага альфабэту, [[грэцкі альфабэт|грэцкага]]<ref>Coulmas, Florian (1996). «''The Blackwell Encyclopedia of Writing Systems''». Oxford: Blackwell Publishing. {{ISBN|0-631-21481-X}}.</ref>. Большасьць сучасных альфабэтаў маюць лінейны запіс, але прыкметнымі выключэньнямі зьяўляюцца [[альфабэт Брайля]], [[дактылялёгія]] й [[альфабэт Морзэ]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Глядзіце таксама == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [[Кірыліца]] * [[Лацінка]] * [[Беларускі альфабэт]] {{слупок-2}} * [[Беларускі арабскі альфабэт]] * [[Лацінскі альфабэт]] {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = [[Алесь Суша|Аляксандар Суша]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 30 чэрвеня 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=DKYh6N_KqN0 | копія = | дата копіі = | загаловак = № 19. Тайныя літары на старажытным грэбені | фармат = | назва праекту = Сакрэты кніжных рарытэтаў | выдавец = [[Радыё Марыя]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * [http://ilovetypography.com/2010/08/07/where-does-the-alphabet-come-from/ Паходжаньне альфабэту]{{ref-en}} Ilovetypography.com {{слупок-2}} * [http://omniglot.com/writing/alphabetic.htm Пісьмовыя сыстэмы]{{ref-en}} omniglot.com * [https://web.archive.org/web/20080517075022/http://www.wam.umd.edu/%7erfradkin/alphapage.html Анімаваная гісторыя разьвіцьця альфабэтаў]{{ref-en}} Унівэрсытэт Мэрылэнду * [https://web.archive.org/web/20100429051634/http://www.bib-arch.org/bar/article.asp?PubID=BSBA&Volume=36&Issue=2&ArticleID=6 Як альфабэт паўстаў з герогліфаў]{{ref-en}} Bar Magazine {{слупок-канец}} [[Катэгорыя:Альфабэты| ]] tpp4pjsooyiiq2bqaje3s69jkysct10 Касьцёл Сьвятога Стэфана і калегіюм езуітаў (Полацак) 0 22105 2677987 2520335 2026-07-07T08:05:27Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Вонкавыя спасылкі 2677987 wikitext text/x-wiki {{Іншы артыкул|навучальную ўстанову езуітаў|Полацкі езуіцкі калегіюм|помнік архітэктуры ў Полацку}} {{Славутасьць |Тып = Помнік сакральнай архітэктуры |Назва = Касьцёл Сьвятога Стэфана і калегіюм езуітаў |Арыгінальная назва = |Выява = Połacak, Rynak. Полацак, Rynak (3.06.1910) (2).jpg |Подпіс выявы = Касьцёл Сьвятога Стэфана і калегіюм езуітаў |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = [[Места]] |Месцазнаходжаньне = [[Полацак]] |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Канчатак будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 29 |Шырата сэкундаў = 09.25 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 45 |Даўгата сэкундаў = 54.87 |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = }} '''Касьцёл Сьвятога Стэфана і калегіюм езуітаў''' — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў у [[Полацак|Полацку]]. Знаходзіцца ў цэнтры [[места]], на заходнім баку гістарычнага Рынку{{Заўвага|цяпер [[Плошча Свабоды (Полацак)|плошча Свабоды]]}} з боку Замкавага праезду. Дзеяў да 1830 году. Твор архітэктуры [[віленскае барока|віленскага барока]]. Аб’ект [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі]]. Комплекс Полацкага [[Езуіты|езуіцкага]] [[калегіюм]]у складаўся з мураваных касьцёла і будынкаў калегіюму. Касьцёл быў асноўнай кампазыцыйнай дамінантай ня толькі Рынку, але і ўсёй цэнтральнай часткі Полацку, адыгрываючы галоўную ролю ў стварэньні непаўторнага кампазыцыйна завершанага сылюэту места. У 1964 годзе [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|савецкія ўлады зруйнавалі касьцёл]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === За часамі [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкай вайны]] ў 1579 годзе войска новаабранага [[Сьпіс польскіх манархаў|караля]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Стэфан Баторы|Стэфана Баторыя]] выбіла [[Маскоўская дзяржава|маскоўскіх]] захопнікаў з Полацку. Вынікам 17-гадовай акупацыі места стала амаль поўнае спусташэньне [[Вялікі пасад (Полацак)|Вялікага пасаду]]. Стэфан Баторы, жадаючы як мага хутчэй засяліць спустошаны край, а таксама пашырыць уплыў [[каталіцтва]] на ўсходзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], запрасіў у Полацак [[езуіцкі ордэн|езуітаў]] (1580 год) і перадаў ім усе праваслаўныя [[манастыр (суполка)|манастыры]] і [[царква|цэрквы]] (з выняткам [[Сафійскі сабор (Полацак)|царквы Святой Соф’і]]) разам з маёмасьцю і землямі (фундуш 1582 году), а таксама замак. Кароль прапанаваў разьмясьціць касьцёл на [[Верхні Замак (Полацак)|Верхнім Замку]], а [[калегіюм]] на [[Востраў (Полацак)|Востраве]] на [[Дзьвіна|Дзьвіне]], аднак езуіты пастанавілі збудаваць касьцёл на Рынку. З дакумэнтаў сярэдзіны XVII ст. вядома, што езуіты захапілі частку мескіх [[Пляц (дзялянка)|пляцаў]], у прыватнасьці «ратушнае месца». Першыя касьцёл і калегіюм былі драўлянымі. У [[Вайна 1654-1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] па ўзяцьці Полацку ў 1654 годзе маскоўскія захопнікі спалілі комплекс. У другой палове XVII ст. на месцы спаленага збудавалі новы драўляны езуіцкі калегіюм. Магчыма, што ў гэты ж час узьвялі і драўляны езуіцкі касьцёл, асьвячоны ў гонар Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і Сьвятога Стэфана, нябеснага заступніка караля-фундатара Стэфана Баторыя<ref>Филиппенко Я. Д. Исторический и архитектурный анализ градообразующей роли центральной площади Полоцка XVI—XIX веков // Вестник Полоцкого государственного университета. № 6, 2009. С. 16.</ref>. Па чарговым пажары ў канцы XVII ст. на месцы драўлянага пачалі будаваць мураваны касьцёл. Яго будаваньне галоўным чынам скончылася ў 1738 годзе, але працы працягваліся і па яго асьвячэньні ў 1745 годзе. У 1749<ref>Шалькевіч В. Полацкі езуіцкі калегіум // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 452.</ref> годзе на месцы зьнішчанага пажарам драўлянага калегіюму пачалося будаваньнем новага мураванага манумэнтальнага комплексу, які разам з касьцёлам стварыў велічны архітэктурны ансамбль. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Па [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першым падзеле Рэчы Паспалітай]] (1772 год), калі Полацак апынуўся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], касьцёл і калегіюм працягвалі дзеяць. Па выгнаньні езуітаў з Расейскай імпэрыі ў 1820 годзе калегіюм перайшоў да ордэну піяраў. [[Файл:Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (S. Prokudin-Gorsky, 1912).jpg|значак|У панараме места, 1912 г.]] Па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня]] (1830—1831) [[Русіфікацыя Беларусі|расейскія ўлады гвалтоўна адабралі комплекс]] у [[Сьвяты Пасад|Сьвятога Пасаду]]. Калегіюм у 1830 годзе перарабілі пад [[Полацкі кадэцкі корпус|кадэцкі корпус]], а касьцёл у 1833 годзе — пад царкву Сьвятога [[Мікола Мірлікійскі|Мікалая]] [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). Пазьней гэтая царква стала катэдральным саборам Полацка-Віцебскай япархіі. === Найноўшы час === [[Файл:Połacak, Jezuicki. Полацак, Езуіцкі (S. Prokudin-Gorsky, 1912).jpg|значак|Інтэр’ер касьцёла, 1912 г.]] У 1920-я гады савецкія ўлады зачынілі царкву. У 1936 годзе яны разабралі вежы касьцёла, відаць, з прычыны моцнай кампазыцыйнай актыўнасьці помніка ў сылюэце места. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] помнік практычна не пацярпеў, аднак па вайне яго стан пачаў няўхільна пагаршацца. У гэты ж час Полацак пачалі наведваць савецкія камісіі зь [[Менск]]у і [[Віцебск]]у. Апошняя зь іх, узначаленая тагачасным намесьнікам старшыні [[Савет Міністраў БССР|Савету Міністраў БССР]] В. Каменскім і старшынём Дзяржбуда БССР архітэктарам У. Каралём прыняла пастанову аб «немэтазгоднасьці і немагчымасьці» аднаўленьня комплексу. Будынкі зьнялі з уліку помнікаў гісторыі і культуры. На іх зьнішчэньне «целевым назначением» зь бюджэта вобласьці вылучылі 30 тысячаў рублёў. У студзені 1964 году савецкія ўлады ўзарвалі касьцёл і частку калегіюму. Па разбурэньні атрымалася каля 50 тысячаў кубічных мэтраў «добраякаснай цэглы і шчэбня, якія прадпрыемствамі і насельніцтвам на працягу году былі выкарыстаны на добраўпарадкаваньне гораду». «За хорошо выполненные работы по обрушению здания кадетского корпуса в городе Полоцке» ўдзельнікам акцыі абвясьцілі падзяку, дваіх зь іх узнагародзілі ганаровымі граматамі гарвыканкаму. Сапраўдныя дакумэнты з рэалізацыі гэтага акта вандалізму, доўгі час надзейна хавалі ў Полацкім архіве і нарэшце апублікавалі ў першым нумары гісторыка-літаратурнага часопіса «[[Полацкі летапісец]]». На месцы зруйнаваных будынкаў у 1976—1979 гадох збудавалі «прэстыжны» 9-павярховы жылы дом дзеля правінцыйнай савецкай эліты. == Архітэктура == === Касьцёл === [[Файл:Połacak, Rynak. Полацак, Рынак (7.09.1941).jpg|значак|Касьцёл па руйнаваньні вежаў савецкімі ўладамі, 7.09.1941]] Касьцёл — помнік архітэктуры сталага і [[віленскае барока|віленскага барока]], збудаваны паводле праекту італьянскага дойліда. На рэгулярным, амаль квадратным пляцы, плян якога склалася, магчыма, яшчэ да спаленьня Вялікага пасаду ў час войнаў. Сьвятыню паставілі ў найбольш зручным месцы: восьсю сымэтрыі пляцу, замыкаючы пэрспэктыву галоўнай, амаль простай на той час [[Віцебская вуліца (Полацак)|Віцебскай вуліцы]] (правы бок сучаснага праспэкту Францішка Скарыны). Пры традыцыйнай форме [[базыліка]]льнага пляну [[сяродкрыжжа]] зноў, як у касьцёлах першай паловы XVII ст., ён завяршаўся [[купал]]ам на высокім [[барабан (архітэктура)|барабане]]. Вонкавае архітэктурнае афармленьне вельмі стрыманае, але агульныя памеры будынка (24×47 м у пляне) і яго стройныя прапорцыі надаюць касьцёлу асаблівую выразнасьць, накіраванасьць угору, да вытанчаных галовак вежаў. Ступень дэкаратыўнай апрацоўкі павялічваецца ў кірунку да верху разам з памяншэньнем памераў асобных элемэнтаў. Дзякуючы гэтаму, касьцёл не перанасычаны, як шматлікія сучасныя яму помнікі, дэталямі аздабленьня і ў той жа час яму ўласьцівы выцягнутасьць і [[вэртыкалізм]], характэрныя для віленскага барока. Тут гэты стыль знайшоў выяўленьне ў сваім сылуэце і агульнай кампаноўцы аб’емаў будынка. Паводле інвэнтароў, ў інтэр’еры касьцёла былі алтары, багата аздобленыя [[стук]]ам і [[малярства]]м, пазалочанай і пасрэбранай медзьдзю. [[скляпеньне|Скляпеньні]] і сьцены мелі [[фрэска]]вую размалёўку, [[падлога]] была выкладзена цёсаным каменьнем, у [[прэзьбітэрыюм]]е ў шахматным парадку чаргаваліся чорныя і белыя мармуровыя пліткі. Пакрыцьцё [[дах]]у складалася зь медных лістоў. На вежах знаходзіліся [[звон|званы]] і ўнікальны гадзіньнік з боем работы віленскага майстра [[Густаў Мудні|Густава Мудні]]. Як сьведчыць малюнак [[Напалеон Орда|Напалоена Орды]] другой паловы XIX ст., па пераробцы пад царкву Маскоўскага патрыярхату помнік ня зьведаў значных зьменаў у сваім вонкавым выглядзе. Тое ж відаць і на старых паштоўках Полацку, дзе высока пастаўленая сьвятыня стварае асноўную сылуэтную дынаміку места, нават больш значную за Сафійскі сабор. === Калегіюм === Ад пачатку да мураванага касьцёла прылягалі драўляныя пабудовы. Пры будаваньні ў 1750 годзе мураванага калегіюму высокія грунтовыя воды прымусілі ўжыць спэцыяльныя захады: у аснову галоўнага будынка заклалі надземныя мураваныя [[вадасьцёк]]і, якія дрэнавалі глебу, у сьценах убудавалі [[вэнтыляцыйны ход|вэнтыляцыйныя хады]], [[склеп]]ы абсталявалі [[вадаспуск]]амі. Агромністы Е-падобны ў пляне 3-павярховы калегіюм займаў плошчу 7180 м². Перад яго доўгім без выступаў [[фасад]]ам адкрывалася відавая панарама: пад вокнамі, на [[тэраса (архітэктура)|тэрасе]], утворанай схілам, умацаваным мураванай падпорнай сьценкай, заклалі рэгулярны сад. Ніжэй цякла паўнаводная [[Дзьвіна]], за ёй ляжала зарэчная, больш нізкая частка Полацка і далей — роўныя палі і лясы. У бок саду арыентаваўся парадны ўваход у калегіюм. Вэстыбюль злучаўся зь вялікай параднай (летняй) [[сталоўка]]й, што знаходзілася ў сярэднім выступе калегіюма. Выступ дасягаў сваёй вышынёй іншыя 3-павярховыя часткі калегіюму. Падлога ў сталоўцы драўляная толькі каля сьцен, пасярэдзіне была з кафляў і з ацяпляльнымі каналамі. На сьценах віселі карціны, [[амбон]] направа ад увахода апрацоўваўся [[стук]]ам. Да сталоўкі прылягала 1-павярховая [[кухня (архітэктура)|кухня]]. Над ёй знаходзіўся [[музэй]] зь [[бібліятэка]]й, што ў разьбяных шафах з пазалочанымі бюстамі зьмяшчала больш 23 тысячаў тамоў. Астатнія памяшканьні падзяляліся мураванымі сьценамі. Зносіны ажыцьцяўляліся [[калідор]]ам, што агінаў увесь будынак. [[Перакрыцьцё|Перакрыцьці]] ўсіх паверхаў — скляпеністыя. [[Дах]] накрываўся дахоўкай. Пад цаглянымі і кафлянымі падлогамі праходзілі ацяпляльныя каналы. [[Камін]]ы і [[печ]]ы амаль ня ўжываліся. Паралельна падоўжнай восі касьцёла, з поўдня, праз вуліцу да 1778 году збудавалі 3-павярховы, бяз склепаў, корпус. На першым паверсе знаходзілася [[друкарня]] з [[кнігарня]]й, на другім — [[вучэльня]], на трэцім — [[тэатар]] з прыбіральнямі для актораў. У зьвязку з узрослай колькасьцю вучняў з паўночнага боку прыбудавалі 2-павярховы [[канвікт]] (інтэрнат), павернуты ў пляне пад простым кутом ад касьцёла да пабудаванага раней галоўнага будынка. У 1780 годзе, да прыезду ў Полацак маскоўскай гаспадыні [[Кацярына II|Кацярыны II]] у [[цэгла|цэгле]] адбудавалі ўсе 1- і 2-павярховыя будынкі гаспадарчага двара. Яны разьмяшчаюцца ўздоўж рова [[Ніжні замак (Полацак)|Ніжняга замка]], паварочваюць на поўдзень і завяршаюцца 2-павярховым флігелем з брамай, што вядзе на мост да [[Верхні замак (Полацак)|Верхняга замка]]. Каля гэтага флігеля стаяў будынак аптэкі зь лябараторыяй і [[сушыльня]]й (на [[гарышча|гарышчы]]) для траваў. У склепах аптэкі знаходзіўся калодзеж, злучаны сыстэмай водаправодных труб з усімі маючымі патрэбу ў вадзе вытворчымі памяшканьнямі ды іншымі манастырскімі калодзежамі. Апроч [[лямус]]аў, [[стайня|стаен]], [[рамізьніцкая|рамізьніцкай]], [[пякарня|пякарні]], [[вяндлярня|вяндлярні]], [[бровар]]а тут працавалі майстэрні (сьлясарная, такарная, сталярная і г. д.), а таксама суконная фабрыка. З прыездам у 1785 годзе ў Полацак архітэктара і матэматыка [[Габрыель Грубэр|Габрыеля Грубэра]], пазьней кіраўніка ордэна, тэатральны і галоўны карпусы злучыліся ўзьведзеным зь яго ініцыяты корпусам, у якім разьмясьціліся аздобленыя фрэскамі карцінная галерэя, музэй, хімічная лябараторыя, [[абсэрваторыя]] і кабінэты (архітэктурны, фізычны, прыродна-гістарычны, мінэралягічны, этнаграфічны ды іншыя). Побач з гэтым корпусам зрабілі цэнтральны ўваход у калегіюм. Апошнімі пабудовамі езуітаў у канцы XVIII ст. сталі два флігелі на поўдзень ад аптэкі: [[бурса]] (у 1797 годзе на 24 чалавекі) і [[багадзельня]]. Калегіюм і канвікт падзяляліся звонку [[тасканскі ордэр|тасканскімі пілястрамі]], пастаўленымі ў прасьценках, — гэта скупы, але выразны дэкор, асабліва для будынка, што глядзіцца з далёкіх кропак. Падобны дэкор мелі грамадзянскія збудаваньні ў другой палове XVII ст. і шматлікія манастырскія пабудовы XVIII ст. Пабудаваныя па 1773 году на поўдзень ад касьцёла 3-павярховыя карпусы аздабляліся [[іянічны ордэр|іянічнымі пілястрамі]], а вокны атрымалі абрамленьні з трыкутнымі [[франтон]]амі. Проці аддаленых у глыбіню тэрыторыі калегіюмаў XVII ст. тут пабудовы павернутыя ня толькі да галоўнага пляцу места, як у калегіюмах XVIII ст., але і ядро калегіюма — галоўны корпус — мае плян, канфігурацыя якога вынікае з патрэбы стварыць грандыёзны, працяглы, адкрыты пэйзажу фасад. Падобныя прынцыпы плянаваньня можна знайсьці ў шэрагу кляштараў XVIII ст. іншых ордэнаў. == Галерэя == === Гістарычная графіка === <gallery caption="Старая графіка" widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Vialikaja. Полацак, Вялікая (XVIII).jpg|канец XVIII ст. Połacak. Полацак (C. Faber du Faur, 25.07.1812).jpg|1812 г. Połacak. Полацак (C. Faber du Faur, 25.07.1812) (2).jpg|1812 г. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1812).jpg|1812 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Nižni Zamak. Полацак, Ніжні Замак (1812, 1887).jpg|1812 г. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1844).jpg|1844 г. Połacak, Dźvina-Prabojnaja. Полацак, Дзьвіна-Прабойная (1846).jpg|1846 г. Połacak, Vialikaja. Полацак, Вялікая (1862) (1).jpg|1862 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Rynak, Jezuicki. Полацак, Рынак, Езуіцкі (D. Strukov, 1864-67).jpg|Д. Струкаў, 1864—1867 гг. Połacak, Nižni Zamak. Полацак, Ніжні Замак (D. Strukov, 1864-67).jpg|Д. Струкаў, 1864—1867 гг. Połacak, Rynak, Jezuicki. Полацак, Рынак, Езуіцкі (N. Orda, 23.06.1875-76).jpg|Н. Орда, 1875—1876 гг. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1893).jpg|1893 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Dźvina, Bohajaŭlenski-Jezuicki. Полацак, Дзьвіна, Богаяўленскі-Езуіцкі (1897).jpg|1897 г. Połacak, Viciebskaja. Полацак, Віцебская (1905).jpg|1905 г. Połacak, Rynak, Jezuicki. Полацак, Рынак, Езуіцкі (1900-09).jpg|да 1910 г. Połacak, Rynak. Полацак, Рынак (H. Łukomski, 1916) (2).jpg|Г. Лукомскі, 1916 г. </gallery> === Гістарычныя здымкі === <gallery caption="Старыя здымкі" widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Viciebskaja-Rynak. Полацак, Віцебская-Рынак (M. Kuścinski, 1870-79).jpg|1870-я гг. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1889-91).jpg|1889—1891 гг. Połacak, Straleckaja. Полацак, Стралецкая (1889-91).jpg|1889—1891 гг. Połacak, Rynak, Jezuicki. Полацак, Рынак, Езуіцкі (1900).jpg|1900 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Viciebskaja-Rynak. Полацак, Віцебская-Рынак (1901) (3).jpg|1901 г. Połacak, Dźvina-Prabojnaja. Полацак, Дзьвіна-Прабойная (1903).jpg|1903 г. Połacak, Dźvina, Jezuicki-Daminikanski. Полацак, Дзьвіна, Езуіцкі-Дамініканскі (1903) (2).jpg|1903 г. Połacak, Viciebskaja. Полацак, Віцебская (1904) (3).jpg|1904 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Nižni Zamak. Полацак, Ніжні Замак (1905).jpg|1905 г. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1909) (4).jpg|1909 г. Połacak, Dźvina, Jezuicki-Bohajaŭlenski. Полацак, Дзьвіна, Езуіцкі-Богаяўленскі (1910).jpg|1910 г. Połacak, Rynak. Полацак, Рынак (1910) (1).jpg|1910 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Pałata, Čyrvony most. Полацак, Палата, Чырвоны мост (1911).jpg|1911 г. Połacak, Pałata. Полацак, Палата (1916).jpg|1916 г. Połacak, Rynak, Jezuicki. Полацак, Рынак, Езуіцкі (1901-17) (2).jpg|да 1918 г. Połacak, Nižni Zamak. Полацак, Ніжні Замак (1901-17).jpg|да 1918 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Zadźvińnie, Jezuicki-Daminikanski. Полацак, Задзьвіньне, Езуіцкі-Дамініканскі (1901-17).jpg|да 1918 г. Połacak, Jezuicki. Полацак, Езуіцкі (1901-17).jpg|да 1918 г. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1918) (2).jpg|1918 г. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1918) (11).jpg|1918 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Nižni Zamak, Jezuicki. Полацак, Ніжні Замак, Езуіцкі (1918).jpg|1918 г. Połacak. Полацак (1918).jpg|1918 г. Połacak, Rynak-Zamkavaja. Полацак, Рынак-Замкавая (1926).jpg|1926 г. Połacak, Straleckaja, Jezuicki. Полацак, Стралецкая, Езуіцкі (J. Berman, 1926).jpg|1926 г. </gallery> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Страчаная спадчына (2003)}} * {{Літаратура/ЭГБ|5}} * Квитницкая Е. Д. Белорусские коллегиумы XVIII века // Архитектурное наследство. — М., 1972. == Вонкавыя спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасьць Рэспублікі Беларусь|211Г000612}} * {{Радзіма майго духу|7447|аб’ект|Касьцёл Сьвятога Стэфана і калегіюм езуітаў у Полацку}} * {{Спасылка | аўтар = [[Алесь Суша|Аляксандар Суша]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 3 лютага 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=tWO45NcuP1U&list=PLmYS4cZ8qzc9j8ANE5Ih2qIYkjICpHXx8&index=15 | копія = | дата копіі = | загаловак = № 10. Арыстоцель і полацкія езуіты | фармат = | назва праекту = Сакрэты кніжных рарытэтаў | выдавец = [[Радыё Марыя]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} [[Катэгорыя:Касьцёлы Віцебскай дыяцэзіі|Полацак]] [[Катэгорыя:Барочныя збудаваньні ВКЛ|Полацак]] [[Катэгорыя:Барочныя збудаваньні Беларусі|Полацак]] [[Катэгорыя:Касьцёлы Полацку]] [[Катэгорыя:Зьнішчаныя касьцёлы Беларусі]] pws0zq67evk2y2nstq77nge791cen4y 2678003 2677987 2026-07-07T10:57:22Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Катэгорыя 2678003 wikitext text/x-wiki {{Іншы артыкул|навучальную ўстанову езуітаў|Полацкі езуіцкі калегіюм|помнік архітэктуры ў Полацку}} {{Славутасьць |Тып = Помнік сакральнай архітэктуры |Назва = Касьцёл Сьвятога Стэфана і калегіюм езуітаў |Арыгінальная назва = |Выява = Połacak, Rynak. Полацак, Rynak (3.06.1910) (2).jpg |Подпіс выявы = Касьцёл Сьвятога Стэфана і калегіюм езуітаў |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = [[Места]] |Месцазнаходжаньне = [[Полацак]] |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Канчатак будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 29 |Шырата сэкундаў = 09.25 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 45 |Даўгата сэкундаў = 54.87 |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = }} '''Касьцёл Сьвятога Стэфана і калегіюм езуітаў''' — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў у [[Полацак|Полацку]]. Знаходзіцца ў цэнтры [[места]], на заходнім баку гістарычнага Рынку{{Заўвага|цяпер [[Плошча Свабоды (Полацак)|плошча Свабоды]]}} з боку Замкавага праезду. Дзеяў да 1830 году. Твор архітэктуры [[віленскае барока|віленскага барока]]. Аб’ект [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі]]. Комплекс Полацкага [[Езуіты|езуіцкага]] [[калегіюм]]у складаўся з мураваных касьцёла і будынкаў калегіюму. Касьцёл быў асноўнай кампазыцыйнай дамінантай ня толькі Рынку, але і ўсёй цэнтральнай часткі Полацку, адыгрываючы галоўную ролю ў стварэньні непаўторнага кампазыцыйна завершанага сылюэту места. У 1964 годзе [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|савецкія ўлады зруйнавалі касьцёл]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === За часамі [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкай вайны]] ў 1579 годзе войска новаабранага [[Сьпіс польскіх манархаў|караля]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Стэфан Баторы|Стэфана Баторыя]] выбіла [[Маскоўская дзяржава|маскоўскіх]] захопнікаў з Полацку. Вынікам 17-гадовай акупацыі места стала амаль поўнае спусташэньне [[Вялікі пасад (Полацак)|Вялікага пасаду]]. Стэфан Баторы, жадаючы як мага хутчэй засяліць спустошаны край, а таксама пашырыць уплыў [[каталіцтва]] на ўсходзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], запрасіў у Полацак [[езуіцкі ордэн|езуітаў]] (1580 год) і перадаў ім усе праваслаўныя [[манастыр (суполка)|манастыры]] і [[царква|цэрквы]] (з выняткам [[Сафійскі сабор (Полацак)|царквы Святой Соф’і]]) разам з маёмасьцю і землямі (фундуш 1582 году), а таксама замак. Кароль прапанаваў разьмясьціць касьцёл на [[Верхні Замак (Полацак)|Верхнім Замку]], а [[калегіюм]] на [[Востраў (Полацак)|Востраве]] на [[Дзьвіна|Дзьвіне]], аднак езуіты пастанавілі збудаваць касьцёл на Рынку. З дакумэнтаў сярэдзіны XVII ст. вядома, што езуіты захапілі частку мескіх [[Пляц (дзялянка)|пляцаў]], у прыватнасьці «ратушнае месца». Першыя касьцёл і калегіюм былі драўлянымі. У [[Вайна 1654-1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] па ўзяцьці Полацку ў 1654 годзе маскоўскія захопнікі спалілі комплекс. У другой палове XVII ст. на месцы спаленага збудавалі новы драўляны езуіцкі калегіюм. Магчыма, што ў гэты ж час узьвялі і драўляны езуіцкі касьцёл, асьвячоны ў гонар Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і Сьвятога Стэфана, нябеснага заступніка караля-фундатара Стэфана Баторыя<ref>Филиппенко Я. Д. Исторический и архитектурный анализ градообразующей роли центральной площади Полоцка XVI—XIX веков // Вестник Полоцкого государственного университета. № 6, 2009. С. 16.</ref>. Па чарговым пажары ў канцы XVII ст. на месцы драўлянага пачалі будаваць мураваны касьцёл. Яго будаваньне галоўным чынам скончылася ў 1738 годзе, але працы працягваліся і па яго асьвячэньні ў 1745 годзе. У 1749<ref>Шалькевіч В. Полацкі езуіцкі калегіум // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 452.</ref> годзе на месцы зьнішчанага пажарам драўлянага калегіюму пачалося будаваньнем новага мураванага манумэнтальнага комплексу, які разам з касьцёлам стварыў велічны архітэктурны ансамбль. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Па [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першым падзеле Рэчы Паспалітай]] (1772 год), калі Полацак апынуўся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], касьцёл і калегіюм працягвалі дзеяць. Па выгнаньні езуітаў з Расейскай імпэрыі ў 1820 годзе калегіюм перайшоў да ордэну піяраў. [[Файл:Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (S. Prokudin-Gorsky, 1912).jpg|значак|У панараме места, 1912 г.]] Па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня]] (1830—1831) [[Русіфікацыя Беларусі|расейскія ўлады гвалтоўна адабралі комплекс]] у [[Сьвяты Пасад|Сьвятога Пасаду]]. Калегіюм у 1830 годзе перарабілі пад [[Полацкі кадэцкі корпус|кадэцкі корпус]], а касьцёл у 1833 годзе — пад царкву Сьвятога [[Мікола Мірлікійскі|Мікалая]] [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). Пазьней гэтая царква стала катэдральным саборам Полацка-Віцебскай япархіі. === Найноўшы час === [[Файл:Połacak, Jezuicki. Полацак, Езуіцкі (S. Prokudin-Gorsky, 1912).jpg|значак|Інтэр’ер касьцёла, 1912 г.]] У 1920-я гады савецкія ўлады зачынілі царкву. У 1936 годзе яны разабралі вежы касьцёла, відаць, з прычыны моцнай кампазыцыйнай актыўнасьці помніка ў сылюэце места. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] помнік практычна не пацярпеў, аднак па вайне яго стан пачаў няўхільна пагаршацца. У гэты ж час Полацак пачалі наведваць савецкія камісіі зь [[Менск]]у і [[Віцебск]]у. Апошняя зь іх, узначаленая тагачасным намесьнікам старшыні [[Савет Міністраў БССР|Савету Міністраў БССР]] В. Каменскім і старшынём Дзяржбуда БССР архітэктарам У. Каралём прыняла пастанову аб «немэтазгоднасьці і немагчымасьці» аднаўленьня комплексу. Будынкі зьнялі з уліку помнікаў гісторыі і культуры. На іх зьнішчэньне «целевым назначением» зь бюджэта вобласьці вылучылі 30 тысячаў рублёў. У студзені 1964 году савецкія ўлады ўзарвалі касьцёл і частку калегіюму. Па разбурэньні атрымалася каля 50 тысячаў кубічных мэтраў «добраякаснай цэглы і шчэбня, якія прадпрыемствамі і насельніцтвам на працягу году былі выкарыстаны на добраўпарадкаваньне гораду». «За хорошо выполненные работы по обрушению здания кадетского корпуса в городе Полоцке» ўдзельнікам акцыі абвясьцілі падзяку, дваіх зь іх узнагародзілі ганаровымі граматамі гарвыканкаму. Сапраўдныя дакумэнты з рэалізацыі гэтага акта вандалізму, доўгі час надзейна хавалі ў Полацкім архіве і нарэшце апублікавалі ў першым нумары гісторыка-літаратурнага часопіса «[[Полацкі летапісец]]». На месцы зруйнаваных будынкаў у 1976—1979 гадох збудавалі «прэстыжны» 9-павярховы жылы дом дзеля правінцыйнай савецкай эліты. == Архітэктура == === Касьцёл === [[Файл:Połacak, Rynak. Полацак, Рынак (7.09.1941).jpg|значак|Касьцёл па руйнаваньні вежаў савецкімі ўладамі, 7.09.1941]] Касьцёл — помнік архітэктуры сталага і [[віленскае барока|віленскага барока]], збудаваны паводле праекту італьянскага дойліда. На рэгулярным, амаль квадратным пляцы, плян якога склалася, магчыма, яшчэ да спаленьня Вялікага пасаду ў час войнаў. Сьвятыню паставілі ў найбольш зручным месцы: восьсю сымэтрыі пляцу, замыкаючы пэрспэктыву галоўнай, амаль простай на той час [[Віцебская вуліца (Полацак)|Віцебскай вуліцы]] (правы бок сучаснага праспэкту Францішка Скарыны). Пры традыцыйнай форме [[базыліка]]льнага пляну [[сяродкрыжжа]] зноў, як у касьцёлах першай паловы XVII ст., ён завяршаўся [[купал]]ам на высокім [[барабан (архітэктура)|барабане]]. Вонкавае архітэктурнае афармленьне вельмі стрыманае, але агульныя памеры будынка (24×47 м у пляне) і яго стройныя прапорцыі надаюць касьцёлу асаблівую выразнасьць, накіраванасьць угору, да вытанчаных галовак вежаў. Ступень дэкаратыўнай апрацоўкі павялічваецца ў кірунку да верху разам з памяншэньнем памераў асобных элемэнтаў. Дзякуючы гэтаму, касьцёл не перанасычаны, як шматлікія сучасныя яму помнікі, дэталямі аздабленьня і ў той жа час яму ўласьцівы выцягнутасьць і [[вэртыкалізм]], характэрныя для віленскага барока. Тут гэты стыль знайшоў выяўленьне ў сваім сылуэце і агульнай кампаноўцы аб’емаў будынка. Паводле інвэнтароў, ў інтэр’еры касьцёла былі алтары, багата аздобленыя [[стук]]ам і [[малярства]]м, пазалочанай і пасрэбранай медзьдзю. [[скляпеньне|Скляпеньні]] і сьцены мелі [[фрэска]]вую размалёўку, [[падлога]] была выкладзена цёсаным каменьнем, у [[прэзьбітэрыюм]]е ў шахматным парадку чаргаваліся чорныя і белыя мармуровыя пліткі. Пакрыцьцё [[дах]]у складалася зь медных лістоў. На вежах знаходзіліся [[звон|званы]] і ўнікальны гадзіньнік з боем работы віленскага майстра [[Густаў Мудні|Густава Мудні]]. Як сьведчыць малюнак [[Напалеон Орда|Напалоена Орды]] другой паловы XIX ст., па пераробцы пад царкву Маскоўскага патрыярхату помнік ня зьведаў значных зьменаў у сваім вонкавым выглядзе. Тое ж відаць і на старых паштоўках Полацку, дзе высока пастаўленая сьвятыня стварае асноўную сылуэтную дынаміку места, нават больш значную за Сафійскі сабор. === Калегіюм === Ад пачатку да мураванага касьцёла прылягалі драўляныя пабудовы. Пры будаваньні ў 1750 годзе мураванага калегіюму высокія грунтовыя воды прымусілі ўжыць спэцыяльныя захады: у аснову галоўнага будынка заклалі надземныя мураваныя [[вадасьцёк]]і, якія дрэнавалі глебу, у сьценах убудавалі [[вэнтыляцыйны ход|вэнтыляцыйныя хады]], [[склеп]]ы абсталявалі [[вадаспуск]]амі. Агромністы Е-падобны ў пляне 3-павярховы калегіюм займаў плошчу 7180 м². Перад яго доўгім без выступаў [[фасад]]ам адкрывалася відавая панарама: пад вокнамі, на [[тэраса (архітэктура)|тэрасе]], утворанай схілам, умацаваным мураванай падпорнай сьценкай, заклалі рэгулярны сад. Ніжэй цякла паўнаводная [[Дзьвіна]], за ёй ляжала зарэчная, больш нізкая частка Полацка і далей — роўныя палі і лясы. У бок саду арыентаваўся парадны ўваход у калегіюм. Вэстыбюль злучаўся зь вялікай параднай (летняй) [[сталоўка]]й, што знаходзілася ў сярэднім выступе калегіюма. Выступ дасягаў сваёй вышынёй іншыя 3-павярховыя часткі калегіюму. Падлога ў сталоўцы драўляная толькі каля сьцен, пасярэдзіне была з кафляў і з ацяпляльнымі каналамі. На сьценах віселі карціны, [[амбон]] направа ад увахода апрацоўваўся [[стук]]ам. Да сталоўкі прылягала 1-павярховая [[кухня (архітэктура)|кухня]]. Над ёй знаходзіўся [[музэй]] зь [[бібліятэка]]й, што ў разьбяных шафах з пазалочанымі бюстамі зьмяшчала больш 23 тысячаў тамоў. Астатнія памяшканьні падзяляліся мураванымі сьценамі. Зносіны ажыцьцяўляліся [[калідор]]ам, што агінаў увесь будынак. [[Перакрыцьцё|Перакрыцьці]] ўсіх паверхаў — скляпеністыя. [[Дах]] накрываўся дахоўкай. Пад цаглянымі і кафлянымі падлогамі праходзілі ацяпляльныя каналы. [[Камін]]ы і [[печ]]ы амаль ня ўжываліся. Паралельна падоўжнай восі касьцёла, з поўдня, праз вуліцу да 1778 году збудавалі 3-павярховы, бяз склепаў, корпус. На першым паверсе знаходзілася [[друкарня]] з [[кнігарня]]й, на другім — [[вучэльня]], на трэцім — [[тэатар]] з прыбіральнямі для актораў. У зьвязку з узрослай колькасьцю вучняў з паўночнага боку прыбудавалі 2-павярховы [[канвікт]] (інтэрнат), павернуты ў пляне пад простым кутом ад касьцёла да пабудаванага раней галоўнага будынка. У 1780 годзе, да прыезду ў Полацак маскоўскай гаспадыні [[Кацярына II|Кацярыны II]] у [[цэгла|цэгле]] адбудавалі ўсе 1- і 2-павярховыя будынкі гаспадарчага двара. Яны разьмяшчаюцца ўздоўж рова [[Ніжні замак (Полацак)|Ніжняга замка]], паварочваюць на поўдзень і завяршаюцца 2-павярховым флігелем з брамай, што вядзе на мост да [[Верхні замак (Полацак)|Верхняга замка]]. Каля гэтага флігеля стаяў будынак аптэкі зь лябараторыяй і [[сушыльня]]й (на [[гарышча|гарышчы]]) для траваў. У склепах аптэкі знаходзіўся калодзеж, злучаны сыстэмай водаправодных труб з усімі маючымі патрэбу ў вадзе вытворчымі памяшканьнямі ды іншымі манастырскімі калодзежамі. Апроч [[лямус]]аў, [[стайня|стаен]], [[рамізьніцкая|рамізьніцкай]], [[пякарня|пякарні]], [[вяндлярня|вяндлярні]], [[бровар]]а тут працавалі майстэрні (сьлясарная, такарная, сталярная і г. д.), а таксама суконная фабрыка. З прыездам у 1785 годзе ў Полацак архітэктара і матэматыка [[Габрыель Грубэр|Габрыеля Грубэра]], пазьней кіраўніка ордэна, тэатральны і галоўны карпусы злучыліся ўзьведзеным зь яго ініцыяты корпусам, у якім разьмясьціліся аздобленыя фрэскамі карцінная галерэя, музэй, хімічная лябараторыя, [[абсэрваторыя]] і кабінэты (архітэктурны, фізычны, прыродна-гістарычны, мінэралягічны, этнаграфічны ды іншыя). Побач з гэтым корпусам зрабілі цэнтральны ўваход у калегіюм. Апошнімі пабудовамі езуітаў у канцы XVIII ст. сталі два флігелі на поўдзень ад аптэкі: [[бурса]] (у 1797 годзе на 24 чалавекі) і [[багадзельня]]. Калегіюм і канвікт падзяляліся звонку [[тасканскі ордэр|тасканскімі пілястрамі]], пастаўленымі ў прасьценках, — гэта скупы, але выразны дэкор, асабліва для будынка, што глядзіцца з далёкіх кропак. Падобны дэкор мелі грамадзянскія збудаваньні ў другой палове XVII ст. і шматлікія манастырскія пабудовы XVIII ст. Пабудаваныя па 1773 году на поўдзень ад касьцёла 3-павярховыя карпусы аздабляліся [[іянічны ордэр|іянічнымі пілястрамі]], а вокны атрымалі абрамленьні з трыкутнымі [[франтон]]амі. Проці аддаленых у глыбіню тэрыторыі калегіюмаў XVII ст. тут пабудовы павернутыя ня толькі да галоўнага пляцу места, як у калегіюмах XVIII ст., але і ядро калегіюма — галоўны корпус — мае плян, канфігурацыя якога вынікае з патрэбы стварыць грандыёзны, працяглы, адкрыты пэйзажу фасад. Падобныя прынцыпы плянаваньня можна знайсьці ў шэрагу кляштараў XVIII ст. іншых ордэнаў. == Галерэя == === Гістарычная графіка === <gallery caption="Старая графіка" widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Vialikaja. Полацак, Вялікая (XVIII).jpg|канец XVIII ст. Połacak. Полацак (C. Faber du Faur, 25.07.1812).jpg|1812 г. Połacak. Полацак (C. Faber du Faur, 25.07.1812) (2).jpg|1812 г. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1812).jpg|1812 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Nižni Zamak. Полацак, Ніжні Замак (1812, 1887).jpg|1812 г. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1844).jpg|1844 г. Połacak, Dźvina-Prabojnaja. Полацак, Дзьвіна-Прабойная (1846).jpg|1846 г. Połacak, Vialikaja. Полацак, Вялікая (1862) (1).jpg|1862 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Rynak, Jezuicki. Полацак, Рынак, Езуіцкі (D. Strukov, 1864-67).jpg|Д. Струкаў, 1864—1867 гг. Połacak, Nižni Zamak. Полацак, Ніжні Замак (D. Strukov, 1864-67).jpg|Д. Струкаў, 1864—1867 гг. Połacak, Rynak, Jezuicki. Полацак, Рынак, Езуіцкі (N. Orda, 23.06.1875-76).jpg|Н. Орда, 1875—1876 гг. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1893).jpg|1893 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Dźvina, Bohajaŭlenski-Jezuicki. Полацак, Дзьвіна, Богаяўленскі-Езуіцкі (1897).jpg|1897 г. Połacak, Viciebskaja. Полацак, Віцебская (1905).jpg|1905 г. Połacak, Rynak, Jezuicki. Полацак, Рынак, Езуіцкі (1900-09).jpg|да 1910 г. Połacak, Rynak. Полацак, Рынак (H. Łukomski, 1916) (2).jpg|Г. Лукомскі, 1916 г. </gallery> === Гістарычныя здымкі === <gallery caption="Старыя здымкі" widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Viciebskaja-Rynak. Полацак, Віцебская-Рынак (M. Kuścinski, 1870-79).jpg|1870-я гг. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1889-91).jpg|1889—1891 гг. Połacak, Straleckaja. Полацак, Стралецкая (1889-91).jpg|1889—1891 гг. Połacak, Rynak, Jezuicki. Полацак, Рынак, Езуіцкі (1900).jpg|1900 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Viciebskaja-Rynak. Полацак, Віцебская-Рынак (1901) (3).jpg|1901 г. Połacak, Dźvina-Prabojnaja. Полацак, Дзьвіна-Прабойная (1903).jpg|1903 г. Połacak, Dźvina, Jezuicki-Daminikanski. Полацак, Дзьвіна, Езуіцкі-Дамініканскі (1903) (2).jpg|1903 г. Połacak, Viciebskaja. Полацак, Віцебская (1904) (3).jpg|1904 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Nižni Zamak. Полацак, Ніжні Замак (1905).jpg|1905 г. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1909) (4).jpg|1909 г. Połacak, Dźvina, Jezuicki-Bohajaŭlenski. Полацак, Дзьвіна, Езуіцкі-Богаяўленскі (1910).jpg|1910 г. Połacak, Rynak. Полацак, Рынак (1910) (1).jpg|1910 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Pałata, Čyrvony most. Полацак, Палата, Чырвоны мост (1911).jpg|1911 г. Połacak, Pałata. Полацак, Палата (1916).jpg|1916 г. Połacak, Rynak, Jezuicki. Полацак, Рынак, Езуіцкі (1901-17) (2).jpg|да 1918 г. Połacak, Nižni Zamak. Полацак, Ніжні Замак (1901-17).jpg|да 1918 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Zadźvińnie, Jezuicki-Daminikanski. Полацак, Задзьвіньне, Езуіцкі-Дамініканскі (1901-17).jpg|да 1918 г. Połacak, Jezuicki. Полацак, Езуіцкі (1901-17).jpg|да 1918 г. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1918) (2).jpg|1918 г. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1918) (11).jpg|1918 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Nižni Zamak, Jezuicki. Полацак, Ніжні Замак, Езуіцкі (1918).jpg|1918 г. Połacak. Полацак (1918).jpg|1918 г. Połacak, Rynak-Zamkavaja. Полацак, Рынак-Замкавая (1926).jpg|1926 г. Połacak, Straleckaja, Jezuicki. Полацак, Стралецкая, Езуіцкі (J. Berman, 1926).jpg|1926 г. </gallery> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Страчаная спадчына (2003)}} * {{Літаратура/ЭГБ|5}} * Квитницкая Е. Д. Белорусские коллегиумы XVIII века // Архитектурное наследство. — М., 1972. == Вонкавыя спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасьць Рэспублікі Беларусь|211Г000612}} * {{Радзіма майго духу|7447|аб’ект|Касьцёл Сьвятога Стэфана і калегіюм езуітаў у Полацку}} * {{Спасылка | аўтар = [[Алесь Суша|Аляксандар Суша]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 3 лютага 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=tWO45NcuP1U&list=PLmYS4cZ8qzc9j8ANE5Ih2qIYkjICpHXx8&index=15 | копія = | дата копіі = | загаловак = № 10. Арыстоцель і полацкія езуіты | фармат = | назва праекту = Сакрэты кніжных рарытэтаў | выдавец = [[Радыё Марыя]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} [[Катэгорыя:Полацкі езуіцкі калегіюм]] [[Катэгорыя:Касьцёлы Віцебскай дыяцэзіі|Полацак]] [[Катэгорыя:Барочныя збудаваньні ВКЛ|Полацак]] [[Катэгорыя:Барочныя збудаваньні Беларусі|Полацак]] [[Катэгорыя:Касьцёлы Полацку]] [[Катэгорыя:Зьнішчаныя касьцёлы Беларусі]] qyjacf98u3ksfhb0s597u8hq69d42qo 2678005 2678003 2026-07-07T11:03:17Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Катэгорыя 2678005 wikitext text/x-wiki {{Іншы артыкул|навучальную ўстанову езуітаў|Полацкі езуіцкі калегіюм|помнік архітэктуры ў Полацку}} {{Славутасьць |Тып = Помнік сакральнай архітэктуры |Назва = Касьцёл Сьвятога Стэфана і калегіюм езуітаў |Арыгінальная назва = |Выява = Połacak, Rynak. Полацак, Rynak (3.06.1910) (2).jpg |Подпіс выявы = Касьцёл Сьвятога Стэфана і калегіюм езуітаў |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = [[Места]] |Месцазнаходжаньне = [[Полацак]] |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Канчатак будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 29 |Шырата сэкундаў = 09.25 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 45 |Даўгата сэкундаў = 54.87 |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Commons = }} '''Касьцёл Сьвятога Стэфана і калегіюм езуітаў''' — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў у [[Полацак|Полацку]]. Знаходзіцца ў цэнтры [[места]], на заходнім баку гістарычнага Рынку{{Заўвага|цяпер [[Плошча Свабоды (Полацак)|плошча Свабоды]]}} з боку Замкавага праезду. Дзеяў да 1830 году. Твор архітэктуры [[віленскае барока|віленскага барока]]. Аб’ект [[Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі]]. Комплекс Полацкага [[Езуіты|езуіцкага]] [[калегіюм]]у складаўся з мураваных касьцёла і будынкаў калегіюму. Касьцёл быў асноўнай кампазыцыйнай дамінантай ня толькі Рынку, але і ўсёй цэнтральнай часткі Полацку, адыгрываючы галоўную ролю ў стварэньні непаўторнага кампазыцыйна завершанага сылюэту места. У 1964 годзе [[Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|савецкія ўлады зруйнавалі касьцёл]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === За часамі [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкай вайны]] ў 1579 годзе войска новаабранага [[Сьпіс польскіх манархаў|караля]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Стэфан Баторы|Стэфана Баторыя]] выбіла [[Маскоўская дзяржава|маскоўскіх]] захопнікаў з Полацку. Вынікам 17-гадовай акупацыі места стала амаль поўнае спусташэньне [[Вялікі пасад (Полацак)|Вялікага пасаду]]. Стэфан Баторы, жадаючы як мага хутчэй засяліць спустошаны край, а таксама пашырыць уплыў [[каталіцтва]] на ўсходзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], запрасіў у Полацак [[езуіцкі ордэн|езуітаў]] (1580 год) і перадаў ім усе праваслаўныя [[манастыр (суполка)|манастыры]] і [[царква|цэрквы]] (з выняткам [[Сафійскі сабор (Полацак)|царквы Святой Соф’і]]) разам з маёмасьцю і землямі (фундуш 1582 году), а таксама замак. Кароль прапанаваў разьмясьціць касьцёл на [[Верхні Замак (Полацак)|Верхнім Замку]], а [[калегіюм]] на [[Востраў (Полацак)|Востраве]] на [[Дзьвіна|Дзьвіне]], аднак езуіты пастанавілі збудаваць касьцёл на Рынку. З дакумэнтаў сярэдзіны XVII ст. вядома, што езуіты захапілі частку мескіх [[Пляц (дзялянка)|пляцаў]], у прыватнасьці «ратушнае месца». Першыя касьцёл і калегіюм былі драўлянымі. У [[Вайна 1654-1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] па ўзяцьці Полацку ў 1654 годзе маскоўскія захопнікі спалілі комплекс. У другой палове XVII ст. на месцы спаленага збудавалі новы драўляны езуіцкі калегіюм. Магчыма, што ў гэты ж час узьвялі і драўляны езуіцкі касьцёл, асьвячоны ў гонар Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і Сьвятога Стэфана, нябеснага заступніка караля-фундатара Стэфана Баторыя<ref>Филиппенко Я. Д. Исторический и архитектурный анализ градообразующей роли центральной площади Полоцка XVI—XIX веков // Вестник Полоцкого государственного университета. № 6, 2009. С. 16.</ref>. Па чарговым пажары ў канцы XVII ст. на месцы драўлянага пачалі будаваць мураваны касьцёл. Яго будаваньне галоўным чынам скончылася ў 1738 годзе, але працы працягваліся і па яго асьвячэньні ў 1745 годзе. У 1749<ref>Шалькевіч В. Полацкі езуіцкі калегіум // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 452.</ref> годзе на месцы зьнішчанага пажарам драўлянага калегіюму пачалося будаваньнем новага мураванага манумэнтальнага комплексу, які разам з касьцёлам стварыў велічны архітэктурны ансамбль. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === Па [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першым падзеле Рэчы Паспалітай]] (1772 год), калі Полацак апынуўся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], касьцёл і калегіюм працягвалі дзеяць. Па выгнаньні езуітаў з Расейскай імпэрыі ў 1820 годзе калегіюм перайшоў да ордэну піяраў. [[Файл:Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (S. Prokudin-Gorsky, 1912).jpg|значак|У панараме места, 1912 г.]] Па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня]] (1830—1831) [[Русіфікацыя Беларусі|расейскія ўлады гвалтоўна адабралі комплекс]] у [[Сьвяты Пасад|Сьвятога Пасаду]]. Калегіюм у 1830 годзе перарабілі пад [[Полацкі кадэцкі корпус|кадэцкі корпус]], а касьцёл у 1833 годзе — пад царкву Сьвятога [[Мікола Мірлікійскі|Мікалая]] [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]). Пазьней гэтая царква стала катэдральным саборам Полацка-Віцебскай япархіі. === Найноўшы час === [[Файл:Połacak, Jezuicki. Полацак, Езуіцкі (S. Prokudin-Gorsky, 1912).jpg|значак|Інтэр’ер касьцёла, 1912 г.]] У 1920-я гады савецкія ўлады зачынілі царкву. У 1936 годзе яны разабралі вежы касьцёла, відаць, з прычыны моцнай кампазыцыйнай актыўнасьці помніка ў сылюэце места. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] помнік практычна не пацярпеў, аднак па вайне яго стан пачаў няўхільна пагаршацца. У гэты ж час Полацак пачалі наведваць савецкія камісіі зь [[Менск]]у і [[Віцебск]]у. Апошняя зь іх, узначаленая тагачасным намесьнікам старшыні [[Савет Міністраў БССР|Савету Міністраў БССР]] В. Каменскім і старшынём Дзяржбуда БССР архітэктарам У. Каралём прыняла пастанову аб «немэтазгоднасьці і немагчымасьці» аднаўленьня комплексу. Будынкі зьнялі з уліку помнікаў гісторыі і культуры. На іх зьнішчэньне «целевым назначением» зь бюджэта вобласьці вылучылі 30 тысячаў рублёў. У студзені 1964 году савецкія ўлады ўзарвалі касьцёл і частку калегіюму. Па разбурэньні атрымалася каля 50 тысячаў кубічных мэтраў «добраякаснай цэглы і шчэбня, якія прадпрыемствамі і насельніцтвам на працягу году былі выкарыстаны на добраўпарадкаваньне гораду». «За хорошо выполненные работы по обрушению здания кадетского корпуса в городе Полоцке» ўдзельнікам акцыі абвясьцілі падзяку, дваіх зь іх узнагародзілі ганаровымі граматамі гарвыканкаму. Сапраўдныя дакумэнты з рэалізацыі гэтага акта вандалізму, доўгі час надзейна хавалі ў Полацкім архіве і нарэшце апублікавалі ў першым нумары гісторыка-літаратурнага часопіса «[[Полацкі летапісец]]». На месцы зруйнаваных будынкаў у 1976—1979 гадох збудавалі «прэстыжны» 9-павярховы жылы дом дзеля правінцыйнай савецкай эліты. == Архітэктура == === Касьцёл === [[Файл:Połacak, Rynak. Полацак, Рынак (7.09.1941).jpg|значак|Касьцёл па руйнаваньні вежаў савецкімі ўладамі, 7.09.1941]] Касьцёл — помнік архітэктуры сталага і [[віленскае барока|віленскага барока]], збудаваны паводле праекту італьянскага дойліда. На рэгулярным, амаль квадратным пляцы, плян якога склалася, магчыма, яшчэ да спаленьня Вялікага пасаду ў час войнаў. Сьвятыню паставілі ў найбольш зручным месцы: восьсю сымэтрыі пляцу, замыкаючы пэрспэктыву галоўнай, амаль простай на той час [[Віцебская вуліца (Полацак)|Віцебскай вуліцы]] (правы бок сучаснага праспэкту Францішка Скарыны). Пры традыцыйнай форме [[базыліка]]льнага пляну [[сяродкрыжжа]] зноў, як у касьцёлах першай паловы XVII ст., ён завяршаўся [[купал]]ам на высокім [[барабан (архітэктура)|барабане]]. Вонкавае архітэктурнае афармленьне вельмі стрыманае, але агульныя памеры будынка (24×47 м у пляне) і яго стройныя прапорцыі надаюць касьцёлу асаблівую выразнасьць, накіраванасьць угору, да вытанчаных галовак вежаў. Ступень дэкаратыўнай апрацоўкі павялічваецца ў кірунку да верху разам з памяншэньнем памераў асобных элемэнтаў. Дзякуючы гэтаму, касьцёл не перанасычаны, як шматлікія сучасныя яму помнікі, дэталямі аздабленьня і ў той жа час яму ўласьцівы выцягнутасьць і [[вэртыкалізм]], характэрныя для віленскага барока. Тут гэты стыль знайшоў выяўленьне ў сваім сылуэце і агульнай кампаноўцы аб’емаў будынка. Паводле інвэнтароў, ў інтэр’еры касьцёла былі алтары, багата аздобленыя [[стук]]ам і [[малярства]]м, пазалочанай і пасрэбранай медзьдзю. [[скляпеньне|Скляпеньні]] і сьцены мелі [[фрэска]]вую размалёўку, [[падлога]] была выкладзена цёсаным каменьнем, у [[прэзьбітэрыюм]]е ў шахматным парадку чаргаваліся чорныя і белыя мармуровыя пліткі. Пакрыцьцё [[дах]]у складалася зь медных лістоў. На вежах знаходзіліся [[звон|званы]] і ўнікальны гадзіньнік з боем работы віленскага майстра [[Густаў Мудні|Густава Мудні]]. Як сьведчыць малюнак [[Напалеон Орда|Напалоена Орды]] другой паловы XIX ст., па пераробцы пад царкву Маскоўскага патрыярхату помнік ня зьведаў значных зьменаў у сваім вонкавым выглядзе. Тое ж відаць і на старых паштоўках Полацку, дзе высока пастаўленая сьвятыня стварае асноўную сылуэтную дынаміку места, нават больш значную за Сафійскі сабор. === Калегіюм === Ад пачатку да мураванага касьцёла прылягалі драўляныя пабудовы. Пры будаваньні ў 1750 годзе мураванага калегіюму высокія грунтовыя воды прымусілі ўжыць спэцыяльныя захады: у аснову галоўнага будынка заклалі надземныя мураваныя [[вадасьцёк]]і, якія дрэнавалі глебу, у сьценах убудавалі [[вэнтыляцыйны ход|вэнтыляцыйныя хады]], [[склеп]]ы абсталявалі [[вадаспуск]]амі. Агромністы Е-падобны ў пляне 3-павярховы калегіюм займаў плошчу 7180 м². Перад яго доўгім без выступаў [[фасад]]ам адкрывалася відавая панарама: пад вокнамі, на [[тэраса (архітэктура)|тэрасе]], утворанай схілам, умацаваным мураванай падпорнай сьценкай, заклалі рэгулярны сад. Ніжэй цякла паўнаводная [[Дзьвіна]], за ёй ляжала зарэчная, больш нізкая частка Полацка і далей — роўныя палі і лясы. У бок саду арыентаваўся парадны ўваход у калегіюм. Вэстыбюль злучаўся зь вялікай параднай (летняй) [[сталоўка]]й, што знаходзілася ў сярэднім выступе калегіюма. Выступ дасягаў сваёй вышынёй іншыя 3-павярховыя часткі калегіюму. Падлога ў сталоўцы драўляная толькі каля сьцен, пасярэдзіне была з кафляў і з ацяпляльнымі каналамі. На сьценах віселі карціны, [[амбон]] направа ад увахода апрацоўваўся [[стук]]ам. Да сталоўкі прылягала 1-павярховая [[кухня (архітэктура)|кухня]]. Над ёй знаходзіўся [[музэй]] зь [[бібліятэка]]й, што ў разьбяных шафах з пазалочанымі бюстамі зьмяшчала больш 23 тысячаў тамоў. Астатнія памяшканьні падзяляліся мураванымі сьценамі. Зносіны ажыцьцяўляліся [[калідор]]ам, што агінаў увесь будынак. [[Перакрыцьцё|Перакрыцьці]] ўсіх паверхаў — скляпеністыя. [[Дах]] накрываўся дахоўкай. Пад цаглянымі і кафлянымі падлогамі праходзілі ацяпляльныя каналы. [[Камін]]ы і [[печ]]ы амаль ня ўжываліся. Паралельна падоўжнай восі касьцёла, з поўдня, праз вуліцу да 1778 году збудавалі 3-павярховы, бяз склепаў, корпус. На першым паверсе знаходзілася [[друкарня]] з [[кнігарня]]й, на другім — [[вучэльня]], на трэцім — [[тэатар]] з прыбіральнямі для актораў. У зьвязку з узрослай колькасьцю вучняў з паўночнага боку прыбудавалі 2-павярховы [[канвікт]] (інтэрнат), павернуты ў пляне пад простым кутом ад касьцёла да пабудаванага раней галоўнага будынка. У 1780 годзе, да прыезду ў Полацак маскоўскай гаспадыні [[Кацярына II|Кацярыны II]] у [[цэгла|цэгле]] адбудавалі ўсе 1- і 2-павярховыя будынкі гаспадарчага двара. Яны разьмяшчаюцца ўздоўж рова [[Ніжні замак (Полацак)|Ніжняга замка]], паварочваюць на поўдзень і завяршаюцца 2-павярховым флігелем з брамай, што вядзе на мост да [[Верхні замак (Полацак)|Верхняга замка]]. Каля гэтага флігеля стаяў будынак аптэкі зь лябараторыяй і [[сушыльня]]й (на [[гарышча|гарышчы]]) для траваў. У склепах аптэкі знаходзіўся калодзеж, злучаны сыстэмай водаправодных труб з усімі маючымі патрэбу ў вадзе вытворчымі памяшканьнямі ды іншымі манастырскімі калодзежамі. Апроч [[лямус]]аў, [[стайня|стаен]], [[рамізьніцкая|рамізьніцкай]], [[пякарня|пякарні]], [[вяндлярня|вяндлярні]], [[бровар]]а тут працавалі майстэрні (сьлясарная, такарная, сталярная і г. д.), а таксама суконная фабрыка. З прыездам у 1785 годзе ў Полацак архітэктара і матэматыка [[Габрыель Грубэр|Габрыеля Грубэра]], пазьней кіраўніка ордэна, тэатральны і галоўны карпусы злучыліся ўзьведзеным зь яго ініцыяты корпусам, у якім разьмясьціліся аздобленыя фрэскамі карцінная галерэя, музэй, хімічная лябараторыя, [[абсэрваторыя]] і кабінэты (архітэктурны, фізычны, прыродна-гістарычны, мінэралягічны, этнаграфічны ды іншыя). Побач з гэтым корпусам зрабілі цэнтральны ўваход у калегіюм. Апошнімі пабудовамі езуітаў у канцы XVIII ст. сталі два флігелі на поўдзень ад аптэкі: [[бурса]] (у 1797 годзе на 24 чалавекі) і [[багадзельня]]. Калегіюм і канвікт падзяляліся звонку [[тасканскі ордэр|тасканскімі пілястрамі]], пастаўленымі ў прасьценках, — гэта скупы, але выразны дэкор, асабліва для будынка, што глядзіцца з далёкіх кропак. Падобны дэкор мелі грамадзянскія збудаваньні ў другой палове XVII ст. і шматлікія манастырскія пабудовы XVIII ст. Пабудаваныя па 1773 году на поўдзень ад касьцёла 3-павярховыя карпусы аздабляліся [[іянічны ордэр|іянічнымі пілястрамі]], а вокны атрымалі абрамленьні з трыкутнымі [[франтон]]амі. Проці аддаленых у глыбіню тэрыторыі калегіюмаў XVII ст. тут пабудовы павернутыя ня толькі да галоўнага пляцу места, як у калегіюмах XVIII ст., але і ядро калегіюма — галоўны корпус — мае плян, канфігурацыя якога вынікае з патрэбы стварыць грандыёзны, працяглы, адкрыты пэйзажу фасад. Падобныя прынцыпы плянаваньня можна знайсьці ў шэрагу кляштараў XVIII ст. іншых ордэнаў. == Галерэя == === Гістарычная графіка === <gallery caption="Старая графіка" widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Vialikaja. Полацак, Вялікая (XVIII).jpg|канец XVIII ст. Połacak. Полацак (C. Faber du Faur, 25.07.1812).jpg|1812 г. Połacak. Полацак (C. Faber du Faur, 25.07.1812) (2).jpg|1812 г. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1812).jpg|1812 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Nižni Zamak. Полацак, Ніжні Замак (1812, 1887).jpg|1812 г. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1844).jpg|1844 г. Połacak, Dźvina-Prabojnaja. Полацак, Дзьвіна-Прабойная (1846).jpg|1846 г. Połacak, Vialikaja. Полацак, Вялікая (1862) (1).jpg|1862 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Rynak, Jezuicki. Полацак, Рынак, Езуіцкі (D. Strukov, 1864-67).jpg|Д. Струкаў, 1864—1867 гг. Połacak, Nižni Zamak. Полацак, Ніжні Замак (D. Strukov, 1864-67).jpg|Д. Струкаў, 1864—1867 гг. Połacak, Rynak, Jezuicki. Полацак, Рынак, Езуіцкі (N. Orda, 23.06.1875-76).jpg|Н. Орда, 1875—1876 гг. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1893).jpg|1893 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Dźvina, Bohajaŭlenski-Jezuicki. Полацак, Дзьвіна, Богаяўленскі-Езуіцкі (1897).jpg|1897 г. Połacak, Viciebskaja. Полацак, Віцебская (1905).jpg|1905 г. Połacak, Rynak, Jezuicki. Полацак, Рынак, Езуіцкі (1900-09).jpg|да 1910 г. Połacak, Rynak. Полацак, Рынак (H. Łukomski, 1916) (2).jpg|Г. Лукомскі, 1916 г. </gallery> === Гістарычныя здымкі === <gallery caption="Старыя здымкі" widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Viciebskaja-Rynak. Полацак, Віцебская-Рынак (M. Kuścinski, 1870-79).jpg|1870-я гг. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1889-91).jpg|1889—1891 гг. Połacak, Straleckaja. Полацак, Стралецкая (1889-91).jpg|1889—1891 гг. Połacak, Rynak, Jezuicki. Полацак, Рынак, Езуіцкі (1900).jpg|1900 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Viciebskaja-Rynak. Полацак, Віцебская-Рынак (1901) (3).jpg|1901 г. Połacak, Dźvina-Prabojnaja. Полацак, Дзьвіна-Прабойная (1903).jpg|1903 г. Połacak, Dźvina, Jezuicki-Daminikanski. Полацак, Дзьвіна, Езуіцкі-Дамініканскі (1903) (2).jpg|1903 г. Połacak, Viciebskaja. Полацак, Віцебская (1904) (3).jpg|1904 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Nižni Zamak. Полацак, Ніжні Замак (1905).jpg|1905 г. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1909) (4).jpg|1909 г. Połacak, Dźvina, Jezuicki-Bohajaŭlenski. Полацак, Дзьвіна, Езуіцкі-Богаяўленскі (1910).jpg|1910 г. Połacak, Rynak. Полацак, Рынак (1910) (1).jpg|1910 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Pałata, Čyrvony most. Полацак, Палата, Чырвоны мост (1911).jpg|1911 г. Połacak, Pałata. Полацак, Палата (1916).jpg|1916 г. Połacak, Rynak, Jezuicki. Полацак, Рынак, Езуіцкі (1901-17) (2).jpg|да 1918 г. Połacak, Nižni Zamak. Полацак, Ніжні Замак (1901-17).jpg|да 1918 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Zadźvińnie, Jezuicki-Daminikanski. Полацак, Задзьвіньне, Езуіцкі-Дамініканскі (1901-17).jpg|да 1918 г. Połacak, Jezuicki. Полацак, Езуіцкі (1901-17).jpg|да 1918 г. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1918) (2).jpg|1918 г. Połacak, Dźvina. Полацак, Дзьвіна (1918) (11).jpg|1918 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Połacak, Nižni Zamak, Jezuicki. Полацак, Ніжні Замак, Езуіцкі (1918).jpg|1918 г. Połacak. Полацак (1918).jpg|1918 г. Połacak, Rynak-Zamkavaja. Полацак, Рынак-Замкавая (1926).jpg|1926 г. Połacak, Straleckaja, Jezuicki. Полацак, Стралецкая, Езуіцкі (J. Berman, 1926).jpg|1926 г. </gallery> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Страчаная спадчына (2003)}} * {{Літаратура/ЭГБ|5}} * Квитницкая Е. Д. Белорусские коллегиумы XVIII века // Архитектурное наследство. — М., 1972. == Вонкавыя спасылкі == {{Гісторыка-культурная каштоўнасьць Рэспублікі Беларусь|211Г000612}} * {{Радзіма майго духу|7447|аб’ект|Касьцёл Сьвятога Стэфана і калегіюм езуітаў у Полацку}} * {{Спасылка | аўтар = [[Алесь Суша|Аляксандар Суша]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 3 лютага 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=tWO45NcuP1U&list=PLmYS4cZ8qzc9j8ANE5Ih2qIYkjICpHXx8&index=15 | копія = | дата копіі = | загаловак = № 10. Арыстоцель і полацкія езуіты | фармат = | назва праекту = Сакрэты кніжных рарытэтаў | выдавец = [[Радыё Марыя]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} [[Катэгорыя:Полацкі езуіцкі калегіюм]] [[Катэгорыя:Полацкая езуіцкая акадэмія]] [[Катэгорыя:Касьцёлы Віцебскай дыяцэзіі|Полацак]] [[Катэгорыя:Барочныя збудаваньні ВКЛ|Полацак]] [[Катэгорыя:Барочныя збудаваньні Беларусі|Полацак]] [[Катэгорыя:Касьцёлы Полацку]] [[Катэгорыя:Зьнішчаныя касьцёлы Беларусі]] cuce39v6v6ejxdezcemw4lbr8ngq49c Полацкі езуіцкі калегіюм 0 22173 2678002 2677126 2026-07-07T10:55:55Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Катэгорыя 2678002 wikitext text/x-wiki {{Іншы артыкул|помнік архітэктуры|Касьцёл Сьвятога Стэфана і калегіюм езуітаў (Полацак)|навучальную ўстанову езуітаў у Полацку}} {{Каардынаты|55|29|10.66|паўночнае|28|45|52.60|усходняе|рэгіён=Беларусь|тып=будынак|выяўленьне=загаловак}} '''Полацкі езуіцкі калегіюм''' — навучальная ўстанова езуітаў у [[Полацак|Полацку]], якая існавала ў 1580—1812 гадох. У 1812—1820 гадох — '''Полацкая езуіцкая акадэмія'''. == Гісторыя == [[Файл:Połacak,_Rynak._Полацак,_Рынак_(1828).jpg|міні|Касьцёл і акадэмія езуітаў. Абмеры, 1828]] Езуіцкі калегіюм быў заснаваны ў 1580 (у 1581 [[Пётар Скарга|Пятром Скаргам]])<ref name="bel">{{кніга|загаловак=Беларусь: Энцыкляпэдычны даведнік|адказны=Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1995|старонкі=|старонак=800|isbn =985-11-0026-9|тыраж=5000}}</ref>) г. як сярэдняя навучальная ўстанова [[Езуіты|езуітаў]]. У гэтым жа годзе на высьпе [[Дзьвіна|Дзьвіны]] быў пабудаваны будынак калегіюму. У 1-й палове XVII стагодзьдзя пасьля [[пажар]]у быў пабудаваны драўляны касьцёл Сьвятога Стэфана і будынкі калегіюма і вучэльні на новым месцы паміж [[Верхні замак (Полацак)|Верхнім замкам]] і пасадам. У 1750 годзе быў пабудаваны мураваны 3-павярховы будынак<ref name="bel" />. Калегіюм паступова разьвіваўся да 1772 г., калі пасьля першага падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] усходняя частка [[Беларусь|Беларусі]] была далучаная да [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. У ліку далучаных да Расеі гарадоў быў і [[Полацак]]. Праз год пасьля гэтай падзеі, гэта значыць у 1773 г., дзейнасьць ордэну езуітаў была забароненая рашэньнем папы рымскага. Аднак [[Кацярына II]] дадзенае рашэньне не падтрымала і на тэрыторыі імпэрыі езуіты працягнулі сваю дзейнасьць. Полацак фактычна стаў іхнай сталіцай. Больш за тое, з 1777 г. пры Полацкім калегіюме быў адкрыты адзіны ў тагачаснай [[Эўропа|Эўропе]] езуіцкі навіцыят (установа для падрыхтоўкі [[манах]]аў). Пры калегіюме ствараўся і найбуйнейшы кнігазбор гораду. [[Бібліятэка Полацкай езуіцкай акадэміі|Бібліятэка Полацкага езуіцкага калегіюму]] стала адным з цэнтраў інтэлектуальнага жыцьця Беларусі, была прадметам пастаяннага клопату полацкіх езуітаў. Пры калегіюме дзейнічала [[Полацкая друкарня|друкарня]]. === Ператварэньне ў акадэмію === У 1812 г. калегіюм пераўтвараецца ў езуіцкую акадэмію навук і прыраўноўваецца да ўнівэрсытэту. 12 студзеня расейскі імпэратар [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандар I]] у выніку намаганьняў сьвецкіх колаў Беларусі выдаў указ пра адкрыцьцё ў Полацку вышэйшай навучальнай установы. 10 чэрвеня адбылося адкрыцьцё Полацкай акадэміі. Са сьценаў акадэміі пачалі свой шлях гісторык і архэоляг [[Канстанцін Тышкевіч]], астраном і філёзаф [[Юзаф Накцыяновіч]], пісьменьнікі [[Юзаф Масальскі]] і [[Ян Баршчэўскі]], жывапісец [[Валянцін Ваньковіч]]. Навучальныя ўстановы на захопленых Расеяй землях рабіліся асяродкамі апазыцыі калянізатарам. Расейскія ўлады адчулі небясьпеку і ў сакавіку 1820 году зачынілі акадэмію. Некалькі тысячаў тамоў акадэмічнай бібліятэкі вывезьлі ў Расею<ref>''Арлоў У.'' Дзесяць вякоў беларускай гісторыі (862―1918): Падзеі. Даты. Ілюстрацыі. / У. Арлоў, Г. Сагановіч. ― Вільня: „Наша Будучыня“, 1999. ― с. 1172-173</ref>. === Пасьля закрыцьця === У былым калегіюме з 1835 г. разьмясьціўся [[Полацкі кадэцкі корпус]]. Да заходняга крыла галоўнага будынка далучаецца новая частка, узьведзены дом дырэктара і 6 службовых будынкаў. === Разбурэньне === У 1944 г. пасьля выгнаньня немцаў з Полацку, які часова зьўляўся [[Полацкая вобласьць|абласным цэнтрам]], у будынку былога калегіюма разьмясьціўся шэраг адміністрацыйных устаноў і шпіталь. Тут жа ў аварыйных умовах пражывала звыш ста сем’яў палачанаў. У другой палове 1950-ых гг. адбылася спроба аднавіць будынак і прыстасаваць яго пад Сувораўскую вучэльню, але безвынікова. Стан [[помнік]]у, пакінутага без нагляду, працягваў пагаршацца. У Полацак зачасьцілі рэспубліканскія і абласныя камісіі зь [[Менск]]у і [[Віцебск]]у. Апошняя зь іх, узначаленая тагачасным намесьнікам старшыні [[Савет Міністраў БССР|Савету Міністраў БССР]] В. Г. Каменскімі і старшынём Дзяржбуда БССР архітэктарам У. А. Каралём прыняла рашэньне аб «немэтазгоднасьці і немагчымасьці» аднаўленьня комплексу. Будынкі былі зьняты з уліку помнікаў гісторыі і культуры. На іх зьнішчэньне «целевым назначением» зь бюджэта вобласьці было вылучана 30 тысячаў рублёў. У студзені 1964 г. [[Касьцёл сьв. Стэфана (Полацак)|касьцёл сьвятога Стэфана]] і частка калегіюма былі ўзарваны. Пасьля разбурэньня атрымалася каля 50 тысячаў кубічных мэтраў «добраякаснай цэглы і шчэбня, якія прадпрыемствамі і насельніцтвам на працягу году былі выкарыстаны на добраўпарадкаваньне гораду». «За добра выкананыя працы па абрушэньні будынку кадэцкага корпусу ў горадзе Полацку» ўдзельнікам акцыі была аб’яўлена падзяка, двое зь іх узнагароджаны ганаровымі граматамі гарвыканкама. Сапраўдныя дакумэнты па рэалізацыі гэтага акта вандалізма, доўгі час надзейна схаваныя ад цікаўных у Полацкім архіве, нарэшце апублікаваны ў першым нумары гісторыка-літаратурнага часопіса «[[Полацкі летапісец]]». На месцы зруйнаваных будынкаў у 1976—1979 гг. узьведзены «прэстыжны» дзевяціпавярховы жылы дом для правінцыйнай эліты. Ад калегіюма, схаванага за гэтай плоскай каробкай «з вушамі», захаваліся ў катастрафічным стане толькі паўднёвая частка галоўнага корпуса і заходняе крыло. === Частковае аднаўленьне будынкаў === [[Файл:Полоцк. Бывший иезуитский коллегиум..jpg|міні|Будынак былога калегіюму]] У 2005 годзе комплекс будынкаў былога калегіюма быў рэканструяваны і перададзены [[Полацкі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Полацкаму дзяржаўнаму ўнівэрсытэту]]. Сучасны Полацкі ўнівэрсытэт імкнецца да пераемнасьці з традыцыямі калегіюма і акадэміі езуітаў.<ref>https://web.archive.org/web/20140203110128/http://www.psu.by/index.php/universitet.html</ref> == Адукацыя == Калегіюм ствараўся як сярэдняя навучальная ўстанова клясычнага, пераважна філялягічнага тыпу. Ён быў створаны па ініцыятыве вядомага езуіта-прапаведніка [[Пётр Скарга|Пятра Скаргі]], які меў на мэце выхаваньне навучэнцаў у духу адданасьці каталіцызму і справе ордэна езуітаў. У пяці класах калегіюма выкладалася лацінская і грэцкая мовы, [[рыторыка]] і [[паэтыка]], антычная літаратура і [[Сьвятое Пісаньне]]. У пэрыяд Рэчы Паспалітай выкладаньне вялося на польскай мове, пасьля яе падзелу — уведзена расейская мова. У адпаведнасьці з гнуткай ідэалягічнай стратэгіяй езуітаў, яны імкнуліся спалучаць схалястычную багаслоўскую адукацыю з гуманістычнай сьвецкай культурай. У 1620-х гг. лекцыі па рыторыцы, паэтыцы і антычнай [[міталёгія|міталёгіі]] ў калегіюме чытаў паэт і мысьляр М. К. Сарбеўскі. У 1797 г. у калегіюме навучалася 336 студэнтаў і 31 малады манах, якія рыхтаваліся стаць прафэсарамі. Выкладаньнем займаліся 24 прафэсары. У 1811 г. бібліятэка налічвала больш 40 тысячаў тамоў і зьяўлялася найбагацейшым кнігазборам у Беларусі. Аснову кніжнага фонду складалі выданьні XVI—XVIII стагодзьдзяў на польскай, лацінскай, францускай і нямецкай мовах, а таксама літаратура, выдадзеная ў Беларусі, у тым ліку ва ўласнай друкарні акадэміі. Сярод іх падручнікі па ўсеагульнай геаграфіі і гісторыі [[Рымская імпэрыя|Рыма]], слоўнікі, творы пісьменьнікаў [[Ян Каханоўскі з Чарналесься|Я. Каханоўскага]], [[Пётр Скарга|П. Скаргі]], М. Карыцкага, Н. Мусьніцкага, [[Адам Нарушэвіч|А. Нарушэвіча]] і іншых. У бібліятэцы зьберагаліся таксама і старажытныя рукапісы, каралеўскія граматы і іншыя дакумэнты, дысэртацыі, энцыкляпэдычныя выданьні і дапаможнікі па асобных дысцыплінах. == Выпускнікі == * [[Марцін Пачобут-Адляніцкі]], астраном і асьветнік * [[Уладзіслаў Дзягілевіч]], каталіцкі дзеяч, архітэктар * [[Валенці Ваньковіч]], мастак * [[Антоні Фіялкоўскі]], рымска-каталіцкі дзяяч * [[Ян Цывінскі]], біскуп, пэдагог, філянтроп == Выкладчыкі == * [[Пётар Скарга]], польскі рэлігійны дзяяч, заснавальнік і рэктар калегіюму * [[Бэнэдыкт Дабшэвіч]], філёзаф, тэоляг * [[Францішак Дзеружынскі]], беларускі й амэрыканскі рэлігійны дзеяч == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/БЭ|11}} * {{Літаратура/Беларусь: энцыкляпэдычны даведнік, 1995}} * Шайкоў В. Полацкая езуіцкая акадэмія (1812–1820 гг.) // Беларускі гістарычны часопіс. № 4, 1995. С. 73—82. == Вонкавыя спасылкі == * {{Спасылка | аўтар = [[Алесь Суша|Аляксандар Суша]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 3 лютага 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=tWO45NcuP1U&list=PLmYS4cZ8qzc9j8ANE5Ih2qIYkjICpHXx8&index=10 | копія = | дата копіі = | загаловак = № 10. Арыстоцель і полацкія езуіты. | фармат = | назва праекту = Сакрэты кніжных рарытэтаў | выдавец = [[Радыё Марыя]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * [http://www.radzima.org/pub/pomnik.php?lang=by&nazva_id=vipopola10 Здымкі на Radzima.org] * [https://web.archive.org/web/20160604053540/http://www.panoramio.com/photo/2473554 Здымак на Panoramio.com] [[Катэгорыя:Полацкія навучальныя ўстановы]] [[Катэгорыя:Полацкі езуіцкі калегіюм]] [[Катэгорыя:Езуіцкія калегіюмы]] [[Катэгорыя:Рэлігія ў Полацку]] ol2cyxcd69wqtbylava4mi81jj86sns Мёры 0 24574 2677938 2533709 2026-07-06T22:31:02Z Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund 97932 /* Вялікае Княства Літоўскае */ [[ВП:Вікіфікатар|вікіфікацыя]] 2677938 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Мёры |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Мёраў |Лацінка = Miory |Герб = Coat of Arms of Miory, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of Miory.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1514 |Статус з = 1972 |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Мёрскі раён|Мёрскі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 9.64 |Крыніца плошчы = <ref>{{cite web|url=http://pravo.by/document/?guid=3961&p0=D919v0096744|title=«Об изменении административно-территориального устройства Миорского района Витебской области». Решение Витебского областного Совета депутатов от 20 июня 2019 г. № 108|date=2019-07-02|language=ru}}</ref> |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 7935 |Год падліку колькасьці = 2018 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="belstat2018" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = Aerial view of Miory, Belarus. DJI 2804-HDR (51353402628).jpg |Апісаньне выявы = Агульны выгляд места |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 37 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 37 |Даўгата сэкундаў = 00 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Мёры''' — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на беразе [[Мёрскае возера|Мёрскага возера]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Мёрскі раён|Мёрскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. Насельніцтва на 2018 год — 7935 чалавек<ref name="belstat2018" />. Знаходзяцца за 190 км ад [[Віцебск]]у. Чыгуначная станцыя на лініі [[Друя]] — [[Варапаева]]. Аўтамабільныя дарогі злучаюць места зь [[Дзісна|Дзісной]], [[Дрыса]]й, [[Браслаў|Браславам]], [[Шаркоўшчына]]й. Мёры — даўняе [[мястэчка]] [[Браслаўскі павет|гістарычнай Браслаўшчыны]] (частка [[Віленскае ваяводзтва|Віленшчыны]]). == Назва == Традыцыйная гістарычная назва места — Мёры. [[Старабеларуская мова|Старабеларускае напісаньне]] ''Меры'' (Мёры) ужывалася ў большасьці гістарычных дакумэнтаў, а яго правільнае вымаўленьне адлюстроўвала [[лацінка]]вая форма ''Mіоrу''<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]], [[Ігар Карней|Карней І.]] [https://www.svaboda.org/a/miory/30129651.html Гарады з «памылкамі» ў назвах: Міёры ці Мёры?], [[Свабода (радыё)|Радыё Свабода]], 27 жніўня 2019 г.</ref>. Існуе некалькі меркаваньняў датычна паходжаньня [[тапонім]]у: Р. Аўчыньнікава тлумачыць яго ад фінска-вугорскага гідранімічнага фарманту jarvi (возера), тым часам [[Вадзім Жучкевіч]] мяркуе, што тапонім мае патранімічнае паходжаньне ад прозьвішча Маер, Меер, Маераў<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 234.</ref>. Некаторыя навукоўцы зьвязваюць назву паселішча з племям [[Мера]]й або з князямі [[Мірскія|Мірскімі]]. Асобна вылучаецца [[Балтыйскія мовы|балтыйская]] вэрсія паходжаньня тапоніму, якая грунтуецца на сугуччы назвы Мёраў у старажытнай форме ''Мярэя''{{Заўвага|Мёры ўпамінаюцца як маёнтак ''Мярэя'' (''Мерея'') пад 1514 годам}} з ракой [[Мярэя]]й у басэйне [[Дняпро|Дняпра]]<ref name="svajksta">Віршула Малей. [https://web.archive.org/web/20190409132518/https://svajksta.by/archives/29023 У Паставах выдалі кніжку «Літоўскія назвы ў тапаніміцы нашага рэгіёну»], Свайкста, 22 лютага 2019 г.</ref>. Апошняя мае балтыйскае паходжаньне<ref>Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — Москва, 1962. С. 195.</ref> з адпаведнікамі ў [[Сьвянцянскі раён|Сьвянцянскім раёне]] Летувы, якія пазначаюць 'ваду', 'затоку'<ref name="svajksta"/>. Апроч гэтага, існуе некалькі народных паданьняў. Першае зь іх тлумачыць тапонім вялікім «морам», ад якога памёрла ўсё насельніцтва мясьціны (Мёры — ад словаў «мерці, памерці»). Іншая легенда зьвязвае назву паселішча з канавай Мерыцай, якая пазначала мяжу паміж двума ваяўнічымі княствамі. Апроч гэтага існуе згадка пра тое, што людзі жылі тут доўгі час грамадою, якая называлася «мір», — адкуль нібыта пайшла назва ''Міры''. Таксама існуе паданьне пра князя Меру і ягоную жонку Мерыцу<ref>[https://web.archive.org/web/20090129214954/http://miory.info/index.php?name=Town О городе], [http://miory.info/ Миорский информационный портал]</ref>. Па [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцім падзеле Рэчы Паспалітай]] расейскія ўлады прынялі дыфтонг іо (''Mіory'') за дзьве асобныя літары і гэтым самым перакруцілі спрадвечнае гучаньне і напісаньне тапоніму — ({{мова-ru|Міоры|скарочана}})<ref>Бераснёў П., [[Валянціна Лемцюгова|Лемцюгова В.]] [http://krytyka.by/by/page/talks/cultura-gutarki/9424 «Як вы яхту назавяце — так яна і паплыве», або Сур’ёзная размова пра асаблівасці беларускай анамастыкі]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Звязда]], 25 верасьня 2012 г.</ref>. Савецкія ўлады зрабілі з расейскага напісаньня ''Миоры'' беларускую [[трансьлітарацыя|трансьлітарацыю]] і ўтварылі недарэчную штучную форму ''Міёры''<ref name="viacorka"/>, якая была [[Наркамаўка|афіцыйнай]] да выхаду нарматыўнага даведніку «[[Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь]]». == Гісторыя == [[Файл:Miory, Miorskaje, Uniebaŭziaćcia. Мёры, Мёрскае, Унебаўзяцьця (1910).jpg|160пкс|значак|зьлева|[[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Мёры)|Касьцёл]], 1910 г.]] === Вялікае Княства Літоўскае === Першы пісьмовых ўпамін пра Мёры (''Мярэю'') як маёнтак у [[Браслаўскі павет|Браслаўскім павеце]] датуецца 1514 годам<ref name="ehb">[[Вітальд Ермалёнак|Ермалёнак В.]] Міёры // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 131.</ref> (паводле іншых зьвестак — 1548 годам<ref>[[Вітальд Ермалёнак|Ермалёнак В.]] Мёры // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 311.</ref>). У попісе войска [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] пад 1567 годам упамінаецца ''маёнтак Меры'' (назва існавала да XIX ст.), які належаў Р. Мірскаму. Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Мёраў [[Ліцьвіны|літвой (ліцьвінамі)]]: «''і зь людзьмі даннымі і цяглымі і Літвою і Русьсю тэж на [[Ворцы]] і на Мерах''» (13 студзеня 1517 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 325.</ref>. Пад 1612 годам у тэстамэнце Януша Пуцяты, маршалка Браслаўскага павету, значацца як ''Міры''. У 1621 годзе ўладальніца маёнтку Н. Мірская заснавала тут царкву<ref>[[Вітальд Ермалёнак|Ермалёнак В.]] Мёры // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 311—312.</ref>. У 1633 годзе паселішча належала А. Рыле, якая ў 1640 годзе прадала яго браслаўскаму судзьдзю С. Мірскаму. 3 1644 году тут існаваў манастыр, які ў 1690 годзе М. Мірскі перадаў грэка-каталікам. У [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) паселішча спустошылі маскоўскія захопнікі. Паводле тэстамэнту (1680) [[Сімяон Полацкі|Сімяона Полацкага]], той ахвяраваў на карысьць манастыра частку грошай. У 1691 годзе ў Мёрах збудавалі драўляны касьцёл (дзеяў да 1862 году). У XVIII ст. існавала 5 маёнткаў з назвай Меры, якія належалі [[Мірскія|Мірскім]], [[Перасьвет-Солтаны|Перасьвет-Солтанам]], [[Беліковічы|Беліковічам]], [[Клоты|Клотам]], [[Зяновічы|Зяновічам]], [[Пуцяты|Пуцятам]]<ref>[[Вітальд Ермалёнак|Ермалёнак В.]] Мёры // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 312.</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Miory, Uniebaŭziaćcia. Мёры, Унебаўзяцьця (1906).jpg|міні|230пкс|Складка на касьцёл, {{nowrap|1905—1906 гг.}}]] У выніку другога падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Мёры апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], дзе атрымалі статус [[мястэчка]]<ref name="ehb"/> і сталі цэнтрам воласьці [[Дзісенскі павет|Дзісенскага павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] (з 1842 году ў [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]]). Жыхары Мёраў бралі актыўны ўдзел у [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольным паўстаньні]] (1863—1864). У 1866 годзе з мэтаю [[Русіфікацыя Беларусі|маскалізацыі краю]] расейскія ўлады адкрылі ў мястэчку [[народная вучэльня|народную вучэльню]], у якой працавалі настаўнікамі выхадцы з цэнтральнай Расеі. На 1886 год у Мёрах працавалі валасная ўправа, 3 карчмы; штогод праходзілі 2 кірмашы. На 1903 год існавалі жыдоўская вучэльня і царкоўна-прыходзкая школа. У 1907 годзе ў мястэчку збудавалі касьцёл. За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў лютым 1918 году Мёры занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Мёры абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 году паводле пастановы І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад [[БССР|Беларускай ССР]]. Згодна з [[Рыская мірная дамова 1921 году|Рыскай мірнай дамовай 1921 году]] Мёры апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны Дзісенскага павету [[Віленскае ваяводзтва (1923—1939)|Віленскага ваяводзтва]]<ref name="ehb"/>. На 1927 год тут працавалі 2 млыны, аптэка, 5 крамаў, запалкавая фабрыка. У 1930 годзе празь мястэчка прайшла чыгунка [[Варапаева]] — [[Друя]]. У 1939 годзе Мёры ўвайшлі ў [[БССР]], дзе 15 студзеня 1940 году сталі цэнтрам раёну (з 1944 году ў [[Полацкая вобласьць|Полацкай]], з 1954 году ў [[Маладэчанская вобласьць|Маладэчанскай]], з 1960 году ў Віцебскай вобласьці). У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 3 ліпеня 1941 да 4 ліпеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. 7 жніўня 1957 году Мёры атрымалі афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]], 7 жніўня 1972 году — статус места. У 2003 годзе адбылося ўрачыстае адкрыцьцё набярэжнай працягласьцю 500 м, якая стала візытоўкай места. У 2006 годзе ў Мёры правялі прыродны газ. <gallery caption="Мястэчка на старых здымках" widths=150 heights=150 class=center> Miory, Mioryca. Мёры, Мёрыца (1906).jpg|Стары касьцёл з боку ракі Мёрыцы, 1906 г. Miory, Uniebaŭziaćcia. Мёры, Унебаўзяцьця (1907).jpg|Апошняе казаньне кс. Ю. Баровіча ў [[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Мёры)|новым касьцёле]], 11.11.1908 г. Miory, Miorskaje. Мёры, Мёрскае (1910).jpg|Новы касьцёл з боку возера Мёрскага, 1910 г. Miory, Miorskaje. Мёры, Мёрскае (1922).jpg|Новы касьцёл з боку возера Мёрскага, 1922 г. </gallery> == Насельніцтва == === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:10000 ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:400 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1886 from:0 till:110 bar:1897 from:0 till:145 bar:1903 from:0 till:135 bar:1927 from:0 till:422 bar:1959 from:0 till:1900 bar:1970 from:0 till:5700 bar:1991 from:0 till:9100 bar:1998 from:0 till:9300 bar:2006 from:0 till:8900 bar:2009 from:0 till:8188 bar:2018 from:0 till:7935 TextData= fontsize:10px pos:(20,195) text: </timeline> </div> * '''XIX стагодзьдзе''': 1885 год — 96 чал. (50 муж. і 46 жан.)<ref>Krzywicki J. Miory // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|6к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/484 484]—[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/485 485].</ref>; 1886 год — 110 чал.; 1897 год — 145 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1903 год — 135 чал.; 1927 год — 422 чал.; 1959 год — 1,9 тыс. чал.; 1970 год — 5,7 тыс. чал.; 1991 год — 9,1 тыс. чал.; 1998 год — 9,3 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|10к}} С. 334.</ref> * '''XXI стагодзьдзе''': 2006 год — 8,9 тыс. чал.; 2009 год — 8188 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918181046/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-2.pdf Перепись населения — 2009. Витебская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2010 год — 8,1 тыс. чал.; 2016 год — 8052 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 8001 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 7935 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/ Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Адукацыя === У Мёрах працуюць 3 сярэднія, дзіцяча-юнацкая спартовая школы, школа мастацтваў, дом дзіцячай творчасьці. === Культура === Дзеюць дом культуры, 2 бібліятэкі, раённы гістарычна-этнаграфічны музэй. З 2001 году ў Мёрах праводзіцца абласны тур рэспубліканскага фэсту нацыянальных культураў «Нас зьяднала зямля Беларусі». === [[Мас-мэдыя]] === У месьце выдаецца раённая газэта «Мёрскія навіны» (да 2002 году — «Сцяг працы»). == Забудова == === Плян === Забудова Мёраў пераважна 1-павярховая, будуюцца і 2—5-павярхоўкі. Першы генэральны плян забудовы паселішча склалі ў 1971 годзе, другі — у 1980 годзе. У месьце ўтварылася набярэжная. Прамысловая зона разьмяшчаецца ў паўночна-заходняй і ўсходняй частках. === Вуліцы і пляцы === У тэлефонным даведніку 1939 году ўпамінаюцца Вялікая і Рынкавая вуліцы<ref>Spis Abonentów Sieci Telefonicznej Okręgu Dyrekcji Poczt i Telegrafów w Wilnie na 1939 r. — Wilno, 1939. S. 37.</ref>. == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай, камбікормавай, першаснай апрацоўкі лёну прамысловасьці. {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік прамысловых прадпрыемстваў Мёраў |- | * ААТ «Мёрскі мясакамбінат» * ААТ «Мёрскі камбікормавы завод» * ААТ «Мёрскі льнозавод» * філія «Мёрскі хлебазавод» РУП «Віцебскхлебпрам» |} == Транспарт == Празь Мёры праходзяць аўтамабільныя дарогі {{таблічка-by|Р|14}} ([[Полацак]] — [[Браслаў]]) і {{таблічка-by|Р|18}} ([[Беларуска-расейская граніца|граніца]] [[Расея|Расеі]] — [[Шаркоўшчына]] — [[Казяны]]). == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === Дзее Мёрскі гістарычна-этнаграфічны музэй. Спыніцца можна ў мескай гасьцініцы<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}} С. 342.</ref>. === Славутасьці === * Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты) * [[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Мёры)|Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі]] (1907) === Страчаная спадчына === * Кляштар канонікаў рэгулярных латэранскіх (XVII ст.) == Асобы == * [[Марына Весялуха]] (нар. 1987) — беларускі літаратурны крытык, паэтка, перакладніца * [[Вітольд Ермалёнак]] (нар. 1954) — беларускі гісторык, краязнаўца; выдавец краязнаўчай газэты «Мёрская даўніна» == Галерэя == <gallery caption="Краявіды Мёраў" widths=150 heights=150 class="center"> Aerial view of the Church of the Assumption of the Blessed Virgin Mary. Miory, Belarus. DJI 2899-HDR (51353170486).jpg|[[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Мёры)|Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі]] Kaścioł - Miory - 3.jpg|Касьцёл, галоўны фасад Kaścioł - Miory - 9.jpg|Касьцёл, інтэр’ер Miory. Мёры (23.05.2007).jpg|Возера зь мескай набярэжнай </gallery> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|10}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Памяць/Мёрскі раён}} * Русецкі А. Мастацкая культура Віцебскага Паазер’я: ад старажытнасці да пачатку XX стагоддзя. — {{Менск (Мн.)}}, 2005. * {{Літаратура/ЭГБ|5}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|6}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Радзіма майго духу|myery}} * {{Глёбус Беларусі|miory}} {{Навігацыйная група |назоў = Мёры ў сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Мёрскі раён |Віцебская вобласьць }} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Браслаўшчыны}} [[Катэгорыя:Мёры| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] n41cwp09cnf2q9owqk8i98n69bpwejm 2677940 2677938 2026-07-06T22:31:44Z Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund 97932 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2677940 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Мёры |Статус = горад |Назва ў родным склоне = Мёраў |Лацінка = Miory |Герб = Coat of Arms of Miory, Belarus.svg |Сьцяг = Flag of Miory.svg |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1514 |Статус з = 1972 |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Мёрскі раён|Мёрскі]] |Сельсавет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = 9.64 |Крыніца плошчы = <ref>{{cite web|url=http://pravo.by/document/?guid=3961&p0=D919v0096744|title=«Об изменении административно-территориального устройства Миорского района Витебской области». Решение Витебского областного Совета депутатов от 20 июня 2019 г. № 108|date=2019-07-02|language=ru}}</ref> |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 7935 |Год падліку колькасьці = 2018 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="belstat2018" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = Aerial view of Miory, Belarus. DJI 2804-HDR (51353402628).jpg |Апісаньне выявы = Агульны выгляд места |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 37 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 37 |Даўгата сэкундаў = 00 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Мёры''' — [[горад|места]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на беразе [[Мёрскае возера|Мёрскага возера]]. Адміністрацыйны цэнтар [[Мёрскі раён|Мёрскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. Насельніцтва на 2018 год — 7935 чалавек<ref name="belstat2018" />. Знаходзяцца за 190 км ад [[Віцебск]]у. Чыгуначная станцыя на лініі [[Друя]] — [[Варапаева]]. Аўтамабільныя дарогі злучаюць места зь [[Дзісна|Дзісной]], [[Дрыса]]й, [[Браслаў|Браславам]], [[Шаркоўшчына]]й. Мёры — даўняе [[мястэчка]] [[Браслаўскі павет|гістарычнай Браслаўшчыны]] (частка [[Віленскае ваяводзтва|Віленшчыны]]). == Назва == Традыцыйная гістарычная назва места — Мёры. [[Старабеларуская мова|Старабеларускае напісаньне]] ''Меры'' (Мёры) ужывалася ў большасьці гістарычных дакумэнтаў, а яго правільнае вымаўленьне адлюстроўвала [[лацінка]]вая форма ''Mіоrу''<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]], [[Ігар Карней|Карней І.]] [https://www.svaboda.org/a/miory/30129651.html Гарады з «памылкамі» ў назвах: Міёры ці Мёры?], [[Свабода (радыё)|Радыё Свабода]], 27 жніўня 2019 г.</ref>. Існуе некалькі меркаваньняў датычна паходжаньня [[тапонім]]у: Р. Аўчыньнікава тлумачыць яго ад фінска-вугорскага гідранімічнага фарманту jarvi (возера), тым часам [[Вадзім Жучкевіч]] мяркуе, што тапонім мае патранімічнае паходжаньне ад прозьвішча Маер, Меер, Маераў<ref>{{Літаратура/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 234.</ref>. Некаторыя навукоўцы зьвязваюць назву паселішча з племям [[Мера]]й або з князямі [[Мірскія|Мірскімі]]. Асобна вылучаецца [[Балтыйскія мовы|балтыйская]] вэрсія паходжаньня тапоніму, якая грунтуецца на сугуччы назвы Мёраў у старажытнай форме ''Мярэя''{{Заўвага|Мёры ўпамінаюцца як маёнтак ''Мярэя'' (''Мерея'') пад 1514 годам}} з ракой [[Мярэя]]й у басэйне [[Дняпро|Дняпра]]<ref name="svajksta">Віршула Малей. [https://web.archive.org/web/20190409132518/https://svajksta.by/archives/29023 У Паставах выдалі кніжку «Літоўскія назвы ў тапаніміцы нашага рэгіёну»], Свайкста, 22 лютага 2019 г.</ref>. Апошняя мае балтыйскае паходжаньне<ref>Топоров В. Н., Трубачев О. Н. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — Москва, 1962. С. 195.</ref> з адпаведнікамі ў [[Сьвянцянскі раён|Сьвянцянскім раёне]] Летувы, якія пазначаюць 'ваду', 'затоку'<ref name="svajksta"/>. Апроч гэтага, існуе некалькі народных паданьняў. Першае зь іх тлумачыць тапонім вялікім «морам», ад якога памёрла ўсё насельніцтва мясьціны (Мёры — ад словаў «мерці, памерці»). Іншая легенда зьвязвае назву паселішча з канавай Мерыцай, якая пазначала мяжу паміж двума ваяўнічымі княствамі. Апроч гэтага існуе згадка пра тое, што людзі жылі тут доўгі час грамадою, якая называлася «мір», — адкуль нібыта пайшла назва ''Міры''. Таксама існуе паданьне пра князя Меру і ягоную жонку Мерыцу<ref>[https://web.archive.org/web/20090129214954/http://miory.info/index.php?name=Town О городе], [http://miory.info/ Миорский информационный портал]</ref>. Па [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцім падзеле Рэчы Паспалітай]] расейскія ўлады прынялі дыфтонг іо (''Mіory'') за дзьве асобныя літары і гэтым самым перакруцілі спрадвечнае гучаньне і напісаньне тапоніму — ({{мова-ru|Міоры|скарочана}})<ref>Бераснёў П., [[Валянціна Лемцюгова|Лемцюгова В.]] [http://krytyka.by/by/page/talks/cultura-gutarki/9424 «Як вы яхту назавяце — так яна і паплыве», або Сур’ёзная размова пра асаблівасці беларускай анамастыкі]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Звязда]], 25 верасьня 2012 г.</ref>. Савецкія ўлады зрабілі з расейскага напісаньня ''Миоры'' беларускую [[трансьлітарацыя|трансьлітарацыю]] і ўтварылі недарэчную штучную форму ''Міёры''<ref name="viacorka"/>, якая была [[Наркамаўка|афіцыйнай]] да выхаду нарматыўнага даведніку «[[Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь]]». == Гісторыя == [[Файл:Miory, Miorskaje, Uniebaŭziaćcia. Мёры, Мёрскае, Унебаўзяцьця (1910).jpg|160пкс|значак|зьлева|[[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Мёры)|Касьцёл]], 1910 г.]] === Вялікае Княства Літоўскае === Першы пісьмовых ўпамін пра Мёры (''Мярэю'') як маёнтак у [[Браслаўскі павет|Браслаўскім павеце]] датуецца 1514 годам<ref name="ehb">[[Вітальд Ермалёнак|Ермалёнак В.]] Міёры // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 131.</ref> (паводле іншых зьвестак — 1548 годам<ref>[[Вітальд Ермалёнак|Ермалёнак В.]] Мёры // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 311.</ref>). У попісе войска [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] пад 1567 годам упамінаецца ''маёнтак Меры'' (назва існавала да XIX ст.), які належаў Р. Мірскаму. Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Мёраў [[Ліцьвіны|літвой (ліцьвінамі)]]: «''і зь людзьмі даннымі і цяглымі і Літвою і [[Русіны|Русьсю]] тэж на [[Ворцы]] і на Мерах''» (13 студзеня 1517 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 325.</ref>. Пад 1612 годам у тэстамэнце Януша Пуцяты, маршалка Браслаўскага павету, значацца як ''Міры''. У 1621 годзе ўладальніца маёнтку Н. Мірская заснавала тут царкву<ref>[[Вітальд Ермалёнак|Ермалёнак В.]] Мёры // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 311—312.</ref>. У 1633 годзе паселішча належала А. Рыле, якая ў 1640 годзе прадала яго браслаўскаму судзьдзю С. Мірскаму. 3 1644 году тут існаваў манастыр, які ў 1690 годзе М. Мірскі перадаў грэка-каталікам. У [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) паселішча спустошылі маскоўскія захопнікі. Паводле тэстамэнту (1680) [[Сімяон Полацкі|Сімяона Полацкага]], той ахвяраваў на карысьць манастыра частку грошай. У 1691 годзе ў Мёрах збудавалі драўляны касьцёл (дзеяў да 1862 году). У XVIII ст. існавала 5 маёнткаў з назвай Меры, якія належалі [[Мірскія|Мірскім]], [[Перасьвет-Солтаны|Перасьвет-Солтанам]], [[Беліковічы|Беліковічам]], [[Клоты|Клотам]], [[Зяновічы|Зяновічам]], [[Пуцяты|Пуцятам]]<ref>[[Вітальд Ермалёнак|Ермалёнак В.]] Мёры // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 312.</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Miory, Uniebaŭziaćcia. Мёры, Унебаўзяцьця (1906).jpg|міні|230пкс|Складка на касьцёл, {{nowrap|1905—1906 гг.}}]] У выніку другога падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Мёры апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], дзе атрымалі статус [[мястэчка]]<ref name="ehb"/> і сталі цэнтрам воласьці [[Дзісенскі павет|Дзісенскага павету]] [[Менская губэрня|Менскай губэрні]] (з 1842 году ў [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]]). Жыхары Мёраў бралі актыўны ўдзел у [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольным паўстаньні]] (1863—1864). У 1866 годзе з мэтаю [[Русіфікацыя Беларусі|маскалізацыі краю]] расейскія ўлады адкрылі ў мястэчку [[народная вучэльня|народную вучэльню]], у якой працавалі настаўнікамі выхадцы з цэнтральнай Расеі. На 1886 год у Мёрах працавалі валасная ўправа, 3 карчмы; штогод праходзілі 2 кірмашы. На 1903 год існавалі жыдоўская вучэльня і царкоўна-прыходзкая школа. У 1907 годзе ў мястэчку збудавалі касьцёл. За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў лютым 1918 году Мёры занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Мёры абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 году паводле пастановы І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад [[БССР|Беларускай ССР]]. Згодна з [[Рыская мірная дамова 1921 году|Рыскай мірнай дамовай 1921 году]] Мёры апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны Дзісенскага павету [[Віленскае ваяводзтва (1923—1939)|Віленскага ваяводзтва]]<ref name="ehb"/>. На 1927 год тут працавалі 2 млыны, аптэка, 5 крамаў, запалкавая фабрыка. У 1930 годзе празь мястэчка прайшла чыгунка [[Варапаева]] — [[Друя]]. У 1939 годзе Мёры ўвайшлі ў [[БССР]], дзе 15 студзеня 1940 году сталі цэнтрам раёну (з 1944 году ў [[Полацкая вобласьць|Полацкай]], з 1954 году ў [[Маладэчанская вобласьць|Маладэчанскай]], з 1960 году ў Віцебскай вобласьці). У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 3 ліпеня 1941 да 4 ліпеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. 7 жніўня 1957 году Мёры атрымалі афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]], 7 жніўня 1972 году — статус места. У 2003 годзе адбылося ўрачыстае адкрыцьцё набярэжнай працягласьцю 500 м, якая стала візытоўкай места. У 2006 годзе ў Мёры правялі прыродны газ. <gallery caption="Мястэчка на старых здымках" widths=150 heights=150 class=center> Miory, Mioryca. Мёры, Мёрыца (1906).jpg|Стары касьцёл з боку ракі Мёрыцы, 1906 г. Miory, Uniebaŭziaćcia. Мёры, Унебаўзяцьця (1907).jpg|Апошняе казаньне кс. Ю. Баровіча ў [[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Мёры)|новым касьцёле]], 11.11.1908 г. Miory, Miorskaje. Мёры, Мёрскае (1910).jpg|Новы касьцёл з боку возера Мёрскага, 1910 г. Miory, Miorskaje. Мёры, Мёрскае (1922).jpg|Новы касьцёл з боку возера Мёрскага, 1922 г. </gallery> == Насельніцтва == === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:10000 ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:400 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1886 from:0 till:110 bar:1897 from:0 till:145 bar:1903 from:0 till:135 bar:1927 from:0 till:422 bar:1959 from:0 till:1900 bar:1970 from:0 till:5700 bar:1991 from:0 till:9100 bar:1998 from:0 till:9300 bar:2006 from:0 till:8900 bar:2009 from:0 till:8188 bar:2018 from:0 till:7935 TextData= fontsize:10px pos:(20,195) text: </timeline> </div> * '''XIX стагодзьдзе''': 1885 год — 96 чал. (50 муж. і 46 жан.)<ref>Krzywicki J. Miory // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|6к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/484 484]—[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/485 485].</ref>; 1886 год — 110 чал.; 1897 год — 145 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1903 год — 135 чал.; 1927 год — 422 чал.; 1959 год — 1,9 тыс. чал.; 1970 год — 5,7 тыс. чал.; 1991 год — 9,1 тыс. чал.; 1998 год — 9,3 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|10к}} С. 334.</ref> * '''XXI стагодзьдзе''': 2006 год — 8,9 тыс. чал.; 2009 год — 8188 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918181046/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-2.pdf Перепись населения — 2009. Витебская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2010 год — 8,1 тыс. чал.; 2016 год — 8052 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 8001 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 7935 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/ Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Адукацыя === У Мёрах працуюць 3 сярэднія, дзіцяча-юнацкая спартовая школы, школа мастацтваў, дом дзіцячай творчасьці. === Культура === Дзеюць дом культуры, 2 бібліятэкі, раённы гістарычна-этнаграфічны музэй. З 2001 году ў Мёрах праводзіцца абласны тур рэспубліканскага фэсту нацыянальных культураў «Нас зьяднала зямля Беларусі». === [[Мас-мэдыя]] === У месьце выдаецца раённая газэта «Мёрскія навіны» (да 2002 году — «Сцяг працы»). == Забудова == === Плян === Забудова Мёраў пераважна 1-павярховая, будуюцца і 2—5-павярхоўкі. Першы генэральны плян забудовы паселішча склалі ў 1971 годзе, другі — у 1980 годзе. У месьце ўтварылася набярэжная. Прамысловая зона разьмяшчаецца ў паўночна-заходняй і ўсходняй частках. === Вуліцы і пляцы === У тэлефонным даведніку 1939 году ўпамінаюцца Вялікая і Рынкавая вуліцы<ref>Spis Abonentów Sieci Telefonicznej Okręgu Dyrekcji Poczt i Telegrafów w Wilnie na 1939 r. — Wilno, 1939. S. 37.</ref>. == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай, камбікормавай, першаснай апрацоўкі лёну прамысловасьці. {| class="wikitable standard mw-collapsible mw-collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік прамысловых прадпрыемстваў Мёраў |- | * ААТ «Мёрскі мясакамбінат» * ААТ «Мёрскі камбікормавы завод» * ААТ «Мёрскі льнозавод» * філія «Мёрскі хлебазавод» РУП «Віцебскхлебпрам» |} == Транспарт == Празь Мёры праходзяць аўтамабільныя дарогі {{таблічка-by|Р|14}} ([[Полацак]] — [[Браслаў]]) і {{таблічка-by|Р|18}} ([[Беларуска-расейская граніца|граніца]] [[Расея|Расеі]] — [[Шаркоўшчына]] — [[Казяны]]). == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === Дзее Мёрскі гістарычна-этнаграфічны музэй. Спыніцца можна ў мескай гасьцініцы<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}} С. 342.</ref>. === Славутасьці === * Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты) * [[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Мёры)|Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі]] (1907) === Страчаная спадчына === * Кляштар канонікаў рэгулярных латэранскіх (XVII ст.) == Асобы == * [[Марына Весялуха]] (нар. 1987) — беларускі літаратурны крытык, паэтка, перакладніца * [[Вітольд Ермалёнак]] (нар. 1954) — беларускі гісторык, краязнаўца; выдавец краязнаўчай газэты «Мёрская даўніна» == Галерэя == <gallery caption="Краявіды Мёраў" widths=150 heights=150 class="center"> Aerial view of the Church of the Assumption of the Blessed Virgin Mary. Miory, Belarus. DJI 2899-HDR (51353170486).jpg|[[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Мёры)|Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі]] Kaścioł - Miory - 3.jpg|Касьцёл, галоўны фасад Kaścioł - Miory - 9.jpg|Касьцёл, інтэр’ер Miory. Мёры (23.05.2007).jpg|Возера зь мескай набярэжнай </gallery> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|10}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Памяць/Мёрскі раён}} * Русецкі А. Мастацкая культура Віцебскага Паазер’я: ад старажытнасці да пачатку XX стагоддзя. — {{Менск (Мн.)}}, 2005. * {{Літаратура/ЭГБ|5}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|6}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Радзіма майго духу|myery}} * {{Глёбус Беларусі|miory}} {{Навігацыйная група |назоў = Мёры ў сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Мёрскі раён |Віцебская вобласьць }} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Браслаўшчыны}} [[Катэгорыя:Мёры| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] izo0m6zsmepc4lpt4k3p41fw9xbunhz VIVA World Cup 0 27586 2677975 2213099 2026-07-07T05:10:57Z Taravyvan Adijene 1924 [[Вікіпэдыя:Шаблёны|шаблёны]] 2677975 wikitext text/x-wiki '''Чэмпіяна́т сьвет́у VIVA''' — міжнародны футбольны турнір, арганізаваны [[NF-Board]] для камандаў, зарэгістраваных у ёй. Праходзіць з пэрыядычнасьцю ў 2 гады. На цяперашні момант{{Калі?}} адбылося пяць турніраў — у 2006 годзе перамогу атрымала каманда [[Ляпляндыя|Ляпляндыі]], у 2008, 2009 і 2010 — каманда [[Паданія|Паданіі]], а ў 2012 годзе — зборная [[Ірацкі Курдыстан|Ірацкага Курдыстану]]. == Глядзіце таксама == * [[ФІФА]] == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20070212204239/http://www.vivaworldcup.info/ Афіцыйны сайт] {{VIVA World Cup}} {{Міжнародны футбол}} [[Катэгорыя:Футбольныя кубкі]] ikqt45n5dai7kg6rl215jm9o3ql319t Ліцьвіны 0 41905 2677930 2677703 2026-07-06T22:15:57Z Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund 97932 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2677930 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|тып=варыянты|Ліцьвіны (неадназначнасьць)|Літоўцы (неадназначнасьць)}} [[Файл:Lićviny. Ліцьвіны (1903).jpg|значак|Ліцьвіны ў [[Беларускі нацыянальны строй|народных строях]], канец XIX — пачатак XX ст.]] '''Ліцьвіны'''<ref name="BKP-2005">{{Літаратура/Беларускі клясычны правапіс (2005)}}</ref> ('''літвіны'''<ref name="BKP-2005"/>, '''літва'''; {{мова-be-old|литвины|скарочана}}<ref name="ESBM-6">{{Літаратура/ЭСБМ|6к}} С. 12.</ref>) — назва тытульнага народу [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гістарычнае найменьне і [[Эндаэтнонім|саманазва]] [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларусаў эпохі ВКЛ]]{{Заўвага|Гісторык [[Анатоль Астапенка]] ў сваёй доктарскай дысэртацыі, абароненай 26 красавіка 2021 годзе ў [[Кіеўскі нацыянальны ўнівэрсытэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеўскім нацыянальным унівэрсытэце імя Тараса Шаўчэнкі]] (спэцыяльнасьць — [[этналёгія]]), падкрэсьлівае: «''мова „Літвы“ сярэднявечча — беларуская, а „ліцьвін“ — гэта назва беларуса таго часу''»<ref>Остапенко А. В. [https://shron1.chtyvo.org.ua/Ostapenko_Anatolii/Etnichni_faktory_u_protsesakh_formuvannia_biloruskoho_narodu_ta_natsii.pdf?PHPSESSID=m47mi2g6psl5t9sjten73f21f1 Етнічні фактори у процесах формування білоруського народу та нації : автореф. дис. … д-ра іст. наук] : [спец.] 07.00.05 «Етнологія» / Остапенко Анатолій Володимирович ; Київський нац. ун-т ім. Тараса Шевченка. — Захищена 26.04.2021. — Київ, 2021. С. 114.</ref>}}, якая ўжывалася поруч з [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]]<ref>{{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4к}} С. 46, 96.</ref><ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 5, 19.</ref><ref name="Arlou-2012-156">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 156.</ref><ref>Багдановіч А. Да пытання аб ужыванні назвы «Русь» на тэрыторыі Беларусі ў XIV—XVI стст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 3, Гісторыя. Філасофія. Паліталогія. Сацыялогія. Эканоміка. Права. № 1, 1996. С. 3—5.</ref><ref>Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 320—321.</ref>. Па [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] «ліцьвінамі» называліся каталікі ВКЛ у [[канфэсія|канфэсійным]] сэнсе, а таксама ўсё жыхарства ў нацыянальным сэнсе, «русінамі» ў ВКЛ называліся пераважна праваслаўныя ў канфэсійным сэнсе; таксама праваслаўныя жыхары ВКЛ называліся «ліцьвіны рускае веры», «ліцьвіны грэчаскага закону людзі» і да т. п.<ref>Этнаграфія беларусаў. Гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя. / рэд. кал. В. Бандарчык і інш. — {{Менск (Мінск)}}, 1985. С. 81.</ref><ref>[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Формы этнічнага і нацыянальнага самавызначэння беларускага насельніцтва XIV—XVIII ст. (да праблемы станаўлення нацыянальнай самасвядомасці беларусаў) // Усебеларуская канферэнцыя гісторыкаў. Мінск, 3—5 лютага 1993 года. Ч. I. — {{Менск (Мн.)}}, 1993. С. 48.</ref> Паводле энцыкляпэдыі «[[Этнаграфія Беларусі (энцыкляпэдыя)|Этнаграфія Беларусі]]» 1989 году, 4-га тому [[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі|Энцыкляпэдыі гісторыі Беларусі]] (1997 год) і 9-га тому [[Беларуская энцыкляпэдыя|Беларускай энцыкляпэдыі]] (1999 год), гэта назва жыхароў Вялікага Княства Літоўскага, пераважна заходніх [[беларусы|беларусаў]] і ўсходніх [[летувісы|летувісаў]] у XIV—XVIII стагодзьдзях, якая ў XVI—XVIII стагодзьдзях набыла гучаньне [[палітонім]]у — дзяржаўна-палітычнага вызначэньня ўсяго насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага<ref name="Zajkouski-Cakvin-1997">[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]], [[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Літвіны // {{Літаратура/ЭГБ|4к}} С. 382.</ref><ref name="Cakvin-1999">[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Літвіны // {{Літаратура/БЭ|9к}} С. 314.</ref>. У XVI—XVIII стагодзьдзях назва «ліцьвіны» была найбольш абагульняльнай этнанімічнай формай самасьвядомасьці літоўскага (беларускага) [[народ]]у і адлюстроўвала найбольш шырокі ўзровень яго нацыянальнае кансалідацыі<ref>[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Формы этнічнага і нацыянальнага самавызначэння беларускага насельніцтва XIV—XVIII ст. (да праблемы станаўлення нацыянальнай самасвядомасці беларусаў) // Усебеларуская канферэнцыя гісторыкаў. Мінск, 3—5 лютага 1993 года. Ч. I. — {{Менск (Мн.)}}, 1993. С. 48—49.</ref><ref>Чаквин И. В. Избранное: теоретические и историографические статьи по этногенезу, этническим и этнокультурным процессам, конфессиональной истории белорусов. — Минск: Беларуская навука, 2014. С. 172, 176.</ref>. [[Файл:Lićviny. Ліцьвіны (1907).jpg|значак|Ліцьвіны ў народных строях, канец XIX — пачатак XX ст.]] Дзеля вызначэньня беларусаў назва «ліцьвіны»{{Заўвага|[[Славянскія мовы|Славянізаванае]] вызначэньне «ліцьвіны» адрозьнівалася ад саманазвы ўласна [[летувісы|летувісаў]], якая гучала як «lietuwis», «lietuwai», «lietuwininkas»<ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-320">Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 320.</ref>}} шырока ўжывалася яшчэ ўсё XIX стагодзьдзе і захоўваецца ў сучасным частковым ужытку ў якасьці саманазвы вясковага жыхарства [[Беларусь|Беларусі]]<ref name="Cakvin-1985">[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Гістарычная этнаніміка Палесся // Весці Акадэміі навук Беларускай ССР. — Серыя грамадскіх навук. № 4, 1985. С. 79—80.</ref><ref>{{Літаратура/Беларуска-расейскі слоўнік (2020)}} С. 697.</ref>. Як адзначае беларускі гісторык [[Уладзімер Аляксеевіч Арлоў|Уладзімер Арлоў]] у кнізе «[[Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае]]», «''Мы — беларусы, але мы і ліцьвіны, спадкаемцы гісторыі і культуры магутнай эўрапейскай дзяржавы — Вялікага Княства Літоўскага''»<ref name="Arlou-2012-161">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 161.</ref>. == Назва == [[Файл:Litva. Літва (1009).jpg|значак|Першы пісьмовы ўпамін [[Літва|Літвы]] ({{мова-la|«Litua»|скарочана}} — чытаецца як «Літва»), 1009 г.]] {{Асноўны артыкул|Літва}} Назва «літвін» (наймя ў такой форме — «литвин», «Litwini») вядома ў розных крыніцах ад XIII стагодзьдзя: у [[Русіны|рускамоўных]] («''съ Лукою съ Литвиномъ''» — у [[Сафійскі першы летапіс|Сафійскім першым летапісе]] пад 1267 годам<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=f9pQAAAAcAAJ&q=%D1%81%D1%8A+%D0%9B%D1%83%D0%BA%D0%BE%D1%8E+%D1%81%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%8A#v=snippet&q=%D1%81%D1%8A%20%D0%9B%D1%83%D0%BA%D0%BE%D1%8E%20%D1%81%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 192].</ref><ref>Лурье Я. С. Общерусские летописи XIV—XV вв. / АН СССР, Ин-т рус. литературы (Пушкинский дом). — Л., 1976. С. 77.</ref>; «''сіи [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрѣи]] бяше родомъ Литвинъ''» — у [[Траецкі летапіс|Траецкім летапісе]] пад 1289 годам<ref>Троицкая летопись. Реконструкция текста. Изд. М. Д. Присёлков. — М. — Л., 1950. С. 344—345.</ref>, «''литвин родом''» у [[Жыціе|жывоце]] [[Даўмонт Пскоўскі|Даўмонта Пскоўскага]] першай трэці XIV стагодзьдзя<ref>Лосева О. В. Жития русских святых в составе древнерусских Прологов XII — первой трети XV веков. — М., 2009. [https://books.google.by/books?id=9abSAAAAQBAJ&pg=PA200&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjchJnemq78AhWNiP0HHWRNCiA4KBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 199—201].</ref>, «''Василко литвинъ''» — у [[Наўгародзкая рэспубліка|наўгародзкай]] грамаце 1370-х гадоў<ref>Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 617.</ref>), а таксама ў шматлікіх лацінамоўных крыніцах, як літоўскіх, так і з суседніх Літве краінаў (''Litowini'' — [[Кроніка Лівоніі Генрыха Латвійскага|хроніка Генрыка Латвійскага]] пад 1221 годам<ref>Monumenta Germaniae Historica inde ab anno Christi quingentesimo usque ad annum millesimum et Quingentesimum: Scriptorum. T. 23. — Hannoverae, 1874. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=_7WxF4HYgXcC&q=Lito#v=snippet&q=Lito&f=false P. 314].</ref>; ''Letvinis'' — [[Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга|хроніка Вартбэрга]] пад 1236 годам<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Letvinis#v=snippet&q=Letvinis&f=false S. 33].</ref>; ''Letwinis'' — у акце судовага працэсу [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]] з Казімерам Куяўскім 1259 году; ''rex Litwinorum'' — у (імаверна, падробленай [[Крыжакі|крыжакамі]]) грамаце [[Міндоўг]]а 1261 году<ref>{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 43.</ref>; ''Littwini'' — у лісьце [[Інфлянцкі ордэн|ліфлянцкіх]] біскупаў 1277 году<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 1. — Reval, 1853. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=hDoPAAAAYAAJ&q=Littwini#v=snippet&q=Littwini&f=false S. 565].</ref>; ''Lethwinorum'' — у крыжацкім лісьце 1298 году<ref>Chodynicki K. Próby zaprowadzenia chrześcijaństwa na Litwie przed r. 1386. // Przegląd Historyczny. T. 18, z. 3, 1914. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=BtFBAAAAYAAJ&q=Lethwinorum#v=snippet&q=Lethwinorum&f=false S. 261].</ref>; ''litwini'' — у лісьце вармійскага біскупа 1323 году<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 2. — Reval, 1855. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=4zoPAAAAYAAJ&q=litwini+1323#v=snippet&q=litwini%201323&f=false S. 157—158].</ref>; ''LETHVINORVM'' — на пячаці вялікага князя [[Гедзімін]]а 1323 году<ref>Gumowski M. Pieczęcie Ksiązat Litewskich // Ateneum Wileńskie. Zesz. 3—4, 1930. S. 696.</ref>; ''Litwini'' — у лісьце тэўтонскага магістра 1331 году<ref>Kwartalnik historyczny. R. 19. — Lwów, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=pVnpAAAAMAAJ&q=Litwini+crucis+Christi+inimicis#v=snippet&q=Litwini%20crucis%20Christi%20inimicis&f=false S. 40].</ref> ды іншых)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 38, 51, 52, 59, 64, 78, 361.</ref>{{Заўвага|Мовазнаўца [[Ян Станкевіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што лацінскае ''Lythwanos'' паходзіць ад вялікалітоўскай (беларускай) формы «Літва», а не балтыйскай «Летува», гэтак жа лацінскае ''Litwinorum'' (1330 год) паходзіць ад вялікалітоўскага «літвін»<ref>[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 638, 641.</ref>}}. Найстарэйшы вядомы ліст з азначэньнем «літвін» у [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]] — арыгінал<ref>Карский Е. Ф. Труды по белорусскому и другим славянским языкам. — М., 1962. С. 443.</ref> ярлыка ардынскага цара [[Тахтамыш|Тактамыша]] каралю [[Ягайла|Ягайле]] 1393 году («''Вы пак послали есте к нам посла вашего '''литвина''' на имя [[Нявойст|Невойста]]''»)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} Дадатак №34.</ref>. Традыцыйнае гістарычнае беларускае вымаўленьне гэтай назвы (у якім знайшла адлюстраваньне такая адметная ўласьцівасьць беларускай мовы, як [[Цеканьне|цеканьне]]{{Заўвага|У 1911 годзе прыводзілася сьведчаньне сьвятара ў [[Выступовічы|Выступовічах]] на поўдні [[Палесьсе|Палесься]] — на [[беларусы|беларуска]]-[[Украінцы|ўкраінскім]] этнічным памежжы — што тамтэйшыя сяляне «''[раней] такъ, якъ ліцвіны <…> [[Дзеканьне|дзікалы]] і [[Цеканьне|цікалы]]''»<ref>Каминский В. А. Отчет о поездке в Волынское Полесье // Известия Отделения русского языка и словестности Императорской академии наук. Т. XVI, кн. 3, 1911. [https://books.google.by/books?id=epQqAQAAMAAJ&pg=RA1-PA88&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi1tLettczzAhUkSfEDHd_MCTQQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&f=false С. 88].</ref>}}) засьведчыў у 1870 годзе [[Іван Насовіч]] у [[Слоўнік Насовіча|сваім слоўніку]]: «''Кузьма и Дземьянъ два Лицвины, принешли горшочекъ [[Бацьвіньне|боцвиння]]''» (з народнай песьні)<ref name="Nasovic-1870-31">Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб., 1870. [https://books.google.by/books?id=tRsOdAcJl5MC&pg=PA31&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi1tLettczzAhUkSfEDHd_MCTQQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&f=false С. 31].</ref>. Яшчэ ў [[Лацінская мова|лацінскім]] дакумэнце 1323 году форма «''Lecwinorum''» значылася ў тытуле вялікага князя [[Гедзімін]]а<ref>Codex diplomaticus Lithuaniae, 1253—1433. — Vratislaviae, 1845. [https://books.google.by/books?id=G-ItQP7DyhkC&pg=PA33&dq=Gedemundi+Regis+Lecwinorum&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiPxazty5D8AhULhv0HHQQnBR0Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Gedemundi%20Regis%20Lecwinorum&f=false P. 33].</ref>{{Заўвага|Таксама ў пасланьні [[Папа|Папы]] [[Аляксандар IV (папа рымскі)|Аляксандра IV]] ад 1257 году датычна ліцьвінаў значыцца форма ''Licwan''<ref>[http://starbel.by/dok/d351.htm Первое послание папы Александра IV о крестовом походе против литвинов и ятвягов (1257)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>}}, а напісаньне «''Лицвин''» сустракаецца ў Рэестры расходаў места [[Магілёў|Магілёва]] за 1688 год<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 5. — Витебск, 1874. [https://web.archive.org/web/20250124104620/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003871106?page=96&rotate=0&theme=white С. 93].</ref>{{Заўвага|Таксама ў старых літоўскіх (беларускіх) тэкстах часам адлюстроўвалася мяккае вымаўленьне «ў Ліцьве» ({{мова-be-old|«в (у) Литьве»|скарочана}})<ref>Булахаў М. Практыкаванні і матэрыялы па курсу гісторыі беларускай мовы. — {{Менск (Мн.)}}, 1969. [https://books.google.by/books?id=S9UfAAAAMAAJ&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5%22&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjzmb3wvvz8AhW_if0HHXeBAiIQ6AF6BAgBEAI С. 36].</ref><ref>{{Літаратура/ГСБМ|5к}} [https://archive.org/details/HSBM_05.pdf/page/n31/mode/2up?q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5 С. 67].</ref><ref>{{Літаратура/ГСБМ|36к}} [https://archive.org/details/HSBM_36.pdf/page/368/mode/2up?q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5 С. 368].</ref><ref>[http://gulevich.net/statiy.files/a/a8.files/LietuvosMetrika_Kn-4(1479-1491).pdf?fbclid=IwAR0Z3kPdST17VboFICNGfKH6UC11-n1astq88PTlRhXh9hqgqtJUmwp2Nfk Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 4 (1479—1491)]. — Vilnius, 2004. P. 70.</ref>}}, аднак звычайна ў [[Старабеларуская мова|старых беларускіх тэкстах]] цеканьне — як і [[Дзеканьне|дзеканьне]] — не адлюстроўваліся пры напісаньні. Апроч Івана Насовіча, бытаваньне сярод беларусаў формы «ліцьвіны» засьведчылі: пісцовая кніга [[Гарадзенская эканомія|Гарадзенскай эканоміі]] (1558 год<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Liczwin#v=snippet&q=Liczwin&f=false С. 267—268].</ref>), інвэнтар [[Люцын]]скага староства (1765 год<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской. Вып. 31. — Витебск, 1903. [https://books.google.by/books?id=DpJOAQAAMAAJ&pg=PA312&dq=licwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjXpv2tsf78AhVrh_0HHYZ3Ch4Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=licwin&f=false S. 312].</ref>), [[Кур’ер Літоўскі]] (1811 год<ref>Dodatek do Kuryera Litewskiego. Nr. 92, 1811. [https://books.google.by/books?id=UEBJAAAAcAAJ&pg=PP263&dq=Li%C4%87win&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjCvejWhbb6AhW-RPEDHV9rBxY4ChDoAXoECAIQAg#v=onepage&q=Li%C4%87win&f=false S. 1.]</ref>), [[Ян Чачот]] (1819 год<ref>Czubek J. Poezya filomatów. — Kraków, 1922. [https://archive.org/details/poezyafilomatw02czubuoft/page/78/mode/2up?q=Li%C4%87winie S. 77].</ref>), абвестка [[Сэнат Расейскай імпэрыі|Сэнату Расейскай імпэрыі]] (1836 год<ref>Правительствующего Сената Санктпетербургских департаментов объявления, к Санктпетербургским ведомостям. № 1, 1836. [https://archive.org/details/SPBSenateAnnouncementsStateMatters/1836.St.PetersburgSenateAnnouncementsOnStateGovernmentalAndJudicialMattersVolume1/page/n3009/mode/2up?q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%85%D1%8A С. 12].</ref>), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Tygodnik Literacki poświęcony literaturze, sztukom pięknym i krytyce|Tygodnik Literacki|pl|Tygodnik Literacki poświęcony literaturze, sztukom pięknym i krytyce}} (1840 год<ref name="Tygodnik Literacki-51-1840">Tygodnik Literacki. Nr. 51, 1840. [https://polona.pl/item/tygodnik-literacki-literaturze-sztukom-pieknym-i-krytyce-poswiecony-t-3-no-51-21,NzkxMDQ0Mjk/2/#info:search:Li%C4%87win S. 403].</ref><ref name="Tygodnik Literacki-52-1840">Tygodnik Literacki. Nr. 52, 1840. [https://polona.pl/item/tygodnik-literacki-literaturze-sztukom-pieknym-i-krytyce-poswiecony-t-3-no-52-28,NzkxMDQ0MzE/7/#info:search:Li%C4%87win S. 416].</ref>), [[Стэфан Куклінскі]] (1856 год{{Заўвага|Гэтак, жыхары [[Падляшша]] ў [[Свая мова|сваёй мове]] (што, паводле гэтага жа аўтара, межавала з «''мовай уласна беларускай, якая ў мясцовых жыхароў называецца „літоўскай“<ref>Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Вестник Императорского русского географического общества. Ч. 16. — СПб., 1856. [https://books.google.by/books?id=WpPzAt6IfogC&pg=RA1-PA151&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjwyePEtu_5AhX9gP0HHTtrDCoQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 151].</ref>''»), у тыя часы называлі «ліцьвінамі» носьбітаў гэтай амаль літаратурнай беларускай мовы: «''…одзіонъ Панъ споткауши якоһось Лицьвина, што добрэ лhау, бы һэто ты кажэ јому: „а ну Михалку, Ондрей (чи якъ тамъ joho звали) золжи мнјѣ што-лѣнь“. — „А калиба һэта, Паночку, — кажэ Лицьвинъ, — нямаю цяпѣрь часу лhаци, ба пришла рыба да hаци, людзи нясуць, вьязуць, а я пабѣhу хучѣй хаць тарбинку набьяру''“»}}<ref>Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Вестник Императорского русского географического общества. Ч. 16. — СПб., 1856. [https://books.google.by/books?id=UEo9AQAAMAAJ&pg=PA133&dq=%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%8A+%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%8A%D1%83%D1%88%D0%B8+%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D2%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C+%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D1%83,+%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D1%87%D0%B8+%D1%8F%D0%BA%D1%8A+%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8A+joho+%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjHtbWdtO_5AhW2i_0HHa5hBp4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%8A%20%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%8A%D1%83%D1%88%D0%B8%20%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D2%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C%20%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D1%83%2C%20%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9%20%D1%87%D0%B8%20%D1%8F%D0%BA%D1%8A%20%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8A%20joho%20%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B8&f=false С. 133].</ref>), [[Павал Шэйн]] (1873 год<ref name="Sejn-1873-675">Записки Императорского Русского географического общества по отделению этнографии. Т. 5. — СПб., 1873. [https://books.google.by/books?id=8IsWAQAAIAAJ&pg=PA675&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi0yP6A4Kv6AhX0wAIHHfpeDS4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false С. 675].</ref>, 1902 год<ref name="Sejn-1902-21">Шейн П. В. Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-Западного края. Т. 2. — СПб., 1902. [https://books.google.by/books?id=fLFNAQAAMAAJ&pg=PA97&dq=%D0%9D%D1%A3%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B5+%D1%81%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D1%81%D0%B5%D0%B1%D1%8F+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipwY6Pnu_5AhXbnP0HHZdbCC0Q6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=%D0%9D%D1%A3%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B5%20%D1%81%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D1%81%D0%B5%D0%B1%D1%8F%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 21].</ref>), [[Міхал Федароўскі]]{{Заўвага|«Ліцьвінкі спрадаюць [[Бацьвіньне|бацьвінкі]]» ([[Саколка (горад)|Сакольскі]] павет)}}<ref>Federowski M. Lud białoruski na Rusi Litewskiej. T. 4. — Warszawa, 1935. S. 167.</ref>, [[Аляксандар Сержпутоўскі]] (1910 год)<ref name="Sierzputouski-1910">Сержпутовский А. Земледельческие орудия белорусского Полесья // Материалы по этнографии России. Т. 1. — СПб., 1910. [https://web.archive.org/web/20230108145403/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003998050?page=68&rotate=0&theme=white С. 45].</ref>, [[Ян Станкевіч]]<ref name="Stankievic-1926">Станкевіч Я. Кнігапісь // Сялянская Ніва. № 16, 1926. С. 3.</ref>, [[Яўхім Кіпель]]<ref name="Kipiel-1995">Дыдзік У. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10208/%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%AF%D1%83%D1%85%D1%96%D0%BC%D0%B0_%D0%9A%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%8F.html Успаміны Яўхіма Кіпеля] // Спадчына. № 3, 1995. С. 72—99.</ref>, [[Якуб Колас|Канстантын Міцкевіч (Якуб Колас)]]<ref name="Kolas-1955">Якуб Колас. [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0:Na_rostaniah_1.pdf/41 На ростанях]. Т. 1. Кн. 1—2. — {{Менск (Мінск)}}, 1955. С. 40—41.</ref>, [[Алесь Змагар|Аляксандар Яцэвіч (Алесь Змагар)]]<ref name="Jacevic-1999">[[Алесь Змагар]]. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_memoirs/051d/%D0%9C%D0%BE%D0%B9_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%8C%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81.html Мой жыцьцяпіс] // Беларуская мэмуарыстыка на эміграцыі. — Нью-Ёрк, 1999. С. 201—213.</ref>, [[Францішак Чарняўскі]]<ref name="Traciak-2012-202">Трацяк І. Беларускае каталіцкае духавенства ля вытокаў сацыякультурнай ідэнтыфікацыі : манагр. — {{Горадня (Гродна)}}: ГрДУ, 2013. С. 202.</ref> ды іншыя<ref>Білецький-Носенко П. Гостинець землякам: казки слiпого бандуриста, чи спiви об рiзних рiчах. — Киев, 1872. [https://books.google.by/books?id=lgAoAAAAYAAJ&pg=PA34&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi37KK246v6AhWxQvEDHahJBRAQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 34].</ref><ref>Опыт истории Харьковскаго университета (по неизданным материалам). Т. 2. — Харьков, 1908. [https://web.archive.org/web/20250124063210/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003931928?page=756&rotate=0&theme=white С. 748]</ref><ref>Потебня А. А. К истории звуков русского языка. Ч. 3. — Варшава, 1881. [https://books.google.by/books?id=ZB9oAAAAcAAJ&pg=PA71&dq=%22%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC+%D1%81+%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B9%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj9jY_Cn7j8AhXe_7sIHZuAAGgQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B8%20%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%20%D1%81%20%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B9%22&f=false С. 71].</ref><ref>Потебня А. Из записок по русской грамматике. — Харьков, 1888. [https://books.google.by/books?id=k2hJAQAAIAAJ&pg=PA280&dq=%D0%B1%D1%8B+%D1%82%D0%BE%D0%B9+%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjNtLXMvbb8AhUNDuwKHTQVA5UQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%8B%20%D1%82%D0%BE%D0%B9%20%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B0&f=false С. 280].</ref>. Таксама народжаны ў [[Вызна|Вызьне]] на [[Слуцкае княства|гістарычнай Случчыне]] мастак і празаік шляхецкага паходжаньня [[Браніслаў Залескі]] (1820—1880) карыстаўся псэўданімам «''Lićwin''»<ref>Шыцька Я. [https://web.archive.org/web/20250124064632/https://zviazda.by/be/news/20200716/1594847640-z-zhyccya-litvina-branislau-zaleski-tvorca-i-baracbit З жыцця літвіна. Браніслаў Залескі: творца і барацьбіт] // [[Літаратура і мастацтва]]. № 24, 2020. С. 11.</ref><ref>Woynarowska M. [https://sandomierz.gosc.pl/doc/7247419.Dziewietnastowieczna-epistolografia Dziewiętnastowieczna epistolografia] // Gość Sandomierski. Nr. 48, 2021.</ref><ref>Pociask-Karteczka J. [http://denali.geo.uj.edu.pl/~j.pociask/G_59_Tajemnica%20pewnego%20grobu.pdf Tajemnica pewnego grobu] // Tatry. Nr. 65, 2018. S. 158.</ref> (поруч з {{мова-pl|«Litwin»|скарочана}})<ref>[https://www.vle.lt/straipsnis/bronislovas-zaleskis/ Bronislovas Zaleskis], Visuotinė lietuvių enciklopedija</ref>. Форму «ліцьвіны» пасьлядоўна ўжывалі ў сваіх працах гісторыкі [[Вацлаў Пануцэвіч]] і [[Павал Урбан]]. Таксама існавала старажытная зборная форма «літва», якую ставяць у адзін шэраг з такімі славянскімі паводле формы (але не [[Этымалёгія|этымалёгіі]]) зборнымі назвамі, як «[[расейцы|масква]]», «[[Мардва|мардва]]», «[[татары|татарва]]» ды іншымі (у адрозьненьне ад шэрагу [[Русіны (гістарычны этнонім)|русь]], [[Чудзь|чудзь]], [[перм (этнонім)|перм]] ды іншых)<ref>Степанов Ю. С. Константы. Словарь русской культуры. Опыт исследования. — М., 1997. [https://books.google.by/books?id=ebMoAgAAQBAJ&pg=PA499&lpg=PA499&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0+%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B2%D0%B0+%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0+%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0&source=bl&ots=ZjDMl1bGNS&sig=ACfU3U2bHv7xu1VI-fDZBJYSYVPfExEHbg&hl=be&sa=X&ved=2ahUKEwjdg5Su5db1AhXah_0HHe9eAuwQ6AF6BAgbEAM#v=onepage&q&f=false С. 499].</ref>. Форма «літоўцы», што таксама ўжывалася ў значэньні ліцьвінаў<ref>{{Літаратура/Русіфікацыя: царская, савецкая, прэзыдэнцкая (2010)|к}} С. 11.</ref><ref>{{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)|к}} P. 45.</ref><ref>Народная культура Беларусі: энцыклапедычны даведнік / пад рэдакцыяй В. Цітова. — {{Менск (Мінск)}}: БелЭн, 2002. С. 222.</ref>, ёсьць пазьнейшай{{Заўвага|Напрыклад, у нявыдадзеным нумары [[Мужыцкая праўда|Мужыцкай праўды]]}} і не сустракаецца ў [[Старабеларуская мова|старых беларускіх]] тэкстах. == Паходжаньне == [[Файл:BogislawI.Siegel.JPG|значак|Пячаць [[Багуслаў I|Багуслава I]], князя [[Люцічы|люцічаў]], 1170 г.]] Наконт этнічнага паходжаньня ліцьвінаў існуюць розныя погляды: * літва была [[Заходнеславянскія мовы|заходнеславянскім]] народам ([[Люцічы|люцічы]]), які ў раньнім сярэднявеччы перасяліўся ў [[Панямоньне]] ([[Вацлаў Пануцэвіч]]<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 236—255, 291—294.</ref>, [[Павал Урбан]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 58—72.</ref>, [[Алесь Жлутка]]<ref>{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 106—107.</ref>); * ад пачатку [[Балтыйскія мовы|балтыйская]] літва жыла пераважна ў [[Вяльля|Вялейска]]-[[Нёман]]скім міжрэччы і зазнала славянізацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім ужо ў XIII—XIV стагодзьдзях ([[Мікола Ермаловіч]]<ref>{{Літаратура/Беларуская дзяржава Вялікае Княства Літоўскае}}</ref>, [[Аляксандар Краўцэвіч]]<ref>{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)}}</ref><ref name="Kraucevic-2013-10">{{Літаратура/Гісторыя ВКЛ (2013)|к}} С. 10.</ref>); * назва «літва» пашырылася ў якасьці азначэньня грамадзкай супольнасьці (прафэсійныя ваяры) асобаў рознага этнічнага паходжаньня ([[Зьдзіслаў Сіцька]], [[Зьміцер Сасноўскі]]); * літва была [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскім]] ([[Готы|гоцкай]] групы) народам, які славянізаваўся ў Вялікім Княстве Літоўскім у XIII—XIV стагодзьдзях, утварыўшы канфэсійную супольнасьць «ліцьвінаў» (Алёхна Дайліда<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}}</ref><ref>[[Сяргей Тарасаў|Тарасаў С.]] [https://web.archive.org/web/20211115190255/https://esxatos.com/tarasau-recenziya-na-zbornik-artykulau-z-dadatkami-daylidy-pachatki-vyalikaga-knyastva Рэцэнзія на зборнік артыкулаў з дадаткамі А. Дайліды «Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі»], Эсхатос, 2019 г.</ref>). Тым часам расейская (савецкая) і летувіская гістарыяграфіі ў рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] традыцыйна атаясамліваюць ліцьвінаў з «старажытнымі [[летувісы|летувісамі]]» (найперш — з этнаграфічнымі «[[аўкштайты|аўкштайтамі]]», фактычна вынайдзенымі ў другой палове XIX ст.), аднак такое меркаваньне зьняпраўджваецца ўжо адным толькі бракам адэкватнага тлумачэньня назвы «літва» з [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх моваў]]. Пададзеныя яшчэ ў савецкіх слоўніках<ref name="ESBM-6"/> летувіскія этымалёгіі непераканаўчыя і маюць шмат слабых бакоў. Праявай хісткасьці летувіскіх гіпотэзаў і прыкметай таго, што этымалягічныя пошукі ў гэтым кірунку заходзяць у тупік, стала вылучэньне [[Артурас Дубоніс|Артурасам Дубонісам]] новай вэрсіі, дзе Літва супастаўляецца з назвай служылага [[Стан (сацыяльная група)|стану]] [[лейці|лейцяў]]<ref>[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] Літва і ліцьвіны — адкуль і хто? (пасляслоўе) // {{Літаратура/Літва-Беларусь: гістарычныя выведы|к}} С. 19—20.</ref>. == Тытульны народ у праўных крыніцах Вялікага Княства Літоўскага == Адным зь першых сьведчаньняў нацыянальнае кансалідацыі тытульнага народу ліцьвінаў у Вялікім Княстве Літоўскім ёсьць утварэньне [[Літоўская мітраполія|Літоўскае мітраполіі]] ў 1299 годзе. Дакумэнты гэтае мітраполіі не захаваліся, але ў [[Бізантыя|бізантыйскіх]] крыніцах яе мітрапаліт меў тытул «мітрапаліта Літвы» (''μητροπολίτης Λιτβων''). Бізантыйскія афіцыйныя лісты 1364 і 1380 гадоў паведамляюць, што Літоўскую мітраполію аднавілі ў 1354 годзе «''на жаданьне '''народу''' Літвы''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 50.</ref>. Паводле прывілею [[Ягайла|Ягайлы]] 1387 году і ліста Ягайлы і [[Вітаўт]]а да віленскага біскупа [[Андрэй Васіла|Васілы]] ад 1397 году, [[Віленскае біскупства|Віленскае каталіцкае біскупства]] стваралася для «нацыі ліцьвінаў» (''nacione Lithvanos''), «народу літоўскага» (''gentem Lithuanicam'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 165, 171.</ref>. Віленскае біскупства абыймала ўсе землі ўласна ВКЛ з Падняпроўем і Палесьсем (якія і называліся «Літвой» або «Літоўскім княствам»), у той час як створанае ў 1417 годзе [[Жамойцкае біскупства]], паводле прывілею вялікага князя Вітаўта, прызначалася для асобнага «[[Жамойты|жамойцкага народу]]» (''gens Samagitarum''). Першыя віленскія біскупы адзначаліся ў дакумэнтах як «''літоўскае нацыі''» або «''родам ліцьвін''»: [[Якуб Пліхта]] (1398—1407) (''vicarium Lythuanie, eiusdemque '''nacionis''' et lingue''), [[Мікалай Дзяжковіч]] (1453—1467) (''Nicolaus Dzierzgowicz dictus, '''natione Lituanus'''''), [[Андрэй Гасковіч]] (1481—1491) (''Andreas Petri Goschovicz de Vilna, '''natione Lituanus''''')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 182—183.</ref>. [[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага.jpg|міні|Тытульны ліст [[Статут ВКЛ 1588 году|Статуту Вялікага Княства Літоўскага]] 1588 году]] У дзяржаўных дакумэнтах Вялікага Княства Літоўскага XV—XVI стагодзьдзяў назва «Ліцьвіны» (або «''Літоўскі народ''») азначае як каталікоў (або жыхарства [[Літва|Літвы]] ў вузкім сэнсе), так і, у шырокім сэнсе, увесь народ уласна Вялікага Княства Літоўскага (без [[Жамойць|Жамойці]]). У дамовах з [[Пскоўская рэспубліка|Псковам]] 1440 і 1480 гадоў вялікі князь [[Казімер Ягелончык|Казімер]] ужываў назву «ліцьвіны» як агульнае азначэньне ўсяго народу Вялікага Княства Літоўскага («''а мне вялікаму князю Казіміру блюсьці Пскавіціна как і сваяго Ліцьвіна; також і Псковічам блюсьці Ліцьвіна, как і Пскавіціна''»); прытым у дамове 1480 г. выраз «''нашого Литвина''» тоесны з выразамі «''нашы купцы''» і «''люди нашы''» і выразна стасуецца як да [[Вільня|віленцаў]], так і да [[Полацк|палачанаў]]<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. I. — СПб., 1846. № 38, 39, [https://books.google.by/books?id=u5cNAAAAQAAJ&pg=PA93&dq=%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BA%D0%B0%D0%BA+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiLrev6ur38AhVL3KQKHdIgBMMQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BA%D0%B0%D0%BA%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false 73].</ref><ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 86—87.</ref><ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 206—207.</ref>. Земскі прывілей Кіеўскай зямлі 1507 году абумоўліваў «''…а Кіяніна, как і Ліцьвіна, ва чці дзяржаці''»<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. IІ. — СПб., 1848. № 30, [https://books.google.by/books?id=emdcAAAAcAAJ&pg=PA34&dq=%D0%9A%D1%96%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiDx_Luu738AhUb57sIHavtDKIQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%9A%D1%96%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false С. 34].</ref><ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 78.</ref>. На Віленскім сойме 1565 году разглядалася пытаньне «''садночаньня народу Літоўскага з Рускім''»<ref>Янушкевіч А. Вялікае Княства Літоўскае і Інфлянцкая вайна 1558—1570 гг. — {{Менск (Мінск)}}, 2007. С. 275.</ref> (то бок касаваньня канфэсійных перапонаў паміж ліцьвінамі-каталікамі і русінамі-праваслаўнымі, дакананае Гарадзенскім прывілеем 1568 году), прытым прывілеі 1563—1568 гадоў зьвярталіся да «''[[шляхта|шляхты]] літоўскай''», «''[[Стан (сацыяльная група)|станаў]] літоўскіх''» (то бок да ўсёй шляхты і ўсіх станаў ВКЛ)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 211.</ref>. У 9-м артыкуле трэцяга разьдзелу [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 году|Літоўскага Статуту рэдакцыі 1566 году]] зазначаецца, што тытульнымі нацыямі Вялікага Княства Літоўскага ёсьць адно ліцьвіны і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русіны]], у той час як [[жамойты]] адносяцца да ліку «''обчых, чужаземцаў і загранічнікаў''»{{Заўвага|Жамойтаў да ліку «''ўражонцаў''» Вялікага Княства Літоўскага далучылі толькі на Берасьцейскім сойме 1566 году — праз паўтара стагодзьдзя па далучэньні да ВКЛ большай часткі Жамойці}}<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 88—89.</ref>: {{Цытата|У том панстве Вялікам Княстве Літоўскам і ва ўсіх землях яму прыслухаючых дастойнасьцей духоўных і сьвецкіх гарадоў, двароў і грунтаў, староств у дзяржаньні і пажываньні і вечнасьцей жадных чужаземцам і загранічнікам ані суседам таго панства даваці ня маем; але то ўсё мы і патомкі нашы Вялікія Князі Літоўскія даваці будуць павінны толька '''Літве''' а Русі, родзічам старажытным і ўражонцам Вялікага Княства Літоўскага і іных земль таму Вялікаму Княству належачых. <…> Але на дастаенства і ўсякі ўрад духоўны і сьвецкі ня маець быці абіран, ані ад нас Гаспадара стаўлен, толька здаўна продкаў сваіх ураджэнец Вялікага Княства Літоўскага '''Ліцьвін''' і Русін.}} {{Падвойная выява|справа|Lićvin. Ліцьвін (1598).jpg|106|Lićvinka. Ліцьвінка (1598).jpg|106|Ліцьвіны (Lituani), 1598 г.<ref>Habiti antichi et moderni di tutto il Mondo, — Венецыя, 1598 г., — старонкі 352-354 [https://books.google.by/books?id=HjPwoxDPxo4C&pg=PA360-IA1&dq=lituani+crodne&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&ov2=1&sa=X&ved=2ahUKEwjP0vmLi4L_AhUN_SoKHcnqDxYQuwV6BAgKEAY#v=onepage&q=lituani%20crodne&f=false]</ref>.}} У Гарадзенскім прывілеі 1568 году кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]] пісаў, што хоць народ Вялікага Княства Літоўскага падзяляецца на «літву» і «русь» (у канфэсійным сэнсе — «''рымскага закону Літве і грэчаскага Русі''»), гэта адзіны народ ВКЛ (заступнікамі якога ёсьць «''шляхта літоўская''», «''станы літоўскія''»)<ref>Monumenta reformationis Polonicae et Lithuaniae: Zbiór pomników reformacji kościoła polskiego i litewskiego. — Wilno, 1925. S. 20—27.</ref>: {{Цытата|…што вышэй аб народзе том слаўнам Вялікага Княства, аж двоега закону хрысьціянскага людзей, але '''аднаго і аднакага народу''' апісана і памянёна… <…> …роўна і аднака яка і рымскага і ўсякага хрысьціянскага закону і веры людзех у Вялікам Княстве Літоўскам і ва ўсіх землях ку нему прыслухаючых належыць, гды ж супольне межы сабою і з сабою ў адном панстве Вялікам Княстве Літоўскам і землях яму прыслухаючых і ў граніцах адных мешкаюць і '''адным народам суць'''…}} У акце [[Люблінская унія|Люблінскае уніі]], выдадзеным прадстаўнікамі ВКЛ на сойме ў Любліне 1 ліпеня 1569 году, «літоўскі народ» (адзін з стваральнікаў Рэчы Паспалітае «абодвух народаў») прадстаўлялі: гетман вялікі літоўскі і кашталян віленскі [[Рыгор Хадкевіч]], ваявода троцкі [[Стафан Збараскі|Стэфан Збараскі]], падканцлер і кашталян троцкі [[Астафей Валовіч]], маршалак вялікі літоўскі і староста ковенскі [[Ян Геранімавіч Хадкевіч|Ян Хадкевіч]], біскуп віленскі [[Валяр’ян Пратасевіч]], падскарбі земскі [[Мікалай Ян Нарушэвіч|Мікалай Нарушэвіч]], маршалак дворны [[Мікалай Крыштап Радзівіл «Сіротка»|Мікалай Крыштап Радзівіл]], крайчы літоўскі [[Ян Кішка]], стольнік літоўскі [[Мікалай Дарагастайскі]], а таксама паслы зь зямель і паветаў ВКЛ: з [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]] — падкаморы Андрэй Дзежка, харужы Троцкай зямлі Касьпер Раецкі, Міхайла Варона, з [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] — падкаморы Мікалай Станкевіч Білевіч, зь [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]] — гараднічы віцебскі Андрэй Кісель, падсудак віцебскі Тымафей Гурко, з [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскага ваяводзтва]] — Ісай Шчолкан, Грыгор Макароўскі, зь [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]] — харужы дворны ВКЛ Васіль Рагоза, зь [[Вількамірскі павет|Вількамірскага павету]] — Мікалай Конча, Крыштаф Размысовіч, зь [[Пінскі павет|Пінскага павету]] — войскі пінскі Станіслаў Шырма, падсудак пінскі Іван Дамановіч, з [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] — Фёдар Лянковіч, Ян Клопат, з [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] — пісар земскі рэчыцкі Андрэй Халецкі, Ізмайла Зянковіч, ды іншыя<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 355—357.</ref>. Назва «літва» ў якасьці агульнанацыянальнай (назвы ўсяго народу ўласна Вялікага Княства Літоўскага цалкам) ужывалася ў афіцыйных дакумэнтах ВКЛ, напрыклад: у пастановах Гарадзенскага сойму 1567 году («''Тэж уфаляем, абы панове ваяводаве, староставе, дзяржаўцы, цівунове, '''Літва''' і Палякаве, усі асобамі сваімі на вайну ехалі з почты…''»)<ref>Литовская метрика. Ч. 3, т. 1. — Юрьев, 1914. Стб. 425.</ref>, у статуце менскага цэху рымароў 1634 году («''…aby towarzyszów polakow i '''litwę''' do roboty y warstatów swych przymowali… ''»)<ref name="BA-1930-143">{{Літаратура/Беларускі архіў|3к}} № 94. С. 143.</ref>. У Сэнаце Рэчы Паспалітае «літоўскі народ» прадстаўлялі [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер ВКЛ]], [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлер]], [[Маршалак вялікі літоўскі|маршалак земскі]], [[Маршалак дворны літоўскі|маршалак дворны]], [[падскарбі земскі]], [[біскуп віленскі]], [[біскуп жамойцкі]], ваяводы і кашталяны. У 1569—1795 гадох гэтыя пасады займалі пераважна роды [[Сапегі|Сапегаў]], [[Радзівілы|Радзівілаў]], [[Хадкевічы|Хадкевічаў]], [[Валовічы|Валовічаў]], [[Вішнявецкія|Вішнявецкіх]], [[Агінскія|Агінскіх]], [[Слушкі|Слушкаў]], [[Тышкевічы|Тышкевічаў]], [[Пацеі|Пацеяў]] ды іншыя. [[Файл:Leŭ Sapieha. Леў Сапега (1616).jpg|значак|[[Леў Сапега]]]] У прадмове да Літоўскага Статуту 1588 году [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлер]] [[Леў Сапега]] адзначаў, што літоўскія правы і Статуты пісаны «''ўласным языком''» тытульнага народу ВКЛ: {{Цытата|І то ёсьць наша вольнасьць, катораю ся мы межы іншымі народы хрысьціянскімі хвалім, жа пана, іж бы водле волі сваее, а ня водле праў нашых панаваў, над сабою ня маем, а яка славы ўчцівае, так жывата і маетнасьці вольна ўжываем. <…> А есьлі катораму народу ўстыд праў сваіх ня ўмеці, пагатоў '''нам, каторыя ня обчым якім языком, але сваім уласным правы сьпісаныя маем''' і кождага часу, чаго нам патрэба ку адпору ўсякае крыўды, ведаці можам.}} У акце «Каэквацыі літоўскіх станаў» 1697 году (таксама вядомым як акт Каэквацыі «літоўскага народу») ВКЛ прадстаўлялі: кашталян віцебскі Міхал Коцел, харужы ашмянскі Станіслаў Пазьняк, цівун і пісар троцкі Міхал Шчука, інстыгатар ВКЛ і войскі гарадзенскі Станіслаў Рукевіч, кухмістар ВКЛ і староста ваўкавыскі Крыштаф Камароўскі, падсудак Віцебскага ваяводзтва Язэп Гурко, падкаморы берасьцейскі Людвік Пацей, харужы амсьціслаўскі Марцыян Валовіч, староста менскі і чачэрскі і дэпутат ад Менскага ваяводзтва Крыштаф Завіша, староста мазырскі Міхал Халецкі ды іншыя<ref>Volumina Legum. T. 5. — Petersburg, 1860. P. 420—421.</ref>. Назвы «літва», «літвіны», «літоўскі» ў нацыянальным сэнсе шырока ўжываліся ў розных дакумэнтах ВКЛ усё XVIII стагодзьдзе, напрыклад, у пастанове сойміку Віленскага ваяводзтва 1729 году, у пастанове сойміку Наваградзкага ваяводзтва 1756 году ды іншых (гл. ніжэй). == Гісторыя == === Раньнія часы === Хоць этнакультурная сытуацыя ў [[Літва|Літве]] X—XIII стагодзьдзяў застаецца няяснай, гісторыкі адзначаюць пашырэньне тут [[Славянскія мовы|славянскай]] культуры і [[хрысьціянства]] ўжо ў XI—XII стагодзьдзях<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] Этнічная і канфесійная сітуацыя ў гістарычнай Літве на рубяжы XIV—XV стст. // Вялікае княства Літоўскае і яго суседзі ў XIV—XV стст.: саперніцтва, супрацоўніцтва, урокі. — {{Менск (Мінск)}}, 2011. С. 20—25.</ref><ref>Заяц Ю. История белорусских земель Х — первой половины ХІІІ в. в отображении летописей и хроник Великого княжества Литовского // Гістарычна-археалагічны зборнік. Вып. 12. — {{Менск (Мн.)}}, 1997. С. 88.</ref><ref>Краўцэвіч А. Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. — Беласток, 2008. С. 79—80, 94.</ref>. Сярод іншага, такое меркаваньне знаходзіць пацьверджаньне ў археалягічных знаходках (велізарны масіў старажытных [[праваслаўе|усходнехрысьціянскіх]] могілак у [[Кернаў|Кернаве]])<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Сяргей Абламейка]], [https://www.svaboda.org/a/30232421.html Хто і чаму разьбеларушвае спадчыну Вільні. Алег Дзярновіч пра беларускіх «ліцьвіноў» і ўкраінска-літоўскі хаўрус], [[Радыё Свабода]], 24 кастрычніка 2019 г.</ref>. Тым часам пісьмовыя крыніцы сьведчаць пра шчыльныя і прыязныя дачыненьні літвы з полацка-менскімі князямі: у 1128—1132 гадох кіеўскія князі хадзілі «''во Литву ко Изяславу''» і «''…а Киянъ тогда много побиша Литва''», у 1180 годзе літва дапамагала полацка-менскім князям у вайне супраць смалянаў, у 1198 годзе літва разам з палачанамі хадзіла на [[Вялікія Лукі]]. Летапісы Вялікага Княства Літоўскага апавядаюць пра літоўскага князя Гінвіла-Юрыя (паводле хронікі [[Аўгустын Ратундус|Ратунда]], ён хрысьціўся ў праваслаўі ў [[Наваградак|Наваградку]] ў 1148 годзе, а памёр у 1199 годзе ў [[Ворша|Воршы]]), што ён «''з пскавяны і з смаляны ваяўваў ся доўга а граніцы прылеглыя''». Ад 1200 году літва разам з полацка-менскімі князямі ваявала проці крыжакоў: полацкі княжыч Усевалад быў зяцем літоўскага князя [[Даўгерд]]а («''аднаго з найбольш магутных ліцьвінаў''»), «''быў як яго зяць для іх амаль сваім''», «''часта ачольваў іхныя войскі''» і «''заўжды памагаў ліцьвінам і радаю, і справаю''». У 1216 і 1223 гадох полацкія князі зьбіралі «''вялікае войска з [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінаў]] і ліцьвінаў''» для паходу на [[Крыжакі|крыжакоў]]<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 35—37.</ref>. Гісторыкі таксама зьвяртаюць увагу на тое, што ў [[Цьвярскі летапіс|Цьвярскім летапісе]], напісаным пры двары цьвярскіх князёў, якія ў XIII—XIV стагодзьдзях мелі шчыльныя кантакты зь Літвой (паводле першага Наўгародзкага летапісу, у 1245 годзе на службе ў цьвярскіх князёў знаходзіліся князі-ліцьвіны [[Явід]] і Эрбэт, а ад 1289 году цьвярскім япіскапам быў сын колішняга полацкага князя [[Гердзень|Гердзеня]] [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрэй]], і ўрэшце, вялікі князь [[Альгерд]] ажаніўся зь цьвярской князёўнай Ульлянай<ref name="Urban-2001-62">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 62.</ref>), літва пералічваецца ў ліку славянскіх плямёнаў<ref>Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 36.</ref>{{Заўвага|Гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на іншую вытрымку з гэтага летапісу: «''А Луцічы і Ціверычы прыседааху к Дунаеві, і бе множаства іх, седзяаху па Днястру <...> да мора''» і што аналягічныя зьвесткі таксама зьмяшчаюцца ў [[Ніканаўскі летапіс|Ніканаўскім летапісе]]. Тым часам у сярэдняй плыні [[Дунай|Дунаю]] захаваліся гідронімы Літава, Літавіца і пэўныя сугучныя назвы, а ў [[Трансыльванія|Трансыльваніі]] або далей за Дунаем на [[Балканскі паўвостраў|Балканскім паўвостраве]] існавалі Літоўская княства (''kenezat Lytwa'') і Літоўская зямля (''terra Lytwa'')<ref name="Urban-2001-60">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 60.</ref>}}{{Заўвага|На ўяўленьне пра літву ў рускіх летапісах як племя-нашчадка [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяслава]], сына Ўладзімера і [[Рагнеда|Рагнеды]], зьвяртаў увагу яшчэ ў 1769 годзе расейскі гісторык і вандроўнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фёдар Эмін||ru|Эмин, Фёдор Александрович}}<ref>Российская история, жизни всех древних, от самого начала России, государей. Сочиненная Федором Эмином. Т. 2. — СПб., 1769. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DxzMXphmLNIC&q=%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B8+%D0%9B%D1%A3%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8+%D1%83%D1%82%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&q=%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B8%20%D0%9B%D1%A3%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8%20%D1%83%D1%82%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 11].</ref>}}: {{Цытата|...а ад Ляхаў празвашася Паляне, Ляхаве жа друзі [[Люцічы|Люціцы]], а іныі Літва, іныі Мазаўшане, іныі Памаране.}} === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Mindoŭh. Міндоўг (XVIII).jpg|значак|Кароль [[Міндоўг]]]] Сярод лістоў першага вялікага князя літоўскага [[Міндоўг]]а ёсьць меркаваная{{Заўвага|Разглядаецца дасьледнікамі як фальсыфікат канца XIV ст.<ref name="Zlutka-2005-41">{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 41.</ref>}} грамата 1261 году, дзе ён мянуе свой народ на [[Лацінская мова|лаціне]] «''Litwinos''», а сябе тытулуе «''rex Litwinorum''» — «''гаспадар ліцьвінаў''» ({{мова-la|«Mindowe, Dei gracia rex Litwinorum»|скарочана}})<ref name="Zlutka-2005-43">{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 43.</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда мяркуе, што назва «ліцьвіны» ў першым пэрыядзе Вялікага Княства Літоўскага, да [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] (у 1238—1385 гадох) была назвай мясцовай [[Богумільства|эвангелісцкай]] канфэсійнай супольнасьці і ўласна «Літоўскім» Вялікае Княства падчас яго стварэньня назвалі менавіта з такім канфэсійным сэнсам, — чым тлумачыцца імклівае пашырэньне ідэнтычнасьці «ліцьвінаў» у ВКЛ, крыжовыя паходы на ВКЛ розных каталіцкіх дзяржаваў (з адпаведнай фразэалёгіяй: «''вераадступныя хрысьціяне ліцьвіны''» ({{мова-la|«perfidos christianos Letoinos»|скарочана}}, 1245 год), пагроза «''для веры''» палякаў у 1294 і 1319 гадох і да т. п.), стварэньне [[Літоўская мітраполія|Літоўскай мітраполіі]] ў 1299 годзе, славянізацыя ліцьвінаў ды іншыя гістарычныя факты<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} — Менск, 2019. С. 50—52.</ref>. Польскі дакумэнт 1257 году сьведчыў, што {{Не перакладзена|Лукаў (Польшча)||pl|Łuków}} (за 70 км на захад ад [[Берасьце|Берасьця]]) месьціўся «на мяжы зь ліцьвінамі» ({{мова-la|«in confinio Letwanorum»|скарочана}}<ref>Theiner A. Vetera monumenta Poloniae et Lithuaniae gentiumque finitimarum historiam illustrantia maximam partem nondum edita ex tabularis vaticanis deprompta collecta ac serie chronologica disposita. T. 1. — Romae, 1860. [https://books.google.by/books?id=b31YaUNa_fQC&pg=PA72&dq=in+confinio+Letwanorum&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj5nrWPtvz1AhXuhf0HHYY-A_EQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=in%20confinio%20Letwanorum&f=false P. 72].</ref>). Практычна тое ж пазначае і дакумэнт 1373 года Мазавецкаму князю, дзе пазначаецца пра «суседства зь ліцьвінамі»<ref>[1373.X.23], X. Kalendas Novembris, pontificatus nostri anno tercio. Авіньён. [https://web.archive.org/web/20230609100138/http://starbel.by/dok/d071.htm Папа Грыгорый ХІ паведамляе мазавецкаму князю Земавіту, што ён напісаў літоўскім князям пасланьне з заклікам прыняць каталіцтва, і просіць Земавіта дапамагаць у хрышчэнні няверных ліцьвіноў, якія жывуць па суседству з Мазовіяй], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>. Крыжацкія крыніцы XIII—XIV ст. шматкроць засьведчылі, што [[Горадня]] месьцілася ў Літве, а ў Гарадзенскай зямлі жылі ліцьвіны (''Lethowini'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 59.</ref>. Сярод іншага, [[Пётар з Дусбургу]] у сваёй хроніцы двойчы (пад 1296 і 1305 гадамі) пішучы пра змаганьне нямецкіх рыцараў зь літоўскімі (ліцьвінамі) заўважаў, што апошнія былі «[[Русіны (гістарычны этнонім)|рускімі]]»<ref name="Jermalovic-2000-37">{{Літаратура/Беларуская дзяржава Вялікае Княства Літоўскае|к}} С. 37.</ref>. Тым часам у [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскім княстве]] князь [[Леў Данілавіч]] надаў вёску ў валоданьне двум «''зь Літоўскае зямлі… браценцам''» — [[Дудзен|Туценію]] і [[Мажэйка (імя)|Мойжаку]]<ref>[http://starbel.by/dok/d324.htm Грамота галицкого князя Льва Даниловича для Тутения и Моижека из Литвы на село Добаневичи (1264—1301)]{{Недаступная спасылка|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>. Складзены ў канцы XIV ст. у [[Кіеў|Кіеве]] (Вялікае Княства Літоўскае) «[[Сьпіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]]», дзе пералічваліся [[замак|гарады (замкі)]], падначаленыя ўладзе [[Кіеўская мітраполія|праваслаўнага («рускага») мітрапаліта]] — баўгарскія, валаскія, польскія (падольскія), кіеўскія, валынскія, літоўскія, смаленскія, разанскія і залескія — улучаў большасьць гарадоў на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] у разьдзел ''літоўскія гарады''<ref>[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Спіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 392.</ref>, сярод іх [[Ворша]], [[Полацак]], [[Віцебск]], [[Слуцак]], [[Менск]], [[Наваградак]], [[Барысаў]], [[Крычаў]]<ref name="Arlou-2012-156"/>. [[Файл: Vilenskija mučaniki. Віленскія мучанікі (1417).jpg|значак|[[Віленскія мучанікі]]-ліцьвіны Антоні (Круглец), Ян (Кумец) і Яўстах (Няжыла) (выява каля 1417 г.)]] У 1299 годзе ўтварылася [[Літоўская мітраполія]], якая абыймала Наваградзкае, Полацкае і [[Тураў]]скае біскупствы, менаваныя ў бізантыйскім лісьце 1361 году «літоўскімі» ({{мова-el|«των Λιτβων»|скарочана}}). Яе кіраўнік тытулаваўся «мітрапалітам Літвы» ({{мова-el|«μητροπολίτης Λιτβων»|скарочана}}) і меў намесьнікаў у Горадні і Вільні («''із старыны''», як адзначаецца ў лісьце 1451 году)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 50.</ref>. Літоўская мітраполія была першай установай, на грунце якой адбылася кансалідацыя тытульнага народу ВКЛ — народу ліцьвінаў — што ясна відаць зь бізантыйскага дакумэнту пра падзеі 1354 году, які сьведчыць, што Літоўскую мітраполію тады аднавілі на жаданьне «народу» Літвы<ref>Памятники древнерусского канонического права. Ч. 1, т. VI. — СПб., 1880. Прил., № 15. Стлб. 94.</ref>: {{Цытата|…магутны князь Літоўскае зямлі <…> гатовы быў на ўсё, каб <…> яго край быў самастойным і быў паднесены на ўзровень мітраполіі, кіраванае ўласным мітрапалітам, пра што і прасіў сьвяты і высокі збор; і гэты збор <…> паставіў пасланага адтуль і прызнанага дастойным кандыдата (Рамана) на мітрапаліта таго краю, згодна з жаданьнем '''яго народу''', зь мясцовымі патрэбамі і жаданьнем згаданага князя}} [[Файл:Vilnia, Pračyścienskaja. Вільня, Прачысьценская (I. Trutnev, XVII, 1870).jpg|значак|[[Прачысьценская царква (Вільня)|Віленская Прачысьценская саборная царква]], збудаваная вялікім князем [[Альгерд]]ам у 1347 годзе (з інвэнтару XVII ст. паводле перамалёўкі І. Трутнева, 1870 г.)]] Ліцьвінамі былі [[віленскія мучанікі]] 1347 году — Кумец, Круглец і Няжыла, дваране вялікага князя [[Альгерд]]а ў [[Вільня|Вільні]]. Жывоты кажуць, што яны былі «''родам Літвы…''», а «''…літоўскія ж ім імёны Круглец, Кумец, Няжыла''»<ref>Baronas D. Trys Vilniaus kankiniai: gyvenimas ir istorija. — Vilnius, 2000. S. 252, 268, 278, 286.</ref><ref>Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 636.</ref>, прытым пабочныя зьвесткі яўна сьведчаць пра канфэсійны характар гэтай ідэнтычнасьці «літвы»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 50—51.</ref>{{Заўвага|Напрыклад, «ліцьвінамі» служба маскоўскага князя ў 1378 годзе назвала [[канстантынопаль]]скага патрыярха Макарыя і [[Бізантыя|бізантыйскага]] цэсара [[Іван V|Івана V]]<ref>Памятники древнерусского канонического права. Ч. 1, т. VI. — СПб., 1880. Стлб. 185.</ref>, што стала вынікам іх прыхільнай палітыкі да Літвы, і асабліва да справы пашырэньня Літоўскай мітраполіі на просьбу вялікага князя Альгерда}}. Паводле дасьледваньня Алёхны Дайліды, шматлікія сьведчаньні розных крыніцаў пра [[Крэўская унія|Крэўскую унію]] і зьнітаваную зь ёй рэлігійную рэформу 1387—1388 гадоў у Літве паказваюць, што пераводзілі на каталіцтва (меншай часткай) і на праваслаўе (большай часткай) канфэсійную супольнасьць ліцьвінаў (вернікаў былой Літоўскай мітраполіі), — з чаго робіцца зразумелым як пашырэньне ад таго часу назвы «літва», «ліцьвіны» ў якасьці агульнанацыянальнай, так і славянскі моўны і культурны характар гэтага тытульнага народу ВКЛ<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 160—223.</ref>. «Літоўскімі» ад таго часу называлі ўсіх князёў ВКЛ (незалежна ад веры{{Заўвага|Напрыклад, пад 1399 г.: «''А каторых зьбітага войска імёны суць князей літоўскіх: князь Андрэй Альгірдавіч полацкі, брат яго князь Дзьмітрэй бранскі, князь Іван Дзьмітравіч, князь Андрэй пасынак князя Дзьмітроў, князь Іван Барысавіч кіеўскі, князь Глеб Сьвятаслававіч смаленскі, князь Глеб Карыятавіч, брат яго князь Сямён, князь Міхайла Падбярэскі а брат яго князь Дзьмітрэй, князь Фёдар Патрыкеевіч валоскі, князь Іван Юр’евіч Бельскі…''» ([[Ніканаўскі летапіс]])}}, таксама існаваў «літоўскі» ваенны звычай (напрыклад, у друцкага князя Івана Бабы ў 1432 годзе: «''изрядивъ свой полк с копьи по литовски''»), літоўская мерная сыстэма (зь «літоўскі рублём», «літоўскім грошам», «літоўскім локцем», «літоўскім гарнцам» і г. д.)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 80—81, 197—207.</ref>. [[Файл:Grunvaldzkaja bitva. Грунвальдзкая бітва (1474-83).jpg|міні|Ліцьвіны (направа) на [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкім полі]] 15 ліпеня 1410 г.]] У 1406 годзе, паводле [[Хроніка літоўская і жамойцкая|Хронікі літоўскай і жамойцкай]], адзін з баяраў вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а — «''Андрэй ліцьвін''» — на перамовах, калі Вітаўт важыўся ўкласьці мір зь непрыяцелем, крыкнуў вялікаму князю: «''Не міры, Вітаўце, не міры''»{{Заўвага|[[ПСРЛ]]. Т. 32. — М.: Наука, 1975. С. 78.}}, адмаўляючы вялікага князя ад некарыснага міру. Дзеля гэтага Вітаўт даў Андрэю прозьвішча «Няміра», і ад яго пайшоў баярскі род [[Неміровічы|Неміровічаў]]<ref name="Jermalovic-2000-37"/>. У [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] 1410 году ад Літвы бралі ўдзел [[Вільня|віленская]], [[Наваградак|наваградзкая]], [[берасьце]]йская, [[ваўкавыск]]ая, [[віцебск]]ая, [[Горадня|гарадзенская]], [[Дарагічын (Падляскае ваяводзтва)|дарагічынская]], [[кіеў]]ская, [[Коўна|ковенская]], [[Камянец-Падольскі|крамянецкая]], [[Ліда|лідзкая]], [[Меднікі|медніцквая]], [[Мельнік|мельніцкая]], [[пінск]]ая, [[Полацак|полацкая]], [[Трокі|троцкая]], тры [[смаленск]]ія, [[старадуб]]ская ды іншыя харугвы. Разам, з 40 літоўскіх харугваў, 28 былі з [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]<ref>[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Знешняя палітыка Вітаўта: заходні накірунак // Наш радавод. Кн. 2, 1990. С. 173.</ref><ref>Русіновіч К. [http://www2.polskieradio.pl/eo/print.aspx?iid=135324 Шлях на Грунвальд], [[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]], 9 ліпеня 2010 г.</ref>. Усе яны выступілі пад гербам [[Пагоня]]й, апрача 10 вялікакняскіх, якія выступілі пад гербам [[Калюмны|Калюмнамі]]<ref>Воюш І. Пратаформы інфармацыйна-камунікацыйнай дзейнасці падчас княжання Вітаўта (другая палова XIV — пачатак XV ст.) // Журнал Белорусского государственного университета. Журналистика. Педагогика. № 1, 2017. С. 9.</ref>. Віленскі біскуп [[Якуб Пліхта]] (1398—1407) паходзіў «''зь Літвы, зь ейнага народу і мовы''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 27.</ref> ({{мова-la|«Johannis dicti Plychta… vero vicarium Lythuanie, eiusdemque nacionis et lingue»|скарочана}}<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}}. Nr. 81. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=1WssAAAAIAAJ&dq=Plychta+vero+Lythuanie&focus=searchwithinvolume&q=Plychta+vero S. 61].</ref>), пазьней віленскімі біскупамі былі [[Мацей зь Вільні]] (1422—1453) «''родам ліцьвін''» ({{мова-la|«origine Lytwanum»|скарочана}}), [[Мікалай Дзяжковіч]] з [[Салечнікі|Салечнікаў]] (1453—1467) «''з народу ліцьвінаў''» ({{мова-la|«natione Lituanus»|скарочана}}), [[Ян Ласовіч]] зь Вільні (1468—1481) «''ліцьвін''» ({{мова-la|«Lithuanus»|скарочана}}), [[Андрэй Гасковіч]] зь Вільні (1481—1491) «''з народу ліцьвінаў''» ({{мова-la|«natione Lituanus»|скарочана}})<ref>Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. Wł. Abracham, J. Fijałek, J. Rozwadowski et al. — Kraków etc.: Gebethner i Wolff, 1914. S. 152—158.</ref>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1579).jpg|значак|Ліцьвіны вызваляюць [[Полацак]] з-пад [[Маскоўская дзяржава|маскоўскай]] акупацыі, 1579 г.]] У 1394 годзе поруч зь Вітаўтам упамінаецца ліцьвін Барыс<ref>[[Юры Бохан|Бохан Ю.]] Пласцінавы даспех ў Вялікім княстве Літоўскім у другой палове ХІV — канцы ХVІ ст. // Гістарычна-археалагічны зборнік / [[Інстытут гісторыі|Інстытут гісторыі АН Беларусі]]; Уклад. А. Мядзведзеў, А. Мяцельскі. — № 11. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. [https://books.google.by/books?id=Bw4WAQAAMAAJ&q=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&dq=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjv2ciIkOj8AhWZD-wKHdw1DnQQ6AF6BAgIEAI С. 72].</ref>. У [[Бітва пад Угліч|бітве пад Углічам]] (1447 год), паводле летапісца, загінуў «''ліцьвін Юшка Драніца''», які быў праваслаўным і валодаў сялом Пратасавам<ref>[[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 84.</ref>. У летапісным апавяданьні пра [[Бітва пад Хойніцамі|бітву пад Хойніцамі]] 1454 году вялікі князь [[Казімер Ягайлавіч|Казімер]] называў «''мае верныя слугі літва''» паноў [[Алехна Судзімонтавіч|Алёхну Судзімонтавіча]], Багдана Андрушкавіча, Яна Кучука, Станьку Касьцевіча і Івана Ільлініча<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 206.</ref>. У 1456 годзе пасольства «''ад імя ўсяго літоўскага народу''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 201—202.</ref> да караля і вялікага князя Казімера ачольваў маршалак дворны Мікалай Неміровіч — прадстаўнік славутага роду Няміраў-Неміровічаў з [[Уселюб]]у ля [[Наваградак|Наваградку]] (Мікалай Неміровіч узвысіўся дзеля таго, што браў дзейны ўдзел у паднясеньні Казімера на вялікакняскі сталец). У 1492 годзе, у час паднясеньня на вялікакняскі сталец [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]], маршалак дворны Літавор Багданавіч Храбтовіч ад імя ўсіх літоўскіх князёў і паноў ([[Алелькавічы|Алелькавічаў]], [[Гальшанскія|Гальшанскіх]], [[Глінскія (род)|Глінскіх]] ды іншых) выступіў з прамовай да гаспадара, у якой казаў: «''памятай, што над літвой пануеш''» і «''просім цябе, каб <…> праўдзівым літоўскім і Вітаўтавым прыкладам нас радзіў і судзіў''»<ref>Stryjkowski M. Kronika Polska, Litewska, Żmódzka i wszystkiej Rusi. T. II. — Warszawa, 1846. S. 293—294.</ref>. [[Файл:Litva. Літва (J. Müller, 1692).jpg|значак|[[Літва старажытная|Літва]]. Мапа з атлясу 1692 году (перадрукоўвалася ў 1702 годзе)]] У XV стагодзьдзі шмат ліцьвінаў езьдзілі навучацца ў [[Кракаўскі ўнівэрсытэт]]. Акты рэктарскага суду Кракаўскага ўнівэрсытэту мянуюць «ліцьвінамі» ўсіх студэнтаў з гістарычных земляў Вялікага Княства Літоўскага — то бо зь [[Беларусь|Беларусі]] (без [[Жамойць|Жамойці]] і [[Украіна|Ўкраіны]]). Акты XV стагодзьдзя ведаюць ліцьвінаў: Вячаслава Рачковіча з [[Ваверка|Ваверкі]] (''Lithwanus'', 1444 год — пазьней дэкан віленскі), Барталамея Сьвіранковіча (''Litwanus'', 1449 год — пазьней кусташ і дэкан віленскі), Яна Андрышэвіча (1470 год — пазьней канонік і архідыякан віленскі), Сеньку Гарынскага (''Szenko Horinsky, Lithwanus'', 1475 год), Яна Філіповіча зь Вільні (''Johannis Philipovecz de Vilna'', 1480-я гады — пазьней канонік і кусташ віленскі) ды іншых<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 187—188.</ref>. Студэнты-ліцьвіны паходзілі зь [[Вільня|Вільні]], [[Дарагічын]]а, [[Гміна Мельнік|Мельніку]], [[Бельск]]у, [[Новы Сьвержань|Сьвержаню]], [[Менск]]у, [[Полацк]]у, [[Пінск]]у, [[Клецк]]у ды іншых местаў і мястэчак Вялікага Княства Літоўскага<ref>Александровіч С. З майго падарожжа // Полымя. № 8, 1969. С. 172—174.</ref><ref name="Latysonak-2007">[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20100810190844/http://arche.bymedia.net/2007-06/latysonak706.htm Студэнты зь Вялікага Княства Літоўскага перад рэктарскім судам Кракаўскага ўнівэрсытэту ў 1469—1536 гг.] // [[ARCHE]]. № 6 (57), 2007.</ref>. Як адзначае гісторык [[Алег Латышонак]], усе [[беларусы]] выступаюць у актах унівэрсытэту як «ліцьвіны» (''Lithuanus'')<ref name="Latysonak-2007"/>. «Ліцьвінам» у 1506 годзе запісаўся ў Кракаўскім унівэрсытэце і выдатны асьветнік і першадрукар [[Францішак Скарына]], ураджэнец Полацку<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-234">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 234.</ref>{{Заўвага|Львоўскі акадэмік Анатоль Вахнянін пісаў, што Скарына пазначыўся ліцьвінам «''такъ якъ бувъ вонъ родомъ з Полоцка, а проте и Литовцемъ (Litphanus)''»<ref>Справозданє дирекціѣ ц. к. Гимназіѣ Академичнои во Львовѣ на рокъ школьный 1877—1878. — Львов, 1878. С. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=03CLDU84920C&q=Litphanus#v=snippet&q=Litphanus&f=false XV].</ref>}}. Паводле Кракаўскіх актаў цывільнага права, ліцьвінамі былі Ян зь Вільні («''Jan Litphin de Wilna»''), Марцін з Горадні («''Martinus Lithwanus de Grodno»'') і Мацей з [[Старыя Лепкі|Старых Лепак]] на [[Падляшша|Падляшшы]] («''Mathis Litphanus barbitonsor de Lepky»'')<ref>Księgi przyjęć do prawa miejskiego w Krakowie 1392—1506. — Kraków, 1913. S. 314, 364, 381.</ref>. [[Файл:Lićviny. Ліцьвіны (1608).jpg|значак|Ліцьвіны (Litvani) з «Nova et acurata totius Europae tabula», 1608 г.]] Вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] азначыў ліцьвінамі (літвой) жыхароў [[Ганявічы (Лагойскі раён)|Ганявічаў]]{{Заўвага|«''гдзе сядзелі Пётар з брацьцею, Літва, каторыя ж дзей даньнікі зь людзьмі вашымі ў Ганявіцкай зямлі… і дань давалі к Лагойску''»<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0+%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE#v=snippet&q=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE&f=false С. 881—883].</ref>}}, вялікая княгіня [[Бона Сфорца]] — жыхароў [[Дабучын]]а{{Заўвага|«''…падданых нашых Дабучынскіх — Літву і тэж іншых усіх, каторыі Рымскаму закону прыслухаюць…''»<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-Западной Руси. Т. 4. — Вильна, 1867. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10691865?page=17&q=%D0%94%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A С. 3].</ref>}}, а кароль і вялікі князь [[Уладзіслаў Ваза]] — праваслаўных жыхароў [[Менск]]у{{Заўвага|{{мова-pl|«Nad to mistrzowie tego cechu niemieckiego у ruskiego narodu, abo iakiey kolwiek inszey religiey… A to pod utraceniem cechu ci też niemcy aby chłopiąt na naukę niszej inszej nie przymowali, ani wpisowali, ani też wyzwolali jedno w tym miescie Mińskim, gdzie bractwo i cech trzymają, więc też aby towarzyszów polakow i litwę do roboty y warstatów swych przymowali»|скарочана}}<ref name="BA-1930-143"/>}}{{Заўвага|Апроч таго, у лісьце Жыгімонта Старога ад 13 студзеня 1517 году «і літвой і русьсю» азначаюцца жыхары [[Мёры|Мёраў]] і суседніх [[Ворцы|Ворцаў]] (''і зь людзьмі даннымі і цяглымі і Літвою і Русьсю тэж на Ворцы і на Мерах'')<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 325.</ref>}}. Па ўтварэньні [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1569 год) магнаты і шляхта Вялікага Княства Літоўскага працягвалі падкрэсьліваць, што яны менавіта «ліцьвіны», чым выказвалі высокі ўзровень дзяржаўна-нацыянальнай самасьвядомасці. «''Мы і палякі, хоць і брацьця, але зусім адменных звычаяў''», — пісаў у сваім лісьце да [[Крыштап Мікалай Радзівіл «Пярун»|Крыштапа Радзівіла]] [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Леў Сапега]] ў канцы XVI стагодзьдзя<ref>{{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4к}} С. 95.</ref><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-321">Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 321.</ref>. Аршанскі староста [[Філон Кміта-Чарнабыльскі]] пісаў [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлеру]] [[Астафей Валовіч|Астафею Валовічу]]: «''Іно некаторыя мовяць: „Ня дай Бог [[Палякі|ляху]] быць! Выражуць Літву, а Русь пагатову“. Даўно рэзаць пачалі ліцьвіна… Большы будзе жычліўшы народу польскаму, ніжалі сваяму!''»<ref>Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі. У 6 т. Т. 2. Протарэнесанс і Адраджэнне / [[Сяргей Санько|С. Санько]] [і інш.] ; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т філасофіі. — {{Менск (Мінск)}}: Беларус. навука, 2010. С. 100.</ref>. У [[Прамова Мялешкі|прамове Мялешкі]], якая прыпісваецца [[Кашталяны смаленскія|кашталяну смаленскаму]] [[Іван Мялешка|Івану Мялешку]], зазначалася: «''Але [[Жыгімонт Стары|Жыґімонта Першага]] — салодкая памяць яго! Той немцаў, як сабак, не любіў, і ляхаў зь іх хітрасьцю вельмі не любіў, а літву і [[Русіны|русь]] нашу'' [''але нашу літву і русь нашу''<ref>[[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]] [https://knihi.com/Hienadz_Sahanovic/Ajcynu_svaju_baroniacy_Kanstancin_Astrozski,_1460-1530.html Айчыну сваю баронячы]. — {{Менск (Мн.)}}: Навука і тэхніка, 1992.</ref>] ''любіцельна мілаваў''». Першы літоўскі (беларускі) мэмуарыст праваслаўны шляхціч [[Фёдар Еўлашоўскі]] ў сваім «Дзёньніку» (1603—1604) прыгадваў Варшаўскі сойм 1578 году, на якім зацьвердзілі папраўкі да [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статуту]], адзначаючы з захапленьнем, што «''[[Маршалак соймавы|маршалкаваў]] межы [[Пасол соймавы|пасламі]] наш ліцьвін — князь Лукаш Болька'' [''Баляслаў''<ref>[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] [http://pawet.net/library/o_philology/stank/32/%D0%A5%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%87%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%8B_%D0%B2%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_(%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F).html Хрышчоныя ймёны вялікалітоўскія (беларускія)] // [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]. № 6, 1992. С. 96—101; №1, 1993. С. 76—82.</ref>] ''Сьвірскі''»<ref name="Lappo-1901-514">Лаппо И. И. Великое княжество Литовское за время от заключения Люблинской унии до смерти Стефана Батория. Т. 1. — СПб., 1901. [https://books.google.by/books?id=LldMAQAAMAAJ&pg=PA514&dq=%22%D0%BD%D0%B0%D1%88%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj8--vDpKn6AhVRtaQKHSEpDpEQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22%D0%BD%D0%B0%D1%88%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22&f=false С. 514].</ref>. Ён жа захапляўся выдатнымі дзеячамі Літвы (сярод іншага, пісаў пра Крыштапа Радзівіла, што той быў «''стоўп панства Літоўскага''»<ref name="Lappo-1901-514"/>), апавядаў пра іх добрыя справы і пры першай жа магчымасьці супрацьстаўляў іх палякам<ref>Марціновіч А. [http://liblh.by/bazy-dannyx/e%d1%9elasho%d1%9eski-fyodar-krytychnyya-materyyaly.html Першы беларускі мемуарыст. Фёдар Еўлашоўскі]{{Недаступная спасылка|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Хто мы, адкуль мы… : гістарычныя эсэ, нарысы: У 3 кн. Кн. 1. — {{Менск (Мінск)}}, 2008. С. 54—68.</ref>. Пастанова зьезду шляхты Вялікага Княства Літоўскага ў [[Ваўкавыск]]у 1577 году («''Інструкцыя <…> усіх паслоў з ваяводзтв і паветаў Вялікага Княства Літоўскага, на зьезьдзе Ваўкавыскам будучых''») патрабавала, каб [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянцкая зямля]] кіравалася «''толькі чалавекам нашага народу літоўскага''», а не «''чалавекам іншага, ня нашага народу''»<ref>Лаппо И. И. Великое Княжество Литовское во второй половине XVI столетия: Литовско-русский поветъ и его сеймик. — Юрьев, 1911. [https://archive.org/details/xvi-.-1911/page/80/mode/1up?view=theater С. 80—81].</ref>. У 1587 годзе наваградзкія паслы абвяшчалі: «''А ўрады, якія занядбаныя, абы скончылі быць гэткімі, дакладней [пасадамі] падкормчага, канюшага, кухмістровага абы тут у нас, панове палякі, у Літве, не ўладалі, як і ўрадамі земскімі''», і каб «''у тых валоданьнях каралеўскіх, якія будуць належаць заўжды каралю. Абы там аканомы былі, але з той умовай, што аканомам будзе ліцьвін, а не паляк''»<ref>Радаман А. [http://www.belhistory.eu/archives/1169 Інструкцыя Новагародскага cойміка паслам на элекцыйны сойм 1587 г.] // Беларускі гістарычны агляд. Т. 10, Сш. 1—2, 2003.</ref>. У 1594 годзе адозва літоўскіх станаў{{Заўвага|Дакумэнт падпісала 30 асоб, амаль усе зь іх — носьбіты тыпова славянскіх прозьвішчаў, а менавіта: Юры Хадкевіч, староста жамойцкі; Ян Абрамовіч, ваявода менскі; Рыгор [[Война]], кашталян берасьцейскі; Дзьмітры Халецкі, падскарбі Вялікага Княства Літоўскага; Аляксандр Хадкевіч, граф на Шклове й Мышы; Станіслаў [[Нарбут (імя)|Нарбут]], староста ашмянскі; Сэбасьцьян [[Кестарт]], цівун айрагольскі, войскі староства Жамойцкага; Ян Трызна; Юры Астроўскі; Ян Корсак, харунжы полацкі; Сымон Леў, войскі троцкі; Міхал Друцкі-Саколінскі, маршалак аршанскі; Абрам Мялешка, маршалак слонімскі; Пётра Галубіч; Францішак Барташэвіч-Жук, войскі Полацкі; Лукаш Гарабурда; Казімер Пятровіч, дэпутат староства Жамойцкага; Рыгор Масальскі, судзьдзя земскі браслаўскі; Мікалай Савіцкі; Ян Кісель; Ян Война-Ясянецкі, падваявода віцебскі; Станіслаў Карачон, падстолі амсьціслаўскі; Станіслаў Дзяткоўскі, стольнік Ковенскі; Якуб Кунцэвіч; Сымон Цівінскі; Ян Друцкі-Саколінскі; Фёдар Друцкі-Горскі; Ян [[Юндзіла|Юндзіл]], дваранін Каралеўскай Ягамосьці; Война Сенажэцкі; Ян Сыцінскі, староста бяржанскі}} да Віленскай капітулы паведамляла, што ''«нічога іншага мы не жадаем, апроч таго, каб біскуп быў дан нам з нашага народу ліцьвінаў і нашага [літоўскага] асяродзьдзя, згодна з патрабаваньнямі нашых законаў, і што непарушнасьць нашых правоў і свабоды мусіць быць поўнасьцю захаванай»''{{Заўвага|{{мова-la|«aliud nobis pollicemur, quam quod ex gente nostra Lituanorum et medio nostro, iuxta legum nostrarum exigentiam episcopum datura sit nobis, iuriumque et libertatum nostrarum immunitates salvas et incolumes conservatura»|скарочана}}}}, а далей патрабавала не даваць {{Артыкул у іншым разьдзеле|Бэрнард Мацяёўскі|Бэрнарду Мацяёўскаму|pl|Bernard Maciejowski}} катэдральных грошай, бо, маўляў, іх трэба зьберагчы для наступнага віленскага біскупа, якога Бог дасьць «''зь літоўскага народу''»{{Заўвага|{{мова-la|«ex gente lituana»|скарочана}}}} і якім пазьней стаў [[Бэнэдыкт Война]]<ref>Kościół zamkowy, czyli Katedra Wileńska w jej dziejowym, liturgicznym, architektonicznym i ekonomicznym rozwoju. T. 2. — Wilno, 1910. [https://books.google.by/books?id=NBs-AQAAMAAJ&pg=PP7&source=gb_mobile_entity&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&gboemv=1&ovdme=1&gl=BY&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false S. 100—101].</ref>. У статуце [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскага Трыбуналу]] («''Спосаб праў трыбунальскіх''») 1581 году [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Астафей Валовіч]] пісаў: «''На тых сойміках вышэй менаваных кождае ваяводзтва, зямля або павет абіраці маюць, і будуць павінны, межы сабою асоб годных богабойных, цнатлівых, праў і звычаеў онага панства Вялікага княства Літоўскага ўмеетных''»<ref>Временник Императорского Московского общества истории и древностей Российских. Кн. 25. — М., 1857. [https://books.google.by/books?id=VacKAAAAIAAJ&pg=RA1-PA5&dq=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F+%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D0%B6%D1%8A+%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8+%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%B8+%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8+%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5+%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwirhMPWmab4AhVXSfEDHdh6DDMQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F%20%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B8%D0%B6%D1%8A%20%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8%20%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8%20%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5%20%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&f=false С. 5].</ref>, прытым зазначалася, што «''зямля Жамойцкая іж сваі вольнасьці і звычаі асаблівыя маюць…''»<ref>Лаппо И. И. Великое Княжество Литовское во второй половине XVI столетия. — Юрьев, 1911. [https://books.google.by/books?id=DPH63PnVhGcC&pg=PA529&dq=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F+%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D0%B6%D1%8A+%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8+%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%B8+%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8+%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5+%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj9ueCSmab4AhU_QvEDHf32DGMQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F%20%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B8%D0%B6%D1%8A%20%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8%20%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8%20%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5%20%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&f=false С. 529].</ref>. [[Файл:Lićvin (Biełarus). Ліцьвін (Беларус) (1730-49).jpg|значак|[[Бортніцтва|Бортнік]] ліцьвін (''Lütwin''{{Заўвага|Відаць, зь [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў Севершчыны]]. Арыгінальны подпіс: {{мова-de|«Eine in der Ukraine befindedt Nation Lütwin genannt, wie solhe abgebildet gehen»|скарочана}}}}). Адна зь першых этнаграфічных выяваў [[беларусы|беларусаў]], 1730—1740-я гг.<ref name="CitiDog-2021">[https://citydog.by/post/fotoshot-bielarus-pryhazhun Возможно, это первое изображение белоруса в истории (но далеко не все в этом уверены). Так или иначе: посмотрите, какой красавчик!], CityDog.by, 13.09.2021 г.</ref><ref>[https://balticworlds.com/the-bergholtz-collection-of-ethnographic-images-from-the-early-18th-century/ Faces of Russia’s Empire. The Bergholtz collection of ethnographic images from the early 18th century.] , — Balticworlds.Com, — April 22, 2021.</ref>]] Пісьменьнік-палеміст, грамадзка-палітычны і царкоўны дзяяч Рэчы Паспалітай [[Мялеці Сматрыцкі]], які ня мог ня ведаць рэальнай сытуацыі з мовай і рэгіянальнай сьвядомасьцю ў Вялікім Княстве Літоўскім<ref name="Nasievic-2005">[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Літвіны // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 207.</ref>, у сваім творы «Апраўданьне нявіннасьці» (Вільня, 1621 год) называе ліцьвінаў сярод рускіх народаў<ref name="Karotki-2009">Короткий В. [https://web.archive.org/web/20211126064904/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/19949/1/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%2c%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%2c%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%2c%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD%20%D0%B2%20%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%85%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B%20%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20XVI-XVII%20%D0%B2%D0%B2.pdf «Литва», «Русь», «литвин», «русин» в памятниках литературы Великого Княжества Литовского XVI—XVII веков] // Bibliotheca archivi lithuanici. — № 7. — Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2009. C. 187—196.</ref>: {{Цытата|«Ты, [кожны з] вялікіх, шчыльнанаселеных і незьлічоных хрысьціянскіх народаў — валынцаў, падгорцаў, падляшцаў, палешукоў, падольцаў, Нізоўцаў, украінцаў, Літвы, Белай Русі і Чорнай, ад бэскідзкіх [[Татры|Татраў]] да Балтыйскага мора, на ўсход сонца і на поўдзень, у Кароне і ў Вялікім Княстве Літоўскім, [ты, кожны зь ліку] шырока расьселеных хрысьціянскіх рускіх народаў, у шаснаццаці шматлюдных япіскапскіх дыяцэзіях, пры тым, што Мітрапаліт мае шэсьць япіскапаў [і] сёмага архіяпіскапа пад уладай сваёй юрысдыкцыі, у час прыватных нарадаў ты ня мусіў быў стаяць за сьпінамі япіскапаў, аб’яднаных пад уладай аднаго і таго ж Пастыра. {{арыгінал|pl|Tak, mnogiego gęstego y niezliczonego ludu chrześciańskiego Wołyńcow, Podgorzan, Podlaszan, Polesian, Podolan, Nizowcow, Ukraińcow, Litwy, Białey Rusi y Czarney, od Tatrow Beskidskich do morza Bałtyskiego na Wschod słońca y południe w Koronie y w Wielkim Księstwie Litewskim szeroko rospościerających się chrześciańskich ruskich narodow w szestnastu ludnych episkopskich dyocezjach sześć episkopow siodmego archiepiskopa pod władzą jurisdictiej swojey maiącemu metropolitowi przy prywatnych consultacyach stać za ramionami biskupow pod tymże y iednym Pasterzem będących <…> nie był powinien.}} |Smotrycki M. Werificacia niewinności powtore wydana <…>. — Wilno, 1621. 8—8v. }} Азначэньне «рускія князі літоўскага роду» атрымалі [[Адаеўскія]], [[Бялеўскія]], [[Бельскія (род)|Бельскія]], [[Глінскія (род)|Глінскія]], [[Варатынскія]], [[Мязеўскія]], [[Масальскія]], [[Мсьціслаўскія]] ды іншыя служылыя князі — прытым як [[Гедзімінавічы]], так і [[Рурыкавічы]] — якія ў XV—XVI стагодзьдзях пераходзілі на службу ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]] зь Вялікага Княства Літоўскага<ref>{{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4к}} С. 96.</ref>. Апавядаючы пра рэйд невялікага варожага аддзелу на [[Смаленскі павет|Смаленшчыну]] ў 1565 годзе, маскоўскі летапіс адзначаў, што гэта былі «літоўскія людзі», удакладняючы: «''[[Амсьціслаў|амсьціслаўцы]] і [[Крычаў|крычаўцы]]''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-233-234">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 233—234.</ref>. У прыказах Маскоўскай дзяржавы XV—XVII стагодзьдзяў «ліцьвінамі» называлі выхадцаў з усёй [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]. Напрыклад, у дакумэнтах XVII стагодзьдзя: «''Степанка Борисов… в роспросе сказал: родом де он литвин, родился в [[Белая Русь|Белой Руси]] в [[Барысаў|Борисове]] городе… а отец де у него жив в Литве''» (1621 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=jCMEAAAAYAAJ&pg=PA442&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%22%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjjhLCu6ar6AhU6YPEDHe60B8IQ6AF6BAgCEAI#v=snippet&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22%20%D1%82%D1%8E%D1%82%D1%87%D0%B5%D0%B2%D0%B0%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%20%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0&f=false С. 171].</ref>, «''[[Беларусцы|белорусцы]]: Филип Белетцкий, [[Русіны|руское]] имя тож, сказал родом литвин, [[Наваградак|Новгородцкого]] повету, отец и мать веру держали [[Кіеўская мітраполія|киевскую]]…''» (1623—1624 гады)<ref>Русская историческая библиотека, издаваемая Археографической комиссией. Т. 2. — СПб., 1875. [https://books.google.by/books?id=evs4AQAAMAAJ&pg=PA655&dq=%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjBgv3gra76AhXOCOwKHdceA4EQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 656—657].</ref>, «''…Давыдко Кученин в роспросе сказался: родом литвин белорусец [[Віцебск|Витепского]] повету''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 94.</ref>, «''…в роспросе Васька [Степанов] сказался: родом литвин белорусец [[Ашмяны|Шменского]] повету''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 95.</ref> (абодва 1627 год), «''…Ивашка Еремеев сказался: родом литвин Гродцкого повету <…> покиня он в [[Гародня (Гараднянскі раён)|Гродни]] детей своих <…> пошол от голоду з женою своею и с меншею дочерью с Анюткою в [[Сярпейск|Серпееск]]''» (1628 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 99.</ref>, «''…в роспросе Микитка [Берников] сказался: родом литвин-белорусец ис [[Копысь|Копыси]], мещанский сын''» (1629 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 103.</ref>, «''…Матюшка [Михайлов] в роспросе сказался: родом он литвин, белорусец [[Амсьціслаў|Мстиславского]] повету <…> жена его Полашка сказалась: родом литовка, белоруска Мстиславского ж повету''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 106.</ref>, «''…Васька Ондреев в роспросе сказался: родом он литвин [[Полацак|Полотцкого]] повету''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 110.</ref> (абодва 1631 год), «''…в роспросе сказались: Игнашко Григорьев, родом он литвин [[Ворша|Оршанского]] повету''» (1636 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 131.</ref>, «''…[Федька Оксенов] в роспросе сказался: родом литвин, белорусец, [[Дуброўна|Дубровенского]] повету''» (1645 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 191.</ref>, «''Никитка Семенов… в роспросе сказался родом литвин [[Магілёў|Могилевского]] уезда села Господова''» (1649 год)<ref>Акты, относящиеся к истории Южной и Западной России, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 3. — СПб., 1861. [https://books.google.by/books?id=9jNOAAAAcAAJ&pg=RA1-PA63&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjFj6DQ_qr6AhXNuaQKHRCQDR4Q6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0&f=false С. 63].</ref>, «''…Казимeрко Репшовской в роспросе сказал: родом де он литвин [[Дзьвінск|Динаборского]] уезду''» (1650 год)<ref>Патриарх Никон и его время. Сборник научных трудов. — М., 2004. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3uZoAAAAMAAJ&dq=%22%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC+%D0%B4%D0%B5+%D0%BE%D0%BD+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%22&focus=searchwithinvolume&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD+%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE С. 89].</ref>, «''Осташко Троинский сказал: родом де он литвин, города [[Горадня|Гродни]]''» (1672 год)<ref>Крестьянская война под предводительством Степана Разина. Сборник документов. Т. 3. — М., 1962. [https://books.google.by/books?id=Y5rQDAAAQBAJ&pg=PA199&lpg=PA199&dq=%22%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC+%D0%B4%D0%B5+%D0%BE%D0%BD+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD,+%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B8%22&source=bl&ots=mJ1KlFaKoj&sig=ACfU3U3wvfxW-mcQK2V-yAd2JiaRqpKSpA&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj05oi9x7D6AhX1iv0HHcrgDDQQ6AF6BAgDEAM#v=onepage&q=%22%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%20%D0%B4%D0%B5%20%D0%BE%D0%BD%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%2C%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B8%22&f=false С. 199].</ref>, «''старец Манасия сказал: родом литвин, [[Смаленскі павет|Смоленского уезду]], государевы волости [[Ельня|Ельни]]''» (1674 год)<ref>Материалы для истории раскола за первое время его существования. Т. 3, ч. 3. — М., 1878. [https://books.google.by/books?id=-yJgNc3cs_QC&pg=PA340&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22+%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfvNLMkKv6AhUEPOwKHfERDp8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22%20%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&f=false С. 340].</ref>, «''…в роспросе один человек сказал: Гришкою зовут, Степанов сын, прозвище Новиков, родом он де литвин, [[Шклоў|Шкловского]] повету''» (1684 год)<ref>Полное собрание законов Российской империи, с 1649 года. Т. 2. — СПб., 1830. [https://books.google.by/books?id=E7ZFAAAAcAAJ&pg=PA589&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%88%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiqipXt96r6AhWHC-wKHZ5SCvAQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false 589].</ref>, «''…сказался Мартинко родом литвин города [[Слуцак|Слутца]]''» (1684—1685 гады)<ref>Труды… Тульской Губернской Учетной Архивной Комиссии. Кн. 1. — Тула, 1915. [https://books.google.by/books?id=56M6AQAAMAAJ&pg=PA556&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi9ofOa0ar6AhWawAIHHQUnBkkQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%BE&f=false С. 515].</ref>{{Заўвага|Захавалася сьведчаньне яўнага этнічнага самавызначэньня з дапамогай канструкцыі „родам“ — „''а на Москве выходец малой Ондрюшка сказался: родом он латыш белорусец Оршанского повету''“ (1631 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 191.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя. — {{Менск (Мінск)}}, 1995. С. 63.</ref>}}. Паводле гісторыка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Паўло Хімка|Івана Хімкі|uk|Іван-Павло Химка}}, пад «літвой» расейцы традыцыйна разумелі славянаў, тым часам летувісаў азначалі як «самагітаў». Такое разьмежаваньне «літвы» і «самагітаў» засьведчыў адзін з старых расейскіх абразоў, дзе гэтыя народы выяўляюцца асобна<ref>Himka J.-P. On the Left Hand of God: «Peoples» in Ukrainian Icons of the Last Judgment // State, Societies, Cultures East and West: Essays in Honor of Jaroslaw Pelenski. — New York, 2004. P. 325.</ref><ref>Доронин А. В. Народы Cтрашного суда в иконописи руси (реплика-размышление) // Религия и русь, XV—XVIII вв. — Litres, 2022. [https://books.google.by/books?id=mREsEAAAQBAJ&pg=PA434&dq=%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%96&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjivuCih6n8AhXP_7sIHUMVCJw4ChDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%96&f=false С. 434].</ref>, а таксама мініятура з рукапісу XVII ст., які захоўваўся ў Сафійскай бібліятэцы ([[Вялікі Ноўгарад]]), дзе «літва» пералічваецца пасьля «[[Палякі|ляхаў]]», а «жмудзяне» пасьля «[[Ляпляндыя|лаплянаў]]» ([[Саамы|саамаў]])<ref>Покровский Н. В. Страшный суд в памятниках византийского и русского искусства. — Одесса, 1887. [https://books.google.by/books?id=L4xPAQAAMAAJ&pg=PA39&dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8F%D0%BD%D0%B5&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjThNHz0an8AhWfhf0HHcbAAOgQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8F%D0%BD%D0%B5&f=false С. 39].</ref>. {{Падвойная выява|справа|Изображение Литовскаго мужика 1.jpg|106|Изображение Литовскаго мужика 2.jpg|106|Малюнкі сялянаў-ліцьвінаў<ref>Ригельман А. Летописное повествование о Малой России и ее народе и козаках вообще. — Москва, 1847.</ref>{{Заўвага|Відаць, [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў Севершчыны]]}} ({{мова-ru|„литовский мужик“|скарочана}}), 1770-я гг.}} Тым часам складзены ў XVII стагодзьдзі ў [[Кіеў|Кіеве]] [[Кіеўскі сынопсіс|сынопсіс]] адзначаў, што ў Эўропе «''…Татары Перакопскія, Славяне, Русь, Масква, Польшча, Літва, Мазоўша, Жмудзь, Курляндыя, Ліфлянты або Лівонія, Прусы…''»<ref>Киевский синопсис. — Киев, 1823. [https://books.google.by/books?id=akpfAAAAcAAJ&pg=PA6&dq=%22%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%88%D0%B0,+%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwivzdnhkc38AhVwX_EDHUofCrwQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%22%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%88%D0%B0%2C%20%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C%22&f=false С. 6].</ref>, прытым сярод «''нашых прашчураў славенарасійскіх''» пералічваў адно «''Масква, Росы, Палякі, Літва, Памаране, Валынцы''»<ref>Киевский синопсис. — Киев, 1823. [https://books.google.by/books?id=Mp9eAAAAcAAJ&pg=PA8&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8,+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0,+%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%BD%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiL3bW4k838AhUmRPEDHZQsDIIQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8%2C%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%2C%20%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%BD%D1%8B&f=false С. 8].</ref>. А ў першай палове XVIII стагодзьдзя ва [[Украіна|Ўкраіне]], дзе раней апынулася этнічна беларуская [[Старадубскі павет|Старадубшчына]], зьявіліся этнаграфічныя малюнкі [[Ліцьвіны Севершчыны|мясцовых беларусаў]], на якіх тыя называліся ліцьвінамі<ref name="CitiDog-2021"/>. Яшчэ ў грашовых рахунках, якія вяліся ў 1388—1402 гадох пры двары караля польскага Ягайлы, «''жмойціна''» адрозьнівалі ад ліцьвінаў, прытым аднаго зь ліцьвінаў азначылі як «''русін або ліцьвін''»<ref>Monumenta medii aevi historica res gestas Poloniae illustrantia. T. 15. — Cracoviae, 1896. P. [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=cuszme%20Lythuano%20Lythuanus&f=false 44], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=zmoycino%20Rutheno%20seu%20Lythuano&f=false 94], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=Lythwano%20Corney&f=false 108], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=snippet&q=semoni%20Lythuano%20&f=false 118], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=snippet&q=Lithwano%20borissoni&f=false 197], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=demetrio%20Lytwanis&f=false 246].</ref><ref>[[Алег Ліцкевіч|Ліцкевіч А.]] Да пытання пра рутэнізацыю балтаў ВКЛ у XV — пачатку XVI стст. // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12, 2009. С. 34.</ref>. А [[кракаў]]скі дакумэнт 1514 году адрозьніваў «''ліцьвіна з [[Горадня|Горадні]]''» ад «''жмудзіна з [[Кейданы|Кейданаў]]''»<ref>Urban W. Litwini w Krakowie od końca XIV wieku do roku 1579 // Teki Krakowskie. T. 10, 1999. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HkUwAQAAIAAJ&dq=Jakub+%C5%BBmudzin&focus=searchwithinvolume&q=%C5%BBmudzin+Kiejdan S. 137].</ref>. Увогуле, усе суседнія народы ў XIV—XVIII стагодзьдзях называлі беларусаў «ліцьвінамі», «літвой», тым часам [[жамойты]] ў Вялікім Княстве Літоўскім не называліся ліцьвінамі{{Заўвага|Напрыклад, у шэрагу пэтыцыяў у 1550-я гады жамойцкая шляхта прасіла вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]], „''абы ўрады ў зямлі Жамойцкай не былі даваны ані Літве, ані Русі''“<ref name="Nasievic-2005"/>, таксама паводле дакумэнту пачатку XVIII ст., „''У адной Вільні зьмерла можна сказаць цэлая Жамойць і часткова Літва''“ ({{мова-ru|„В одной Вильне вымерла можно сказать целая Жмудь и отчасти Литва“<ref>Батюшков П. Н. Памятники русской старины в западных губерниях Империи. Вып. 6. — СПб., 1874. [https://books.google.by/books?id=EEhaAAAAcAAJ&pg=PA98&dq=%D1%86%D1%A3%D0%BB%D0%B0%D1%8F+%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C+%D0%B8+%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiP5Y3W_aj8AhVzhP0HHaklBi8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D1%86%D1%A3%D0%BB%D0%B0%D1%8F%20%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C%20%D0%B8%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 98].</ref><ref>[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] [https://web.archive.org/web/20141129020526/http://kamunikat.fontel.net/pdf/albaruthenica/06.pdf Нацыя ліцвінаў у этнагенезе беларусаў: Параўнальна-тыпалагічны і гістарычны аспекты] // Беларусіка = Albaruthenica. Кн. 6, 1997. С. 40.</ref>)|скарочана}}}}<ref>Чаквин И. В. Избранное: теоретические и историографические статьи по этногенезу, этническим и этнокультурным процессам, конфессиональной истории белорусов. — Минск: Беларуская навука, 2014. С. 173.</ref><ref>Остапенко А. В. [https://shron1.chtyvo.org.ua/Ostapenko_Anatolii/Etnichni_faktory_u_protsesakh_formuvannia_biloruskoho_narodu_ta_natsii.pdf?PHPSESSID=m47mi2g6psl5t9sjten73f21f1 Етнічні фактори у процесах формування білоруського народу та нації : автореф. дис. … д-ра іст. наук] : [спец.] 07.00.05 «Етнологія» / Остапенко Анатолій Володимирович ; Київський нац. ун-т ім. Тараса Шевченка. — Захищена 26.04.2021. — Київ, 2021. С. 139.</ref>. Клопат пра «''наш народ Літоўскі''» часта выступае ў соймікавых інструкцыях розных паветаў ВКЛ у 1630-х — 1640-х гадох, калі на вялікіх соймах адбываліся спрэчкі з палякамі за разьмеркаваньне пасад<ref>Галубовіч В. Палітычныя інтарэсы «літоўскага народа» на соймах Рэчы Паспалітай (паводле інструкцый шляхты беларускіх зямель Вялікага Княства Літоўскага 1630—1640-х гг.) // Актуальныя праблемы гісторыі і культуры. Вып. 3. — Мінск, 2022.</ref>. У 1636 годзе [[Крыштап Радзівіл|Крыштаф Радзівіл]] кінуў каралю — «''калі ж кароль ня вызначыць, тое я яму пакажу, ці законна ігнараваць голас віленскага ваяводы. Так-та нас, Літву, у самой Літве палякі прыгнятаюць!''». Сьледам за ім яго сын, [[Януш Радзівіл]], «''абвясьціў вайну палякам''» (гэтак ахарактарызаваў яго словы [[Альбрэхт Станіслаў Радзівіл|Альбрыхт Радзівіл]]): «''Пагарды, столькі разоў праяўленай, літоўскі народ няздольны зьнесьці! Прыйдзе час, калі палякі да дзьвярэй не патрапяць, праз вокна іх выкідваць будзем!''»<ref>[https://dbc.wroc.pl/dlibra/publication/7586/edition/6941/content Memaryał rzeczy znaczniejszych, które się w Polszcze działy od śmierci Zygmunta III od roku pańskiego 1632 aż do roku 1652 (1653) spisany po łacinie przez Jaśnie Oświeconego Xiążęcia JMci Albrychta Stanisława Radziwiłła, kanclerza wielkiego W. X. Litewskiego, a przez Jaśnie Oświeconego Xiążęcia JMci Hieronima Floryana Radziwiłła, kanclerza W. Xięstwa Litewskiego, praprawnuka pomienionego autora, na polski język przetłumaczony roku pańskiego 1731]. S. 292—293.</ref>. У 1669 годзе ў прадмове да сваёй «Гісторыі Літвы» [[Альбэрт Каяловіч|Альбэрт Віюк-Каяловіч]] выслаўляў гетмана [[Павал Ян Сапега|Паўла Яна Сапегу]] як героя Літвы і пісаў, што яго абралі ваяводам віленскім і вялікім гетманам літоўскім «''просьбамі ўсіх, на жаданьне войска і паводле выбару арыстакратыі''»{{Заўвага|{{мова-la|«omnium votis, studiis exercitus, nobilitatis suffragiis, auctoritate Regia, Palatinus Vilnensis et supremus Lituanae Militiae Imperator dictus»|скарочана}}<ref>Короткий В. Русь, Литва, Москва между Рюриковичами и Палемоновичами в «Литовской истории» Альберта Виюка-Кояловича // Senoji Lietuvos literatūra. № 27, 2011. С. 275.</ref>}}. У запісах мэтрыкі папскае сэмінарыі ў [[Бранева|Браўнсбэргу]] адзначаюцца ліцьвіны (''Lithuanus'' або ''Lituanus''): Мікалай Корсак, Ісак Капевіч, Юры Тамкевіч, [[Гаўрыла Календа]]<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 82.</ref>, Марцін Белазор, Язэп [[Барвід]]овіч, Гіяцынт Сіркевіч<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 111.</ref>, Палікарп Мігуневіч (''Polycarpus Mihuniewicz''<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 121.</ref>), Фабіян Блажэвіч, Язэп Аляшкевіч, Яўхім [[Скірмант|Скірмунд]], Януары Агурцэвіч (''Januarius Ohurcewicz… natione Lituanus'')<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 114.</ref>, Інацэнт Стэфановіч (''natione Lituanus''), Мялеці Дарашкоўскі (''natione Lituanus'')<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 115.</ref>, Язэп [[Гуда (імя)|Гудовіч]] ды іншыя. Сярод іх налічваецца 8 [[Базыляны|базылянаў]], прытым у запісах мэтрыкі адзначаюцца і жамойты (''Samogita'')<ref name="Masalski-1927">Масальскі Д. [https://pawet.net/library/history/c_history/w_mas/%D0%B0%D0%B1_%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%BE%D1%85_i_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B0%D1%85_%D1%83_%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%81%D0%B1%D1%8D%D1%80%D0%B3%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D1%81%D1%8D%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_1578-1798.html Аб Ліцьвінох і Беларусах у Браўнсбэргскім сэмінары 1578—1798] // Родныя Гоні. Кн. 4, чэрвень 1927. С. 17—20.</ref>. Сакратар караля і вялікага князя Павал Пясецкі сьведчыў у 1645 годзе, што [[Юры Радзівіл (біскуп)|Юры Радзівіл]] і [[Бэнэдыкт Война]] былі «''ліцьвінамі паводле народнасьці''» («''Georgij Radziwil gente Lithuani'' <…> ''Benedicto Woyna gente Lithuano''»)<ref>Chronica gestorum in Europa singularium. — Cracoviae, 1645. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=xS5RAAAAcAAJ&q=gente+Lithuano#v=snippet&q=gente%20Lithuano&f=false P. 186—187].</ref>. [[Файл:Horadnia, Sapieha. Горадня, Сапега (1716).jpg|значак|Сойм у [[Палац Сапегаў (Батораўка)|Гарадзенскім палацы Сапегаў]], 1716 г.]] [[Файл:Tadevuš Kaściuška. Тадэвуш Касьцюшка (K. Wojniakowski, 1800-11).jpg|міні|[[Тадэвуш Касьцюшка]]]] «Каэквацыя» (ураўнаньне) правоў літоўскага народу 1697 году спрыяла ўтварэньню адзінага «Польскага» шляхецкага народу Рэчы Паспалітае, але патрыятычная шляхта Літвы ўсё XVIII ст. падкрэсьлівала сваю нацыянальную адметнасьць ад палякаў. За часамі [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]] ў 1703 годзе паслы ВКЛ — гетман вялікі літоўскі [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхал Карыбут-Вішнявецкі]], гетман польны літоўскі [[Рыгор Антоні Агінскі]], маршалак вялікі літоўскі [[Марцыян Дамінік Валовіч|Марцыян Валовіч]] і падскарбі вялікі літоўскі [[Людвік Канстантын Пацей]] — ва ўмове з маскоўскім гаспадаром [[Пётар I|Пятром I]] зазначылі заступніцтва ''«народу нашаму Літоўскаму наогул»''{{Заўвага|{{мова-ru|«народу нашему Литовскому обще»|скарочана}}<ref>Письма и бумаги императора Петра Великого. Т. 2. — СПб., 1889. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb11484534?page=344&q=141 С. 300—306].</ref>}}. «''Літоўскія патрыёты''» і «''Айчына Вялікае Княства Літоўскае''» ўпамінаюцца ў розных дакумэнтах соймікаў ВКЛ XVIII стагодзьдзя{{Заўвага|У 1729 годзе соймік Віленскага ваяводзтва на чале з Багуславам Янам Чыжом, старостам прапойскім, даручыў паслам на вялікі сойм Бэнэдыкту Вольскаму і Яну Гарайну патрабаваць раздаваньня пасадаў у ВКЛ толькі „''літоўскім''“ ураднікам і казаў пра „''заслугі перад Айчынай''“ [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлера]] [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхала Вішнявецкага]], кашталяна віцебскага [[Марцыян Аляксандар Агінскі|Марцыяна Агінскага]] і [[Канюшы вялікі літоўскі|канюшага]] [[Міхал Казімер Радзівіл «Рыбанька»|Міхала Радзівіла]]<ref>Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею. Т. 8. — Вильна, 1875. № 163.</ref>. У 1738 годзе падчашы віленскі Ян Гарайн і судзьдзя гродзкі віленскі Багуслаў Ян Чыж паклалі падваяводзе віленскаму Мікалаю Петрушэвічу інструкцыю для паслоў Віленскага ваяводзтва, у якой пісалі пра „''заслугі для Айчыны''“ „''патрыётаў''“ ВКЛ — маршалка Трыбуналу Страшэвіча, падкаморага браслаўскага Рудаміны, падваяводы віленскага Петрушэвіча, [[Стражнік вялікі літоўскі|стражніка]] Антонія Пацея, [[Пісар вялікі літоўскі|пісара]] Дамініка Валовіча, кашталяна віцебскага Юрыя Тышкевіча<ref>Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею. Т. 8. — Вильна, 1875. № 164.</ref>. У 1756 годзе соймік Наваградзкага ваяводзтва на чале з мастаўнічым Аршанскага павету Ігнаціем Якавіцкім патрабаваў ад галоўнага сойму, каб „''Літоўскія ўрады''“ не раздавалі „''каронным''“ (палякам) і згадваў „''заслугі для Айчыны нашай''“ канцлера ВКЛ [[Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі|Міхала Чартарыйскага]], [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлера]] [[Міхал Антоні Сапега|Міхала Сапегі]], [[Гетман польны літоўскі|гетмана польнага]] [[Міхал Юзэф Масальскі|Міхала Масальскага]] ды іншых<ref>Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею. Т. 13. — Вильна, 1886. № 65.</ref>}}. Пісьмовыя крыніцы XVII—XVIII стагодзьдзяў паведамляюць пра такую зьяву ў ВКЛ, як [[Старалітва|старалітва (стараліцьвіны)]]: «''яны сьвяты і пасты правяць паводле рускага абраду''»<ref>Камунтавічэне В. Насельніцтва Ельненскай парафіі ў XVII ст. («Старая Літва», або ятвяжскі след у Віленскім біскупстве)" // [[ARCHE Пачатак]]. № 5, 2016. С. 310—321.</ref>, «''яны ідуць да камуніі паводле лацінскага абраду, але захоўваюць грэцка-русінскія сьвяты і пасты''»<ref>Alińauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikńtystėje (XIV—XVIII a.): Ńaltinių rinkinys. Sudarė ir parengė Vytautas Alińauskas. — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 367.</ref>, «''старажытныя ліцьвіны, г. зн. русіны''» ({{мова-la|«Antiqui lithuani, id est ruteni»|скарочана}})<ref>Alińauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikńtystėje (XIV—XVIII a.): Ńaltinių rinkinys. Sudarė ir parengė Vytautas Alińauskas. — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 50.</ref>, «''старыя русіны або старалітва''» ({{мова-la|«Rutheni Veteres, seu Stara Litwa»|скарочана}})<ref>Alińauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikńtystėje (XIV—XVIII a.): Ńaltinių rinkinys. Sudarė ir parengė Vytautas Alińauskas. — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 264.</ref><ref>Скварчэўскі Д. «Stara Litwa» як этнаканфесійная і сацыяльная група ў Вялікім Княстве Літоўскім у XVI—XVIII ст. // Сацыяльныя інстытуты ў Вялікім Княстве Літоўскім у ранні Новы час : матэрыялы міжнароднага навуковага круглага стала, Мінск, 2 снежня 2020 г. / БДУ, Гістарычны фак., Каф. гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў; [пад рэд. А. Любага]. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2020. С. 46—52.</ref>. Так, «стараліцьвінам» у лічбе камісіі, якая ў 1732 годзе апытвала жыхароў мястэчак [[Капыль|Капылю]] і [[Пясочнае|Пясочнага]] [[Слуцкае княства|Слуцкага княства]] дзеля расьледаваньня скаргі на каталіцкага сьвятара з боку праваслаўных сьвятароў і жыхароў, азначылі мясцовага жыхара Якава Кісяля<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 1, т. 4. — Киев, 1871. [https://books.google.by/books?id=hz4OAAAAQAAJ&pg=RA1-PA441&dq=starolitwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjPteO-y9X5AhXDtqQKHXodA5MQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=starolitwin&f=false С. 441].</ref>. Апошні кароль Рэчы Паспалітае [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] казаў: «''Мы лічым сябе радавітым ліцьвінам, бо нарадзіліся і прынялі сьвяты хрост у [[Воўчын]]е, а будучы ў рыцарскім стане, займалі пасаду [[Стольнік вялікі літоўскі|Літоўскага стольніка]]''»<ref>Мальдзіс А. Беларусь у люстэрку мемуарнай літаратуры XVIII стагоддзя. — {{Менск (Мн.)}}, 1982. С. 89.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 66—67.</ref>. Апошні [[Падскарбі вялікі літоўскі|падскарбі вялікі літоўскі]] [[Міхал Клеафас Агінскі]] ў сваіх мэмуарах пісаў: «''Найбольш славутыя роды [[Рэч Паспалітая|Польшчы]] пераважна вядуць сваё паходжаньне зь Літвы. [[Чартарыйскія]], [[Радзівілы]], [[Агінскія]], [[Сапегі]], [[Тышкевічы]], [[Пацы]], [[Сангушкі]] — то ліцьвіны''»<ref>Pamiętniki Michała Ogińskiego o Polsce i Polakach: od roku 1788 aż do końca roku 1815. T. III. — Poznań, 1871. S. 190.</ref>. У 1792 годзе Гэнэральная канфэдэрацыя ВКЛ, якая згуртавалася вакол канцлера вялікага літоўскага Аляксандра Сапегі з намерам выступіць проці новай канстытуцыі, у сваёй адозве адзначыла, што канцлер Сапега быў закліканы ўсімі літоўскімі грамадзянамі «''да стырна літоўскага народу''», каб аднавіць «''старыя правы''»<ref>Шмигельските-Стукене Р. Канцлер Александр Михал Сапега — маршалок Генеральной конфедерации Великого Княжества Литовского (1792—1793 гг.) // Сапегі: асобы, кар’еры, маёнткі. — Мінск, 2018. C. 129.</ref>. Акты гэтае канфэдэрацыі, прысьведчаныя, між іншым, гетманам польным літоўскім Сымонам Касакоўскім, лоўчым вялікім літоўскім Ёзэфам Забелам і ратмістрам браслаўскага павета Ёзэфам Шышлам, прамаўляюць ад імя «''літоўскага народу''» або «''цэлага народу літоўскага''»<ref>Акты, издаваемые Виленскою археографическою коммиссиею. Т. 9. — Вильна, 1878. №184, 187, 188.</ref>. Водца [[Паўстаньне 1794 году|паўстаньня 1794 году]] [[Тадэвуш Касьцюшка]], ураджэнец [[Слонімскі павет|Слонімшчыны]], казаў: «''Хіба я не ліцьвін, Ваш зямляк, Вамі абраны? Каму павінен дзякаваць [за рэкамэндацыю [[Берасьцейскі павет|Берасьцейскага]] сойміка], калі ня Вам? Каго павінен абараняць, калі ня Вас і сябе самога?''». У лісьце да маскоўскага гаспадара [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]] за два гады да сьмерці ён пісаў: «''Нарадзіўся я ліцьвінам…''»<ref name="Arlou-2012-157">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 157.</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Lićvinka. Ліцьвінка (1825).jpg|значак|[[Шляхта|Шляхцянка]]-ліцьвінка ў сьвяточным строі (паводле моды таго часу). {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жорж Жак Гатын|Ж. Гатын|ru|Гатин, Жорж Жак}}, 1825 г.]] З [[Падзелы Рэчы Паспалітай|стратаю дзяржаўнасьці]] нацыянальная самасьвядомасьць жыхароў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускай этнічнай тэрыторыі]] не зьмянілася. Яны ўсё роўна адчувалі сябе нашчадкамі Вялікага Княства Літоўскага. Напрыклад, за часамі [[Вайна 1812 году|францускай акупацыі]] [[Менск]]у, яго тагачасны прэзыдэнт [[Ян Ходзька-Барэйка|Ян Барэйка Ходзька]] агалошваў месьцічам: «''Ужо знойдзены сьляды тых шляхоў, якімі нашыя продкі хадзілі на поле славы. Браты Літоўцы, сыны адной маці [[Рэч Паспалітая|Польшчы]], там чакаюць і нас! Нам адкрыты шырокі шлях да славы і вялікіх подзьвігаў! Нас кліча герой сьвету, Збавіцель Польшчы, Вялікі Напалеон!''»<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 377.</ref>. Таксама ён вядомы як аўтар камэдыі «Вызваленьне Літвы, або пераход Нёману», якую таксама паказвалі ў Менску<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 367—368.</ref>. {{Не перакладзена|«Kuryer Litewski»||ru|Виленский вестник}} пісаў пра прыбыцьцё Напалеона ў Вільню: «''Хутка паказаліся на берагах [[Вяльля|Вяльлі]] тыя ваяры, якія праславілі [[Рэч Паспалітая|польскае]] імя на берагах [[Дунай|Дунаю]], [[Тыбр]]а, [[Тагус]]а і нават [[Ніл]]а. Сярод іх мы бачылі князёў: [[Радзівілы|Радзівілаў]], [[Сапегі|Сапег]], [[Сангушкі|Сангушкаў]], графаў Красінскіх, [[Хадкевічы|Хадкевічаў]]; генэралаў: Сакольніцкага, Канопку, Хлапіцкага, Аксамітоўскага, Бранікоўскага; і мноства іншых, чые імёны будуць назаўжды каштоўны для літоўцаў''»<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 253.</ref>. А ў час сьвяткаваньня народзінаў [[Напалеон I Банапарт|імпэратара Напалеона]] жыхары беларускіх зямель сустракалі яго вершамі і шыльдамі з патрыятычным зьместам. У [[Наваградак|Наваградку]] было: «''Напалеон! Ледзь ты ўступіў на нашую зямлю, зьнік [[Расейская імпэрыя|двухгаловы арол]], а [[Герб Францыі|твой Арол]] асяніў [[Пагоня|Літоўскую Пагоню]]. Дзякуючы тваёй моцы здарылася шчасьце для Літвы. Тое, што баязьлівы маскаль бязь бітвы саступіў гэтую ахвяру…''»; «''Гэтая камэта зьявілася ў Эўропе на нябёсах, а за ёй зьявіўся той, хто выратаваў Літву зь нябыцьця. Гэты прамень, які растапляе ледзяныя ланцугі, вяртае зьмярцьвелым расьлінам жыцьцё і вырастаньне. Ім Гасподзь на пасады новых цароў. Усемагутны справядлівы Бог праяўляецца ў Напалеоне''»<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 299—300.</ref>. А гэтак было ў [[Ліда|Лідзе]]: «''Усепрасьвятлейшаму, Дзяржаўнейшаму, Непераможнейшаму Герою, Імпэратару і Каралю, Вялікаму Напалеону, свайму Збавіцелю, зямля магутных некалі [[Ягайлавічы|Ягелонаў]], вызваленая яго магутнай рукою жніўня, 15 дня, 1812''»; «''Напалеон, за нашую Айчыну вялікадушны мсьцівец, ганаровай Поўначы магутны пераможца, няхай [[Карона Каралеўства Польскага|Польскі Арол]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўская Пагоня]] спрыяюць тваім намерам!''»; «''У пятнаццатым стагодзьдзі, тут, у гэтых мураваных сьценах перамагала племя Ягелонаў. Калі дзікія орды ўварваліся ў Польшчу, адно імя Літоўцаў палохала ворагаў''»; «''[[Лідзея|Рака Ліда]] тады цякла крывёю іншаземцаў. Цяпер зь ёю зьліваюцца [[Нёман]], [[Дняпро]] і [[Дзьвіна]]. Спраўджваюцца мары Літоўскае Пагоні, прайшлі часы пакут''»<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 297.</ref>. У жніўні 1812 года {{Не перакладзена|Аляксандр Францішак Хадкевіч||ru|Ходкевич, Александр Франтишек}} выдаў артыкул «Акты патрыятызму», дзе апавядаў пра тры ахвяраваньні для арміі, унесеныя паннай Гарайнай, дачкой віленскага падкаморыя, Міхалам Нарашкевічам і Янам Маркевічам, зямянамі Наваградзкага ваяводзтва<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 275—276.</ref>. Ён жа зазначаў: «''Пры паступленьні ахвяраваньняў на патрэбы Айчыны, я буду паведамляць пра гэткіх у газэтах, каб мець магчымасьць паведаміць братам нашым, зь якімі мы аб’ядналіся, што любоў да радзімы ў Літоўцаў такая ж, як і ў жыхароў Герцагства Варшаўскага''». Гісторык [[Вітаўт Кіпель]] зьвяртае ўвагу на тое, што перасяленцы з [[Анэксія|анэксаванага]] Расейскай імпэрыяй [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] акцэнтавалі ўвагу на тым, што яны ліцьвіны, што яны паходзяць зь Літвы, а ня Польшчы: так, у пачатку XIX стагодзьдзя ў [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] існаваў гурток «літоўскай шляхты» з [[Магілёў|Магілёва]] і зь [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебшчыны]]<ref>[[Вітаўт Кіпель|Кіпель В.]] Да гісторыі беларускай эміграцыі ў ЗША // Запісы Беларускага Інстытуту Навукі й Мастацтва. № 29, 2005. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=LxUWAQAAMAAJ&dq=%D1%88%D1%82%D0%BE+%D1%8F%D0%BD%D1%8B+%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%8B+%2C+%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83&focus=searchwithinvolume&q=%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83 С. 32].</ref>. Гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксей Лёўшын||ru|Лёвшин, Алексей Ираклиевич}} пісаў у сваіх «''Пісьмах з Маларосіі''» (1816 год), што «''большая частка тутэйшых [чарнігаўскіх] жыхароў зьмяшана зь літоўцамі, а таму іх і называюць іншыя Маларасіяне Ліцьвінамі''»<ref>Письма из Малороссии, писанныя Алексеем Левшиным. — Харьков, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=d2ZlAAAAcAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B0%D0%BC%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 147—148]].</ref>. Расейскі чыноўнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Башняк||ru|Бошняк, Александр Карлович}} у выдадзеным у 1821 годзе дзёньніку свайго падарожжа 1815 году зь Вільні ў [[Кіеў]] пакінуў падрабязныя апісаньні прыроды і мескіх паселішчаў колішняга Вялікага Княства Літоўскага, а таксама адзначыў: «''Наўрад ці [[Прыпяць]] ня варта лічыць прыроднаю мяжою Літвы <…>. Да Прыпяці жывуць літоўцы <…>; да Прыпяці гавораць і апранаюцца па-літоўску…''» ({{мова-ru|«Едва ли Припять не должно почитать природною границею Литвы <…>. До Припяти живут литовцы <…>; до Припяти говорят и одеваются по Литовски…»|скарочана}})<ref>Дневные записки путешествия А. Бошняка в разные области западной и полуденной России, в 1815 году. Ч. 2. — Москва, 1821. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tmllAAAAcAAJ&dq=%D0%94%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D1%8F+%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B5%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F+%D0%90.+%D0%91%D0%BE%D1%88%D0%BD%D1%8F%D0%BA%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8+%D0%B2%D1%8A+1815&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B#v=snippet&q=%D0%B5%D0%B4%D0%B2%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%20%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%8C&f=false С. 106—107].</ref>. Расейскі фальклярыст, этнограф і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сьнегіроў||ru|Снегирёв, Иван Михайлович}} зазначаў у 1834 годзе, што «''Маларасіяне й Літоўцы абражаюць і дражняць Расейцаў і нават суатчычаў Маскалямі, Бурлакамі, Кацапамі, то бок казламі паводле бародаў, Філіпонамі ды Ліпаванамі паводле расколу ў Філіпаўшчыне…''»<ref>Русские в своих пословицах. Кн. 4. — Москва, 1834. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=98Q-AQAAIAAJ&q=%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B8#v=snippet&q=%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 171].</ref>. Тым часам вікары [[Кіеўская мітраполія Маскоўскага патрыярхату|Кіеўскае мітраполіі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мялеці Леантовіч||uk|Мелетій (Леонтович)}} у 1825 годзе адзначаў у сьпісе ўніяцкіх мітрапалітаў, што біскупы полацкія ([[Антон Сялява]], [[Гаўрыла Календа]], [[Кіпрыян Жахоўскі]], [[Флярыян Грабніцкі]] і [[Ясон Смагаржэўскі]]), пінскі ([[Рафал Корсак|Рафаіл Корсак]]), берасьцейска-ўладзімерскія ([[Іпаці Пацей]] і [[Фэліцыян Піліп Валадковіч|Піліп Валадковіч]]), а таксама мітрапалічы адміністратар ([[Язэп Руцкі|Язэп Велямін-Руцкі]]) былі «''ліцьвінамі''», адрозьніваючы іх ад «''русіна''» (Георгі Вініцкі), «''валынца''» (Леў Заленскі) і «''палякаў''» (Афанасі і Леў Шапціцкія)<ref>Леонтович М. Описание Киевософийского собора и Киевской иехархии с присовокуплением разных грамот и выписок, объясняющих оное, также планов и фасадов константинопольской и киевской Софийской церкви и Ярослава Надгробия. — Киев, 1825. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10048445?page=565&q=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A С. 265].</ref>. [[Файл:Lithuanian peasants.jpg|значак|«Літоўскія сяляне» (у [[Беларускі нацыянальны строй|народных строях]]). [[Францішак Смуглевіч|Ф. Смуглевіч]], канец XVIII ст.]] Славуты паэт [[Адам Міцкевіч]] (1798—1855), які нарадзіўся і вырас на [[Наваградзкі павет|Наваградчыне]] і ў самім [[Наваградак|Наваградку]], у [[Пан Тадэвуш|сваёй знакамітай паэме]] (1832—1834) пісаў пра родны край: «''О Літва, айчына мая!…''»<ref name="Zajkouski-2009"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-324">Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 324.</ref>. Разам з тым, Адам Міцкевіч у сваёй лекцыі пра літоўскі народ у Парыжы 24 сакавіка 1843 году сьцьвярджаў, што ліцьвіны завуць на сваёй мове палякоў — «lankas», а русінаў — «gudas», а Бога — «Dewas»<ref>Literatura słowiańska wykładana w Kolegium francuzkiem przez Adama Mickiewicza / Adam Mickiewicz, Feliks Wrotnowski. Nakł. Księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, 1865. [http://books.google.by/books?id=KKgDAAAAYAAJ&pg=RA1-PA191&dq=dewas+mickiewicz&hl=ru&sa=X&ei=I6dcVOfcKqGV7AbP24GoDg&ved=0CCwQ6AEwAg#v=onepage&q=%C5%82ankas&f=false S. 171, 178]. </ref>{{Заўвага|У першай палове XIX ст. пад уплывам пашыранага тады [[рамантызм]]у адзначалася тэндэнцыя [[міт]]алягізацыі гістарычнай спадчыны: некалькі аўтараў (найперш вядомы сваімі фальсыфікатамі [[Тэадор Нарбут]], які прыдумаў падрабязны пантэон «літоўскіх» паганскіх багоў у рамках «[[Ацтэкі|ацтэцка]]-індыйскай» рэлігіі «ліцьвінаў», а таксама выхадзец з [[Валынь|валынскай]] шляхты [[Юзэф Ігнацы Крашэўскі]], які выводзіў паходжаньне «ліцьвінаў» з [[Індыя|Індыі]] і паяднаў імёны «літоўскіх» паганскіх багоў з індускімі), пачалі ўзвышаць дахрысьціянскую, паганскую спадчыну Вялікага Княства Літоўскага, а разам зь ёй — балтыйскую меншасьць, якая найдаўжэй спавядала [[паганства]]. Гэтыя аўтары сьцьвярджалі: усё, што «літоўскае» — паганскае. Самі яны не валодалі летувіскай мовай, але імкнуліся выкарыстоўваць у сваіх творах асобныя летувіскія словы. На гэтым грунце ўжо пазьней дзеячы летувіскага нацыянальнага руху пачалі атаясамліваць Вялікае Княства Літоўскае вынятна зь летувісамі<ref name="Astraucou-2014">[[Сяргей Астравец|Астравец С.]] [https://www.svaboda.org/a/26711502.html З «Іліядай» пад падушкай], [[Радыё Свабода]], 26 лістапада 2014 г.</ref>}}, ён жа зазначаў: «''На беларускай мове, якую называюць рускай або літоўска-рускай, гавораць каля дзесяці мільёнаў чалавек; гэта самая багатая і самая чыстая гаворка, яна ўзьнікла даўно і выдатна распрацавана. У пэрыяд незалежнасьці Літвы вялікія князі карысталіся ёй для сваёй дыпляматычнай перапіскі''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Język Bialoruski, nazwany Ruskim albo Litewsko-Ruskim, którym mówi dziesięć milionów jest najbogatszy i naczystszy, uprawiany niegdyś i od wielkich książ t używany w ich układach sojuszniczych za czasów niepodległości Wielkiego Xięcia Litewskiego»|скарочана}}<ref>Trzeci Maj. [http://cyfrowe.mnk.pl/Content/396/1842_098.pdf?fbclid=IwAR2VyLmTV_6Psf4RhpV2aLF1d4K-zRxq3dKeZhJgiDo6f-ETJWbwVgPMArg Nr. 48], 1842. S. 285.</ref>}}<ref name="Arlou-2012-160"/>. Раней, у сваёй лекцыі ў Парыжы 22 сьнежня 1840 году, кажучы пра славянскую агульнасьць, Адам Міцкевіч называў у ліку славянскіх народаў [[Палякі|палякаў]], [[Расейцы|расейцаў]], [[Чэхі|чэхаў]], [[ілірыйцы|ілірыйцаў]], [[Сэрбы|сэрбаў]], ліцьвінаў і [[Украінцы|казакоў]]{{Заўвага|Гісторык беларускай літаратуры [[Мікола Хаўстовіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што пэўная супярэчлівасьць у выказваньнях можа тлумачыцца неўсталяванасьцю як навуковых канцэпцыяў, так і поглядаў самога Адама Міцкевіча: назваўшы сябе ліцьвінам, ён на наступнай старонцы мог пісаць пра «нашага польскага паэта Багдана Залескага», каб празь некалькі абзацаў гаварыць пра яго як пра ўкраінскага паэта<ref>Хаўстовіч М. Наш Міцкевіч // XIX стагоддзе: Навукова-літаратурны альманах. Кніга другая. — {{Менск (Мн.)}}: Кафедра гісторыі беларускай літаратуры БДУ, 2000. С. 3—4.</ref>}}, а яшчэ раней, у час свайго знаходжаньня ў [[Коўна|Коўне]] (1819—1823), паводле ўласнага прызнаньня, навучаў там «''жмудзкіх лбоў''» ({{мова-pl|«Żmudzkich łbów»|скарочана}})<ref>Witkowska A., Przybylski R. Romantyzm. — Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997. [https://books.google.by/books?id=l1thAAAAMAAJ&q=%22obuczaniem+%C5%BCmudzkich+%C5%82b%C3%B3w%22&dq=%22obuczaniem+%C5%BCmudzkich+%C5%82b%C3%B3w%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi5iN6B_uL5AhU2xAIHHWoHCasQ6AF6BAgGEAI S. 245].</ref>. {{Падвойная выява|справа|Литвины из альбома Яна Левицкого 2.jpg|111|Biełarusy, Mahiloŭ. Беларусы, Магілёў (1882) (2).jpg|101|«Ліцьвіны. Сяляне з ваколіцаў [[Вільня|Вільні]]» (1841 г.) і «Тыпы беларусаў [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]]» (1882 г.)}} Заснавальнік новай беларускай драматургіі і адзін з стваральнікаў сучаснай літаратурнай беларускай мовы [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] (1808—1884), хоць і нарадзіўся і правёў цэлае жыцьцё на [[Рэчыцкі павет|Рэчыччыне]] і [[Менскі павет|Меншчыне]], лічыў, што ён вырас «''сярод ліцьвінаў''»<ref>Дунін-Марцінкевіч В. Збор твораў. — {{Менск (Мн.)}}, 1958. С. 362.</ref><ref name="Jermalovic-2000-37"/>. «Літвой» ён лічыў [[Менск]], у якім тады жыў<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 232.</ref><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-324"/>. Народжанага на [[Слуцкае княства|гістарычнай Случчыне]] беларускага паэта [[Уладзіслаў Сыракомля|Ўладзіслава Сыракомлю (Людвіка Кандратовіча)]] (1823—1862) сучасьнікі называлі «лірнікам літоўскім»<ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-324"/>, «літоўскім паэтам», «песьняром Літвы». Сам ён неаднаразова казаў «Я — ліцьвін» і падкрэсьліваў, што і яго прапрадзед быў «шчырым ліцьвінам»<ref>[[Кастусь Цьвірка|Цвірка К.]] Лірнік беларускай зямлі // Уладзіслаў Сыракомля. Выбраныя творы. — {{Менск (Мінск)}}: «Кнігазбор», 2006. С. 3.</ref>. У 1855 годзе Ўладзіслаў Сыракомля пісаў пра творы Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча: «''Пекная гэта галіна славянскай мовы… і старая! Бо гэта мова нашага Літоўскага статута і заканадаўства… на ёй размаўлялі тры чвэрці даўняй Літвы, народ, шляхта і паны''»<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] [https://www.svaboda.org/a/30278850.html Каліноўскі і палітычнае нараджэньне Беларусі], [[Радыё Свабода]], 19 лістапада 2019 г.</ref>. А ў адным з сваіх вершаў паэт падкрэсьліваў: «''Пра адно я толькі сьпяваю, хоць на розныя ноты: [[Жыве Беларусь!|Хай жыве наша Літва!]] Хай жывуць ліцьвіны!''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Ja jedno tylko śpiewam, choć na różną nutę: Niech żyje nasza Litwa! niech żyją Litwini!»<ref>Poezye Ludwika Kondratowicza (Władysława Syrokomli). T. 7. — Warszawa, 1872. S. 186.</ref>|скарочана}}}}<ref>[[Кастусь Цьвірка|Цвірка К.]] Лірнік беларускай зямлі // Уладзіслаў Сыракомля. Выбраныя творы. — {{Менск (Мінск)}}: «Кнігазбор», 2006. С. 4.</ref>. {{Падвойная выява|справа|Lićvinka. Ліцьвінка (K. Rusiecki, 1847).jpg|107|Rusiecki-Litwinka z wierzbami.jpg|105|«Ліцьвінка зь вербамі» пэндзьля [[Канут Русецкі|Канута Русецкага]]: больш раньняя вэрсія, набытая [[Іван Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] для [[Беларускі музэй у Вільні|Віленскага беларускага музэю]] (налева) і больш позьняя, якая патрапіла ў калекцыю [[Летувіскі мастацкі музэй|Летувіскага мастацкага музэю]] (направа)}} Беларускі пісьменьнік [[Арцём Вярыга-Дарэўскі]] (1816—1884), які нарадзіўся на [[Полацкае ваяводзтва|Полаччыне]] і жыў у [[Віцебск]]у, пісаў у сваім творы: «''Літва — родная зямелька''». Ягоны верш «Ліцьвінам, што запісаліся ў мой „Альбом“, на разьвітаньне» (1858 год) адрасаваны маладым беларускім літаратарам. У ім аўтар усклікаў: «''Чый гэта голас? Гэты словы нашы, браценькі-літоўцы''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232"/><ref>Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 324—325.</ref>. Славуты навуковец-дасьледнік, геоляг і мінэроляг [[Ігнат Дамейка]] (1802—1889), які вызнаваў сябе ліцьвінам («''… усё роўна памру ліцьвінам''») у сваіх успамінах пра [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] адзначаў, што «''Два нашы студэнты Наваградзкай школы з гадоў маленства добра ведалі наш літоўскі люд, палюбілі яго песьні, прасякнуліся яго духам і паэзіяй, да чаго, вядома ж, прычынілася і тое, што малое мястэчка Наваградак ня шмат чым адрозьнівалася ад нашых вёсак і засьценкаў. Школьнае жыцьцё было хутчэй сельскае. Сябры хадзілі на кірмашы, на царкоўныя ўрачыстасьці, бывалі на сялянскіх вясельлях, дажынках і хаўтурах. У тыя школьныя часы ўбогая страха і народная песьня распалілі ў абодвух першы паэтычны агонь. Адам хутка ўзьнёсься да высокай сфэры сваіх цудоўных твораў. Ян жа да сьмерці застаўся верны народнай паэзіі…''»<ref>Ян Чачот. Выбраныя творы. — {{Менск (Мінск)}}: Беларускі кнігазбор, 1996. С. 9.</ref>. У сваёй кнізе «Мае падарожжы» Ігнат Дамейка, апісваючы інтэрнацыянальны склад паўстанцкіх аддзелаў, практычна ў кожным выпадку называе нацыянальную прыналежнасьць таго ці іншага афіцэра або жаўнера. Ён дакладна выдзяляе каронных (г. зн. палякаў), жамойтаў (сучасных летувісаў) і «''нашых ліцьвінаў''» (сучасных беларусаў). Прытым Дамейка не праводзіць ніякай нацыянальнай мяжы паміж літоўскай (беларускай) шляхтай і сялянамі. Для яго яны ўсе — «''нашы ліцьвіны''». У дыплёме ганаровага доктара мэдыцыны, выдадзенага Ігнату Дамейку ў Кракаўскім [[Ягелонскі ўнівэрсытэт|Ягелонскім унівэрсытэце]] ў 1887 годзе, пазначана «''… слаўнаму мужу Ігнату Дамейку, ліцьвіну…''»<ref>[[Станіслаў Лясковіч|Лясковіч С.]] [https://web.archive.org/web/20090924033606/http://dyatlovo.com/modules/content/index.php/ignat-dameika-naciy Да пытаньня нацыянальнага самавызначэньня Ігната Дамейкі] // Лідскі летапісец. № 19.</ref>. Народжаны на [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчыне]] праваслаўны сьвятар і літаратар [[Плакід Янкоўскі]] (1810—1872) у час свайго побыту ў [[Жыровічы|Жыровічах]] намагаўся зладзіць выдавецкі праект «Ліцьвіны» — стварэньне шэрагу адметных тыпаў жыхароў Літвы, у якім меліся ўзяць удзел вядомыя літаратары<ref>[[Мікола Хаўстовіч|Хаўстовіч М.]] Гісторыя беларускай літаратуры 30-40-х гг. XIX ст.: Дапаможнік для студэнтаў філал. спец. вышэйш. навуч. устаноў. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2001. С. 63.</ref>{{Заўвага|Паводле [[Генадзь Каханоўскі|Генадзя Каханоўскага]], у «Ліцьвінах» Плакід Янкоўскі апісаў тыя мясьціны Віленшчыны, Гарадзеншчыны, Падняпроўя і Падзьвіньня, дзе яму самому давялося жыць<ref>Каханоўскі Г. Беларуская фалькларыстыка: Эпоха феадалізму. — {{Менск (Мн.)}}, 1989. С. 238.</ref>}}. Ліцьвінамі сябе вызначалі народжаныя на [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляшшы]] беларускія гісторык [[Ігнат Даніловіч]] і мовазнаўца [[Міхал Баброўскі]], дзеці ўніяцкіх сьвятароў<ref>[[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 88.</ref>. Народжаны на [[Гарадзенскі павет|Гарадзеншчыне]] гісторык [[Міхаіл Каяловіч]], які пазьней стаў адным з пачынальнікаў ідэалёгіі г.зв. «[[заходнерусізм]]у», сьпярша вызначаў сябе ліцьвінам<ref>[[Аляксандар Цьвікевіч|Цьвікевіч А.]] «Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадзкай мысьлі на Беларусі ў XIX і пачатку XX в. — {{Менск (Мн.)}}: Навука і тэхніка,. 1993. [https://books.google.by/books?id=A3PiAAAAMAAJ&q=%22%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%83+%D1%81%D1%8D%D1%80%D1%86%D1%83+%D1%8F%D0%BA+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%B0%22&dq=%22%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%83+%D1%81%D1%8D%D1%80%D1%86%D1%83+%D1%8F%D0%BA+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%B0%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiy1oPNtbyCAxUm_7sIHRmABF0Q6AF6BAgHEAI С. 148].</ref>. У 1861 годзе, пачуўшы пра хваляваньні на радзіме [[Зыгмунт Мінейка]] вярнуўся зь [[Пецярбург]]у дамоў, каб распачаць антыцарскую агітацыю сярод сялянаў. Як сьведчыць у кнізе «Імёны свабоды» [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Ўладзімер Арлоў]], у жніўні 1861 году агент III аддзелу даносіў расейскаму начальству, што «''кадэт Зыгмунт Мінейка ходзіць пераапрануты селянінам і разносіць складзеную нейкім Марцінкевічам на народнай мове „Гутарку старога Дзеда“, дзе ў вершах паказваецца лёс Літвы і ўвесь прыгнёт прыпісваецца расейскаму ўраду''»{{Заўвага|{{мова-ru|«кадет Сигизмунд Минейко ходит переодет крестьянином и разносит сочиненную неким Марцинкевичем на народном языке „Гутарку старога дзеда“, где в стихах представлены судьбы Литвы и все притеснения приписаны российскому правительству»|скарочана}}}}<ref>Лашкевіч К. [https://web.archive.org/web/20090404014016/http://news.tut.by/society/133461.html Як TUTэйшыя зьмянялі сьвет. Ліцьвінскі элін — герой Грэцыі], [[TUT.BY]], 2 красавіка 2009 г.</ref>. «''Продкі мае выйшлі зь літоўскіх балотаў''», — пісаў пра [[Пінскі павет|Піншчыну]] [[Фёдар Дастаеўскі]] (1821—1881)<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-324"/>. Ён жа зазначаў пра [[Віцебскі павет|Віцебшчыну]]: «''тая частка Літвы, дзе разьмяшчаўся {{Артыкул у іншым разьдзеле|Палібіна (Вялікалуцкі раён)|маёнтак майго бацькі|ru|Полибино (Великолукский район)}}, знаходзілася на граніцы з Расеяй''»<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 71.</ref>. Знакамітая пісьменьніца [[Эліза Ажэшка]] (1841—1910) неаднаразова падпісвалася як Габрыэла Ліцьвінка ({{мова-pl|Gabriela Litwinka|скарочана}}) або проста ''Li…ka'' (скарочаная форма: ''ліцьвінка'')<ref>Шчарбачэвіч Н. [http://zviazda.by/be/news/20160815/1471291123-karespandent-zvyazdy-praehalasya-pa-znakavyh-myascinah-elizy-azheshki Карэспандэнт «Звязды» праехалася па знакавых мясцінах Элізы Ажэшкі]{{Недаступная спасылка|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Звязда]]. № 22, 16 жніўня 2016. С. 12.</ref>. Паводле дзёньніку [[Алена Скірмунт|Алены Скірмунт]], часткова апублікаванага ў 1876 годзе пад назвай «3 жыцьця літвінкі, 1827—1874»: ''«[[Рослаў]]. Павінна быць [[Смаленская губэрня]], адна з складных частак Вялікарасеі? О, не! Гэта наша [[Смаленскае ваяводзтва]]! Людзі такога ж самага тыпу, з той жа мовай і ўборамі. Праўда, сядзібы ў многім сталі больш брыдкія, хаця і зараз вялікія»''<ref>Залескі Б. З жыцця літвінкі: з лістоў і нататак 1823—1874. — {{Менск (Мінск)}}: Выд-ва Вiктара Хурсiка, 2009. С. 186.</ref>. [[Файл:Mužyckaja praŭda. Ziamla naša nazyvajecca litoŭskaja, a my nazyvajemsia litoŭcy.jpg|значак|Першая старонка нявыдадзенай [[Мужыцкая праўда|Мужыцкай праўды]], кастрычнік 1862 г.]] Беларускі герой-рэвалюцыянэр [[Кастусь Каліноўскі]] (1838—1864), які заўсёды зьвяртаўся да народу ў беларускай мове, менаваў свой родны край (ён нарадзіўся на [[Гарадзенскі павет|Гарадзеншчыне]]) «Літвой»{{Заўвага|Напрыклад, «''„край наш няшчасны“ — Літва''»<ref name="Caropka-1995-70">[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 70.</ref>}}. Тым часам сучасьнікі называлі Каліноўскага адным з найбольш «''высакародных мужоў Літвы''», у [[летувіская мова|жамойцкіх]] песьнях ён выступае як «''кароль Літвы''»<ref name="Caropka-1995-70"/>. «Літоўскім народам», для якога адрасаваў Каліноўскі «[[Мужыцкая праўда|Мужыцкую праўду]]», называў беларусаў паўстанец Юры (Ежы) Кучэўскі-Порай<ref>Калиновский К. Из печатного и рукописного наследия. — Минск, 1988. С. 172.</ref><ref name="Caropka-1995-70"/>. У 1989 годзе ў [[Вільня|віленскім]] [[Касьцёл Сьвятога Францішка Азіскага і кляштар бэрнардынаў (Вільня)|касьцёле Сьвятога Францішка Азіскага]] знайшлі рукапісны дакумэнт пад назвай «№ 6 Мужыцкая праўда». Тэкст газэты падрыхтавалі ў кастрычніку 1862 году, аднак зь нейкіх прычынаў не надрукавалі. Гэты варыянт лічыцца ўнікальным і вылучаецца з усяе сэрыі, бо тлумачыць сялянам, як раней называлася іхная краіна і якую назву мае тутэйшы народ<ref>[[Васіль Герасімчык|Герасімчык В.]] [https://web.archive.org/web/20180620212041/https://www.nv-online.info/2018/03/13/zyamlya-nasha-z-vyakou-vechnyh-nazyvaetstsa-litouskaya-a-my-to-nazyvaemsya-litoutsy-nenadrukavany-numar-muzhytskaj-praudy.html Ненадрукаваны нумар «Мужыцкай праўды»] // Народная Воля. 19 чэрвеня 2018 г.</ref><ref>Герасімчык В. Канстанцін Каліноўскі: асоба і легенда. — {{Горадня (Гродна)}}, 2018.</ref>: {{Цытата|Вы, дзецюкі, пэўне ня ведаеце, хто вы такія, як называецца гэта зямля, на якой нашы бацькі жылі <...> Зямля наша зь вякоў вечных называецца літоўская, а мы то называемся літоўцы.}} Разам з тым, у «[[Лісты з-пад шыбеніцы|Лістах з-пад шыбеніцы]]» Кастусь Каліноўскі ўжо гаворыць пра «''літоўцаў і беларусаў''» (аднак не ўпамінае «жмудзінаў» — як тады звычайна называлі летувісаў): «''Калі ронд польскі ўсім братнім народам дае самарондства, маскаль мала таго, што гэтак ня робіць, но яшчэ там, гдзе жылі палякі, літоўцы і беларусы, заводзіць маскоўскія школы, а ў гэтых школах учаць па-маскоўску, гдзе ніколі не пачуеш і слова па-польску, па-літоўску да і па-беларуску, як народ таго хоча''»<ref>''Кастусь Каліноўскі.'' [https://knihi.com/Kastus_Kalinouski/Pismy_z-pad_sybienicy.html Пісьмы з-пад шыбеніцы. Ліст першы.]</ref>. Пагатоў жамойцкі біскуп [[Матэвус Валанчус]] яшчэ перад паўстаньнем [[Летувізацыя|дамогся дазволу ад расейскіх уладаў адчыняць пры касьцёлах парафіяльныя школы з выкладаньнем па-жамойцку (па-летувіску)]]<ref name="Arlou-2012-348">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 348.</ref>, а па здушэньні паўстаньня расейскія ўлады, увогуле, зрабілі летувіскую мовай навучаньня ў [[Мар’ямпаль]]скай дзяржаўнай вышэйшай вучэльні, якая стала цэнтрам падрыхтоўкі летувіскай эліты. Тым часам выкладаньне беларускай мовы ў школах усіх узроўняў было пад забаронай<ref name="Arlou-2012-348"/>. Яшчэ выдадзены ў 1832 годзе расейскім літаратарам і перакладнікам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Гур'янаў|Іванам Гур'янавым|ru|Гурьянов, Иван Гаврилович}} навучальны дапаможнік падаваў наступныя зьвесткі пра насельніцтва [[Смаленская губэрня|Смаленскай губэрні]]: «''апроч расіянаў, частка літоўцаў''»<ref>Гурьянов И. Г. [https://arch.rgdb.ru/xmlui/handle/123456789/43125#page/1/mode/2up Дитя-россиянин, или Новая географическая игра для детей, служащая им увеселением и наставлением к познанию Государства Российского]. — М., 1832. [https://arch.rgdb.ru/xmlui/bitstream/handle/123456789/43125/00003.jpg?sequence=3&isAllowed=y С. 1].</ref>. У 1851 годзе расейска-нямецкі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн||be|Пётр Іванавіч Кёпен}} зьвяртаў увагу на тое, што расейцы і ўкраінцы называюць беларусаў «ліцьвінамі» або «літвой»{{Заўвага|{{мова-de|«Ich glaube hier bemerken zu müssen, dass die Grossrussen sowohl, wie auch die Kleinrussen, die Wörter Литва und Литвинъ (Litauer) gebrauchen um damit die Weissrussen zu bezeichnen»|скарочана}}}}<ref> Mélanges russes tirés du Bulletin historico-philologique de l’Académie impériale des sciences de St.-Pétersbourg. T. II, 1855. [https://books.google.by/books?id=bacKAAAAYAAJ&pg=PA227&dq=zamaitisch&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj90qyKweP1AhUM9aQKHW5-B-kQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=litauer%20weissrussen%20kleinrussen&f=false P. 2].</ref>. Францускі географ і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}} ў 5-м томе сваёй працы «Зямля і людзі» (1881 год, перавыдаваўся па-расейску ў 1883 і 1898 гадох{{Заўвага|Падобныя зьвесткі ў 1882<ref>The Encyclopædia Britannica. Vol. XIV. — Philadelphia, 1882. [https://books.google.by/books?id=xT5IPDMtSJYC&pg=PA708&dq=%22the+name+of+Jmud+being%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjA-qDRi9_0AhVog_0HHQX-Cp8Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%22the%20name%20of%20Jmud%20being%22&f=false P. 708].</ref>, 1891, 1907 і 1911 гадох падавала {{Артыкул у іншым разьдзеле|Энцыкляпэдыя Брытаніка||en|Encyclopædia Britannica}}: «''У Расеі ўсё беларускае насельніцтва былога Вялікага Княства Літоўскага звычайна называюць літоўцамі, тады як літоўцаў ва ўласным сэнсе — жамойтамі''» ({{мова-en|In Russia, all the White Russian population of the former Polish Lithuania are usually considered Lithuanians, the name of Zhmud being restricted to Lithuanians proper|скарочана}})<ref>The Encyclopædia Britannica. Vol. XVI. — New York, 1911. [https://books.google.by/books?id=N2gNAQAAMAAJ&pg=PA790&dq=%22zhmud%22+britannica&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwinpbfD_d70AhUMh_0HHc82AwwQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22zhmud%22%20britannica&f=false P. 790].</ref>}}) засьведчыў, што ў той час у Польшчы і Расеі ліцьвінамі традыцыйна працягвалі называць беларусаў, тады як летувісаў — жамойтамі{{Заўвага|{{мова-en|Even still the custom prevails in Poland and Russia of calling Lithuanians the White Russians of the old political Lithuania, distinguishing the Lithuanians proper by the term «Jmudes»<ref>Reclus E. The universal geography: earth and its inhabitants. Vol. 5. — London, 1881. [https://books.google.by/books?id=KaAzAQAAMAAJ&pg=PA256&dq=%22Even+still+the+custom+prevails%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwixpcLZrrz6AhVfh_0HHRNVC94Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22Even%20still%20the%20custom%20prevails%22&f=false P. 256].</ref>|скарочана}}}}: {{Цытата|...нават цяпер яшчэ ў Польшчы, як і ў Расеі, «ліцьвінамі» звычайна называюць беларускіх славянаў былой палітычнай Літвы, тады як літоўцам ва ўласным сэнсе{{Заўвага|Тут — у сэнсе «летувісы»: сам аўтар ужо лічыць слушным у этнаграфічным пляне атаясамліваць ліцьвінаў зь летувісамі}}{{Заўвага|Хоць яшчэ ў 1863 годзе гісторык і этнограф, віцэ-прэзыдэнт Парыскага этнаграфічнага таварыства [[Францішак Генрык Духінскі]] пісаў, што «''больш за сто гадоў таму князь {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жан Д'Атрош Шап||en|Jean-Baptiste Chappe d'Auteroche}} <…> дасканала вызначыў адрозьненьне паміж беларусамі і [[Расейцы|маскалямі]], калі сказаў: „ліцьвін дурны, але маральны; маскаль ня ведае маралі, але хітры“''» ({{мова-pl|«Przed więcej jak stu laty, określił doskonale ksiądz Chappe d’Auteroche <…> różnice między Białorusinami a Moskalami, kiedy rzekł: „Litwin głupi, ale moralny; Moskal nie zna moralności, ale jest chytry“»|скарочана}})<ref>Duchiński F. H. Dopołnienia do trzech części Zasad Dziejów Słowian i Moskali. — Paryz, 1863. [https://books.google.by/books?id=WW9cAAAAcAAJ&pg=PA14&dq=rzek%C5%82+Litwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiAh7jO7d7zAhWLGuwKHTYeDTU4ChDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=Litwin&f=false S. 14].</ref>. Тым часам латыска-летувіскі этнограф Эдуард Вольтэр, які карыстаўся падтрымкай Расейскага геаграфічнага таварыства, ужо ў 1887 годзе аспрэчваў называньне жамойтаў «''літоўцамі ва ўласным сэнсе''» і выдзяляў іх у асобную «літоўскую краіну»: «''Такі погляд на Жамойць у сэнсе ўласнай, сапраўднай Літвы, аднак жа, не пацьвярджаецца ані зьвесткамі этнаграфічнымі, ані дасьледаваньнямі лінгвістычнымі''» ({{мова-ru|«Такой взгляд на Жмудь, в смысле собственной, истинной Литвы однако же не подтверждается ни данными этнографическими, ни исследованиями лингвистическими»|скарочана}})<ref>Памятная книжка Ковенской губернии на 1888 год. — Ковна, 1887. [https://books.google.by/books?id=Ol5AAQAAMAAJ&pg=PA231&dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjJ8eDcjNz0AhX0QvEDHZlqDAsQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 231].</ref>}} даюць назву «жамойтаў» альбо «жмудзінаў». {{арыгінал|ru|…даже теперь еще в Польше, как и в России, «литвинами» обыкновенно называют белорусских славян бывшей политической Литвы, тогда как литовцам в собственном смысле дают название «жмудов» или «жмудинов».}}|Реклю Э. Земля и люди. Т. 5, вып. 2. — СПб., 1883. С. 124.}} Падобныя зьвесткі адзначыў у 1894 годзе заснавальнік сучаснай францускай школы геаграфіі і геапалітыкі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Поль Відаль дэ ля Бляш||en|Paul Vidal de La Blache}}: «''…і сёння расейцы і палякі называюць беларусаў гэтай краіны [Белай Русі] літоўцамі, а літоўцаў жамойтамі''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Après l'union, le nom de Lithuanie ne fut donné qu'à la partie peuplée de Lithuaniens et à la Russie Blanche; aujourd'hui encore, les Russes et les Polonais qualifient de Lithuaniens les Blancs-Russiens de ce pays, et de Jmoudes les Lithuaniens»|скарочана}}}}<ref>Paul Vidal de La Blache. Cours de géographie à l’usage de l’enseignement secondaire. — Paris, 1894. [https://books.google.by/books?id=09GzvLRnegEC&pg=PA469&dq=jmoudes&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj15czI7cn5AhUthP0HHeWVATIQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=jmoudes&f=false P. 469].</ref>. Яшчэ ў 1842 годзе адзначалася, што ўкраінцы называюць беларусаў ліцьвінам<ref>Святной Ф. Что значит в Несторовой летописи выражение «поидоша из немец», или Несколько слов о Варяжской Руси. — Reval, 1842. [https://books.google.by/books?id=h8QKAAAAIAAJ&pg=PA12&dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipt8vW4LX6AhWBOuwKHefdBowQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 12].</ref>, у 1861 годзе пра гэта заўважаў украінскі фальклярыст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Анатоль Сьвідніцкі||uk|Свидницький Анатолій Патрикійович}}<ref>Свидницкий А. Великдень у подолян // Основа. № 10. — СПб., 1861. [https://books.google.by/books?id=kBNJAAAAcAAJ&pg=RA4-PA44&dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipt8vW4LX6AhWBOuwKHefdBowQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 44].</ref>. У 1865 годзе народжаны на Чарнігаўшчыне генэрал і вайсковы гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Дамантовіч||uk|Домонтович Михайло Олексійович}} сьведчыў, што ўкраінцы «''гэтым імём [ліцьвіны]… называюць увогуле ўсіх беларусаў''»<ref>Домонтовыч М. Материалы географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Черниговская губерния. — СПб., 1865. [https://books.google.by/books?id=ULhiAAAAcAAJ&pg=PA533&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiRpcXCk7X6AhXJvKQKHWvOCp8Q6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 532].</ref>. У 1873 годзе ўкраінскі лексыкограф і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Леўчанка||uk|Левченко Михайло Михайлович}} падаў у сваім слоўніку «''народныя ўкраінскія назвы''»: для Беларусі — «''Литва''», для беларуса — «''[[Ліцьвякі|литвак]], литвин, білорусець''»<ref>Левченко М. Опыт русско-украинского словаря. — Киев, 1874. [https://books.google.by/books?id=9ddEAAAAYAAJ&pg=PA187&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwinjbaJyqv6AhUIjaQKHfPdA8k4FBDoAXoECAIQAg#v=onepage&q=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%20&f=false С. 187].</ref>. У 1876 годзе ўкраінскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Нячуй-Лявіцкі||uk|Нечуй-Левицький Іван Семенович}} сьведчыў, што «''цяпер у нас на Ўкраіне ліцьвінамі завуць беларусаў і чарнарусаў, што жывуць на далёкім Пелесьсі, у Менскай, Магілёўскай, Віцебскай і Віленскай губэрні''»<ref>Левицький І. Татари і Литва на Україні. — Киев, 1876. С. 24.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 78.</ref>. У часопісе «Этнаграфічны агляд» (1889 год) адзначалася, што «''ліцьвінамі ўкраінцы называюць беларусаў''»<ref>Этнографическое обозрение. Кн. 1. — Москва, 1889. [https://books.google.by/books?id=TJQFAAAAYAAJ&pg=RA1-PA182&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B+%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiUx5jtnLX6AhXzh_0HHdEsA6QQ6AF6BAgCEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 224]</ref>, а ў 1904 годзе [[Магілёўскія япархіяльныя ведамасьці]] паведамлялі, што ў [[Кіеў]] «''штогод накіроўваюцца цэлыя натоўпы вернікаў зь Беларусі, якіх там называюць ліцьвінамі''»<ref>Могилевские епархиальные ведомости. № 33, 1904. [https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_60000162620?page=9&rotate=0&theme=white С. 527]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>. Славяназнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Восіп Пэрвольф||uk|Первольф Осип Осипович}} сьведчыў у 1893 годзе, што ўкраінцы дагэтуль называюць беларусаў ліцьвінамі{{Заўвага|{{мова-ru|«...до сих пор Малорусы называют Белорусов Литвинами»|скарочана}}}}<ref>Славяне, их взаимные отношения и связи. Т. 3, ч. 2. — Варшава, 1893. [https://books.google.by/books?id=qYhBAAAAYAAJ&pg=PA167&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi-1a2l0MDzAhV6RvEDHfgAA2g4MhDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&f=false С. 167].</ref>, а ў 1909 годзе ўкраінскі мовазнаўца і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Міхальчук||uk|Михальчук Костянтин Петрович}} зазначаў, што ўкраінцы дагэтуль называюць Беларусь Літвой, а беларусаў — ліцьвінамі або літвакамі<ref>Михальчук К. П. Открытое письмо к А. Н. Пыпину, по поводу его статей в «Вестн. Евр.» о споре между южанами и северянам. — Киев, 1909. [https://books.google.by/books?id=1GsUAAAAIAAJ&pg=PA43&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj88Onaxav6AhUhgf0HHV5wCccQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&f=false С. 43].</ref>. Апроч таго, тагачасныя дасьледнікі зафіксавалі некалькі традыцыйных украінскіх выразаў пра беларусаў: «''хіба лихо озме литвина, щоб він не [[Дзеканьне|дзекнув]]''»<ref>Даль В. И. Толковый словарь живого русского языка. Ч. 1. — М., 1863. [https://books.google.by/books?id=lt1EAAAAcAAJ&pg=PR47&dq=%22%D1%85%D0%B8%D0%B1%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%BE+%D0%BE%D0%B7%D0%BC%D0%B5+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjF3pnyzqv6AhXrxQIHHVfPDEQ4ChDoAXoECAoQAg#v=onepage&q&f=false С. XLVII].</ref> або «''лихо (чорт) литвинка (литвина) нападе, як не дзєкне (коли не цвенькне)''», а таксама «''кортить литвинка (ляцвіну), як не дзєкне (щоб не дзєкнуть)''»<ref>Номис М. Українські приказки, прислів’я і таке інше. — СПб., 1864. [https://books.google.by/books?id=qsZIAAAAcAAJ&pg=PA97&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0,+%D1%89%D0%BE%D0%B1+%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%BD%D0%B5&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjgnbGJzqv6AhXPSvEDHQocAAQQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false С. 97].</ref>. Тым часам яшчэ ў 1889 годзе адзначалася, што «''і за [[Заходні Буг|Бугам]], напрыклад у [[Седлецкая губэрня|Седлецкай губэрні]]'' [цяпер [[Польшча]]]'', беларуса іначай не назавуць, як ліцьвінам''»{{Заўвага|{{мова-ru|«и за Бугом, напр. в Седлецкой губ., белорусса иначе не назовут, как литвином»<ref>Янчук Н. По Минской губернии (заметки из поездки в 1886 году). — Москва, 1889. [https://books.google.by/books?id=G34hEAAAQBAJ&pg=PA26&dq=Po+litewsku+%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiNyOa8isPzAhVPRPEDHQkbDGYQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Po%20litewsku%20%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&f=false С. 26.]</ref>|скарочана}}}}. Пра тое, што палякі-[[Мазуры|мазуры]] называюць беларусаў ліцьвінамі, сьведчылі ў 1907 годзе<ref name="Czarkowski-1907"/>. Увогуле, традыцыйнае называньне ва ўсходняй частцы Польшчы ліцьвінамі ({{мова-pl|«Lićwini»|скарочана}}) мясцовых беларусаў адзначаецца і да нашага часу<ref>Kowalski M. [https://www.researchgate.net/profile/Mariusz-Kowalski-2/publication/297053787_The_Belarusian_minority_in_the_region_of_Bialystok/links/5eb977bb92851cd50da9d32c/The-Belarusian-minority-in-the-region-of-Bialystok.pdf The Belarusian minority in the region of Białystok] // Geopolitical Studies. Vol. 14, 2006. P. 478.</ref><ref>Проблемы национального сознания польского населения на Беларуси: материалы III международной научной конференции, Гродно, 22—24 октября 2004 года. — Гродно, 2004. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=PyFpAAAAMAAJ&dq=nazywana+jest+przez+s%C4%85siad%C3%B3w+Li%C4%87winami&focus=searchwithinvolume&q=Li%C4%87winami С. 194].</ref>{{Заўвага|Таксама ў ваколіцах [[Беласток]]у яшчэ ў канцы XX ст. казалі пра беларуса: «''Як сыр не закуска, так ліцьвін — не чалавек!''» або «''Ліцьвін — то чортаў сын!''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232-233">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 232—233.</ref>)}}. Таксама ліцьвінамі традыцыйна называлі беларусаў [[Латгалія|Латгаліі]] ([[Латвія]])<ref name="Галиопа-2009-45">Галиопа В. А. Этнолокальноконфессиональные группы старожильческого населения современного латгальского приграничья: (Материалы к этноконфессиональной карте российско-латвийского пограничья) // Этноконфессиональная карта Ленинградской области и сопредельных территорий — 2. Третьи Шёгреновские чтения. Сб. статей. — СПб., 2009. С. 45.</ref>. Яшчэ ў 1899 годзе гісторык і краязнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімер Міхневіч|Ўладзімер Міхневіч|ru|Михневич, Владимир Осипович}} засьведчыў, што расейцы ў той час таксама ўсё яшчэ называлі беларусаў ліцьвінамі{{Заўвага|{{мова-ru|«Малоросса он [великоросс, россиянин] называет „хохлом“, белорусса — „литвином“ или „поляком“»|скарочана}}}}<ref>Михневич В. О. Кто и когда выдумал Россию? // Исторический Вестник. Том. 75, 1899. С. 507.</ref>. «Тлумачальны слоўнік жывой вялікарускай мовы» расейскага навукоўца і пісьменьніка [[Уладзімер Даль|Ўладзімера Даля]] падае наступныя расейскія выразы пра беларусаў: «''как не закаивайся литвин, а дзекнет''», «''только мертвый литвин не дзекнет''», «''разве лихо возьмет литвина. чтоб он не дзекнул''»<ref>Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. Т. 1. — М., 1863. [https://books.google.by/books?id=YvLDehURme8C&pg=PA386&dq=%D0%B4%D0%B7%D1%91%D0%BA%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjY54vx3av6AhXBGewKHbDrAH8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD&f=false С. 386].</ref>, «''литвин нацокает, что и не разберешь его; поколе жив смолянин не нацокается''»<ref>Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. Т. 2. — М., 1865. [https://books.google.by/books?id=sd1EAAAAcAAJ&pg=PA1080&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%8A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjr3fjA8v77AhUrxgIHHdYNAXA4ChDoAXoECAUQAg#v=onepage&q&f=false С. 1080].</ref>, а таксама прыводзіць назву «''литвины мякинники''» як «''найменьне беларусаў і [[Пскоўская губэрня|псковічаў]]''»<ref>Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. Т. 2. — СПб.; М., 1881. [https://books.google.by/books?id=a-8GAAAAQAAJ&pg=PA381&dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjJ5ri867X6AhWowAIHHUnVCOA4FBDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 381].</ref>. Увогуле, у пагранічных зь Беларусьсю раёнах Расеі назва ліцьвіны існавала да сярэдзіны XX стагодзьдзя<ref>{{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|3к}} С. 287.</ref>. Жыхары [[Курск]]ай і [[Арол (горад)|Арлоўскай абласьцей]] [[Расея|Расеі]] называлі беларусаў «ліцьвінамі» ажно да [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]]<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-325">Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 325.</ref>. Яшчэ ў 1864 годзе нямецкі этнограф і палкоўнік арміі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] [[Радэрык фон Эркерт]], які не прызнаваў беларусаў асобнай народнасьцю і па здушэньні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] на заказ расейскіх уладаў дасьледаваў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыя беларусаў]], пакінуў наступнае сьцьверджаньне<ref>[[Сяргей Токць|Токць С.]] Беларуская вёска на мяжы эпох. Змены этнічнай самасвядомасці сялянства ва ўмовах распаду традыцыйнага аграрнага грамадства (па матэрыялах Гарадзеншчыны 19 — першай трэці 20 ст.). — {{Горадня (Гродна)}}: ГрДУ, 2003. С. 27.</ref>: {{Цытата|Мову сваю прасталюдзін называе простай, а самаго сябе [[Русіны (гістарычны этнонім)|Рускім]], часта нават Літоўцам (паводле палітычных паданьняў), ці проста селянінам <…> Польская шляхта, а асабліва каталіцкае духавенства, часта выкарыстоўвае тэрмін „Літоўцы“ датычна тых каталікоў, у якіх роднай мовай засталася руская. {{арыгінал|ru|Язык свой простолюдин называет простым, а самого себя Русским, часто даже Литовцем (по политически преданиям), или просто крестъянином <…> Польское дворянство, а в особенности католическое духовенство часто употребляет выражение «Литовцы» о тех католиках, у которых родным языком остался русский. }}|Эркерт Р. Взгляд на историю и этнографию западных губерний России. — СПб., 1864. С. 8.}} Паводле беларускай народнай песьні, добра вядомай з парыскай лекцыі пра [[Белая Русь|Беларусь]] [[Аляксандар Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]]<ref>Rypiński A. Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji i o jego śpiewie, tańcach, etc. — Paryż, 1840. [https://books.google.by/books?id=xy9PAAAAcAAJ&pg=PA42&dq=%22dwa+litwiny%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiNkMLn1fH5AhWpxQIHHYIJAp8Q6AF6BAgGEAI#v=onepage&q&f=false S. 42].</ref> (1840 год), апісаньня [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павету]] [[Яўстах Тышкевіч|Яўстаха Тышкевіча]]<ref>Tyszkiewicz E. Opisanie powiatu borysowskiego pod względem statystycznym, geognostycznym, historycznym, gospodarczym, przemysłowo-handlowym i lekarskim, z dodaniem wiadomości: o obyczajach, spiewach, przysłowiach i ubiorach ludu, gusłach, zabobonach itd. — Wilno, 1847. S. 384.</ref> (1847 год), [[Слоўнік Насовіча|слоўніка Насовіча]] і зборніка беларускіх песень [[Пётар Бяссонаў|Пятра Бяссонава]] — «''Кузьма і Дзям’ян два ліцьвіны{{Заўвага|То бок — беларусы<ref>Прыказкі і прымаўкі ў дзвюх кнігах. Кн. 1. — {{Менск (Мн.)}}, 1976. С. 534.</ref>}}, прынесьлі гаршочак [[Бацьвіньне|бацьвіньня]]''»{{Заўвага|Захавалася сьведчаньне, што гэтую песьню або яе варыяцыю (хоць, з усяго відаць, у запісаным на памяць тэксьце аўтар успамінаў недакладна аднавіў усе радкі арыгінальнай песьні) у першай палове XIX ст. сьпявалі, сярод іншага, у асяродзьдзі заможнай шляхты [[Менскі павет|Меншчыны]]: «''Барыс стары, два літвіны, / прынясьлі гаршчок бацьвіны. / А Максім стары за акном / дзержыць міску з талакном. / Юзэф на тое паглядае / і на літвіноў наракае: / Ай, вы дурныя літвіны! / Хрыстос не любіць бацьвіны''»<ref>Skibiński K. Pamietnik aktora (1786—1858). — Warszawa, 1912. [https://books.google.by/books?id=PVc9AAAAYAAJ&pg=PA309&dq=%22dwa+Litwiny%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjrr-iq2vH5AhVuhv0HHXouAHUQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%22dwa%20Litwiny%22&f=false S. 309].</ref>}}, а паводле варыяцыі гэтай жа песьні на [[Пінскі павет|Піншчыне]] — «''два літвіны із [[Дзівін|Дывін]] прынесьлі гаршчык батвін''»<ref>Zienkiewicz R. Piosenki gminne ludu pińskiego. — Kowno, 1851. [https://books.google.by/books?id=4NZbAAAAcAAJ&pg=PA8&dq=%22dwa+Litwiny%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjrr-iq2vH5AhVuhv0HHXouAHUQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=litwiny&f=false S. 8].</ref>. Таксама ў аповесьці 1840 году беларускамоўны селянін называе сябе ліцьвінам («''ja Lićwin''»), адзначаючы, што ён прыехаў зь [[Нясьвіж]]у «''ад нашага князя Радзівіла''»<ref name="Tygodnik Literacki-51-1840"/>. [[Файл:Litwins-bielarusians.jpg|значак|Першая старонка працы [[Марыя Косіч|М. Косіч]] пра [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў-беларусаў]], 1901 г.]] У 1901 годзе беларуская фальклярыстка і этнаграфістка [[Марыя Косіч]] выдала працу «Ліцьвіны-беларусы Чарнігаўскай губэрні, іх побыт і песьні», прысьвечаную вуснай народнай паэзіі і духоўнай культуры [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў (беларусаў)]] [[Старадубскі павет|гістарычнай Старадубшчыны]], улучанай расейскімі ўладамі ў склад [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай губэрні]]. Яшчэ [[Сураж (Расея)|сураскі]] шляхціч Рыгор Есімонтаўскі ў сваёй кнізе «Апісаньне Сураскага павету Чарнігаўскай губэрні» (1846 год) адзначаў, што «''усё насельніцтва Сураскага павету… носіць народную назву ліцьвінаў''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…все народонаселение Суражского уезда, носящее народное название Литвинов»|скарочана}}}}<ref>Есимонтовский Г. Н. Описание Суражского уезда, Черниговской губернии, составленное Есимонтовским. — СПб., 1846. С. 55.</ref>. Тым часам, паводле сьведчаньня супрацоўніка Этнаграфічнага аддзелу Расейскага імпэратарскага музэю Данілы Сьвяцкага (1909 год), жыхары [[Трубчэўск]]ага павету называлі сябе «літвой»<ref>Святский Д. О. [http://diderix.petergen.com/lub-kost.htm Крестьянские костюмы в области соприкосновения Орловской, Курской и Черниговской губерний (Севский уезд Орловской губернии)] // Живая Старина. Кн. 73—74. — СПб., 1910. [https://books.google.by/books?id=qXQA7w3AuPwC&pg=PA14&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj08JGworf6AhUNsaQKHcaoAco4KBDoAXoECAYQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E&f=false С. 14].</ref>. А мовазнаўца [[Антон Палявы]] засьведчыў наступную інфармацыю пра жыхароў [[Навазыбкаў]]скага павету<ref>[[Янка Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі. — New Jersey, 1978. С. 36.</ref><ref>Гісторыя філасофскай і грамадска-​палітычнай думкі Беларусі. Т. 1. — {{Менск (Мінск)}}: «Беларуская навука», 2008. С. 84.</ref>: {{Цытата|«Калі б вы папыталіся ў селака Навазыбкаўскага павету, прыкладам, гэтак: „Хто вы такія? да якое нацыі належыце?“ — то пачулі б такі адказ: „Хто мы?! Мы руськія“ ''[г.зн. праваслаўныя — заўвага [[Ян Станкевіч|Янкі Станкевіча]]]''. Калі вы далей папытаецеся: „Якія „руськія“? — Велікарусы, ці што?“ дык узноў пачуеце адказ: „Ды не, якія мы там Велікарусы? Не, мы не Маскалі“. „Ды хто ж вы тады, Украінцы?“ „Не, і не Ўкраінцы!“ „Ды хто ж, наапошку: не Маскалі, не Ўкраінцы, а хто ж?“ І вось… скажуць вам: „Мы Літва, Ліцьвіны“»}} Антон Палявы паведамляў у сваіх чытаньнях для маскоўскай дыялекталягічнай камісіі ў 1925 годзе (пра [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў]] Навазыбкаўскага павету): «''Гэтыя песьні яшчэ больш пераконваюць у тым, што мова навазыбкаўскіх ліцьвінаў ёсьць [[беларуская мова|мовай беларускай]], а гэткім спосабам, і самі ліцьвіны — таксама ёсьць [[беларус]]амі''»<ref>Полевой А. О языке населения Новозыбковского уезда Гомельской губернии. — Менск, 1926. С. 38.</ref><ref>[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Язык і языкаведа. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2007. С. 854.</ref>. [[Файл:Miensk Litoŭski. Менск Літоўскі (A. Jelski, 1900).jpg|значак|''[[Менск|Менск Літоўскі]]''. З вокладкі кнігі [[Аляксандар Ельскі|Аляксандра Ельскага]], 1900 г.]] Народжаны ў [[Смаленск]]у географ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сяргей Меч||ru|Меч, Сергей Павлович}} адзначаў (у тым ліку на падставе ўласнай вандроўкі ў 1894 годзе), што ў басэйне [[Нёман]]у беларусы называюць сябе ліцьвінамі, тым часам [[Летувісы|летувісаў]] «''больш за ўсё ў Ковенскай і Віленскай губэрнях, дзе яны вядомыя пад імём жмудзінаў''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…белорусы (которые зовут себя… литвинами) <…> всего больше литовцев в Ковенской и Виленской губерниях, где они известны под именем жмудин»|скарочана}}}}<ref>Меч С. Россия. Географический сборник для чтения в семье и школе. Изд. 11. — Москва, 1910. [https://books.google.by/books?id=k4I6AQAAMAAJ&pg=PA97&dq=%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfg6jN3bf6AhXI4KQKHZadBoA4ChDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 97].</ref>. Паводле апублікаванай у 1902 годзе працы этнографа [[Павал Шэйн|Паўла Шэйна]], беларускамоўныя сяляне [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] «''…не называюць сябе ні рускімі, ні беларусамі. Некаторыя лічаць сябе ліцьвінамі''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Крестьяне нашей губернии не называют себя ни русскими, ни белоруссами. Некоторые считают себя литвинами. Но если сказать „Лицвин, Божы сын“, то вы получите в ответ: „Ты сам лицвин!“, а если кто скажет: „Лицвин — чортоў сын“, то он получит в ответ: „Хоць чортоў, а не твой“»|скарочана}}}}<ref name="Sejn-1902-21"/>. Шырокае бытаваньне саманазвы «ліцьвіны» ў [[Лідзкі павет (Віленская губэрня)|Лідзкім павеце]] [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] і [[Слонімскі павет (Гарадзенская губэрня)|Слонімскім павеце]] Гарадзенскай губэрні засьведчыў фальклярыст і этнограф [[Міхал Федароўскі]], які зьбіраў этнаграфічную беларушчыну ў 1877—1904 гадох: «''у Слонімскім павеце называе люд [беларускі]: сябе — ліцьвінамі, жмудзінаў — гіргатунамі''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Przezwiska plemienne: 1. Litwin. — L. [powiat Lidzki]. Lidzianin; 2. Litwin (Lytwyn). — P. [powiat Prużański]. Litwinami zowią Prużańczycy swych sąsiadów zapuszczańskich t.j. z Wołkowyskiego; 3. Litwin. — Sł. [powiat Słonimski]. W Słonimskiem nazywa lud: siebie — Litwinami, Żmudzinów — Girgatunami, sąsiadów od Pińska i Prużany — Poleszukami; od Stołpca i Mińska — Rusinami i ziemię tych ostatnich — Rusią, a swoją zaś — Litwą; 4. Litwinnik. — P. [powiat Prużański]. Białorusin od Świsłoczy i Wołkowyska. Przezwisko nadawane przez Poleszuków swym sąsiadom z nad Niemna»|скарочана}}}}<ref>Federowski M. Lud białoruski na Rusi Litewskiej. T. 4. — Warszawa, 1935. S. 453.</ref>. Пра тое, што «''тутэйшыя''» да нядаўняга часу называлі сябе ліцьвінамі і што былі спробы ўтрымаць пры сабе гэтую назву з адрознасьцю ад «''ковенскіх летувісаў''» сьведчыла ў 1933 годзе выданьне [[Наваградзкае ваяводзтва (1921—1939)|Наваградзкага ваяводзтва]] міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]{{Заўвага|{{мова-pl|Sytuacja «tutejszych», którzy jeszcze do niedawna nazywali siebie «Litwinami» jest obecnie dość kłopotliwa. Próby utrzymania przy sobie tej nazwy i odróżnianie się od «Letuwisów» kowieńskich, nie powiodły się<ref>Kurier Nowogrodzki. Nr. 284, 17.10.1933. S. 2.</ref>|скарочана}}}}. Тым часам этнограф і фальклярыст [[Аляксандар Сержпутоўскі]] засьведчыў бытаваньне саманазвы «ліцьвіны» ў [[Слуцкі павет (Менская губэрня)|Слуцкім]] і [[Мазырскі павет (Менская губэрня)|Мазырскім]] паветах [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]{{Заўвага|{{мова-ru|«Мало известные нам племена, жившие по берегам Припяти и ее левых притоков составили в исторические времена большой народ, который теперь принято называть белорусами. Сами себе они дают другие названия: живующих в малолесных полевых местах называют палевиками или лицьвинами, а занимающих полесскую часть Беларуси — палешуками»|скарочана}}}}<ref name="Sierzputouski-1910"/>. Апроч таго, ліцьвінамі вызначала сябе беларускамоўнае насельніцтва на поўдні [[Рэчыцкі павет|гістарычнай Рэчыччыны]] ([[Харобічы]] і ваколіцы){{Заўвага|{{мова-uk|…селяне инших українських сіл називають хороборців і селян инших поблизьких тієї самої говірки, що Хоробричі, містин — «литвинами» <…> Із слів Мотрі Лаврененкової, одного з моїх об'єктів для досліду хороборської говірки, хороборці, як і житці више названих сіл, по однієї з Хоробричами говірки, — литвини. Хороборці литвинами називають житців Гомельської та Могилівської губерні.|скарочана}}}}<ref>Курило, О. Фонетичні та деяки морфологічні особливости говірки села Хоробричів, давніше Городнянського повіту, тепер Сновськоі округи на Чернігівщині. — К., 1924. С. 4—5.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 78.</ref>. У 1924 годзе адзін з пачынальнікаў [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|Беларускага нацыянальнага адраджэньня]] [[Вацлаў Ластоўскі]] зазначаў, што беларусы працягвалі называць сябе ліцьвінамі «''ў [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўшчыне]], ва ўсходняй [[Магілёўская губэрня|Магілёўшчыне]] і [[Смаленская губэрня|Смаленшчыне]]''»<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 72.</ref>. Увогуле, шырокае бытаваньне сярод беларусаў саманазвы «ліцьвіны» ў пачатку XX ст. прызнавалі асобныя дзеячы [[Летувіскае нацыянальнае абуджэньне|летувіскага нацыянальнага руху]]. Ксёндз {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ян Жылінскі||lt|Jonas Žilius-Jonila}} ў летувіскай газэце {{Артыкул у іншым разьдзеле|Viltis||be|Viltis}} (№ 29, 1909 год)<ref>Litwa. Nr. 8 (14), 1909. S. 117.</ref> сьведчыў: «''Ёсьць шмат беларусаў, якія проста называюць сябе ліцьвінамі і хочуць імі быць, гэтак жа, як ліцьвіны, што гавораць па-польску. Добра было б, калі б і яны мелі сваё выданьне ў беларускай мове''»<ref>[[LITWA: hłos monarchisty]]. № I (XXII), 2008. С. 2.</ref>. Тым часам летувіскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мечыслаў Давойна-Сільвястровіч||pl|Mieczysław Dowojna-Sylwestrowicz}} у польскамоўным выданьні «Litwa» (№ 11/12, 1911 год) зазначаў: «''беларусы, назва якіх належыць на больш новых, маюць права на назву ліцьвінаў [літоўцаў]… іх суседзі і яны самі сябе называюць ліцьвінамі, пісаны ў іх мове статут называецца літоўскім, храністы і старыя дакумэнты называюць іх мову літоўскай''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Białorusini, których nazwa należy do nowszych, mają prawo do nazwy litwinów, gdyż, skutkiem jednej przeszłości z litwinami, mają jedną historję, sąsiedzi ich i oni sami siebie nazywają litwinami, statut pisany w ich języku nazywałsię litewskim, kronikarze i stare dokumenta język ich nazywają litewskim»|скарочана}}}}<ref>N. Downar [Dowojna-Sylwestrowicz M.]. Białorusini — litwini — polacy // Litwa. Nr. 11/12, 1911. S. 174.</ref>. Ужываньне беларускай саманазвы «ліцьвіны» ў пачатку XX ст. засьведчыў клясык беларускай літаратуры [[Якуб Колас|Якуб Колас (Канстантын Міцкевіч)]] у сваёй аўтабіяграфічнай трылёгіі «[[На ростанях]]»{{Заўвага|Якуб Колас стаў правобразам маладога настаўніка Лабановіча}}<ref>Кузняцоў С. [https://nashaniva.com/?c=ar&i=126017 Лёс сям’і пана падлоўчага: Ядвіся з трылогіі «На ростанях»: што з ёй стала], [[Наша Ніва]], 12 красавіка 2014 г.</ref>: «''Пан падлоўчы быў родам дзесь з Гарадзеншчыны і паходзіў, як ён казаў сам, з старога дваранскага роду. Тутэйшае жыхарства лічыла яго палякам, сам жа пан падлоўчы з гэтым не згаджаўся. „Я — ліцьвін“, — зь нейкаю гордасьцю зазначаў пан падлоўчы і сваю належнасьць да ліцьвінаў даводзіў, паміж іншым, і тым, што яго прозьвішча — Баранкевіч — мела канчатак на „іч“, тады як чыста польскія прозьвішчы канчаюцца на „скі“: Жулаўскі, Дамброўскі, Галонскі. Даведаўшыся, што прозьвішча новага настаўніка Лабановіч, падлоўчы пры спатканьні зь ім прыметна выказаў адзнакі здавальненьня, як гэта бывае тады, калі нам на чужыне прыходзіцца спаткацца зь земляком. — То і пан — ліцьвін! — весела сказаў ён маладому настаўніку і пастукаў яго па плячы. <…> Гаварыў падлоўчы Баранкевіч найбольш добраю беларускаю моваю»<ref name="Kolas-1955"/><ref name="Jermalovic-2000-37"/>. Паводле ўспамінаў беларускага грамадзкага дзеяча, пэдагога і актывіста [[Беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]] ў [[ЗША]] [[Яўхім Кіпель|Яўхіма Кіпеля]] (1896—1969), назва ліцьвіны захоўвалася ў ваколіцах [[Бабруйск]]у ([[Рэчыцкі павет|гістарычная Рэчыччына]]): «''У Бабруйшчыне, і там, дзе я рос, тады яшчэ быў папулярны назоў „Літва“, а мы былі „ліцьвіны“. Было й німала тых, хто памятаў, што й край называўся „Літвой“. Было яшчэ таксама шмат сьветкаў паўстаньня 1863—1864 гадоў. Мой дзед па бацьку быў у паўстаньні, ды ў Машнічах, Слаўкавічах, Байлюкох і іншых суседніх вёсках і сёлах яшчэ былі жывымі сьветкі ды ўдзельнікі паўстаньня. „Мы — Літва“, — казаў мне заўсёды мой дзед. Ды й іншыя дзяды нам, дзецям, заўсёды казалі, што тут заўсёды была Літва. <…> Памяць пра Літву перахоўвалі ня толькі нашыя дзяды ды паны, як Быкоўскі, але й маладзейшыя людзі, і гэтыя ўспаміны перадавалі нам''»<ref name="Kipiel-1995"/>. Паводле ўспамінаў беларускага паэта [[Алесь Змагар|Аляксандра Яцэвіча (Алеся Змагара)]], удзельніка [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага збройнага чыну]] і кіраўніка эмігранцкай арганізацыі «Беларускі вызвольны рух», назва ліцьвіны таксама бытавала на [[Слуцкае княства|гістарычнай Случчыне]]: «''Што датычыцца майго дзеда па мацеры, то… ён быў таленавіты красамоўца — баечнік. Апавядаў ён вельмі цікавыя байкі, часта пераплятаючы з гістарычнымі слаўнымі падзеямі Вялікага Княства Літоўскага. „Ведайце, дзеткі, — казаў ён, — што мы ня рускія. Мы й не беларусы. Мы — ліцьвіны. Наша слаўнае калісь магутнае Вялікае Княства Літоўскае заваявалі маскалі, назвалі сябе рускімі, а нам далі назоў „беларусы“ дзеля падабенства з рускімі. Не забудзьце гэтага, як вырасьцеце. Любеце волю“''»<ref name="Jacevic-1999"/>. Тым часам народжаны на [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыне]] беларускі рэлігійны дзяяч [[Францішак Чарняўскі]] пісаў у сваім лісьце да іншага ўдзельніка беларускага хрысьціянскага руху [[Пётар Татарыновіч|Пятра Татарыновіча]], народжанага на Случчыне: «''Да мяне прыходзіла „[[Наша Ніва]]“. Калі я быў у гарадзкім вучылішчы, адзін зь сяброў мяне запытаў: „Кім мы ёсьць: адны нас залічаюць да палякаў, другія да рускіх?“. Мой адказ, што мы не адно, ані другое. Ведаем з гісторыі, што наш назоў ліцьвіны, але нашы адраджэнцы ідуць да адражэньня пад назовам Беларусь. Незадоўга пасьля таго і школьная ўлада ведала за каго я сябе ўважаю. А калі пайшоў да інспэктара, каб атрымаць пасьведчаньне, якое было патрэбным пры ўступленьні ў сэмінарыю, той радзіў мне беларускасьцяй не займацца, бо гэта цемната і мова брыдкая… Я адважыўся сказаць; „Праўда, народ наш цёмны, але не з сваёй віны, а што датычыць мовы, то мне здаеца, што яна ёсьць харашэйшай і ад рускай і ад польскай“''»<ref name="Traciak-2012-202"/>. == Літоўская мова == === Першы запіс === [[Файл:Kiejstut. Кейстут (1841).jpg|значак|Вялікі князь [[Кейстут]]]] У 1351 годзе князь [[Кейстут]] (брат вялікага князя літоўскага [[Альгерд]]а) рушыў у [[Вугоршчына|Вугоршчыну]] ў выправу з вайсковымі аддзеламі з [[Трокі|Трокаў]], [[Горадня|Горадні]], [[Дарагічын]]а і [[Берасьце|Берасьця]]. У час сустрэчы вугорскі кароль [[Людвік I Вялікі|Людвік (Лаёш) Вялікі]] і князь Кейстут учынілі мір, і на знак замірэньня Кейстут загадаў зарэзаць [[карова|быка]] і па забіцьці павярнуўся да свайго войска і пракрычаў «''па-літоўску''» (паводле вугорскай кронікі, ''lithwanice''): «''Рагаціна — розьні нашы. Госпад на ны!''» ([[Стараславянская мова|па-стараславянску]] «на ны» азначае «на нас»{{Заўвага|Як зазначае [[Аляксандар Брукнэр]], {{мова-pl|«Dla dzisiejszych Litwomanów bardzo bolesna przy tym uwaga, bo ów Kiejstut, naswybitniejszy Litwy pogańskiej przedstawiciel, nie po litewsku, lecz, o zgrozo, po białorusku rotę przysięgi wraz z swymi odprawia»|скарочана}}}}<ref>Brückner A. [http://slowianie.3bird.pl/download/materialy/slowianie-materialy-aleksander-bruckner-mitologia-slowianska-i-polska.pdf Mitologia słowiańska i polska]. — Warszawa, 1980.</ref>), у запісе кронікі — «''rogachina roznenachy gospanany''», што перамовілі яго ліцьвіны (''Lithwani''). З тым, што гэтая прамова ёсьць узорам славянскай мовы, пагаджаецца большасьць дасьледнікаў: [[Аляксандар Мяжынскі]], [[Аляксандар Брукнэр]], [[Стывэн Крыстафэр Роўэл]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Андраш Золтан||be|Андраш Золтан}} ды іншыя<ref>[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] Нацыянальнасць — Беларус. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2009. С. 86.</ref>. === Славянская літоўская мова === {{Асноўны артыкул|Старабеларуская мова|Беларуская мова}} [[Файл:Žygimont Kiejstutavič, Pahonia. Жыгімонт Кейстутавіч, Пагоня (1411, 1930).jpg|значак|Пячаць [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] з [[Пагоня]]й, 1411 г.]] За часамі Вялікага Княства Літоўскага [[Беларуская мова|беларускую мову]] азначалі літоўскай (мовай літоўскага народу) вялікі князь [[Ягайла]] ў агульназемскім прывілеі для Літвы 1387 году, першы віленскі біскуп (1388—1398) [[Андрэй Васіла]] ў сваім тэстамэнце ды іншыя ліцьвіны, а таксама замежнікі (напрыклад, чэскі тэоляг [[Геранім Праскі]], які ў канцы XIV ст. быў місіянэрам у Літве, пісаў, што ў гэтай дзяржаве «''мова народу ёсьць славянскай''», а паводле назвы дзяржавы яе называюць «''літоўскай''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-234"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-325"/>). Беларуская мова, якая ў Вялікім Княстве Літоўскім называлася літоўскай, была мовай літоўскага народу і афіцыйнай мовай гаспадарства, на ёй складаліся ўрадавыя лісты і судовыя выракі, вялося дыпляматычнае ліставаньне з замежнымі краямі{{Заўвага|Ужо 28 сьнежня 1264 году на беларускай мове склалі дамову паміж князем [[Гердзень|Гердзенем]] (стрыечным братам вялікага князя [[Міндоўг]]а) і [[Лівонскі ордэн|Інфлянцкім ордэнам]]<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 61.</ref>}}. [[Файл:Vitaŭt Vialiki, Kalumny. Вітаўт Вялікі, Калюмны (1555).jpg|значак|[[Вітаўт|Вітаўт Вялікі]] з гербам [[Калюмны|Калюмнамі]]]] Гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на вялікую колькасьць беларускіх тлумачальных тэрмінаў у граматах літоўскіх князёў і баяраў, складзеных у XIV—XV стагодзьдзях на [[Лацінская мова|лацінскай мове]]. Такое ўжываньне вынятна славянскіх тлумачальных тэрмінаў ня толькі ў дакумэнтах, пісаных у дзяржаўнай канцылярыі Вялікага Княства Літоўскага, але і аформленых па-за канцылярыяй звычайнымі ліцьвінамі, ёсьць беспасярэднім сьведчаньнем, што тыя карысталіся ўласнымі, а не чужымі моўнымі выразамі<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 39—46.</ref>. У многіх выпадках беларускія выразы падаваліся з азначэньнем «простанародны», «гутарковы» (''vulgariter'' або ''vulgo dicitur''), прытым такія дакумэнты нярэдка былі складзеныя на крайнім захадзе або ў сярэдзіне ўласна Літвы (Вільня, [[Дзявалтаў|Дзявілтаў]], [[Вількамір]] ды інш.) або пры вялікакняскім двары. У 1358 годзе дзеля вызначэньня дакладнай мяжы паміж Вялікім Княствам Літоўскім і [[Мазавецкае княства|Мазоўшам]] у [[Горадня|Горадні]] склікалі адмысловы сойм зь літоўскіх і мазоўскіх князёў і баяраў. У [[Лацінская мова|лацінскім]] акце разьмежаваньня, выдадзеным у Горадні 13 жніўня 1358 годзе князямі [[Кейстут]]ам, [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкеем]] і [[Войшвілт]]ам і баярамі Айкшам, Алізарам і Васком Кірдзеевічамі, ужылі трансьлітараваныя ў лаціну «''гутарковыя''» назвы памежных пунктаў «''Каменны брод''» (''in vulgari a Kamyoni brod'') і «''вусьце вялікай стругі''» (''uscze welikey strugi'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 62.</ref>. Вялікі князь Ягайла ў прывілеі літоўскаму баярству 1387 году ўпамінаў звычай гнаньня ворага «''з нашае Літоўскае зямлі''» (''terrae nostrae Lithuanicae''), які «па-народнаму» называўся «пагоня» (''quod '''pogonia''' vulgo dicitur'')<ref>Прывілей 1387 г. // {{Літаратура/ЭВКЛ|3к}} С. 426—427.</ref>. У першых прывілеях Літоўскаму Касьцёлу 1387 году Ягайла ў лацінскім тэксьце ўжываў «простанародныя» словы: «устаўнае лукно» (''stawne lukno''), «падводы» (''podvodis''), «серабшчызна» (''vulgariter srzebrzczysna''), «дзецкія» (''vulgariter dzeckiye'')<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} № 1, 6.</ref>. У граматах наданьняў ліцьвінаў на каталіцкія касьцёлы і кляштары Віленскага біскупства, пачынаючы ад сама 1387 году, усе ўжытыя ў лацінскім тэксьце «простанародныя» (''vulgariter'' або ''vulgo dicitur'') словы — беларускія. У лацінскай дароўнай грамаце [[Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў (Ашмяны)|касьцёлу]] ў [[Ашмяны|Ашмянах]] ваяводы віленскага [[Войцех Манівід|Альбэрта Манівіда]] ад 1407 году ўжываецца «народны» выраз «''поў-уставы''» (''vulgariter dictam pol ustavy'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 175.</ref>. У дароўнай грамаце вялікага князя Вітаўта віленскаму біскупу Мікалаю ад 1411 году былі ўжытыя словы «ўстаўнае лукна» (''stawna lukna'') і «палюдзьдзе» (''stacionis poludze appelato''); ваявода віленскі Альбэрт Манівід прысьведчыў гэтую грамату як «''voyevoda''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 175.</ref>. Князь [[Жыгімонт Кейстутавіч]] у сваёй лацінскай грамаце ад 1411 году ўпамінаў гутарковую (''vulgariter dicitur'') меру «''пуд воску''» (''pud vosku'')<ref name="Urban-2001-11">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 11.</ref>. А ў дароўнай грамаце ад 1434 году, якой Жыгімонт Кейстутавіч ужо будучы вялікім князем запісаў [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Віленскай катэдры]] наданьні ў [[Меднікі|Медніцкай]], [[Дубінкі|Дубінскай]], [[Лынгмяны|Лынгмянскай]] і [[Немянчын]]скай валасьцях, згадваліся загароджы на рацэ, якія па-народнаму называліся «''язы''»{{Заўвага|Паводле [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы|Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]], «''Ез — 'перагародка, якую ставяць рыбакі на рацэ з праходам, у якім расстаўляюць нерат' <...> (гл. таксама яз)''»<ref>{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 184.</ref>, таксама шэраг прыкладаў ужываньня гэтага слова ў форме «яз» падае [[Гістарычны слоўнік беларускай мовы]]<ref>{{Літаратура/ГСБМ|37к}} С. 300.</ref>}} (''vulgariter jazi''). У лісьце да імпэратара [[Жыгімонт Люксэмбурскі|Жыгімонта Люксэмбурскага]] ад 1420 году вялікі князь [[Вітаўт]] ужыў выраз «''ловы, у народнай мове менаваныя „гайны“''»{{Заўвага|[[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] падае: «''Гайно — 'бярлога, логава'''»<ref>{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 18.</ref>}} (''indagines, alias in vulgari hayn'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 208.</ref>. У 1423 годзе ён зацьвердзіў дароўную грамату віленскага ваяводы Альбэрта Манівіда капліцы пры Віленскай катэдры, дзе загадвалася тром «''сем’ям''» (''familiae vulgariter siemie'') Цярэнцевічаў (''Terentiewiczy'') даваць «''лукно пяціпяднае''» (''lukno petypedne'') мёду, а братам Львовічам (''Lwowiczy'') і Небутовічам (''Nebutowiczy'') — «''лукно шасьціпяднае''» (''vulgariter lukno szescipedne'') мёду на карысьць той капліцы<ref name="Dajlida-2019-176"/>. У дароўнай грамаце віленскага мяшчаніна Мацея Волаха і яго жонкі Дароты [[Віленскі кляштар францішканаў|Віленскаму кляштару францішканаў]] ад 1422 году лацінскі выраз «''situm circa fluvium Niemesz''» («''разьмешчаны ля ракі [[Нявежа (Летува)|Нямежы]]''») патлумачылі гутарковым выразам «''на Нямежы''» (''in vulgari comuniter dicendo na Nemeszi'')<ref name="Dajlida-2019-176">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 176.</ref>. У 1434 годзе ў дароўнай грамаце, якой [[Андрэй Саковіч (ваявода)|Андрэй Саковіч]], дзедзіч [[Немянчын]]а, надаваў Віленскай катэдры дзесяціну з свайго двара ў [[Сьвянцяны|Сьвянцянах]], згадваліся мясцовыя жыхары Войтка, два Мікіты, Кузьма Сямашыч (''Cusma Semaszicz''), Кастусь Пуршка (''Costhus alius Purschka'') ды іншыя. Некаторыя зь іх былі ўдзельнікамі суполак [[Бортніцтва|бортнікаў]], якія па-народнаму называліся «''сябрылы''» (''alias sabrili''); супольнік такой сябрылы называўся «''сябрыч''» (''alias sabricz'')<ref name="Dajlida-2019-176"/>. У грамаце 1436 году, якой [[Конрад Кучук]] (''Cunradus alias Kuczuc''), дзедзіч [[Жырмуны|Жырмуноў]], чыніў наданьне Віленскаму касьцёлу францішканаў, згадвалася мера мёду, якая па-народнаму называлася «''шацец''» (''vulgariter dictam szathec'')<ref name="Dajlida-2019-176"/>. У грамаце 1437 году [[Станіслаў Даўгайла]], харужы віленскі, надаваў Віленскай катэдры сваю зямлю Навіны (''Nowiny'') на дзесяць «''бочак''» (''ad decem tunnas alias beczki'')<ref name="Dajlida-2019-177">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 177.</ref>. У 1451 годзе кашталян віленскі [[Сямён Гедыгольдавіч]] заснаваў [[Касьцёл Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі (Вішнеў)|касьцёл]] у сваёй вотчыне [[Вішнеў (Менская вобласьць)|Вішневе]] і надаў яму зямлю «''з пашняй''» (''cum agro alias z pasznia'') і лугі, па-народнаму менаваныя «''сенажаці''» (''prata alias sianozaczy''). У 1452 годзе Магдалена, удава старосты [[Ліда|лідзкага]] Ягінта, надала Віленскаму кляштару францішканаў «''пашню''» (''agrum alias pasznia'') зь людзьмі ў [[Тракелі (Вярэнаўскі раён)|Тракелях]]. У 1459 годзе пан [[Андрэй Даўгердавіч]] надаў [[Касьцёл Сьвятога Апостала Андрэя (Лынтупы)|касьцёлу]] ў [[Лынтупы|Лынтупах]] людзей, якія мусілі даваць «''бязьмен''» мёду (''bezmien mellis'') або «''пуд''» мёду (''pud mellis''), а таксама пэўную меру «''грачыхі''» (''hreczychy'')<ref name="Dajlida-2019-177"/>{{Заўвага|Таксама ў [[Справаздача|лічбавых]] кнігах Віленскага біскупства XVI стагодзьдзя ў лацінскім тэксьце трапляюцца гутарковыя (''vulgo dictus'') выразы: «паловіца мёдава» (''polowicza myodowa''), мёду «сытнега» (''sythnego''), «цівонскега» (''czywonskyego''), «радунічнэ» (''radunyczne''), «паклон лісічны» (''poklon lysiczny'') ды іншыя<ref>Kościół zamkowy czyli katedra Wileńska. Cz. ІІ. / oprac. x. J. Kurczewski. — Wilno, 1908. S. 178, 180, 199, 201.</ref>. Апроч таго, у [[Хроніка Віганда|Хроніцы Віганда]] зазначаецца, што літоўскія судны па-народнаму завуцца «''паромы''»: {{мова-la|«comprehenduntque ibi duas naves Lithwanas vulgariter Promen»|скарочана}}<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Promen#v=snippet&q=Promen&f=false S. 565].</ref><ref>Łowmiański H. Studja nad początkami społeczeństwa i państwa litewskiego. T. 1. — Wilno, 1931. [https://www.google.by/books/edition/Studja_nad_poczatkami_spoleczenstwa_i_pa/fjQaAAAAIAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%22vulgariter+Promen%22&dq=%22vulgariter+Promen%22&printsec=frontcover S. 8].</ref>}}. Ліцьвіны часта падавалі ў дакумэнтах свае славянскія народныя формы [[Імёны ліцьвінаў|імёнаў]] або прозьвішчы на -віч: ''nos dominus Basilius alias [[Васіль Саковіч (літоўскі баярын)|Waschko Sakowycz]]'' (1444 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 203.</ref>, ''dominus Andreas alias Hrimko [[Сурвіла|Surwiłowicz]]'' (каля 1450 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 600.</ref>, ''Petrus alias [[Пётар Дабрагост Нарбутавіч|Dobrogost Narbutowicz]]''<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 148.</ref> (1471 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 320.</ref>, ''Petrus alias [[Пётар Гедыгольдавіч|Szenko Gyedygoldowicz]]'' (1485 год)<ref>[http://starbel.by/dok/d170.htm Грамота вдовы виленского каштеляна Петра (Сенька) Гедигольдовича Милохны на двор Мир (1485)]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref> ды іншыя<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 15, 60—61, 189, 205—206.</ref>. [[Файл:Ліст вялікага князя Вітаўта з подпісам “Сам” (1399).jpg|значак|Ліст вялікага князя Вітаўта рыскаму бурмістру на [[Старабеларуская мова|беларускай мове]] з подпісам «''Сам''», 1399 г.]] Яшчэ ў XIII ст. прускі храніст Хрысьціян пісаў: «''Калісьці [[Вэнэды]]я, цяпер Літванія, адсюль назва Вэнэдзкай затокі''» і такім спосабам лічыў пачатковую Літву [[Славянскія мовы|славянскай]] краінай<ref>[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] Літва і ліцьвіны — адкуль і хто? (пасляслоўе) // {{Літаратура/Літва-Беларусь: гістарычныя выведы|к}} С. 23.</ref>. У 1440-х гадох славянскай назваў літоўскую мову пісьменьнік і гуманіст, будучы [[папа|рымскі папа]] [[Піюс II (папа рымскі)|Энэа Сыльвіё Пікаляміні]]: «''Літва месьціцца на ўсход ад Польшчы. Мова народу — славянская''»{{Заўвага|{{мова-la|«Lituania et ipsa late patents regio Polonis ad orlentem connexa est… Sermo gentis Sclavonicus est''»|скарочана}}<ref>Pii II Pontificis Maximi Historia Rerum ubique Gestarum cum Locorum descriptione. — Parrhisiis, 1509. P. 109v—110.</ref>}}<ref name="Urban-2001-113">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 113.</ref><ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 265—266.</ref><ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/>. Невядомы сучасьнік [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]] ў трактаце пра Памор’е (1464 год) пісаў, што «''мову памаранаў аднолькава могуць разумець палякі, русіны, ліцьвіны і прусы{{Заўвага|Пад прусамі тут, напэўна, разумелася польскае насельніцтва, якое тады жыло ў нізоўі [[Вісла|Віслы]] на яе правым узьбярэжжы<ref name="Urban-2001-15">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 15.</ref>}}''»<ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/>. Гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на тое, што хоць сам Длугаш адзначыўся супярэчлівымі сьцьверджаньнямі пра мову ліцьвінаў, якіх залічваў да славянізаваных балтаў гэтак званага «[[Італійцы|італійскага]] паходжаньня»<ref name="Urban-2001-76">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 76.</ref>, аднак апісваючы эпізоды хрышчэньня ліцьвінаў і [[жамойты|жамойтаў]] храніст засьведчыў: пры хрышчэньні ліцьвінаў польскія сьвятары ня мелі патрэбы ў перакладніках, якія спатрэбіліся ім пры хрышчэньні жамойтаў{{Заўвага|Таксама у 11-й кнізе сваіх хронікаў Ян Длугаш згадаў першага каталіцкага біскупа для Жамойці [[Мацей зь Вільні|Мацея]]: «''з паходжаньня Немец, які, аднак, нарадзіўся ў Вільні. Ён добра ведаў мовы літоўскую і жамойцкую''», чым прызнаў існаваньне дзьвюх асобных моваў — літоўскай і жамойцкай<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 22.</ref>}}<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 22, 103.</ref>. Тым часам вялікі князь [[Гедзімін]] запрашаў з Захаду ў Вялікае Княства Літоўскае дзеля хрышчэньня ліцьвінаў манахаў-прапаведнікаў, якія валодалі «польскай» і «рускай» мовамі<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 58, 102.</ref>. У грамаце вялікага князя [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] да біскупа віленскага [[Войцех Табар|Войцеха Табара]] ад 1503 году пан [[Іван Сапега]], які працаваў у славянскім сакратарыяце Вялікага Княства Літоўскага і фактычна азначаўся ў дзьвюх папскіх булах ад 1501 году як «''сакратар рускай мовы''» («''secretarius Ruthenicus''», «''in cancellaria Ruthenica secretarium et capitaneum''»), характарызаваўся як «''secretario nostro Litvano''» («''secretarius noster Litvanus''»), што варта разумець як «''сакратар літоўскай мовы''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 114.</ref>. Паводле гісторыка Паўла Урбана, гэта ёсьць адным зь сьведчаньняў працэсу сьціраньня этнічнай мяжы паміж ліцьвінамі і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]] ў XV—XVI стагодзьдзях<ref name="Urban-2001-85">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 85.</ref>. Увогуле, атаясамліваньне Літвы і Русі адзначаў яшчэ польска-прускі гісторык і этнограф XVII ст. {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мацей Прэторыюс||pl|Mateusz Pretoriusz}}, тлумачэньне якому бачыў у агульным паходжаньнем рускіх і літоўскіх княскіх дынастыяў — «''з Прусаў''»<ref>Naruszewicz A. Historya narodu polskiego. T. 1, cz. 1. — Warszawa, 1824. [https://polona.pl/item/historya-narodu-polskiego-t-1-cz-1,OTYyMDI0Njg/265/#info:metadata S. 206].</ref>. Ён жа сьцьвярджаў паходжаньне назвы літвы ад [[Люцічы|люцічаў]]<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 292.</ref>, а таксама сьведчыў, што «''літоўская мова ёсьць настолькі пашыранай у Русі, што літоўскую мову называюць рускай і рускую — літоўскай''»{{Заўвага|{{мова-de|«Die Littauische Sprache ist in Reussen so gemein gewesen, dass man Littauisch Reussisch genannt und Reussisch Littauisch»|скарочана}}}}<ref>Vater J. S. Die Sprache der alten Preussen. — Braunschweig, 1821. [https://books.google.by/books?id=LoICAAAAQAAJ&pg=PR12-IA6&dq=Die+Littauische+und+jetzige+Nadravische&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiX_eWNjp31AhWX87sIHWgzCo4Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Die%20Littauische%20und%20jetzige%20Nadravische&f=false S. VI].</ref>, на што зьвяртае ўвагу [[Вацлаў Пануцэвіч]]<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 278.</ref>. Паводле гісторыка [[Андрэй Катлярчук|Андрэя Катлярчука]], азначэньне старой беларускай літаратурнай мовы як «рускай» (паралельна зь яе азначэньнем «літоўскай» — як гутарковай мовы ліцьвінаў) тлумачыцца тым, што яна ўжывала на пісьме [[Кірыліца|кірылічныя «рускія» літары]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 147.</ref>. Вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] ў сваёй лацінамоўнай грамаце [[Дарагічын (Падляскае ваяводзтва)|Дарагічынскай]] зямлі ([[Вільня]], 1516 год) адзначаў, што ў «''народнай літоўскай мове''» ({{мова-la|vulgo Lituanico|скарочана}}) судовыя выканаўцы называюцца [[Дзецкі|«дзецкія»]] (''Dzieczkie'')<ref>Januszowski J. Statuta, prawa y constitucie. — Kraków, 1600. [https://books.google.by/books?id=AwpqPXb2wE8C&pg=PA834&lpg=PA834&dq=%22vulgo+lituanico%22&source=bl&ots=Pj8onEbDfy&sig=ACfU3U3c61-MJ5YxF1VMaHXJ7Wjj75Uwhw&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi78qfTgoX2AhVSQfEDHZMyBsgQ6AF6BAgEEAM#v=onepage&q=lituanico&f=false S. 834].</ref><ref>Statut litewski. Zbior praw Litewskich od roku 1389 do roku 1529. — Poznań, 1841. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=nkhYAAAAcAAJ&q=lithuanico#v=snippet&q=lithuanico&f=false S. 119].</ref>. Вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]] ва [[Дамова|ўмове]] 1545 году з прускім герцагам [[Альбрэхт Гогенцолерн|Альбрэхтам Гогенцолернам]], пляменьнікам свайго бацькі Жыгімонта Старога, назваў беларускую мову «роднай», «нашай»: {{мова-la|vsque ut lingua Teutonica vocant Rogort, nostra vero vulgari Raigrod|скарочана}}<ref>Книга посольская Метрики Великого Княжества Литовского, содержащая в себе дипломатические сношения Литвы в государствование Короля Сигизмунда Августа (с 1545 по 1572 год). — Москва, 1843. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZmVcAAAAcAAJ&q=nostra+vero+vulgari+Raigrod#v=snippet&q=nostra%20vero%20vulgari%20Raigrod&f=false С. 7].</ref>. Тым часам Альбрэхт Прускі ва ўласным выкладзе той умовы азначыў гэтую мову літоўскай: «''Lithuanica vero volgari Raigrod''»<ref>Книга посольская Метрики Великого Княжества Литовского, содержащая в себе дипломатические сношения Литвы в государствование Короля Сигизмунда Августа (с 1545 по 1572 год). — Москва, 1843. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZmVcAAAAcAAJ&q=Lithuanica#v=snippet&q=Lithuanica&f=false С. 12].</ref>. Літоўскія паны-камісары (Вацлаў, біскуп жамойцкі; [[Рыгор Рыгоравіч Осьцік|Рыгор Осьцік]], кашталян віленскі; [[Аляксандар Хадкевіч (ваявода наваградзкі)|Аляксандар Хадкевіч]], ваявода наваградзкі; Ян Даманоўскі, пробст Віленскі; Мікалай Нарбут, капітан мазырскі) зьвярнулі ўвагу на неадпаведнасьць некаторых месцаў у лісьце прускага герцага да ліста вялікага князя, але абмінулі як нейкую неадпаведнасьць сьцьверджаньне, што «[[Райгорад|Райгрод]]» ёсьць назвай «''у народнай літоўскай мове''»<ref>Книга посольская Метрики Великого Княжества Литовского, содержащая в себе дипломатические сношения Литвы в государствование Короля Сигизмунда Августа (с 1545 по 1572 год). — Москва, 1843. С. 11—12.</ref>. У лістох [[Салямон Рысінскі|Салямона Рысінскага]] захаваліся ўпаміны пра эпіграму ў гонар Радзівілаў на «''народнай мове''» аўтарства [[Андрэй Рымша|Андрэя Рымшы]]<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Т. 1. — {{Менск (Мінск)}}, 2006. С. 480.</ref>, які падпісваў свае творы словам Ліцьвін<ref>Рагойша М. Псеўданім як фактар беларускай журналісцкай практыкі пачатку XX ст. (на матэрыяле перыядычных выданняў «Наша Доля» і «Наша Ніва») // Веснік Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. Куляшова. № 4 (25), 2006. С. 182.</ref> (у тым ліку беларускамоўны «На гербы яснавяльможнага пана… [[Фёдар Скумін Тышкевіч|Тэадора Скуміна]]»). Апроч таго, Салямон Рысінскі пераклаў вершы Андрэя Рымшы зь «''мясцовай мовы''» на лацінскую<ref>Латышонак А. [https://www.belreform.org/latyszonak_rysin.php Навуковыя крыніцы самаакрэслення Саламона Рысінскага як беларуса] // Рэфармацыя і грамадства: XVI стагоддзе: Матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі. — Мінск, 2005. С. 126—131.</ref>. [[Файл:Yermolin Chronicle.jpg|значак|Першая старонка [[Ярмолінскі летапіс|Ярмолінскага летапісу]]: «''Бысть [[Славянскія мовы|Словѣнскіи азыкъ]] отъ седмідесять і дву азыкъ едінъ… раззiдошася по земли и прозвашеся своимі имены, сѣдше на которомъ мѣстѣ… сѣдоша на Вислѣ рѣцѣ и прозвашася [[Палякі|Ляхове]], а инии [[Люцічы|Лютичи]], а инии Литва, а иніи Мазовшане, а инiи Поморяне''»<ref>ПСРЛ. Т. 23. — СПб., 1910. [https://books.google.by/books?id=hZdZAAAAcAAJ&pg=PP13&dq=%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8C+%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B8+%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A+%D0%B5%D0%B4%D1%96%D0%BD%D1%8A+%D0%BB%D1%8E%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B8+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjwlID25Pb8AhVc57sIHXOWBDsQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B8%20%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%20%D0%B5%D0%B4%D1%96%D0%BD%D1%8A%20%D0%BB%D1%8E%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 1].</ref>]] Такія эўрапейскія навукоўцы, як Гэртман Шэдэль у «Сусьветнай хроніцы» (1493 год)<ref name="Panucevic-2014-265">{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 265.</ref><ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/>, дырэктар [[Нюрнбэрг|Нюрнбэрскае]] гімназіі Ян Коклес Норык у «Дэкастыхоне» (1511 год){{Заўвага|{{мова-la|«Post Poloniam Lituania est spaciola quoque tellus verum paludibos sylvisque plurimum obducta… Lingua utuntur Sclavonica»|скарочана}}<ref>Jo. Coclei Norici Decastichon. In librum. Norinburgae, 1511, pp.Kv-K II — Inkunabel. Gymnasial Bibliothek zu Koeln, GB XI 490b, Panzer VII, 451, 86.</ref>}}<ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/>, Ян Багемскі ў працы «Звычаі ўсіх народаў» (1538 год){{Заўвага|{{мова-la|«Lithunia est Poloniae ad ortum connexa noningentorum millium passuum circuitu magna sui parte palustris plurimumque nemorosa… Sermo gentis, ut Polonis, Sclavonicus, hie enim sermo, quern latissime patet, ac plurimis quidem gentibus communis est…»|скарочана}}<ref>Omnium Gentium Mores, Leges et Ritus. Ex mulris clarissimis rerum scriptoribus a Joanne Boemo Aubano Teutonico nuper collecti et novissime recogniti. Antverpiae, 1538. P. 80v-81.</ref>}}<ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/> і аўстрыйскі дыплямат [[Жыгімонт Гербэрштайн]] у «Гісторыі Масковіі» (1549 год) пісалі пра Літву, як пра славянскі народ. Усе яны залічвалі літоўскую мову да [[славянскія мовы|славянскіх моваў]]<ref name="Stankievic-2003-639">Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 639.</ref>. Гісторык [[Вітаўт Чаропка]] зьвяртае ўвагу на тое, што самі ліцьвіны лічылі сябе за славянаў, пра што сьведчыць зробленая ў 1634 годзе заява жыхарам Маскоўскай дзяржавы, што яны зь імі «''людзі аднае веры Хрэсьціянскае, аднаго языка і народа Славенскага''»<ref>Труды и летописи Общества истории и древностей российских. Ч. 6. — Москва, 1833. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DTFjAAAAcAAJ&q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0+%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%22#v=snippet&q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%22&f=false С. 240].</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 44.</ref> (падобную заяву яшчэ ў 1600 годзе таксама зрабіў Леў Сапега перад [[Барыс Гадуноў|Барысам Гадуновым]]<ref>Журнал Министерства народного просвещения. Ч. 68, 1850. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=kx0ZAQAAIAAJ&q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0+%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83%22#v=snippet&q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83%22&f=false С. 112].</ref>). Жыгімонт Гербэрштайн, які наведваў Літву ў 1517—1526 гадох, пісаў: * «''…бізона ліцьвіны ў сваёй мове называюць „зубар“ (Suber{{Заўвага|Тым часам [[летувісы]] завуць гэтага зьвера ''stumbras''<ref name="Arlou-2012-160">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 160.</ref><ref name="Zajkouski-2009">[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj2/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F.html Літва гістарычная] // [[Наша слова|Наша Слова]]. № 26 (917), 1 ліпеня 2009 г.; № 27 (918), 8 ліпеня 2009 г.</ref>}})''»{{Заўвага|{{мова-la|«Bisontem Lithwani lingua patria vocant Suber, Germani improprie Aurox vel Urox»<ref>Sigmund von Herberstein. Rervm Moscoviticarvm Commentarii. — Antverpiae, 1557. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=iUphAAAAcAAJ&dq=Quae+fera+Lithwanis+sua+lingua+Loss&q=suber#v=snippet&q=suber&f=false P. 117].</ref>|скарочана}}}}; * «''…той зьвер, якога ліцьвіны ў сваёй мове называюць „лось“ (Loss), по-нямецку завецца Ellend („лось“ — нямецк.)''»{{Заўвага|{{мова-la|«Quae fera Lithwanis sua lingua Loss est, earn Germani Ellend, quidem Latine Alcem vocant»<ref>Sigmund von Herberstein. Rervm Moscoviticarvm Commentarii. — Antverpiae, 1557. [https://books.google.by/books?id=iUphAAAAcAAJ&pg=PA118-IA1&dq=Quae+fera+Lithwanis+sua+lingua+Loss&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwii8ueNhb70AhWB-qQKHTj7BbIQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Quae%20fera%20Lithwanis%20sua%20lingua%20Loss&f=false P. 118].</ref>|скарочана}}}}; * «''Гаспадар прызначае туды [ў Жамойць] ўрадоўцу [зь Літвы], якога ў сваёй мове яны [ліцьвіны] называюць „староста“ (Starosta)''»{{Заўвага|{{мова-la|«ex Lithvania a Principe Praefectus, quem sua lingua Starosta, quasi seniorem appellant praeficitur»<ref>Sigmund von Herberstein. Rervm Moscoviticarvm Commentarii. — Antverpiae, 1557. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=iUphAAAAcAAJ&dq=Quae+fera+Lithwanis+sua+lingua+Loss&q=suber#v=snippet&q=starosta%20lingua&f=false P. 119].</ref>|скарочана}}}}<ref name="Stankievic-2003-639"/>. Вэнэцыянскі дыплямат Марка Фаскарына ў 1557 годзе пісаў, што «''маскавіты размаўляюць і пішуць славянскай мовай, таксама як [[Харватыя|далматы]], [[Чэхія|чэхі]], [[палякі]] і ліцьвіны''»{{Заўвага|{{мова-it|«Questi Moscoviti parlano la lingua Schiavona, et scrivono nella stessa, siccome i Dalmatini, Bohemi, Polacchi et Lithuani…»|скарочана}}<ref>Historica Russiae Monumenta, ex antiquis exterarum gentium archivis et bibliothecis depromta ab A. J. Turgenevio, T. I. Nr. 135. — Petropoli, 1841. P. 149.</ref>}}<ref>Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 639—640.</ref>. Успрыманьнем у Польшчы ліцьвінаў (разам з русінамі) як народу славянскай мовы, этнічна блізкага палякам, тлумачыцца пасольская інструкцыя для [[Эразм Цёлак|Эразма Цёлка]] на перамовы з новаабраным папам [[Юліюс II (папа рымскі)|Юліюсам II]], выдадзеная ў 1504 годзе ў канцылярыі [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўства Польскага]], дзе сьцьвярджалася нібы «''землі Літоўскага княства спакон веку былі заселеныя палякамі''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 84, 113.</ref>. Тым часам у творах паэта і пісьменьніка [[Мікалай Рэй|Мікалая Рэя]], аднаго з заснавальнікаў [[Польская літаратура (рэнэсанс)|польскай літаратуры]], ліцьвіны гавораць па-беларуску (напрыклад, ліцьвін простага [[Стан (сацыяльная група)|стану]] зь верша «Litwin co pytał Polaka iako gi zową», выдадзенага ў 1562 годзе<ref>Rozprawy Akademii Umiejętności: Wydział Filologiczny. T. VIII, 1894. [https://books.google.by/books?id=bFIoAAAAYAAJ&pg=PA331&dq=rzek%C5%82+Litwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwisoP7b4t7zAhVI6qQKHfNUAHsQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=rzek%C5%82%20Litwin&f=false S. 331].</ref>). Як падкрэсьліваў польскі гісторык літаратуры і мовазнаўца [[Аляксандар Брукнэр]], «''калі [Мікалай Рэй] пазьней апісваў русінаў, яны гаварылі „па-літоўску“ (г.зн. па-беларуску; ліцьвін у яго заўсёды быў толькі беларусам), ніколі па-ўкраінску''»{{Заўвага|{{мова-pl|«[Mikołaj Rej] jeżeli później o Rusinach opowiadał, prawili mu po "litewsku" (tj. po białorusku; Litwin u nego zawsze tyle co Białorusin), nigdy po małorusku»|скарочана}}}}<ref>Brückner A. Mikołaj Rej: człowiek i dzieło. — Lwów, 1922. S. 7.</ref><ref>Brückner A. Mikołaj Rej. — Warszawa: PWN, 1988. [https://books.google.by/books?id=SKTqAAAAMAAJ&q=Miko%C5%82aj+Rej+litwin&dq=Miko%C5%82aj+Rej+litwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjn5Lee4N7zAhVrgP0HHScUAxkQ6AF6BAgCEAI S. 14].</ref>. Таксама польскі паэт {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вацлаў Патоцкі||pl|Wacław Potocki}} (1622—1696) у адным з сваіх твораў тлумачыў, што «''[[Бацьвіньне|boćwiny]] па-літоўску, па-нашаму ćwikły''»<ref>Potocki W. Ogrod fraszek. — Lwów, 1907. [https://archive.org/details/ogrodfraszek00potogoog/page/324/mode/2up?q=litewsku S. 324].</ref>. [[Файл:Книга, глаголемая по-гречески катехизис, по-литовски оглашение, русским же языком нарицается беседословие (1627, 1783).jpg|значак|Першая старонка катэхізісу {{nowrap|Л. Зізанія}} (перавыданьне 1783 году, [[Горадня]]): «''Книга, глаголемая по-гречески катехизис, по-литовски оглашение, русским же языком нарицается беседословие''»]] Апублікаваная ў 1578 годзе ў [[Кракаў|Кракаве]] [[Хроніка Эўрапейскай Сарматыі]] зазначала, што «''…усе іншыя найбольшыя і найхрабрэйшыя народы ўсходніх і паўночных краінаў, якія ўжываюць славянскую мову, ёсьць баўгары, басьнякі, сэрбы, …ліцьвіны, што пануюць размашыста, кашубы… чэхі, палякі, мазуры… Ва ўсіх гэтых краінах, ад Ледавітага акіяну… да Міжземнага і Адрыятычнага мораў, жывуць народы славянскай мовы… Хоць многія зь іх свой бацькоўскі спосаб жыцьця зьмянілі на звычаі іншых народаў. Гэтак басьнякі, баўгары, сэрбы, рацы і далматы перанялі звычаі туркаў і вугорцаў… Ліцьвіны, русіны і мазуры зблізіліся з палякамі… Па-за гэтым, аднак, усе яны, хоць расьсяліліся сярод іншых народаў, гутараць, асабліва ў вёсках, на сваёй роднай, хай сабе адметнай, славянскай мове''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 18—19.</ref>. Таксама пры апісаньні Масковіі паведамлялася, што «''іншыя славяне, якімі ёсьць палякі, чэхі, ліцьвіны (літва) ды іншыя, якія ад мовы рускай адрозьніваюцца, іншым імём цара называюць, адныя Krol, другія Korol, альбо Kral…''»{{Заўвага|{{мова-la|«cæteri autem Slavones vtpote Poloni, Bohemi, Lituani, et cæteri, qui ab idiomate Ruthenico diuersi sunt, alio nomine Regem appellant, scilicet Krol, alij Korol, et Kral»|скарочана}}<ref> Sarmatiae Europeae descriptio, quae regnum Poloniae, Lituaniam, Samogitiam, Russiam, Masouiam, Prussiam, Pomeraniam, Liuoniam, & Moschouiae, Tartariaeque partem complectitur. — Cracovia, 1578. [https://books.google.by/books?id=ULz4bTnQRRoC&pg=RA1-PA29&dq=lithwanice&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjT0tKVws3zAhVbSvEDHcDSCYIQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=kral&f=false Fol. 25].</ref>}}{{Заўвага|{{мова-pl|«Insi zaś Słowacy, iako są Polacy, Czechowie, Litwa, y insi, ktorzy od mowy Ruskiey są rożni inszym imieniem Cara zowią iedni Krolem drudzy Korolem albo Kralem...»<ref>Zbior dzieiopisow polskich, Т. 4. — Warszawa, 1768. [https://books.google.by/books?id=HvYvAAAAYAAJ&pg=PA523&dq=Cara+zowi%C4%85+iedni+Krolem+drudzy+Korolem+albo+Kralem&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiYusyoy87zAhVGSPEDHeBLBFwQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=Cara%20zowi%C4%85%20iedni%20Krolem%20drudzy%20Korolem%20albo%20Kralem&f=false S. 523].</ref>|скарочана}}}}. А ў дапоўненым польскамоўным выданьні 1611 году зазначалася, што «''…называе гэты танец русь і літва Korohodem''»{{Заўвага|{{мова-pl|«...zowie ten taniec Ruś y Litwa Korohodem»<ref>Kronika Sarmacyey Europskiey. — Krakow, 1611. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FxhhAAAAcAAJ&dq=y+Litwa+obuwie+sobie+plot%C4%85%2C+kt%C3%B3re+Litwa+lapciami&q=Korohodem#v=onepage&q=taniec&f=false S. 27].</ref>|скарочана}}}} і «''…як русь, і літва абутак сабе пляце, які літва называе Lapciami, а русь — Kurpiami''»{{Заўвага|{{мова-pl|«...iako Ruś y Litwa obuwie sobie plotą, które Litwa lapciami, Ruś kurpiami nazywa»<ref>Kronika Sarmacyey Europskiey. — Krakow, 1611. [https://books.google.by/books?id=FxhhAAAAcAAJ&pg=RA4-PA11&dq=y+Litwa+obuwie+sobie+plot%C4%85,+kt%C3%B3re+Litwa+lapciami&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwirgZfnxM7zAhU1SvEDHe--CFwQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=l%C3%A1p%C4%87i%C3%A1mi&f=false S. 11].</ref>|скарочана}}}}{{Заўвага|Разам з тым, у гэтым жа выданьні адзначалася, што {{мова-pl|«...y sam narod Litewski iasnie assernie abowiem wiele słow Lacinskich y Włoskich w iezyku ich przyrodzonym nayduie sie iako [[Дзевас|Dziewos]] po Litewsku a po Lacinie Deus Bog; Saulas, u nich Słońce a po Lacinie Sol; maja y Niemieckich słow w swey mowie niemało jako Kinig a u nich Kоnigos Xiaże. Maia y Greckich słow nieco w sobie <...> ale się w tych swych kraiach z [[Палямон (літоўскі князь)|Palemoniem]] zoszli»|скарочана}}. Паводле гісторыка і мовазнаўцы [[Мікалай Нікалаеў|Мікалая Нікалаева]], укладальніка акадэмічнага выданьня «Гісторыі беларускай кнігі», у той час пад назвай «літоўская мова» ўжо разумелася лучнасьць славянскіх і балтыйскіх дыялектаў у межах Вялікага Княства Літоўскага (палітычнай Літвы): «''у розных частках дзяржавы карысталіся сваімі дыялектамі „рускай“ ці „літоўскай“ мовы''», прытым «''асабліва адрозьніваліся дыялекты балтыйскія''»<ref>{{Літаратура/Гісторыя беларускай кнігі|1к}} С. 78.</ref>}}. Нямецкі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Герман Фаброніюс||de|Hermann Fabronius}} у сваёй этнаграфічнай працы 1614 году («Newe Summarische Welt-Historia…»; перавыдавалася ў 1627 годзе<ref>Fabronius H. Geographia historica. — Ketzel, 1627. [https://books.google.by/books?id=9o1BAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false S. 306].</ref>) зазначаў: «''Мова ў іх, у палякаў і ліцьвінаў — [[Вэнэды|вэндзкая]], у русінаў таксама, а ў прусаў нямецкая каля мора, усярэдзіне краіны — вэндзкая. У [[Лівонія|Лівоніі]], аднак, маюць часткова нямецкую, часткова асаблівую мову, але зь некаторымі словамі вэндзкага паходжаньня, як то „нябёсы“ называюцца па-славянску ''nebesih'', па-польску ''niebiessich'', па-лівонску ''debbessis''{{Заўвага|{{мова-lt|debesis|скарочана}} — воблака}}… „Імя“ называецца па-вэндзку або па-славянску ''imi'', па-польску ''imie''… але па-лівонску ''waarz''{{Заўвага|{{мова-lt|vardas|скарочана}} — імя}}. „Дзяржава“ называецца па-вэндзку ''Krailestuo'', па-польску ''Krolestuvo'', па-лівонску ''Walstibe''{{Заўвага|{{мова-lt|valstybė|скарочана}} — дзяржава}}… „Хлеб“ называе лівонец ''Mayse''{{Заўвага|{{мова-lv|maize|скарочана}} — хлеб}}… паляк і багемец — ''Chlieba»<ref>Fabronius H. Newe Summarische Welt-Historia vnd Beschreibung aller Keyserthum, Königreiche, Fürstenthumb, vnd Völcker heutiges Tages auff Erden. — Ketzel, 1614. [https://books.google.by/books?id=bT1VAAAAcAAJ&pg=PA396&dq=Debbessis&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwin0sO83Y_9AhUH36QKHS_hDiEQ6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=Debbessis&f=false S. 396].</ref>. [[Файл:Чэскі і рускі когут, валынскі півень, літоўскі пятух (1627, 1653).jpg|значак|Старонка слоўніка П. Бярынды (другое выданьне, Куцейна пад [[Ворша]]й, 1653 г.): «''Пѣтель: чэскі і рускі — когут, валынскі — півень, літоўскі — пятух''»]] Маскоўскі пісьменьнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Трыфан Карабейнікаў||ru|Коробейников, Трифон}} пры апісаньні свайго падарожжа празь Вялікае Княства Літоўскае адзначыў пра адно зь местаў: «''А поставил тое полату, живеть в ней костянтиновской жилец, судья, по-литовски [[войт|вой]], именем Скряга''»<ref>Православный Палестинский сборник. Т. 9, вып. 2. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=GcM7AQAAMAAJ&pg=RA1-PA76&dq=%D1%81%D1%83%D0%B4%D1%8C%D1%8F+%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%B2%D0%BE%D0%B9&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwityJ6Zib35AhUBh_0HHX1SD0QQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q&f=false С. 76].</ref>. У {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вайсковы статут Маскоўскай дзяржавы (1607)|вайсковым статуце Маскоўскай дзяржавы 1607 году|ru|Воинский устав (1607)}} зазначалася<ref>Устав ратных, пушечных и других дел, касающихся до воинской науки. Т. 1. — СПб., 1777. [https://books.google.by/books?id=fvtkAAAAcAAJ&pg=PA73&lpg=PA73&dq=%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%B8+%D0%BF%D0%BE+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8A,+%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%8A&source=bl&ots=pGqMudYDUC&sig=ACfU3U16i03ipvtTAPg7wX34h8B2NroklA&hl=be&sa=X&ved=2ahUKEwi96-63uL_zAhUYtKQKHd4MAbYQ6AF6BAgREAM#v=onepage&q&f=false С. 73].</ref>: «''…подобает большому Маршалке <…> держаши у себя книгу, именуемую по Француски ле Дроа, а по Немецки Спекулюм Саксоници юрис, а по Польски и по Литовски Статут, а по Руски судебник''»<ref>Савченко Д. А. Создание Соборного Уложения: исторический опыт модернизации отечественного законодательства // Вестник НГУЭУ. № 3, 2013. С. 211.</ref>. У скарзе жыхара [[Наўгародзкая зямля|Наўгародзкай зямлі]] да маскоўскага гаспадара [[Васіль Шуйскі|Васіля Шуйскага]] пра напад у 1610 годзе на вясельны паязд адзначалася, што нападнікі крычалі «''по-литовски: хапай, хапай, рубай, рубай''»<ref>Селин А. А. Об одной сельской свадьбе при царе Василии Шуйском // Мифология и повседневность. Вып. 2. Мат. науч. конф., 24-26 февраля 1999 г. СПб., 1999. С. 186—197.</ref>. У Актах [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] (запіс ад 1618 году): «''…выехали из деревни человек с пятнадцать, а на них магерки литовския, и почали им говорить по-литовски: не утекайте-де!''»<ref>Акты Московского государства. Т. 1. — СПб., 1890. С. 148.</ref><ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-234"/>{{Заўвага|Паводле маскоўскага дакумэнту 1621 году, «''показывал… тот литвин Федька [Яковлев [[Слуцак|слутчанин]]] проезжею память, писана по-литовски…''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 78.</ref>; у выпісе з дакумэнтаў Маскоўскай дзяржавы за 1658 год зазначалася пра [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|ўзятага ў палон]] беларуса: «''зовут де ево по-литовски Ян Мелешков, а во крещение Гришка Иванов сын''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 386.</ref>}}. У азбукоўніку спраўніка Маскоўскага друкарскага двара Давіда Замарая, складзеным у 1620-я гады, некаторыя словы зь беларускай мовы азначаліся як «''пословица литовская''», а сярод пераліку падобных моваў сьцьвярджалася «''словенъская же с литовскою и [[Чэская мова|чешскою]]''»<ref>Библиологический словарь и черновые к нему материалы. — СПб., 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=eGDPFo80qb0C&q=%22%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B6%D0%B5+%D1%81%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E+%D0%B8+%D1%87%D0%B5%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E%22#v=snippet&q=%22%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B6%D0%B5%20%D1%81%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E%20%D0%B8%20%D1%87%D0%B5%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E%22&f=false С. 312].</ref><ref name="Kovalenko-2018">Коваленко К. И. Азбуковник Давида Замарая как источник по русской лексикографии XVII века: дис. кандидат наук: 10.02.01 — Русский язык. — Санкт-Петербург, 2018. С. 179, 283, 397.</ref>. Увогуле, у азбукоўніках Маскоўскай дзяржавы XVI—XVII стагодзьдзяў пад літоўскай разумелася беларуская мова<ref>Будилович А. Общеславянский язык, в ряду других общих языков древней и новой Европы, Т. 2. — Варшава, 1892. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0IHT8FUv5gMC&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%28%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%BE-+%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20(%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%BE-%20%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5&f=false С. 11].</ref><ref name="Kovalenko-2018"/>. У 1655 годзе маскоўскі гаспадар [[Аляксей Міхайлавіч]] скардзіўся запароскім казакам на паклёпніцкія ў дачыненьні да Маскоўскай дзяржавы кнігі, якія за [[Ян Казімер|Янам Казімерам]] [[Паны-Рада]] надрукавалі ў розных местах «''на польскай і на літоўскай мовах''» ({{мова-ru|«на польском и на литовском языках»|скарочана}})<ref>Полное собрание законов Российской империи. Т. 1. — СПб., 1830. [https://books.google.by/books?id=AbZFAAAAcAAJ&pg=PA626&dq=%22%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8+%D0%BD%D0%B0+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%D0%B8+%D0%BD%D0%B0+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiT3LmXic38AhXOGewKHdkfCW8Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 618].</ref>. У дакумэнтах Маскоўскай дзяржавы адзначаецца «літоўскае пісьмо» (нароўні з «польскім пісьмом»<ref>Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA397&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=snippet&q=%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%20%D1%81%20%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&f=false С. 200, 215, 220, 226]</ref>, «лацінскім пісьмом»<ref>Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA397&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=snippet&q=%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%20%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20&f=false С. 205]</ref>, «грэцкім пісьмом»<ref>Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA397&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=snippet&q=%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE&f=false С. 635].</ref>, «нямецкім пісьмом»<ref>Русская историческая библиотека, издаваемая Археографической комиссией. Т. 21. — СПб., 1907. [https://books.google.by/books?id=rQA5AQAAMAAJ&pg=PA355&dq=%22%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22+%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4tYTfl7b8AhXxQvEDHQeBDLYQ6AF6BAgEEAI#v=snippet&q=%22%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%8A%20%D1%81%D1%8A%20%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 356, 875].</ref>, «швэдзкім (сьвейскім) пісьмом»<ref>Архив князя Воронцова. Кн. 24. — Москва, 1880. [https://books.google.by/books?id=ZpREAQAAMAAJ&pg=RA1-PA62&dq=%22%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwicnI-Y8bj8AhVKPuwKHQXmCecQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 62].</ref> ды іншымі, зь якіх рабіліся пераклады на расейскую мову): «''[[Рыгор Хадкевіч|Григорей Хоткевич]] … прислал … лист литовское писмо''»<ref>Сборник Императорского Русского исторического общества. Т. 71. — СПб., 1892. [https://books.google.by/books?id=ebsNAQAAMAAJ&pg=PA76&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjX9szvmbb8AhVph_0HHVXDB3UQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%20%D0%B8%22%20&f=false С. 76].</ref> або «''прислал … Григорей Александрович Ходкевич … лист, литовское писмо''»<ref>Сборник Императорского Русского исторического общества. Т. 71. — СПб., 1892. [https://books.google.by/books?id=ebsNAQAAMAAJ&pg=PA76&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjX9szvmbb8AhVph_0HHVXDB3UQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%20%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F%22&f=false С. 69].</ref> (1562 год), «''списано с литовского письма''» (1608 год)<ref>Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA397&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 397].</ref>, «''для литовского письма переводу''» (1635—1639 гады)<ref>Чтения в Императорском обществе истории и древностей российских. № 7. — Москва, 1848. [https://books.google.by/books?id=sW01AQAAMAAJ&pg=RA4-PA93&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi52M-3kLb8AhUzXvEDHeewDds4ChDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 93].</ref>, «''перевод с литовского письма''» (1653 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской Академией наук. Т. 2. — СПб., 1894. [https://books.google.by/books?id=93gyAQAAMAAJ&pg=PA311&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjl_JPjj7b8AhXsSvEDHdm6CVMQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 311].</ref>, «''в той церкви (у [[Сафійскі сабор (Полацак)|Полацкім Сафійскім саборы]])… пять сундуков с книгами печатными и с писмеными и со всякими литовскими письмами<ref>Сапунов А. П. Витебская старина. Ч. 2. — Витебск, 1885. [https://web.archive.org/web/20230107205921/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003904857?page=680&rotate=0&theme=white С. 278].</ref> <…> пять сундуков с рускими и с литовскими и с латынскими с розными книгами<ref>Сапунов А. П. Витебская старина. Ч. 2. — Витебск, 1885. [https://web.archive.org/web/20230107205921/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003904857?page=694&rotate=0&theme=white С. 292].</ref>''» (1654 год), «''два листа, писаны литовским писмом''» (1658 год)<ref>Дополнения к актам историческим, собранные и изданные археографической коммиссией. Т. 4. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?id=StFEAQAAMAAJ&pg=PA136&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiAteq8nbb8AhXKiv0HHYHxCrMQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 136].</ref>, «''прислал… из села Мигович Фадей Крыжевской вестовые писма на четырех листах литовским писмом''» (1686 год)<ref>Памятники дипломатических сношений древней России с державами иностранными. Т. 6. — СПб., 1862. [https://books.google.by/books?id=pH5QAQAAMAAJ&pg=PA1375&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiAteq8nbb8AhXKiv0HHYHxCrMQ6AF6BAgBEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 1375].</ref>, «''в списку с литовского письма''» (1688 год)<ref>Полное собрание законов Российской Империи с 1649 года. Т. 2. — СПб., 1830. [https://books.google.by/books?id=9nk-AQAAMAAJ&pg=PA934&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjl_JPjj7b8AhXsSvEDHdm6CVMQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 934].</ref>. Існуюць дакумэнтальныя сьведчаньні, што ў Пасольскі прыказ Маскоўскай дзяржавы адмыслова бралі людзей дзеля «''литовского письма''»<ref>Беляков А. В. Служащие Посольского приказа 1645—1682 гг. — СПб., 2017. [https://books.google.by/books?id=KDadDwAAQBAJ&pg=PA167&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjDkcr2-LX8AhUVH-wKHaJLCUoQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 167].</ref>. Увогуле, яшчэ ў 1918 годзе гісторык літаратуры і мовазнаўца [[Аляксандар Брукнэр]] зьвяртаў увагу на тое, што ў Маскоўскай дзяржаве беларуская мова афіцыйна вызначалася як «літоўская»<ref>Brückner A. Z niwy białoruskiej. — Kraków, 1918. [https://polona.pl/item/z-niwy-bialoruskiej,Njc4NTg4MjY/5/#info:metadata S. 4].</ref>. Гэты ж факт прызнаюць летувіскія аўтары {{Артыкул у іншым разьдзеле|Станіславас Лазутка||lt|Stanislovas Lazutka}}, [[Ірэна Валіканіце]] і [[Эдвардас Гудавічус]]: «''у канцылярыі вялікага князя маскоўскага дакумэнты, якія прыходзілі з ВКЛ, напісаныя на старабеларускай мове, вызначаліся як пісаныя „па-літоўску“''»{{Заўвага|У якасьці прыкладаў падаюцца вопісы архіваў маскоўскага гаспадара і пасольскага прыказа: «''Грамота <…> писана по-литовски''» (1502 год), «''Лист <…> писан по-литовски''» (1570 год) ды іншыя<ref>Описи Царского архива XVI века и архива Посольского приказа 1614 года / Под ред. С. О. Шмидта. — Москва: Изд-во вост. лит., 1960. С. 68, 73.</ref>}}<ref>Лазутка С., Валиконите И., Гудавичюс Э. Первый литовский статут. — Вильнюс, 2004. [https://books.google.by/books?id=jeg1AQAAIAAJ&q=po+litowski+Pisan&dq=po+litowski+Pisan&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjx2qfv0vX1AhXDQ_EDHSUyANgQ6AF6BAgEEAI С. 64].</ref>. Праваслаўны культурны дзяяч [[Ляўрэнці Зізані]], ураджэнец Вялікага Княства Літоўскага, выдаў у 1627 годзе на заказ патрыярха Вялікі [[катэхізіс]], у якім гэтак патлумачыў назву кнігі: «''Книга, глаголемая по-гречески катехизис, по-литовски оглашение, русским же языком нарицается беседословие''» і такім спосабам атаясамліваў літоўскую мову з [[Старабеларуская мова|старабеларускай]], а рускую — з [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]]. Праз год маскоўскі гаспадар [[Міхаіл I Раманаў]] пытаўся ў яго: «''По литовскому языку как вы говорите „собра“?''», на што асьветнік адказваў: «''Тожде и по литовскому языку „собра“''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-234"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-325"/>. Іншы культурны дзяяч і лексыкограф [[Памва Бярында]], ураджэнец Рэчы Паспалітай, таксама атаясамліваў літоўскую мову з старабеларускай: «''пѣтель'' (царкоўнаславянская мова)'': чэскі і рускі — когут, валынскі — півень, літоўскі ''(г.зн. па-старабеларуску)'' — пятух''»<ref name="Sviazynski-2006">Свяжынскі У. Праблема афіцыйнай мовы ВКЛ у літоўскай і ўкраінскай гістарыяграфіях // «Мова — Літаратура — Культура»: матэрыялы V Міжнароднай навуковай канферэнцыі (да 80-годдзя прафесара Льва Міхайлавіча Шакуна), Мінск, 16-17 лістапада 2006 года / Беларускі дзярж. ун-т; у аўтарскай рэдакцыі. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2007. С. 131.</ref>. Тым часам [[невель]]скі [[бургамістар]] Грыгоры Радзецкі (зь мянушкай Каваль), які перайшоў на бок [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] ў час [[Смаленская вайна|Смаленскай вайны]] 1632—1634 гадоў, апісваў, як змог падмануць [[Полацак|полацкую]] варту празь веданьне «літоўскай» мовы: «''И в острог вошедчи, литовских сторожей к себе приманил дву человек, — заговорил по-литовски, — и примоня их, и зарубил тех сторожей''»<ref>Малов А. В. Начальный период Смоленской войны на направлении Луки Великие — Невель — Полоцк до разгрома Полоцка 3 июня 1633 г. // Памяти Лукичева. Сборник статей по истории и источниковедению. — М., 2006. С. 166.</ref>. А ў 1633 годзе апякун [[збор]]а ў [[Сьвіслач (горад)|Сьвіслачы]] Станіслаў Пакаш прасіў даслаць яму сьвятара, «''які б гаварыў па-літоўску''» ({{мова-pl|«któryby umiał po litewsku»|скарочана}})<ref>Zarys dziejów powstania i upadku reformacji w Polsce. T. II. Cz. II. — Warszawa, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=kek_AQAAMAAJ&q=umia%C5%82+po+litewsku+#v=snippet&q=umia%C5%82%20po%20litewsku&f=false S. 223].</ref> (лучнасьць фактаў сьведчыць пра тое, што тут мелася на ўвазе адно беларуская мова<ref name="Kviatkouski-2025-100">Квяткоўскі М. Я. Самавызначэнне беларускамоўнага насельніцтва Горадзеншчыны і ваколіц у мінулых стагоддзях і Сакольшчыны ў сучаснасці // Acta Albaruthenica. Вып. 25, 2025. С. 100—101, 104.</ref>). [[Файл:Catechism by Peter Canisius in Belarusian.jpg|значак|Каталіцкі [[Катэхізіс|катэхізм]] на [[Старабеларуская мова|беларускай мове]], надрукаваны ў [[Вільня|Вільні]] ў 1585 годзе<ref>[[Генадзь Семянчук|Семянчук Г.]] [https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/arche/html/2005-2/siemiancuk205.htm Беларускі катэхізм ХVI ст.], [[ARCHE Пачатак]]. № 2, 2005.</ref>]] У 1649 годзе Віленская капітула (у складзе канонікаў Гераніма Сангушкі, Аляксандра Хадкевіча, Адама Копаця, Юрыя Валовіча, Андрэя Грыгаровіча ды іншых) пастанавіла прымаць у сэмінарыю [[Віленскае біскупства|Віленскай дыяцэзіі]] толькі моладзь, якая належным чынам ведала «''літоўскую мову''» ({{мова-la|linguae lituanicae|скарочана}})<ref>Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. — Kraków, 1914. [https://books.google.by/books?id=C_gKAAAAIAAJ&pg=PP7&dq=Fija%C5%82ek.+Uchrze%C5%9Bcijanienie+Litwy+przez+Polsk%C4%99+//+Polska+i+Litwa+w+dziejowym+stosunku.&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiom4-fv-z3AhUAS_EDHXgrAbMQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=maturos%20et%20linguae%20lituanicae&f=false S. 312].</ref>. Статут Віленскага біскупства 1669 году, укладзены біскупам [[Аляксандар Казімер Сапега|Аляксандрам Сапегам]], дазваляў даваць бэнэфіцыі толькі тым іншаземцам, якія ведалі «''літоўскую''» ({{мова-la|litvanica|скарочана}}) мову, і загадваў прамаўляць казані ў касьцёлах Віленскага біскупства (абыймала [[Віцебск]] і [[Мазыр]], але не абыймала Жамойці) паводле чаргі «''адну ў літоўскай мове, адну ў польскай''» ({{мова-la|«alteram in litvanica, alteram in polonica»|скарочана}})<ref>Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. — Kraków, 1914. [https://books.google.by/books?id=C_gKAAAAIAAJ&pg=PP7&dq=Fija%C5%82ek.+Uchrze%C5%9Bcijanienie+Litwy+przez+Polsk%C4%99+//+Polska+i+Litwa+w+dziejowym+stosunku.&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiom4-fv-z3AhUAS_EDHXgrAbMQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&q=alteram%20in%20litvanica&f=false S. 312].</ref><ref name="evkl-2010-131">[https://web.archive.org/web/20221004001720/http://vkl.by/articles/531 Віленскі сінод 1669] // {{Літаратура/ЭВКЛ|3к}} С. 131.</ref>. [[Файл:Widaw in German, Vilna in Italian, Wilenski in Lithuanian (Belarusian), Wilna in Polish, Vilne in French, Vilna in Latin (V. Coronelli, 1690) (2).jpg|значак|Фрагмэнт мапы ВКЛ ([[Вэнэцыянская рэспубліка|Вэнэцыя]], 1690 г.) з назвамі Вільні на розных мовах: ''Widaw'' на нямецкай, ''Vilna'' на італьянскай, ''Wilenski'' [горад, замак] на літоўскай (г. зн. беларускай), ''Wilna'' на польскай, ''Vilne'' на францускай, ''Vilna'' на лаціне<ref name="Briedis-2009">Briedis L. Vilnius: City of Strangers. — Central European University Press, 2009. P. 15.</ref>]] Гісторык мовы [[Сяргей Запрудзкі]] сярод сьведчаньняў называньня беларускай мовы «літоўскай», апроч Жыгімонта Гербэрштайна, Лаўрэція Зізанія і Памвы Бярынды, таксама прыводзіць аўтара лацінамоўнай польскай граматыкі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Статорыюс-Стоенскі|Пятра Статорыюса-Стоенскага|pl|Piotr Stoiński}}{{Заўвага|{{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Статорыюс-Стоенскі||pl|Piotr Stoiński}} пісаў пра існаваньне мазавецкага, рускага і літоўскага дыялектаў поруч з польскай мовай, разумеючы пад літоўскім дыялектам беларускую мову<ref name="Zaprudzki-2013"/>}} (XVI ст.), славацкага падарожніка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Даніэль Крман|Даніэля Крмана|uk|Даніел Крман}} і [[Пісар вялікі літоўскі|пісара вялікага літоўскага]] [[Удальрык Крыштап Радзівіл|Ўдальрыка Радзівіла]], які заклікаў да рэформы літоўскай граматыкі на фанэтычнай аснове (XVIII ст.)<ref name="Zaprudzki-2013">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 91—93.</ref>. Ён жа адзначае сярод тых, хто сьцьвярджаў, што ліцьвіны гаварылі на славянскай мове, апроч Гераніма Праскага, яшчэ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Паола Джовія Навакомскі|Паолу Джовію Навакомскага|uk|Паоло Джовіо}} і {{Артыкул у іншым разьдзеле|Конрад Геснэр|Конрада Геснэра|be|Конрад Геснер}}<ref name="Zaprudzki-2013-92">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 92.</ref>. Гісторык [[Андрэй Катлярчук]] зьвяртае ўвагу на тое, што гістарычных ліцьвінаў да шэрагу славянамоўных народаў таксама залічваў швэдзкі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёхан Гот Батвід||sv|Johannes Bothvidi}}{{Заўвага|{{мова-la|«Illyricam voco Linguam qua Sclavis, Croatis, Bohemis, Dalmatis, Polonis, Lithvanis, Russis, Muschovitis alias populi est communis»|скарочана}}}}<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 139, 142.</ref>, а першы [[Панславізм|панславіст]] [[Юры Крыжаніч]] пастанавіў у сваёй працы 1663 году: «''хачу выціснуць усіх іншаземцаў, узьнімаючы ўсіх дняпранаў, ляхаў, літоўцаў, сэрбаў, усякага, хто ёсьць сярод славянаў''»<ref>[[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 86.</ref>. Францускі палітык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Блез дэ Віжэнэр||pl|Blaise de Vigenère}} у сваім «Апісаньні Польскага Каралеўства» (1573 год) зазначаў пра жыхароў [[Падольле|Падольля]], што «''няма ніякага сумневу ў тым, што яны, падобна іншым, належаць да славянскага племені; бо і мова іхная, і норавы, і звычаі амаль тыя ж самыя, як у Русінаў, Валынян і Ліцьвінаў''»<ref>Блез де Виженер. [https://www.vostlit.info/Texts/rus14/Vizhener/text.phtml?id=395 Описание Польского Королевства] // Мемуары, относящиеся к истории Южной Руси. Вып. I (XVI ст.). — Киев, 1890.</ref>, падаваў прыклады славянскай мовы ліцьвінаў{{Заўвага|{{мова-fr|«le Bifons, que les Lithuaniens appellent Suber… Ellend est dict des Latins Alces, & des Polaques & Lituanies Loß»|скарочана}}<ref>La Description du royaume de Poloigne, et pays adiacens. — Paris, 1573. P. XXV—XXVI.</ref>}}, а таксама зазначаў пра Жамойць: «''толькі мова зусім не падобная, а таксама і тое, што там людзі тучнейшыя, ніж у Літве''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Toutefois il a esté tousiours fouz l'obeissance des Lithuaniens, & presque de mesmes façons de faire auec eux, sino que le langage n'est pas du tout semblable, & aussi que les personnes y sont de plus grande corpulence qu'e Lithuanie»|скарочана}}<ref>La Description du royaume de Poloigne, et pays adiacens. — Paris, 1573. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=58hWt2zphusC&q=Samogithie+Toutefois#v=snippet&q=Samogithie%20Toutefois&f=false P. XXVIII].</ref>}}. Далмацкі сьвятар і заснавальнік [[Паўднёваславянскія мовы|паўднёваславянскай]] гістарыяграфіі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Маўра Арбініч||hr|Mavro Orbini}} паведамляў у 1601 годзе, што «''русіны і ліцьвіны, асабліва ў гарадох, і сёньня прытрымліваюцца звычая хлопаць у далоні падчас танцу, прыпяваючы „Ладоні“''»{{Заўвага|{{мова-it|«Li Russi, e Lituani, massime nelle ville, ancor hoggi hano per costume, che mentre ballano, e percuotono una mano con l’altra, cantando replicano Ladone»|скарочана}}<ref>Il regno de gli Slavi, hoggi corrottamente detti Schiavoni. — Pesaro, 1601. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Fx3OntcdUkQC&q=Ladone#v=snippet&q=Ladone&f=false P. 54].</ref>}}, а саміх ліцьвінаў ён далучаў да славянскіх народаў<ref>Il regno de gli Slavi, hoggi corrottamente detti Schiavoni. — Pesaro, 1601. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=seZlAAAAcAAJ&q=Lituani+pur+natione+Slaua+#v=snippet&q=Lituani%20pur%20natione%20Slaua&f=false P. 8, 54].</ref>. Нямецкі пісьменьнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Якаб Борніц||en|Jakob Bornitz}} зазначаў у сваёй кнізе (1625 год): «''Іншыя народы, апроч германцаў, таксама ўжываюць напой зь мёду, які па-народнаму называецца Medonen, напрыклад, Мёд [Meth] у ліцьвінаў, русінаў, маскавітаў, палякаў''»{{Заўвага|{{мова-la|«Alii populi praeter Germanos utuntur etiam potu consecto ex melle, vulgo „Medonen“ vocant, „Meth“ puta Lithvani, Rutheni, Moscovitae, Poloni»|скарочана}}<ref>Tractatus politicus de rerum sufficientia in Rep. & Civitate procuranda. — Francofurti, 1625. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Aw1lAAAAcAAJ&q=Rutheni#v=snippet&q=Rutheni&f=false P. 96—97].</ref>}}. Нямецкі дыплямат {{Артыкул у іншым разьдзеле|Яган Георг Корб||ru|Корб, Иоганн Георг}} у дзёньніку свайго падарожжа 1698 году ў Масковію праз [[Прусія|Прусію]], Жамойць і Літву (у тым ліку сталіцу Вільню) пры апісаньні [[Жодзін]]а адзначыў, што свае заезныя двары ліцьвіны называюць «круг»<ref>Корб И. Г. Дневник путешествия в Московию. — СПб., 1906. [https://books.google.by/books?id=erw6AQAAMAAJ&pg=PA28&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi_68Pqj8LzAhVwRfEDHW48B7I4KBDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&f=false С. 28].</ref> ({{мова-la|«Diversoria sua Lithuani Krug appellant»|скарочана}}<ref>Korb J. G. Diarium itineris in Moscoviam perillustris ac… — Vienna, 1698. [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/55809-korb-j-g-diarium-itineris-in-moscoviam-perillustris-ac-ignatii-christophor-nobilis-domini-de-guarient-rall-ab-romanorum-imperatore-leopoldo-i-ad-tzarum-et-magnum-moscoviae-ducem-petrum-alexiowicium-anno-1698-vienna-1698#mode/inspect/page/38/zoom/4 P. 26].</ref>). На выдадзенай у 1690 годзе ў [[Вэнэцыянская рэспубліка|Вэнэцыі]] мапе Вялікага Княства Літоўскага падаваліся варыянты назваў асобных мясьцінаў на розных мовах, дзе для Вільні з пазнакай «''Lit''» (на літоўскай мове) падавалася славянская беларуская назва «Віленскі [горад, замак]» («Wilenski»)<ref name="Briedis-2009"/>. [[Файл:Udalryk Kryštap Radzivił. Удальрык Крыштап Радзівіл (1742-47).jpg|значак|[[Удальрык Крыштап Радзівіл|Удальрык Радзівіл]]]] У канцы XVII — пачатку XVIII ст. у сваіх неапублікаваных лацінамоўных курсах філязофіі шэраг кіеўскіх прафэсараў называлі беларускую мову «літоўскай» — ''Lit(h)uanica''<ref name="Zaprudzki-2013-92"/>. У падрыхтаваным у гэты ж час на паўднёвай [[Чарнігаў]]шчыне або на паўночнай [[Палтава|Палтаўшчыне]] зборніку вершаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Кліменці Зіноўіў|Кліменція Зіноўіва|uk|Зіновіїв Климентій}} беларуская мова таксама называецца літоўскай: «''О теслях або теж о плотника(х) по моско(в)скии(и): а о дейлидах по лито(в)ски(и)''»<ref name="Zaprudzki-2013-92"/>. У дакумэнтах Чарнігаўскай кансысторыі і [[Гетманшчына|Гетманшчыны]] (1735<ref>Тиханов Н. Н. Брянский говор // Сборник отделения русского языка и словесности Императорской академии наук. Т. 76. — СПб., 1904. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=C8MzAQAAMAAJ&dq=%22%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D1%8C+%D0%BF%D0%BE+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83%22&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83#v=snippet&q=%22%D0%BF%D0%BE%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83%22%20%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false С. 119].</ref>, 1761<ref>Древности. Т. 1, вып. 3. — М., 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=vb4KAAAAIAAJ&dq=%D0%BF%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83&f=false С. 37].</ref> і 1765<ref>Ділова документація Гетьманщини XVIII ст.: 3б. документів. — К., 1993. С. 200.</ref> гады) адзначалася пра [[ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў (беларусаў) Севершчыны]], што тыя «''гавораць па-літоўску''». У дакумэнце 1637 году, укладзеным у [[Бранск]]у, упамінаецца жыхар [[Канстантынопаль|Канстантынопалю]] ([[Асманская імпэрыя]]) пад турэцкім імём Рэзван, які «''…был литвин и взят в полон в турки… …родом литвин… …а по литовску зовут ево Ондрюшкам''»<ref>Труды Саратовской ученой архивной комиссии. Вып. 29. — Саратов, 1912. [https://books.google.by/books?id=XztDAAAAIAAJ&pg=RA1-PA66&dq=%22%D0%BF%D0%BE+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwif44b-sbD6AhUSzKQKHWQgA3kQ6AF6BAgLEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83&f=false С. 66]—68.</ref>. Паводле выдадзенай у 1899 годзе ў Вільні працы гісторыка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Венядзікт Плашчанскі|Венядзікта Плашчанскага|uk|Площанський Венедикт Михайлович}}, за часамі Рэчы Паспалітай дакумэнты на беларускай мове, якія паходзілі зь Літвы, ва Ўкраіне азначалі як пісаныя літоўскай мовай ({{мова-la|st. et idiom. lithuanico|скарочана}})<ref>Площанский В. М. Прошлое Холмской Руси. — Вильна, 1899. [https://books.google.by/books?id=s6vZ3kR-LJwC&pg=RA1-PA95&dq=idiom+lithuanico&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjp9s7CqoT2AhVR_rsIHe75DucQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=idiom%20lithuanico&f=false С. 95].</ref>. Апроч таго, ліцьвіны — беларусы, якія размаўляюць на роднай беларускай мове — сталі трывалым кампанэнтам украінскіх [[інтэрмэдыя]]ў XVIII стагодзьдзя<ref>Кабржыцкая Т., Рагойша У. [https://web.archive.org/web/20211023162716/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/92798/1/%D0%A2%D0%B0%D1%86%D1%86%D1%8F%D0%BD%D0%B0%20%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B6%D1%8B%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F,%20%D0%A3%D1%81%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%20%D0%A0%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B9%D1%88%D0%B0%20%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%20%D1%84%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%20%D0%B2%D0%B0%20%D1%9E%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85%20%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%D1%85%20%D0%A5V%D0%86%D0%86%D0%86%20%D1%81%D1%82..pdf Беларускі фальклор ва ўкраінскіх інтэрмедыях ХVІІІ ст.] // Фалькларыстычныя даследаванні. Кантэкст. Тыпалогія. Сувязі: зб. арт. Вып. 4 / пад нав. рэд. Р. Кавалёвай, В. Прыемка. — {{Менск (Мінск)}}: Бестпрынт, 2007. C. 206.</ref>, напісаных навукоўцам і пісьменьнікам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мітрафан Даўгалеўскі|Мітрафанам Даўгалеўскім|uk|Довгалевський Митрофан}}<ref>Rozprawy Wydziału Filologicznego. T. 14, 1891. [https://books.google.by/books?id=8-AfAAAAIAAJ&pg=PR18&dq=Litwin+czy+Bia%C5%82orusin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiy6pD_-t7zAhXJ-aQKHQ-EAPcQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=Litwin%20czy%20Bia%C5%82orusin&f=false S. XVIII].</ref> (які, магчыма, меў беларускае паходжаньне<ref name="Kabrzyckaja-2007">Кабржыцкая Т., Рагойша У. Феномен часу: драматургія Кіева-Магілянцаў як выява ўкраінска-беларускай культурнай супольнасці // Беларусь і беларусы ў прасторы і часе: зборнік да 75-годдзя прафесара Адама Мальдзіса / Грамадскае аб’яднанне «Міжнародная асацыяцыя беларусістаў», Польскі інстытут у Мінску. — {{Менск (Мінск)}}, 2007. С. 140―151</ref>), прафэсарам [[Кіева-Магілянская акадэмія|Кіеўска-Магілянскай акадэміі]] будучым [[магілёў]]скім япіскапам [[Георгі (Каніскі)|Георгіем (Каніскім)]] ды іншымі аўтарамі<ref>Гудзій М. [http://litopys.org.ua/ukrinter/int02.htm Українські інтермедії XVII—XVIII ст.] — Київ, 1960.</ref>. Выдадзены ў 1688 годзе «Геаграфічны слоўнік» {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эдмунд Богун|Эдмунда Богуна|en|Edmund Bohun}} паведамляў, што Літву мясцовыя жыхары (якіх аўтар адрозьніваў ад палякаў) называюць «Litwa»{{Заўвага|{{мова-en|«Lithuania, …called by the inhabitants, Litwa»|скарочана}}}}, а яе галоўныя месты — гэта [[Браслаў]], [[Берасьце]], [[Горадня]], [[Менск]], [[Магілёў]], [[Наваградак]], [[Полацак]], [[Трокі]], [[Вільня]] і [[Віцебск]]<ref>A Geographical Dictionary, Representing the Present and Ancient Names of All the Countries, Provinces, Remarkable Cities …: And Rivers of the Whole World: Their Distances, Longitudes and Latitudes. — London, 1688. [https://books.google.by/books?id=9AlmAAAAcAAJ&pg=PA72-IA284&dq=lithuanie+poloczk+witebsk&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiMiN693cn8AhUGzaQKHUS7CsA4ChDoAXoECAwQAg#v=onepage&q=lithuanie%20poloczk%20witebsk&f=false P. 71—72].</ref>. А ў 1693 годзе ў [[Лёндан]]е пабачыла сьвет ангельскамоўнае выданьне энцыкляпэдыі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Le Grand Dictionnaire historique|«Le Grand Dictionnaire historique»|en|Le Grand Dictionnaire historique}}, дзе таксама значылася, што жыхары Літвы называюць яе «Litwa» і што мова Літвы — славянскі дыялект ({{мова-en|«Lithuania <…> called by the inhabitants, Litwa; <…> Their language is a dialect of the Sclavonick»|скарочана}})<ref>Bohun E. A Geographical Dictionary, representing the present and ancient names of all the countries, provinces, remarkable cities … of the whole world … With a short historical account of the same, etc. — London, 1693. [https://books.google.by/books?id=ag5mAAAAcAAJ&pg=PA234&dq=lithuanians+litwa+language&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiTm4DC_8fzAhWgSvEDHe4NBJ84UBDoAXoECAsQAg#v=onepage&q=lithuanians%20litwa%20language&f=false P. 234].</ref>. У выдадзеным у Лёндане 34-м томе калектыўнай навуковай працы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Universal History (1747—1768)|«Universal History»|en|Universal History (Sale et al)}} (1762 год) зазначалася, што Літву карэнныя яе жыхары называюць «Litwa» ({{мова-en|«…Lithuania, called Litwa by the natives»|скарочана}})<ref>The Modern Part of an Universal History. Vol. XXXIV. — London, 1762. P. 409.</ref>, а таксама што Літва мяжуе з [[Расея]]й, [[Інфлянты|Інфлянтамі]], [[Валынь]]ню, [[Чырвоная Русь|Чырвонай Русьсю]], [[Польшча]]й, [[Падляшша]]м, [[Прусія]]й і [[Жамойць|Жамойцю]]<ref>The Modern Part of an Universal History. Vol. XXXIV. — London, 1762. P. 410.</ref>. Падобныя памежныя рэгіёны (з удакладненьнем у выглядзе Малой Польшчы — замест Чырвонай Русі і Польшчы) пазначаліся ў выдадзеным у [[Пэрт (Шатляндыя|Пэрце]] 13-м томе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Encyclopædia Perthensis|«Encyclopædia Perthensis»|en|Encyclopædia Perthensis}} (1806 год{{Заўвага|Перавыдаваўся ў Лёндане ў 1807 годзе і ў [[Эдынбург]]у ў 1816 годзе}}), дзе таксама адзначалася назва «Litwa» і тое, што мова Літвы — славянскі дыялект ({{мова-en|«Lithuania, or Litwa <…> The language is a dialect of the Sclavonic»|скарочана}})<ref>Encyclopaedia Perthensis; or, Universal dictionary of Knowledge. Vol. XIII. — London, 1806. P. 285.</ref>. А выдадзены ў 1765 годзе «Ўнівэрсальны гандлёвы слоўнік» францускага эканаміста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жак Савары дэ Брулён|Жака Савары дэ Брулёна|en|Jacques Savary des Brûlons}} паведамляў, што «''Літва: на літоўскай мове Litwa, <…> Вільня…: …на літоўскай мове Wilenski''»<ref>Bruslons J. S. Dictionnaire universel de commerce. — Copenhague, 1765. [https://books.google.by/books?id=P4ZdAAAAcAAJ&pg=PA573&dq=%22en+Lithuanien+Litwa%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj3uv6u3Mz8AhVD3qQKHeYVBNIQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22en%20Lithuanien%20Litwa%22&f=false P. 574]—575.</ref>. Таксама выдадзеная ў 1767 годзе энцыкляпэдыя нямецкага лексыкографа і эканаміста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Карл Гюнтэр Людовічы|Карла Гюнтэра Людовічы|en|Carl Günther Ludovici}} сьведчыла, што «''Літва, у літоўскай мове Litwa''»<ref>Ludovici C. G. Eröffnete Akademie der Kaufleute. — Liepzig, 1767. [https://books.google.by/books?id=ZV8UbjqzfeEC&pg=PA1509&dq=litwa+litawia&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjVysrkhs38AhWrhv0HHRNbDCkQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=litwa%20litawia&f=false S. 1509].</ref>{{Заўвага|Таксама знакамітая француская Энцыкляпэдыя ў артыкуле «Літва» (''Lithuanie'') пісала<ref>[[wikisource:fr:L’Encyclopédie/1re édition/LITHUANIE|Lithuanie]] // L’Encyclopédie, 1re éd. T. 9. — Neufchastel, 1765. P. 591—592).</ref>: «''Сучасная Літва абыймае дзевяць ваяводзтваў: а ўласна ваяводзтвы Вільні, Трокаў, Менску, Наваградку, Берасьця, Кіева, Амсьціслава, Віцебску і Полацку. Літва мае тытул вялікага княства, бо яна ўлучае ў сябе асобныя княствы, вельмі старажытныя <…> Там размаўляюць славянскай мовай, але вельмі перакручанай» ({{мова-fr|«On y parle la langue Esclavonne, mais fort corrompue»|скарочана}})}}. [[Файл:Disputatio medica inauguralis de Plica Polonica, Lithvanice Koltun, Polonice Gozdziec (1723).jpg|значак|Вокладка кнігі навукоўца Рэчы Паспалітай {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ян Фрыдэрык Бахстрам|Яна Фрыдэрыка Бахстрама|pl|Johann Bachstrom}}: «Уступны мэдычны дыспут пра Plica Polonica, па-літоўску Kołtun, па-польску Goździec», 1723 г.]] У прадмове да выдадзенай у 1704 годзе кнігі «Лексикон треязычный», аднаго з галоўных слоўнікаў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]], пісьменьнік і перакладнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фёдар Палікарпаў-Арлоў|Фёдар Палікарпаў-Арлоў|ru|Поликарпов-Орлов, Фёдор Поликарпович}}{{Заўвага|У рэдагаваньні і дапаўненьні «Лексикона треязычного» бралі ўдзел ураджэнец Рэчы Паспалітай {{Артыкул у іншым разьдзеле|Стэфан (Яворскі)||uk|Стефан (Яворський)}} і выпускнік Кіеўскай духоўнай акадэміі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Рафаіл (Краснапольскі)||uk|Рафаїл (Краснопольський)}}, а пры складаньні гэтага слоўніка Фёдар Палікарпаў-Арлоў карыстаўся рукапісным беларуска-лацінска-польскім слоўнікам XVII ст.<ref>Сперанский М. Н. Один из источников «Триязычного лексикона» Федора Поликарпова — рукописный белорусско-латинско-польский словарь XVII в. // Из истории русско-славянских литературных связей. — М., 1960. С. 205, 209.</ref>}} адзначыў літоўскую мову сярод славянскіх: «''Вместо же языка еврейскаго наш предпоставихом славенский, яко поистинне отца многих языков благоплоднейша. Понеже от него аки от источника неизчерпаема, прочиим многим произыти языком, сиречь польскому, чешскому, сербскому, болгарскому, литовскому, малороссийскому, и иным множайшым, всем есть явно''»<ref>Поликарпов-Орлов Ф. П. Лексикон треязычный, сиречь речений славенских, еллиногреческих и латинских сокровище. — Москва, 1704. [https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_004091708?page=9&rotate=0&theme=white]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Польскі езуіт, натураліст і фізіёграф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Габрыэль Жанчынскі||pl|Gabriel Rzączyński}} пісаў у 1721 годзе, што матэрыялы з драўніны дуба (а менавіта бочкі) палякамі мянуюцца «''Klepki''», а дошкі, зь якіх яны робяцца, завуцца ў ліцьвінаў [[Ванчас|«''Wanczos''»]], у немцаў «''Eichenebolen''» і ў [[Батавы|батаваў]] «''Planken''»<ref>Rzączyński G. Historia naturalis curiosa Regni Poloniae, Magni Ducatus Lithuaniae, annexarumque; Provinciarum, in tractatus XX divisa. — Сандамір, 1721. [https://archive.org/details/bub_gb_C_OVohJo2m4C/page/n204/mode/1up?q=Vanczos P. 187].</ref>. Навуковец [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ян Фрыдэрык Бахстрам||pl|Johann Bachstrom}} адзначыў на вокладцы выдадзенай у 1723 годзе кнігі, што {{мова-la|Plica Polonica|скарочана}} — гэта «''па-літоўску [[каўтун]]''» ({{мова-la|Lithvanice Koltun|скарочана}}). Таксама францускі прафэсар мэдыцыны {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жан Аструк||en|Jean Astruc}} у 1743 годзе (гэтая праца перавыдавалася ў 1755<ref>Astruc J. Traité des maladies vénériennes. T. 1. — Paris, 1755. [https://books.google.by/books?id=wla8PkLD8r8C&pg=PA345&dq=Koltun+Lithuanien&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwielamPtc78AhWeg_0HHUr8Dh8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Koltun%20Lithuanien&f=false P. 345].</ref> і 1773<ref>Astruc J. Traité des maladies vénériennes. T. 1. — Paris, 1773. [https://books.google.by/books?id=i7oscuxk3EoC&pg=PA304&dq=Koltun+Lithuanien&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwihh8-4uM78AhUP7KQKHYo1DyUQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=Koltun%20Lithuanien&f=false P. 304].</ref> гадох) зазначаў, што «''каўтун, у літоўскай мове Koltun''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Gozdziec en Polonois, signifie un Cloud, & Koltun en Lithuanien»|скарочана}}}}<ref>Traité des maladies vénériennes. T. 1. — Paris, 1743. [https://archive.org/details/b33021156_0001/page/344/mode/2up?q=%22en+Lithuanien%22 P. 345].</ref>, а таксама ў сваёй кнізе на лацінскай мове, выдадзенай у 1768 годзе: «''Koltun — літоўская назва для'' {{мова-la|Plica|скарочана}}»{{Заўвага|{{мова-la|«Koltun, hoc eft, Paxillus, nomen Lithuanicum Plicæ»|скарочана}}}}<ref>Astruc J. De morbis venereis libri novem. — Neapoli, 1768. [https://books.google.by/books?id=li9QR0lQ1SUC&pg=PA408#v=onepage&q&f=false P. 408].</ref>, «''koltun у літоўскай мове значыць'' {{мова-la|Paxillum|скарочана}}»{{Заўвага|{{мова-la|«Koltun, lithuanice Paxillum significant»|скарочана}}}}<ref>Astruc J. De morbis venereis libri novem. — Neapoli, 1768. [https://books.google.by/books?id=li9QR0lQ1SUC&pg=PA408#v=onepage&q=lithuanice&f=false P. 69].</ref>. Першы прафэсійны расейскі літаратар {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Сумарокаў||ru|Сумароков, Александр Петрович}} (1717—1777), прыводзячы назвы зямлі на розных мовах, зазначаў: «''По Трансильвански Йерде : по Персидски Земин : а о Славенском, Польском и Литовском и поминать не чево; ибо сии языки теже, что и наш''»<ref>Полное собрание всех сочинений в стихах и прозе покойного действительного статского советника, ордена св. Анны кавалера и Лейпцигского ученого собрания члена, Александра Петровича Сумарокова. Ч. X. — Москва, 1782. [https://books.google.by/books?id=33NdAAAAcAAJ&pg=PA128&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj1uraa38DzAhWoQ_EDHcgPAFo4tAEQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 128].</ref>. Нямецкі гісторык і мовазнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Готліб Зыгфрыд Баер||ru|Байер, Готлиб Зигфрид}} у сваёй працы «Geographia Russiae» (1747 год) зазначаў, што «''[[люцічы|вільцы]] — на літоўскай мове ваўкі''»{{Заўвага|{{мова-la|«Vilzi Lithuana lingua Lupi»|скарочана}}}}<ref>Commentarii Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae. T. X. — Petropoli, 1747. [https://books.google.by/books?id=1wBlAAAAcAAJ&pg=PA371&dq=GEOGRAPHIA+RVSSIAE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjP5__w08z8AhUJMewKHT7zDHEQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=vilzi%20Lithuana%20lingua%20&f=false P. 397].</ref>. Францускі лекар і натураліст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Люі Даніэль Арно дэ Наблевіль||fr|Louis Daniel Arnault de Nobleville}} у сваёй кнізе «Натуральная гісторыя жывёлаў» (1757 год) пісаў, што «''лось… у польскай, у літоўскай і ў рускай мовах — Loss або Lozzi''»<ref>Nobleville A. Histoire naturelle des animaux. — Paris, 1757. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tJ5E7CRUbtQC&dq=%22en+Lithuanien%22&q=lozzi#v=onepage&q=Ruffien&f=false P. 163].</ref>. Народжаны на [[Лідзкі павет|Лідчыне]] гісторык-археограф [[Мацей Догель]] у сваёй працы «Limites regni Poloniae & magni ducatus Litvaniae» (1758 год) пры апісаньні выгляду межавога знаку Вялікага Княства Літоўскага на граніцы з Маскоўскай дзяржавай зазначаў, што той «''па-літоўску''» называецца [[капец]] (''kopiec'')<ref>Dogiel M. Limites regni Poloniae & magni ducatus Litvaniae. — Vilane, 1758. [https://books.google.by/books?id=vb9KrnwvrboC&pg=PA89&dq=%22litewsku+kopiec%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiDsIqwtob9AhX0nf0HHcjRAAQQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22litewsku%20kopiec%22&f=false S. 89].</ref>. Выдадзены ў друкарні {{Артыкул у іншым разьдзеле|Замойская акадэмія|Замойскай акадэміі|pl|Akademia Zamojska}} «Каляндар польскі і рускі на рок панскі 1765», у пачатку якога зьмяшчалася прысьвячэньне [[Кухмістар вялікі літоўскі|кухмістру вялікаму літоўскаму]] [[Міхал Вяльгорскі|Міхалу Вяльгорскаму]] і ягонай жонцы Альжбеце з [[Агінскія|Агінскіх]], падаваў наступнае тлумачэньне да сельскагаспадарчай інфармацыі: «''hreczki (па-русінску), gryki (па-нямецку) альбо greczychy (па-літоўску)''»<ref>Estreicher K. Bibliografia polska. T. 15. — Kraków, 1897. [https://archive.org/details/bibliografiapols15estre/page/396/mode/2up?q=litewsku S. 396].</ref>. У камэнтарах да выдадзенага ў 1773 годзе францускага перакладу «Натуральнай гісторыі» {{Артыкул у іншым разьдзеле|Плініюс Старэйшы|Плініюса Старэйшага|be|Пліній Старэйшы}} адзначалася, што «''byl на [[Флямандзкая мова|флямандзкай мове]] значыць сякера, біла''{{Заўвага|[[Тлумачальны слоўнік беларускай мовы]] дае адным з значэньняў „''назва ўдарных частак прыладаў і машынаў''“, а [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы]] выводзіць беларускае „біла“ ад славянскага ''biti'' (біць), якое параўноўвае з [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкім]] bīhal 'сякера'}} [bila] ''на літоўскай мове значыць тое ж самае''»{{Заўвага|{{мова-fr|«car byl en Flamand, signifie une hache; bila, en Lithuanien, signifie la même chose»|скарочана}}}}<ref>Histoire naturelle de Pline traduite en françois. T. 6. — Paris, 1773. [https://books.google.by/books?id=JeyFTzG771cC&pg=PA134&dq=%22en+Lithuanien%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipvNe838z8AhXsy7sIHRIzCwE4FBDoAXoECAcQAg#v=onepage&q&f=false P. 134].</ref>. Гішпанскі езуіт і філёляг {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ларэнца Гервас||en|Lorenzo Hervás}} у 1784 годзе зазначаў, што «''літоўская мова вельмі падобная да польскай''» ({{мова-it|«il Lituano è molto affine a Polacco»|скарочана}}), а сам пералічваў яе як гаворку славянскай («ілірыйскай») мовы<ref>Catalogo delle lingue conosciute e notizia della loro affinita', e diversita'. — Cesena, 1784. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XQsJAAAAQAAJ&q=Lituano#v=snippet&q=Lituano&f=false P. 158—160].</ref>. Апошні кароль Рэчы Паспалітае [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] (які менаваў сябе «радавітым ліцьвінам») падчас наведваньня [[Нясьвіж]]у ў 1784 годзе зьвярнуўся да [[Караль Станіслаў Радзівіл «Пане Каханку»|Караля Станіслава Радзівіла]] «па-просту»: «''Пане гаспадару, каж віна даці, штоб у тваёй хаце ліха ня знаці''»<ref>Tyszkiewicz E. Nasze strony. Obrazek litewski. — Kraków, 1871. S. 15.</ref>. На [[Чатырохгадовы Сойм|Чатырохгадовым Сойме]] 1788—1792 гадоў віленскі земскі судзьдзя [[Тадэвуш Корсак]] прамаўляў «''зь літоўскім акцэнтам''», які ўражваў палякаў<ref>Юргайціс, Р. Парламенцкая дзейнасць паслоў з віленскага сойміка ў сойме Рэчы Паспалітай у 1717—1793 гг. // [[ARCHE Пачатак]]. 2011, № 6 (105). С. 109.</ref>. У канцы XVIII ст., ужо [[Расейская акупацыя Беларусі|за часамі расейскага панаваньня]], беларуская мова працягвала называцца літоўскай. Гэтак, прызначаны кіраваць новаўтворанай [[Менская япархія|Менскай япархіяй]] [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Урадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] [[Віктар Садкоўскі]], адданы гаспадыні [[Кацярына ІІ|Кацярыне ІІ]], пагражаў мясцовым прэзьбітэрам на [[Слуцак|слуцкім]] эпархіяльным зборы: «''Ja was skoreniu, zniszczu, sztob i jazyka nie było waszoho proklatoho litowskoho i was samych, ja was u zsyłki pozasyłaju, albo u sołdaty pooddaju, a swoich z zakordonu ponawożu''»<ref>Sakowicz E. Kościół prawosławny w Polsce w epoce Sejmu Wielkiego 1788—1792. — Warszawa, 1935. S. 79.</ref><ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-235">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 235.</ref><ref>{{Літаратура/Русіфікацыя: царская, савецкая, прэзыдэнцкая (2010)|к}} С. 5.</ref><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-325"/>. У 1806 годзе расейскі царкоўны гісторык, археограф і бібліёграф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Яўген (Балхавіцінаў)||ru|Евгений (Болховитинов)}}, камэнтуючы ў сваім «Гістарычным слоўніку аб расейскіх пісьменьніках» сьцьверджаньне [[Шыман Старавольскі|Шымана Старавольскага]] пра зробленыя [[Ян з Глогава|Янам з Глогава]] (настаўнікам [[Францішак Скарына|Францішка Скарыны]]{{Заўвага|Існуе вэрсія, што Францішак Скарына мог працягнуць і выдаць пераклад, распачаты яго настаўнікам Янам з Глогава<ref>Владимировас Л. Всеобщая история книги: Древний мир. Средневековье. Возрождение. — М.: Книга, 1988. С. 201.</ref>}}) пераклады кнігаў бібліі на «славянскую мову» — мову Вялікага Княства Літоўскага<ref>Яцухна В. Скарыназнаўчая спадчына Вацлава Ластоўскага // Спадчына Скарыны: да 500-годдзя беларускага кнігадрукавання : зб. навуковых артыкулаў : у 2 ч. Ч. 1 / рэдкал. : А. Ермакова (гал. рэд.) [і інш] ; М-ва адукацыі Рэспублікі Беларусь, Гомельскі дзярж. ун-т імя Ф. Скарыны. — Гомель : ГДУ імя Ф. Скарыны, 2017. С. 61.</ref> — адзначаў, што той напраўду перакладаў іх на літоўскую мову{{Заўвага|{{мова-ru|«Но оба они ошибаются по незнанию подлинного Словянского языка. Потому что Глоговенский переводил упомянутые книги не на Славянский, а на Литовский язык, на коем они и напечатаны в Кракове»|скарочана}}}}<ref>Друг просвещения. Ч. 1, 1806. [https://books.google.by/books?id=WCloAAAAcAAJ&pg=PA100&dq=%D0%B3%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjZ_7LQhoz0AhWsR_EDHamUA3oQ6AF6BAgCEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A&f=false С. 100].</ref>. Гэты ж аўтар у іншым сваім слоўніку (1827 год) азначаў «Катэхізіс вялікі» [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]] як ад пачатку «напісаны на літоўскай мове» ({{мова-ru|«писанный <…> на Литовском языке»|скарочана}})<ref> Словарь исторический о бывших в России писателях духовного чина греко-российской церкви. Т. 2. — СПб., 1827. [https://books.google.by/books?id=M91dAAAAcAAJ&pg=PA4&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%A3%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiGi9bxzY30AhU1SPEDHTyUCsI4lgEQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%A3%22&f=false С. 4].</ref>, такое азначэньне гэтага выданьня як укладзенага «на літоўскай мове» даў яшчэ ў 1822 годзе расейскі выдавец і філёляг {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікалай Грэч||be|Мікалай Іванавіч Грэч}}{{Заўвага|{{мова-ru|«Зизаний сочинил еще на Литовском языке большой Катихизис»|скарочана}}}}<ref>Опыт краткой истории руской литературы. — СПб., 1822. [https://books.google.by/books?id=kMFLAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 62].</ref>. У выдадзенай у [[Харкаў|Харкаве]] працы «Найноўшы нарыс правілаў расейскай граматыкі»<ref>Новейшее начертание правил Российской грамматики, на началах всеобщей основанных. — Харьков, 1810. С. 28.</ref> (1810 год) {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Арнатоўскі||uk|Орнатовський Іван}} называў беларусаў літоўцамі і сьцьвярджаў, што «''паўночна-заходняя частка Расеі запазычыла многа словаў, а яшчэ больш канчаткаў, уласьцівых мове літоўцаў''»<ref name="Zaprudzki-2013-96">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 96.</ref>. У [[бэрлін]]скім патэнце прускага караля [[Фрыдрых Вільгельм II|Фрыдрыха Вільгельма II]] (1797 год), які прызначаўся жыхарам [[Падзелы Рэчы Паспалітай|анэксаваных тэрыторыяў Рэчы Паспалітай]] (у тым ліку [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскага павету]] ВКЛ) і тычыўся «''польскіх і літоўскіх да гэтых часоў дзейных правоў, статутаў і канстытуцыяў''», зазначалася, што вытрымка з адпаведных крыніцаў права, калі яна «''на польскай або літоўскай мове была напісаная''» ({{мова-de|«in der Polnischen oder Litthauischen Sprache abgesasst ist»|скарочана}}, {{мова-pl|po Polsku lub po Litewsku napisana była|скарочана}}), мае мець нямецкі або лацінскі пераклад<ref>Novum Corpus Constitutionum Prussico-Brandenburgensium Praecipue Marchicarum, Oder Neue Sammlung Königl. Preußl. und Churfürstl. Brandenburgischer, sonderlich in der Chur- und Marck-Brandenburg, Wie auch andern Provintzien, publicirten und ergangenen Ordnungen, Edicten, Mandaten, Rescripten, Von 1796, 1797, 1798, 1799 und 1800. — Berlin, 1801. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10490389?page=588,589&q=Litewfku S. 1131—1134, 1151—1154]</ref>. У 1807 годзе нямецкі географ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Георг Гасэль||ru|Гассель, Георг}} у сваёй працы пра Расейскую імпэрыю<ref>Hassel H. Statistischer Abriss des Russischen Kaisertums nach seinen neuesten politischen Beziehungen. — Nürnberg — Leipzig, 1807. [https://books.google.by/books?id=irZfAAAAcAAJ&pg=PA92&dq=lithauer+sklaverei&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi-yPTizM78AhWE87sIHezVCFEQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=lithauer%20sklaverei&f=false S. 92].</ref> пісаў пра славянскі народ ліцьвінаў (літоўцаў), праваслаўных, якія жылі сярод палякаў у Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай і Віцебскай губэрніях і зазначаў, што яны карыстаюцца сваёй асобнай мовай<ref name="Zaprudzki-2013-95">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 95.</ref>. Ангельскі падарожнік Робэрт Джонстан адзначаў у дзёньніку сваёй вандроўкі Расейскай імпэрыяй, выдадзеным у 1815 годзе, што «''старажытная Літва''» пачынаецца ад мястэчка [[Ляды (Дубровенскі раён)|Лядаў]]<ref>Johnston R. Travels Through Part of the Russian Empire and the Country of Poland. — New York, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3n1CP801ukAC&dq=%22native+lithuanians+generally%22&q=%22native+lithuanians%22#v=onepage&q=liadi%20lithuania&f=false P. 328].</ref>, мясцовых сялянаў ён апісваў як «''карэнных літоўцаў''»<ref>Johnston R. Travels Through Part of the Russian Empire and the Country of Poland. — New York, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3n1CP801ukAC&dq=%22native+lithuanians+generally%22&q=%22native+lithuanians%22#v=snippet&q=%22native%20lithuanians%22&f=false P. 332].</ref>, а мясцовую мову называў «''літоўскім дыялектам''»<ref>Johnston R. Travels Through Part of the Russian Empire and the Country of Poland. — New York, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3n1CP801ukAC&dq=%22native+lithuanians+generally%22&q=%22native+lithuanians%22#v=onepage&q=lithuanian%20dialect&f=false P. 348].</ref>. [[Адам Міцкевіч]] (1798—1855), які паводле сьведчаньня свайго сучасьніка Максымільяна Маркса, размаўляў з каханай Марыляй Верашчакай па-беларуску, а свае першыя вершы, не напісаныя, а агучаныя ўслых, прамаўляў па-беларуску<ref>Корбут В. [https://www.polskieradio.pl/396/8226/Artykul/2810981,%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%81-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D1%8B%D1%9E-%D1%88%D1%82%D0%BE-%D0%9C%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87-%D1%81%D0%B2%D0%B0%D0%B5-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F-%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B-%D1%81%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%83 Маркс сведчыў, што Міцкевіч свае першыя вершы складаў па-беларуску], [[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]], 23 верасьня 2021 г.</ref>, і паводле гісторыка беларускай літаратуры [[Мікола Хаўстовіч|Міколы Хаўстовіча]], зрэдку называў мову сваіх твораў «ліцьвінскай»<ref>Хаўстовіч М. Наш Міцкевіч // XIX стагоддзе: Навукова-літаратурны альманах. Кн. 1. — {{Менск (Мн.)}}: БДУ, 2000. С. 3.</ref>, клапаціўся пра захаваньне і перадачу дзецям мясцовага вымаўленьня<ref>[[Станіслаў Станкевіч (кнігар)|Станкевіч С.]] Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі. — Вільня, 2010. С. 201.</ref>: {{Цытата|…няраз слухаючы нас, ён уздыхаў, што ў нас бясколерны, чужаземскі акцэнт. Ён бы хацеў чуць з нашых вуснаў мову сьпеўную, літоўскую, якая была яму мілейшая за ўсё. {{арыгінал|pl|…nieraz słycząc nas mówiących, wzdychał, że mamy akcent bezbarwny, cudzoziemski. On byłby chciał słyczeć w naszych ustach tę mowę spewną, litewską, która nadewszystko była mu miłą.}} |Gorecka A. Wspomnienia o Adamie Mickiewiczu. — Kraków, 1897. S. 76.}} У апублікаванай у 1840 годзе аповесьці «Панна Кацярына», дзе беларускамоўны селянін называе сябе ліцьвінам<ref name="Tygodnik Literacki-51-1840"/>, адзначалася, што іншыя народы пазнаюць ліцьвінаў паводле іх «''сьпеўнай мовы''»<ref name="Tygodnik Literacki-52-1840"/>. У кнізе «Ўспаміны яснавяльможнага пана Севярына Сапліцы, чашніка парнаўскага», напісанай выхаваным на [[Менскае ваяводзтва|гістарычнай Меншчыне]] [[Генрык Жавускі|Генрыкам Жавускім]], апавяданьне вядзецца ад імя «''прыроджанага ліцьвіна, [[Наваградак|наваградзкага]] [[Зямяне|зямяніна]]''», які наракае на тое, што ў час канфідэнцыйнай выправы праз [[Запароская Сеч|Запароскую Сеч]] да крымскага хана сын [[менск]]ага чашніка Міхал Ратынскі размаўляў «''па-літоўску''»<ref>Rzewuski H. Pamiątki pana Seweryna Soplicy, cześnika parnawskiego. — Lipsk, 1868. [https://books.google.by/books?id=WrwaAAAAYAAJ&pg=PA187&dq=%22ci%C4%85gle+z+litewska+co%C5%9B%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi9gYyusLqEAxUvg_0HHYdVC6EQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22ci%C4%85gle%20z%20litewska%20co%C5%9B%22&f=false S. 187].</ref> (г. зн. па-беларуску<ref>[https://pawet.net/library/v_literature/rzewuski/10/%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%B5%D1%87.html Запароская Сеч] // Жавускі Г. Успаміны Сапліцы. — {{Менск (Мінск)}}: Лімарыус, 2005. С. 361.</ref>), чым мог выдаць сваё паходжаньне<ref>[https://pawet.net/library/v_literature/rzewuski/10/%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%B5%D1%87.html Запароская Сеч] // Жавускі Г. Успаміны Сапліцы. — {{Менск (Мінск)}}: Лімарыус, 2005. С. 111—112.</ref>. Ляўрэат [[Нобэлеўская прэмія ў галіне літаратуры|Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры]] [[Генрык Сянкевіч]], які меў літоўскае паходжаньне і часта бываў на [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыне]], у сваім найбольш вядомым гістарычным рамане «[[Агнём і мячом (раман)|Агнём і мячом]]», напісаным у 1884—1888 гадох, апавядае пра літоўскага шляхціча Лонгіна Падбіпенту (у XVII ст. рэальны шляхецкі род Падбіпентаў валодаў [[Пліса (Віцебская вобласьць)|Плісай]] на [[Полацкае ваяводзтва|Полаччыне]]), які адзначаўся сваёй «''сьпеўнай літоўскай гаворкай''» і гаварыў з тыповым беларускім фрыкатыўным «г» (напрыклад, «''Słuchać hadko''»), што не ўласьціва ані палякам, ані летувісам. Тым часам іншы пэрсанаж раману зь імём «Жмудзін» адзначыўся летувіскімі выразамі: «''Padłas!''», «''Panas Kmitas»<ref>Гацак М. Беларускамоўныя літвіны Генрыка Сянкевіча // Вольнае Глыбокае. № 9 (725), 27 лютага 2014. С. 5.</ref>. [[Файл:Литовско-русский словарь, составленный в 1596 году Лаврентием Зизанием (1849).jpg|значак|Тытульны аркуш [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянска]]-беларускага слоўніка [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]] ў публікацыі 1849 году]] У 1836 годзе расейскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхаіл Пагодзін||ru|Погодині, Михаил Петрович}} пісаў пра Ўкраіну: «''Прыйшлі жа туды яшчэ пазьней літоўцы або беларусцы, з [[Гедзімін]]ам, і ўвялі ў пісьмовы ўжытак сваю мову''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Пришли же туда еще позднее Литовцы или Белорусцы, с Гедемином, и ввели в письменное употребление свой язык»|скарочана}}}}<ref>Погодин М. П. Записка о древнем языке русском // Известия Императорской академии наук по отделению русского языка и словестности. Т. 5, 1836. С. 82.</ref>{{Заўвага|Тым часам у афіцыйным часопісе Міністэрства народнай асьветы Расейскай імпэрыі за 1836 год прафэсар [[Маскоўскі ўнівэрсытэт|Маскоўскага ўнівэрсытэту]] гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сьнегіроў||ru|Снегирёв, Иван Михайлович}} у сваім артыкуле «Латинская синонимика в Германии», зьмешчаным у радзьдзел «Науки и словестность», прыводзіў варыянты славянскага слова «хлеб»: «''по Малорос. хлиб, на Польском по Варшавскому и Краковскому произношению хлиб, а по Литовскому хлеб (chleb)''»<ref>Журнал Министерства Народного Просвещения. 1836. Ч. 9. [https://books.google.by/books?id=3dljAAAAcAAJ&pg=PA470&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjUv6_5g9nzAhUpQvEDHYb9CtUQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%83&f=false С. 470].</ref>}}. Расейскі пісьменьнік і выдавец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Павел Сьвіньін||be|Павел Пятровіч Свін’ін}} у 1839 годзе адзначаў, што ўкраінская мова за [[Чарнігаў|Чарнігавым]] зьмяняецца на літоўскую ({{мова-ru|«Язык Малороссийский <…> за Черниговым изменяется в Литовский»|скарочана}})<ref>Картины России и быт разноплеменных ее народов : Из путешествий П. П. Свиньина. Ч. 1. — СПб., 1839. С. 313—314.</ref>. У 1841 годзе расейскі пісьменьнік і аўтар шматлікіх падручнікаў расейскай мовы Іван Пенінскі ў прадмове да трэцяга выданьня «Славянскай хрэстаматыі», у якое ён дадаў вытрымкі зь [[Літоўская Мэтрыка|Літоўскай мэтрыкі]], зазначаў<ref>Пенинский И. С. Славянская хрестоматия, или Избранные места из произведений древнего отечественного наречия. — СПб.: Тип. Деп. нар. прос., 1841. [https://books.google.by/books?id=DmJcAAAAcAAJ&pg=PR6&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjMw6W6or7zAhWKRfEDHaYZDYI4WhDoAXoECAsQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&f=false С. VI].</ref>: «''Бракавала таксама ранейшым выданьнях Хрэстаматыі артыкулаў, якія пазнаёмілі б выхаванца з мовамі Беларускай і Літоўскай, слушна названымі мовай Заходне-Рускай; і ў гэтых адносінах кніга папоўненая цяпер здавальняльна''» ({{мова-ru|«Недоставало также в прежних изданиях Хрестоматии статей, которые познакомили бы воспитанника с языками Белорусским и Литовским, страведливо названными языком Западно-Русским; и в этом отношении книга пополнена теперь удовлетворительно»|скарочана}}){{Заўвага|Гэтае ж сьцьверджаньне паўтараецца ў прадмове да чацьвертага выданьня (1843 год)}}. У 1849 годзе расейскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сахараў||ru|Сахаров, Иван Петрович}} апублікаваў [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянска]]-беларускі слоўнік [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]] пад назвай «Літоўска-рускі слоўнік» ({{мова-ru|«Литовско-русский словарь»|скарочана}})<ref>Сахаров И. П. Сказания русского народа. Т. 2. — СПб., 1849. С. 119.</ref>, у 1869 годзе ў часопісе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Филологические записки||ru|Филологические записки}} адзначалася: «''Слоўнік Л. Зізанія належыць да літоўскай пісьменнасьці. У ім славянскія словы, іншаземныя тлумачацца літоўскай мовай, бо і сам складальнік быў родам зь Літвы''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Словарь Л. Зизания принадлежит грамотности Литовской. В нем слова Славянские иностранные объясняются речью Литовскою потому что и сам составитель был родом из Литвы»|скарочана}}}}<ref>Филологические записки. Вып. 1, 1869. [https://books.google.by/books?id=n1lKAAAAcAAJ&pg=RA1-PA10&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE+%22%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiRkKWd_o30AhWdQ_EDHQz1D_04HhDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E&f=false С. 9].</ref>, а ў 1872 годзе пісьменьнік і пэдагог {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Чудзінаў||ru|Чудинов, Александр Николаевич}} пісаў пра слоўнік Л. Зізанія, што «''аўтар родам зь Літвы, таму ўсе тлумачэньні словаў ім робяцца на літоўскай мове''» ({{мова-ru|«Так как автор родом из Литвы, то и все объяснения слов им делаются на Литовском языке»|скарочана}})<ref>О преподавании отечественнаго языка: Очерк истории языкознания в связи с историей обучения родному языку, с приложением библиографического указателя. — Воронеж, 1872. [https://books.google.by/books?id=DdtdAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=%D0%9E%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%8A+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F&hl=ru&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 201].</ref>. Народжаны на [[Жамойць|Жамойці]] гісторык і археоляг {{Артыкул у іншым разьдзеле|Тадэвуш Валянскі||be|Тадэвуш Валянскі}} ў 1854 годзе залічваў літоўскую мову да славянскіх: «''…трэба валодаць веданьнем усіх найгалоўнейшых, прынамсі, цяпер яшчэ жывых гаворак славянскіх, якімі лічацца: руская, польская, чэская, сэрба-далмацкая, ілірыйская, вэнэдзкая альбо вэндзкая і літоўская''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…должно обладать знанием всех главнейших, по крайней мере, теперь ещё живых наречий славянских, которыми почитаются: русское, польское, чешское, сербо-далматское, иллирийское, венедское или вендское и литовское»|скарочана}}}}<ref>Воланский Т. [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9E%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2,_%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D1%8F%D1%81%D0%BD%D1%8F%D1%8E%D1%89%D0%B8%D1%85_%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%BD%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%8E_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8E/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B5 Описание памятников, объясняющих славяно-русскую историю] // Новые материалы для древнейшей истории славян вообще и славяно-руссов в особенности с лёгким очерком истории русов до Рождества Христова. Вып. I—III. — М., 1854; переизд.: СПб., 1995.</ref>. Паводле рапарту берасьцейскага судовага спраўніка, у 1863 годзе стараста сяла [[Малыя Зводы|Зводаў]] Павал Стальнік знайшоў пад сваім домам паўстанцкі ліст, «''надрукаваны простай літоўскай гаворкай''», то бок на беларускай мове{{Заўвага|{{мова-ru|«''письмо, печатанное простым литовским наречием''»|скарочана}}}}<ref>Восстание в Литве и Белоруссии 1863―1864 гг. — М., 1965. С. 374.</ref>. У часопісе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вестник Европы (1866—1918)|«Вестник Европы»|ru|Вестник Европы (1866—1918)}} (1866 год) гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фэактыст Хартахай||ru|Хартахай, Феоктист Авраамович}} адзначаў: «''у справах Літоўскага пасольскага прыказу захоўваецца ярлык [[Мэнглі I Гірэй|Мэнглі Гірэя]], перакладзены на тагачасную літоўскую мову. У гэтым ярлыку адзін татарскі ўрад [землямера] называецца адпаведным яму літоўскім урадам „[[каморнік]]а“''»{{Заўвага|{{мова-ru|«В делах литовского посольского приказа находится ярлык Менгли-Гирея, который переведен на тогдашний литовский язык. В этом ярлыке один татарский чин [землемера] назван соответствующим ему литовским чином „коморника“»|скарочана}}}}<ref>Хартахай Ф. Историческая судьба крымских татар (статья вторая) // Вестник Европы. Т. 2, 1866. [https://books.google.ru/books?id=FwYYAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA&f=false С. 213].</ref>. Этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхаіл Дзьмітрыеў||be|Міхаіл Аляксеевіч Дзмітрыеў}} у сваім «Зборніку песень, казак, абрадаў і звычаяў сялянаў Паўночна-Заходняга краю» (1869 год) зазначаў, што «''пахаваньне ў сялянаў Дзісьненскага і Вялейскага паветаў называецца літоўскім словам „хаўтуры“''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Похороны у простолюдинов Дисненского и Вилейского уездов называются Литовским словом „хаутуры“»|скарочана}}}}<ref>Дмитриев М. А. Собраніе пѣсен, сказок, обрядов и обычаев крестьян Сѣверо-западнаго края. — Вильна, 1869. [https://books.google.by/books?id=zwLkAAAAMAAJ&pg=PP7&dq=%D0%A1%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B5+%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%BA%D1%8A,+%D0%BE%D0%B1%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjmkeiLtcz5AhWD8LsIHcEID5EQ6AF6BAgHEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 211].</ref>. У 1875 годзе адзін з кіраўнікоў [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] [[Агатон Гілер]] зазначаў у сваёй кнізе пра гісторыю паўстаньня, што [[багун]] ({{мова-pl|Bagno|скарочана}}) завецца «''па-літоўску „bahun“''»<ref>Giller A. Polska w walce: zbiór wspomnie i pamitników z dziejów naszego wyjarzmienia. — Kraków, 1875. [https://archive.org/details/polskawwalcezbi00gilluoft/page/288/mode/2up?q=litewsku S. 288].</ref>. У 1881 годзе [[Крымскія татары|крымска-татарскі]] асьветнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ісмаіл Гаспрынскі||uk|Ісмаїл Ґаспринський}} зьвяртаў увагу на тое, што «''ўжо першае пакаленьне [[Беларускія татары|літоўскіх татараў]] гаварыла больш мовай маці, г. зн. па-літоўску, чым па-татарску, так што празь некалькі пакаленьняў татарская мова зьнікла з ужытку, і мова літоўская'' (г. зн. беларуская<ref>[[Ібрагім Канапацкі]], [https://belhistory.com/lang_bel-tatars.html?fbclid=IwY2xjawFxxx1leHRuA2FlbQIxMAABHS0BTrKHuISdVo6ytfjrneGQ7_PwjeX7SEjysTtNqYzmBT-Bw9AljPU5dw_aem_Oysw00mcgdnwiZ7OvxWDBA Мова беларускіх татар], Беларускі гістарычны партал, 2 лютага 2018 г.</ref>) ''стала нацыянальнай мовай тамтэйшых татараў''»{{Заўвага|{{мова-ru|«уже первое поколение литовских татарчат говорило больше языком матери, т.е. по-литовски, чем по-татарски, так что через несколько поколений татарский язык исчез из употребления, и язык литовский стал национальным языком тамошних татар»|скарочана}}}}<ref>Гаспринский И. «Русское мусульманство: Мысли, заметки и наблюдения мусульманина». — Симферополь, 1881. С. 28.</ref>. Украінскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Дзьмітры Багалей||uk|Багалій Дмитро Іванович}} тлумачыў у сваім навуковым артыкуле, апублікаваным у 1883 годзе ў гістарычна-этнаграфічным часопісе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Кіевская старина||uk|Кіевская старина}}, што тэрмін «сябрынны» ўтварыўся ад «''старажытнага літоўскага слова „сябар“''»<ref>Багалей Д. Займанщина в левобережной Украйне XVII и XVIII ст. // Киевская старина. № 12, 1883. [https://archive.org/details/kievskaya_starina_1883_12/page/n53/mode/2up?q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%22 С. 576].</ref>. Гісторык і краязнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сямён Пісараў||ru|Писарев, Семён Петрович}} у сваёй публікацыі ад 1897 году ўдакладняў, што старажытная частка (цэнтар) [[Смаленск]]у — Княская мясцовасьць — гістарычна называлася «''па-літоўску проста „[[Горад|места]]“''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…бывшей Княжеской местности, по-литовски просто: „места“»|скарочана}}}}<ref>Писарев С. П. Было ли перенесение мощей святых мучеников Бориса и Глеба из Вышгорода в Смоленск. — Смоленск, 1897. [https://books.google.by/books?id=Z2SsMAAC6BQC&pg=PA52&dq=%D0%B2%D1%8B%D0%B6%D0%B3%D0%BB%D0%B8+%D0%BC%D1%A3%D1%81%D1%82%D0%BE,+%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B8+%D0%B8+%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B8&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj09Jb_rb35AhVjMOwKHdHcDyQQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q&f=false С. 52].</ref>. У другой палове XIX стагодзьдзя датычна Асавецкага прыходу ([[Бабруйскі павет]]) адзначалася, што «''мова простанародная, літоўская, мяшаная з польскай''»{{Заўвага|{{мова-ru|«язык простонародный, литовский, смешанный с польским»|скарочана}}}}, датычна Седліскай воласьці ([[Ашмянскі павет (Віленская губэрня)|Ашмянскі павет]]) — «''гаворка, ужываная мясцовымі жыхарамі, беларуская або літоўская''», датычна Нарацкага прыходу — «''мясцовы народ размаўляе літоўскай гаворкай''»<ref>Яшкiн I. Да вытокаў моўнай сiтуацыi ў Беларусi: Матэрыялы для сацыялiнгвiстыкi, 50—80-я гг. XIX ст. // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. № 4, 1992. С. 208, 217, 219.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 73.</ref>. Захаваліся сьведчаньні, што яшчэ ў сярэдзіне XIX ст. на захадзе [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] мясцовыя жыхары называлі беларускую мову літоўскай<ref>Этнографический сборник, издаваемый Имп. Русским географическим обществом. Вып. 3. — СПб., 1858. С. 105.</ref><ref name="Kviatkouski-2025-100"/>{{Заўвага|Падобныя зьвесткі прыводзяцца ў трэцім томе выданьня «Живописная Россия» (1882 год)<ref>Живописная Россия. Т. 3. — СПб. — Москва, 1882. [https://books.google.by/books?id=D4U1AQAAMAAJ&pg=PA448&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj63IXp1cDzAhVcSfEDHTbbC084RhDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&f=false С. 448].</ref>: {{мова-ru|«Около Свислочи, Крынок, Яловки и м. Гродка живут уже настоящие (как называют там) „дзекалы“ или дэкалы со своим языком, называемым здесь литовским»|скарочана}}}}: {{Цытата|На ўсходзе і паўночным усходзе яна мяжуе з мовай уласна беларускай, якая ў мясцовых жыхароў называецца літоўскай. Гэтай мовай гавораць ужо каля [[Сьвіслач (горад)|Сьвіслачы]], [[Крынкі|Крынак]], [[Ялоўка|Ялоўкі]] і каля мястэчку [[Гарадок (Беластоцкі павет)|Гарадку]], пры якім сустракаюцца гэтыя два адценьні. {{арыгінал|ru|На востоке и северо-востоке он граничит с языком собственно белорусским, который у здешних жителей называется «литоуским». Этим языком говорят уже около Сьвислочи, Крынок, Яловки и около мест. Гродка, при котором втречаются эти два оттенка.}}|Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Вестник Императорского русского географического общества. Ч. 16. — СПб., 1856. С. 151. <br /> Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Этнографический сборник. Вып. 3. — СПб., 1858. С. 105.}} [[Файл:Lithuanian (1850).jpg|значак|Моўная мапа з этнаграфічнага атлясу ([[Лёндан]], 1850 г.): літоўская мова (''Lithuanian'') займае ўсю [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыю беларусаў]] (ад [[Горадня|Горадні]] да [[Смаленск]]у), [[Летувіская мова|жамойцкая мова]] (''Samogitian'') — этнічную тэрыторыю летувісаў]] Тым часам шырокае бытаваньне сярод беларусаў азначэньня ўласнай мовы як літоўскай (а ўласнай краіны — як Літвы) засьведчыў этнограф і фальклярыст [[Мікалай Янчук]] паводле вынікаў свайго падарожжа [[Менская губэрня|Менскай губэрняй]] у 1886 годзе<ref>Янчук Н. [https://www.prlib.ru/item/437605 По Минской губернии (заметки из поездки в 1886 году)]. — Москва, 1889. [https://books.google.by/books?id=G34hEAAAQBAJ&pg=PA26&dq=Po+litewsku+%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiNyOa8isPzAhVPRPEDHQkbDGYQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Po%20litewsku%20%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&f=false С. 25—26].</ref>: {{Пачатак цытаты}} Іншая цяжкасьць паходзіць ад таго, што на мясцовай мове, а пагатоў на польскай, нярэдка зьмешваюцца назвы «Беларусь» і «Літва», беларуская мова і літоўская{{Заўвага|Тут — у сэнсе «летувіская»|name="letuviskaja"}}… Спытаеце вы, напрыклад, якуюсьці мяшчанку, хто яна такая? — Polka [''г. зн. каталічка — паводле сьведчаньня Мікалая Янчука''{{Заўвага|«''У народзе існуе толькі падзел на рускіх і палякаў, але ня варта думаць, што адрознасьць сапраўды засноўваецца на нацыянальнасьці: гэта — падзел паводле веры''» ({{мова-ru|«В народе существует только подразделение на русских и поляков, но не следует думать, что различие действительно основано на национальности: это — деление по вероисповеданию»|скарочана}})<ref>Янчук Н. [https://www.prlib.ru/item/437605 По Минской губернии (заметки из поездки в 1886 году)]. — Москва, 1889. С. 24.</ref>}}], адкажа яна вам. — Адкуль родам? — Z Litwy. Як гавораць дома? — Po litewsku. Між тым пры высьвятленьні больш дакладных зьвестак выяўляецца, што ні сама яна, ні яе родныя ні слова не разумеюць па-літоўску{{Заўвага|Тут — у сэнсе «па-летувіску»|name="pa-letuvisku"}}, а гавораць вынятна па-беларуску. {{Канец цытаты}} Беларускі мовазнаўца [[Анатоль Літвіновіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што расейцы, украінцы, палякі ды іншыя народы часта называлі беларускую мову «літоўскай» яшчэ ў XIX стагодзьдзі<ref name="Litvinovic-2010">Літвіновіч А. Беларуская мова на старонках «Энцыклапедыі літоўскай мовы» // [[Наша слова]]. [http://pawet.net/ns/2010/32/%E2%84%96_32_(975).html № 32 (975)], 2010 г.</ref>. У 1839 годзе ўкраінскі і расейскі лінгвіст, гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Максімовіч||uk|Максимович Михайло Олександрович}} зазначаў, што беларускую мову дакладней называць літоўска-рускай і даваў наступнае тлумачэньне: ва Ўкраіне гэтую мову называюць проста літоўскай, а тых, хто ёй гаворыць — ліцьвінамі, адпаведна і [[Старадубскі павет|паўночна-заходняя частка Чарнігаўскай губэрні]], дзе гавораць па-беларуску, называецца ўжо Літвой<ref>Максимович М. А. История древней русской словесности. Кн. 1. — Киев, 1839. [https://books.google.by/books?id=rkVBAQAAIAAJ&pg=PA97&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwivxqmDrb7zAhVbQ_EDHUVbD8g4bhDoAXoECAcQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&f=false С. 97].</ref>. Тое, што вакол [[Гародня (Гараднянскі раён)|Гародні]] і [[Новае Места (Бранская вобласьць)|Новага Места]] гавораць ужо «па-літоўску», адзначаў яшчэ ў 1786 годзе ўкраінскі гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Апанас Шафорнскі||uk|Шафонський Опанас Филимонович}}<ref>Черниговского наместничества топографическое описание. — Киев, 1851. [https://books.google.by/books?id=z0pdAAAAcAAJ&pg=PA235&dq=%22%D1%82%D0%BE+%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BF%D0%BE+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiktNeF2Lr5AhUNtKQKHbX_BCAQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22%D1%82%D0%BE%20%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%BF%D0%BE%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22&f=false С. 233].</ref>. У 4-м томе часопісу {{Артыкул у іншым разьдзеле|Biblioteka Warszawska||pl|Biblioteka Warszawska}} за 1848 год захавалася сьведчаньне, што «''…палякі звычайна называюць беларускую (крывіцкую) мову літоўскай, а літоўскую{{Заўвага|Тут — у сэнсе „летувіскую“}} — жамойцкай''» ({{мова-pl|«…Polacy język biało-ruski (krzywicki) powszechnie nazywają litewskim, a litewski żmudzkim»|скарочана}}<ref>Biblioteka Warszawska. T. 4, 1848. [https://books.google.by/books?id=dm5lAAAAcAAJ&pg=PA435&dq=powszechnie+nazywaj%C4%85+litewskim,+a+litewski+%C5%BCmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiVhrLjkN70AhXB8rsIHZLnCOgQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=powszechnie%20nazywaj%C4%85%20litewskim%2C%20a%20litewski%20%C5%BCmudzkim&f=false S. 435].</ref>){{Заўвага|Сам аўтар нататкі (J. Szreder) лічыць, што гэтая замена нібыта адбываецца з прычыны «''невуцтва''» ({{мова-pl|«Tylko niewiadomość popełnić może taką zamianę»|скарочана}}). Тым часам у 1832 годзе народжаны на Жамойці сьвятар і мовазнаўца Калікст [[Касакоўскія|Касакоўскі]] абраў для сваёй граматыкі летувіскай мовы назву «Граматыка жамойцкай мовы» ({{мова-pl|Grammatyka języka żmudzkiego|скарочана}} або {{мова-lt|Kałbrieda leźuwio źiamaytiszko|скарочана}})<ref>Subačius G. Kalikstas Kasakauskis // Visuotinė lietuvių enciklopedija. T. IX (Juocevičius — Khiva). — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2006. P. 521.</ref>. А польскі гісторык літаратуры {{Артыкул у іншым разьдзеле|Караль Эстрэйхэр||pl|Karol Estreicher (starszy)}}, якога называюць «бацькам польскай бібліяграфіі», у сваёй «Bibliografia Polska» (1888 год) азначаў надрукаваны ў Кёнігсбэргу першы поўны пераклад Бібліі на летувіскую мову як «''жамойцкую біблію''», «''біблію ў жамойцкай мове''» ({{мова-pl|«Biblia Żmudzka», «w języku żmudzkim»|скарочана}})<ref>Estreicher K. Bibliografia Polska. T. IX. — Kraków, 1888. S. [https://books.google.by/books?id=d3JmAAAAcAAJ&pg=PA527&dq=w+jezyku+zmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi806izw-n1AhXF7rsIHbsaAFI4FBDoAXoECAkQAg#v=snippet&q=biblia%20%C5%BCmudzkim%20krolewiec&f=false 527], [https://books.google.by/books?id=d3JmAAAAcAAJ&pg=PA527&dq=w+jezyku+zmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi806izw-n1AhXF7rsIHbsaAFI4FBDoAXoECAkQAg#v=snippet&q=biblia%20%C5%BCmudzka%201735&f=false CCCXLI].</ref>}}. Польскі этнограф [[Оскар Кольбэрг]] пры апісаньні [[Падляшша]] (1890 год) зазначаў, што жыхары яго паўночнай часткі «''размаўляюць на дыялекце руска-літоўскім, набліжаным да беларускага, які тут проста называюць літоўскім''»<ref name="Kolberg-1890-359">Kolberg O. Mazowsze: obraz etnograficzny. Mazowsze stare. Mazury. Podlasie. Tom V. — Kraków, 1890. [https://books.google.by/books?id=k_pLxc6D2oMC&pg=PA359&dq=ruskolitewski&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjklvv7j675AhWyMewKHZJwAkYQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=ruskolitewski&f=false S. 359].</ref>. Народжаны ў ваколіцах [[Бельск Падляскі|Бельску]] віленскі доктар Людвік Чаркоўскі сьведчыў у сваёй этнаграфічнай працы (1907 год), што падляскія [[мазуры]] і русіны называюць беларускую мову «літоўскай», а яе носьбітаў — «ліцьвінамі»<ref name="Czarkowski-1907">Czarkowski L. Powiat Bielski w gub. Grodzieńskiej // Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. T. 1, 1907. [https://books.google.by/books?id=SaXQPv5oxykC&pg=PA98&dq=nazywa+lud+siebie+Litwinami&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwirvJL7jfT5AhUOy6QKHfpjD04Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q&f=false S. 97]—98.</ref>. [[Файл:Jan Stankievič. Ян Станкевіч (1920-29).jpg|значак|[[Ян Станкевіч]]]] Мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] ў сваім дакладзе пра старабеларускую мову, зробленым у 1893 годзе, прывёў некалькі назваў беларускай мовы, сярод якіх былі літоўская і літоўска-руская<ref name="Zaprudzki-2013-82">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 82.</ref>. Яшчэ ў 1825 годзе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн||be|Пётр Іванавіч Кёпен}} прапаноўваў называць беларускую мову літоўска-рускай<ref>Кеппен П. Рец. на: Калайдович К., Строев П. Обстоятельное описание славяно-российских рукописей, хранящихся в Москве в библиотеке графа Федора Андреевича Толстова // Библиографические листы, 19. Санкт-Петербург, 1825. С. 267—268.</ref> і абгрунтоўваў гэта тым, што ўкраінцы называлі беларускую мову літоўскай і што такі лінгвонім сустракаецца ў катэхізьме XVII ст. [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]]<ref>[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] Аб навуковай рэцэпцыі беларускай мовы ў Расіі ў першай палове ХІХ стагоддзя // Мовазнаўства. Літаратуразнаўства. Фалькларыстыка. XV Міжнародны з’езд славістаў (Мінск, 20-27 жніўня 2013 г.): Даклады беларускай дэлегацыі. Рэдкал. А. Лукашанец і інш. — {{Менск (Мінск)}}, Беларуская навука, 2013. С. 37—52.</ref>. Літоўска-рускую мову таксама згадвалі ў 1828 годзе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Качаноўскі||uk|Михайло Каченовський}}<ref>Каченовский М. О снимке жалованной грамоты Великого князя Литовского Витовта каноникам виленским // Вестник Европы. № 22, 1828. С. 146.</ref>, у 1829 годзе — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Павел Строеў||ru|Строев, Павел Михайлович}}<ref>Строев П. М. Обстоятельное описание старопечатных книг славянских и российских. — Москва, 1829. С. 6, 80, 120.</ref>, у 1842 годзе — [[Фёдар Шымкевіч]]<ref>Шимкевич Ф. Корнеслов русского языка, сравненного со всеми главнейшими славянскими наречиями и с двадцатью четырьмя иностранными языками: удостоен Демидовской премии / сост. Федором Шимкевичем. — СПб.: Тип. Имп. Акад. наук, 1842. [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/63236-ch-1-1842#mode/inspect/page/17/zoom/4 С. XVII].</ref>, у 1852 годзе — Фёдар Галатузаў<ref name="Zaprudzki-2013-85">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 85.</ref>, у 1878 годзе — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Каратаеў||be|Іван Пракопавіч Каратаеў}}<ref>Карский Е. Ф. Белоруссы. Т. 1. — Варшава, 1903. [https://books.google.by/books?id=Hbw6AQAAMAAJ&pg=PA411&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9+%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjh2qbZ5Yv0AhXIQvEDHQOfA30Q6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9%20%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%22&f=false С. 411].</ref>, у 1890 годзе — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пампей Бацюшкаў||uk|Батюшков Помпей Миколайович}}<ref>Батюшков П. Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=30dbAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A&f=false С. 159].</ref>. Назву «руска-літоўская мова» ({{мова-ru|«Русско-Литовский язык»|скарочана}}) у 1854 годзе ўжыў гісторык і бібліёграф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхаіл Палудзенскі||ru|Полуденский, Михаил Петрович}}<ref>Временник Императоркого московского общества истории и древностей российских. Кн. 19, 1854. [https://books.google.by/books?id=N35fAAAAcAAJ&pg=RA4-PA25&dq=%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9+%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi35r_4go70AhUvQfEDHSnyCdoQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A&f=false С. 25].</ref>. Назву «літоўска-славянская мова» ({{мова-ru|«литово-славянский язык»|скарочана}}) датычна беларускай мовы цытуе [[Мікалай Улашчык]] у біяграфічным нарысе [[Міхал Баброўскі|Міхала Баброўскага]]<ref>[[Мікалай Улашчык|Улащик Н. Н.]] Введение в изучение белорусско-литовского летописания. — М.: Наука, 1985. С. 41.</ref>. [[Файл:Vacłaŭ Panucevič. Вацлаў Пануцэвіч (1930-39).jpg|значак|[[Вацлаў Пануцэвіч]]]] У 1918 годзе прафэсар славянскіх моваў і літаратураў [[Бэрлінскі ўнівэрсытэт|Бэрлінскага ўнівэрсытэту]] [[Аляксандар Брукнэр]] апублікаваў артыкул «Зь беларускай нівы» ({{мова-pl|«Z niwy białoruskiej»|скарочана}}), дзе падкрэсьліваў, што гістарычная літоўская — гэта беларуская мова, якая была [[Афіцыйная мова|афіцыйнай мовай]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], што гістарычныя ліцьвіны — гэта беларусы, а гістарычная літоўшчына — гэта беларушчына: «''…па-літоўску г. зн. па-беларуску пісаныя ўсе літоўскія акты, хронікі, статуты… …ліцьвін, г. зн. беларус… …літоўшчына, г. зн. беларушчына…''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Tento białoruski język ma własną przeszłość, wcześniejszą nierównie i światlejszą niż mało- lub wielkoruski, ale pod obcą, litewską nazwą w niej się ukrywa. Był bowiem językiem urzędowym na całej Litwie; po litewsku; t. j. białorusku spisywano akty, kroniki, statuty; on pierwszy w druku się pojawił, równocześnie z polskim, w Biblii doktora Skoriny w Pradze i Wilnie około 1520 r. <…> Więc mógł sobie niegdyś tuszyć Litwin, t. j. Białorus, że mowa jego i narodowość na całej Litwie każdą inną wyprze — losy zrządziły inaczej: wyparła mowę jego, a zamieniła narodowość wszechpotężna polszczyzna. …w grodach zaś litewskich, od Wilna do Witebska, osiadało mieszczaństwo polskie, bo po polsku mówiące i myślące a litewszczyzna, t. j. białoruszczyzna kątem około monasterów i cerkwi się kupiła. Już w 15 w. w aktach litewskich (białoruskich) spotykasz gęste wyrazy polskie… W 16 w. czytają jeszcze białoruscy Chodkiewicze, Tryznowie, Pacowie, Tyszkiewicze, Sapiehowie, Dorohostajscy, Kiszkowie po białorusku, otrzymują z kancelarii wileńskiej dyplomy i listy białoruskie…»|скарочана}}}}<ref>Brückner A. Z niwy białoruskiej. — Kraków, 1918. [https://polona.pl/item/z-niwy-bialoruskiej,Njc4NTg4MjY/4/#info:metadata S. 3]—5.</ref>. У 1922 годзе прафэсар гісторыі [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] [[Фэлікс Канечны]] апублікаваў артыкул з прапановай тэрміналягічна аддзяляць летувіскую мову ({{мова-pl|język letuwski|скарочана}}) ад гістарычнай літоўскай (беларускай), а таксама Летуву ({{мова-pl|Letuwa|скарочана}}) — ад гістарычнай Літвы і летувісаў ({{мова-pl|Letuwini|скарочана}}) — ад гістарычных ліцьвінаў{{Заўвага|Падобнае тэрміналягічнае разьмежаваньне ({{мова-pl|Letuwisi, letuwiski|скарочана}}) прапаноўваў яшчэ ў 1916 годзе польскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Людвік Яноўскі||pl|Ludwik Janowski}}<ref>Janowski L. Litwa i Polska. — Lausanne, 1916. S. 5.</ref>, тым часам яшчэ ў 1837 годзе падобную назву народу ({{мова-ru|летувы|скарочана}}) выкарыстаў расейскі пісьменьнік зь [[Менскі павет|Меншчыны]] [[Фадзей Булгарын]]: {{мова-ru|«Все соседние народы Датчане, Германы, Скандинавы и Летувы или Литва <…> Славяне заняли часть земли, принадлежавшей древним Летувам, или Литве, в нынешней Пруссии, и часть Вендов даже смешалась с Летувами»|скарочана}}<ref>Булгарин Ф. Россия в историческом, статистическом, географическом и литературном отношениях. — СПб., 1837. С. 135, 149.</ref>}}: «''пасольства яго [Уладзіслава Ягайлы] у Кракаў (аб руцэ Ядвігі) не патрабавала перакладніка, бо яны выкарыстоўвалі беларускую мову. Тая мова вякамі лічылася „літоўскай“ і так нават часта называлася. У Польшчы нават ня ведалі пра існаваньне летувіскай мовы, пакуль яе не адкрыла парафіяльнае духавенства''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Poselstwo ego [Władysława Jagiełły] do Krakowa (o rękę Jadwigi) nie potrzebowały tłumacza, gdyż używały języka białoruskiego. Ten język uważany był przez wieki całe za „litewski“ i tak nawet często nazywany. W Polsce nawet nie wiedziano o istnieniu języka letuwskiego, aż dopiero odkryło go duchowieństwo parafjalne»|скарочана}}}}<ref>Koneczny F. Letuwa a Litwa // Przegląd Powszechny. Nr. 463, 1922. S. 41.</ref>. 18 сакавіка 1928 году гэтую прапанову абмяркоўвалі на паседжаньні Віленскага аддзелу [[Польскае гістарычнае таварыства|Польскага гістарычнага таварыства]], дзе Фэлікс Канечны выступіў зь лекцыяй «Этнаграфічная тэрміналёгія ў Вялікім Княстве Літоўскім», адзначаючы: «''у крыніцах часта ўпамінаецца літоўская мова, але маецца на ўвазе не летувіская мова, а беларуская. Афіцыйнай мовай у Вялікім Княстве Літоўскім была беларуская''»{{Заўвага|{{мова-pl|«W źródłach jest często mowa o języku litewskim, ale rozumieją one przez to nie język litewski, czyli letuwski, lecz białoruski. Językiem urzędowym w W. Ks. Lit. był język białoruski»|скарочана}}}}<ref>Ateneum Wilenskie. Z. 14, 1928. S. 215.</ref>. [[Файл:Вялікалітоўска-расійскі слоўнік (Greatlitvan-Russian Dictionary).jpg|значак|Вокладка [[Вялікалітоўска-расейскі слоўнік|Вялікалітоўска-расейскага слоўніка]] (1989 г.), які захоўваецца ў [[Бібліятэка Кангрэсу|Бібліятэцы Кангрэсу]]]] У 1927 годзе аўтар месячніку літаратуры і культуры Заходняй Беларусі «[[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні]]» Д. Масальскі паведамляў у сваім артыкуле: «''ведама, што ў мінуўшчыні звычайна як самі Беларусы так і чужнікі Беларусь называлі Літвой. Беларусаў — Ліцьвінамі а мову беларускую — мовай літоўскай, у малой меры гэтыя назовы захаваліся нат дагэтуль''»<ref name="Masalski-1927"/>. У 1926 годзе беларускі гісторык і мовазнаўца [[Ян Станкевіч]] на старонках віленскай газэты «[[Сялянская Ніва]]» зазначаў: ''«Вялікае значэньне мела імя Ліцьвін, Літва. Нашая мова часта завецца гэтым імем <…> Але нашыя продкі самі называлі сябе і далей па-старому: Крывіч, Ліцьвін, Крывія, Літва, мова крывіцкая, літоўская, руская»''<ref name="Stankievic-1926"/>. Пазьней ён папулярызаваў датычна беларускай мовы назву ''вялікалітоўская''{{Заўвага|А датычна Беларусі — назву ''Вялікалітва''}}, падрыхтаваў і выдаў на сродкі [[Вялікалітоўская фундацыя імя Льва Сапегі|Вялікалітоўскай (беларускай) фундацыі імя Льва Сапегі]] «Вялікалітоўска-расейскі слоўнік» ({{мова-en|Greatlitvan-Russian Dictionary|скарочана}}, {{мова-ru|великолитовско-русский словарь|скарочана}}), які захоўваецца ў найбуйнейшай у сьвеце [[Бібліятэка Кангрэсу|Бібліятэцы Кангрэсу]] [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]<ref>Мартыненка В. [https://knihi.com/Kastus_Travien/Bryhadny_hienieral.html Уводзіны]. Кастусь Травень. Брыгадны генерал, [[Knihi.com]]</ref>. А ў працах беларускага гісторыка [[Вацлаў Пануцэвіч|Вацлава Пануцэвіча]], які меў грунтоўную філялягічную падрыхтоўку і выдаваў у [[Чыкага]] навуковы часопіс «[[Litva]]», літоўская мова — гэта беларуская мова, як і ліцьвін — беларус, а Літва — Беларусь<ref name="Zlutka-1998">[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] [https://media.catholic.by/nv/n5/art16.htm Пра Вацлава Пануцэвіча] // [[Наша Вера]]. № 2, 1998.</ref>. У фундамэнтальным двухтомным падручніку «Беларуская мова» [[Валянтына Пашкевіч|Валентыны Пашкевіч]] ([[Таронта]], 1978 год) — першай практычнай граматыцы беларускай мовы [[Ангельская мова|па-ангельску]] — зазначаецца: «''літоўская мова была ўрадавай на ўсёй тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага… наш край праз больш, як паўтысяча гадоў зваўся Літвой, дзяржава — Вялікім Княствам Літоўскім, а нашыя прашчуры — ліцьвінамі''»<ref>Беларуская мова — Fundamental Byelorussian. — Toronto, 1978. С. 26.</ref>, што дадаткова сьцьвярджаецца ў пададзеным пры падручніку слоўніку: «''Лятува [Летува] — present-day Lithuania; Літва — Lithuania (old name of present-day Byelorussia [Belarus]); Жамойць — Samogitia — old name (lasting almost until the end of the 19th c.) of present-day Lithuania''»<ref>Беларуская мова — Fundamental Byelorussian. — Toronto, 1978. С. 26, 251, 271—272.</ref>. === Балтыйская (неславянская) літоўская мова === {{Асноўны артыкул|Жмогусы|Прускія летувісы|Жамойты|Аўкштайты}} [[Файл:Catechismus in preüßnischer sprach, gecorrigiret und dagegen das deüdsche.jpg|значак|Першая друкаваная летувіская кніга<ref name="Panucevic-271"/><ref>[[Павал Урбан|Урбан П.]] [https://knihi.com/Paula_Urban/U_sviatle_histarycnych_faktau.html У сьвятле гістарычных фактаў (У сувязі з брашурай Л. С. Абэцэдарскага)]. — Мюнхэн — Нью-Ёрк: БІНІМ, 1972.</ref> («''у прускай мове''»), выдадзеная дзеля [[Прускія летувісы|жамойтаў («прусаў»)]] [[Самбія|Самбіі]]. [[Каралявец|Кёнігсбэрг]], 1545 г.]] Уласна літоўскія князі і баяры, пакінуўшы ў XIV—XV стагодзьдзяў у сваіх перакладных [[Лацінская мова|лацінскіх]] і [[Нямецкая мова|нямецкіх]] граматах тузіны гутарковых беларускіх словаў і выразаў, не падалі ў іх ніводнага [[Балтыйскія мовы|балтыйскага слова]]{{Заўвага|Прытым, да прыкладу, хаця польская мова не была пісьмовай да XVI ст., ёсьць запісы ў сярэднявечных лацінамоўных крыніцах, якія падаюць прыклады польскай мовы і адназначна сьведчаць пра тое, што палякі размаўлялі на польскай мове, а запіс пра эстонскую мову сустракаецца яшчэ пад 1214 годам у хроніцы Генрыка Латвійскага: «лаўла, лаўла, паппі» («сьпявай, сьпявай, поп»)<ref name="Dajlida-2019-29">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 29.</ref>}}<ref name="Dajlida-2019-29"/>. Паводле некаторых летувіскіх аўтараў<ref>[https://web.archive.org/web/20211026153053/https://www.litviny.net/10801079-108010891090108610881080109510771089108210801093-1076108610821091108410771085109010861074.html Летувіская мова з гістарычных дакумэнтаў паводле адэпта тэорыі летувізму Томаса Бараноўскага]{{ref-ru}}</ref>, адным зь першых, хто пісьмова зафіксаваў такое балтыйскае слова, стаў італьянскі гуманіст [[Філіп Калімах]] (1437—1496). Ён быў асабістым сакратаром караля і вялікага князя [[Казімер Ягелончык|Казімера Ягайлавіча]] і ў сваім творы, прысьвечаным жыцьцю польскага кардынала [[Зьбігнеў Алясьніцкі|Зьбігнева Алясьніцкага]], дае зьвесткі пра звычаі і мову ліцьвінаў: «''…хвалілі [Ліцьвіны] лясы, камяні, аддалённыя месцы, азёры і розныя пачвары, асабліва вужаку{{Заўвага|Спэцыфічнае стаўленьне да вужакаў — агульная асаблівасьць беларускага і летувіскага фальклёру{{зноска|Wilson|2012|Wilson|27}}, прытым гісторык [[Андрэй Катлярчук]] зьвяртае ўвагу на тое, што ўшанаваньне вужакаў нельга зьвязваць вынятна з [[Балты|балтыйскай]] традыцыяй, бо «Вужыны кароль» — гэта цэнтральны пэрсанаж міталёгіі [[Лужычане|лужыцкіх сэрбаў]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 137.</ref>}}, які на іх мове мае назву „Gyvotem“''»{{Заўвага|{{мова-la|«Litifani … ante omnia serpentem, quem Gyvotem lingua sua dicunt»|скарочана}}<ref>Callimachus Buonacorsi P. Vita et mores Sbignei Cardinalis // Pomniki dziejowe Polski. T. 6. — Warszawa, 1961. P. 245.</ref>}} ([[летувіская мова|па-летувіску]] ''gyvatė'' — гэта 'зьмяя', тым часам у беларускай міталёгіі «жывойтамі» называюць яшчарак — «зьмеяў на чатырох кароткіх лапах»<ref>Клімковіч І. [http://pawet.net/library/history/bel_history/dk/45/%D0%A6%D0%BC%D0%BE%D0%BA_%D0%B7_%D0%AE%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D1%88%D1%87%D1%8B.html Цмок з Юбілейнай плошчы] // [[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]]. № 7, 2011. С. 96.</ref><ref>Мяцеліца К. У пошуках жывойта // [[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]]. № 12, 2015. С. 148—149.</ref>). Прытым сам Калімах выводзіў паходжаньне ліцьвінаў ад [[Кельты|кельтаў]], назву Літвы — ад невядомага слова ''Litifa'', а ўшанаваньне зьмеяў прыпісваў таксама «басфорцам», пад якімі хутчэй за ўсё разумеў [[Крымскія татары|крымскіх татараў]]<ref>Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі. У 6 т. Т. 2. Протарэнесанс і Адраджэнне / [[Сяргей Санько|С. Санько]] [і інш.] ; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т філасофіі. — {{Менск (Мінск)}}: Беларус. навука, 2010. С. 482—485.</ref>. [[Файл:Mazvydo katekizmas.jpg|міні|Катэхізм [[Марцінас Мажвідас|Мажвіда]] (1547 г.), які афіцыйна лічыцца ў Летуве першай друкаванай кнігай на летувіскай мове, тым часам [[Старабеларуская мова|па-беларуску]] яго азначалі як «''катэхізм па-жамойцку друкаваны''» (1580 г.)<ref name="Lebedys-1976-111">Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 111.</ref>]] У 1564 годзе польскі храніст [[Марцін Бельскі]], які адзначыўся супярэчлівымі зьвесткамі пра моўную сытуацыю ў Літве{{Заўвага|Мовазнаўца [[Ян Станкевіч]] зьвяртае ўвагу на сьцьверджаньне Марціна Бельскага, што [[пруская мова]] мае падабенства з мовай Літвы — той часткі Літвы, дзе гавораць [[куршаўская мова|куршаўскай мовай]] ({{мова-pl|«Rzecz Prusów podobna jest rzeczy Litwy, tej Litwy, która mówi językiem kurońskim»|скарочана}}). Такім спосабам польскі храніст фактычна разьмяжоўвае славянскую Літву зь яе балтыйская часткай, мову якой ён гэтым разам называе «куршаўскай»<ref>Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 651.</ref>. Сярод іншага, Марцін Бельскі яшчэ сьцьвярджаў, што «''Жамойты, а таксама Куршы, гавораць іначай, чым Літва''» ({{мова-pl|«Odmiennie mówią Żmódzinowie, takoż Kurowie, niż Litwa»|скарочана}}<ref>Słownik języka polskiego. T. 3. — Warszawa, 1814. [https://books.google.by/books?id=I1NRAAAAcAAJ&pg=PA977&dq=%C5%BBm%C3%B3dzinowie+bielski&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiXptHQq831AhVplP0HHTQQAuAQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%C5%BBm%C3%B3dzinowie%20bielski&f=false S. 977].</ref>)}}, у адказ на зьяўленьне [[Палямонавічы|легенды пра Палямона]] напісаў у сваёй [[Хроніка ўсяго сьвету|Хроніцы ўсяго сьвету]]: «''Зь літоўскай гаворкай мы ўсе добра знаёмыя, а як гавораць, быццам яна падобная на лацінскую. Мне так не здаецца, як у гэтых словах убачыш „Superatus hodie astus demonis, cum ipse sit cum suis demonibus ambiciosus“ — „Isgaleta Jauesti Kitristas velino / Kuri saua sutrine Lampse velina“''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Litewskiey mowy świadomismy wszyscy a iako powiedzaią żeby się zgadzała z Łacińską niezda mi się iako w tych słowiech obaczysz „Superatus hodie astus demonis, cum ipse sit cum suis demonibus ambiciosus“ „Isgaleta Jauesti Kitristas velino / Kuri saua sutrine Lampse velina“»|скарочана}}<ref>Kronika wszystkyego swyata. Wyd. 1564. S. 438.</ref>}}. З прычыны вялікай адрознасьці дэкляраванага «літоўскага» перакладу адпаведнай лацінскай фразы ад яе сапраўднага летувіскага перакладу ({{мова-lt|«Nugalėta jau šiandien velnio gudrystė, nors jis su savo demonais ir trokšta garbės»|скарочана}}) летувіскі мовазнаўца [[Зігмас Зінкявічус]] мусіў яшчэ ў 1996 годзе прызнаць, што пададзены Бельскім тэкст «''занадта дэфармаваны''»{{Заўвага|{{мова-it|«è troppo deformato»|скарочана}}}}<ref>Zinkevičius Z. Martynas Mažvydas e l’inizio della lingua scritta lituana // Res Balticae. 1996. P. 184.</ref>. [[Файл:Samogitia-Samaidae (W. Grodecki, 1558, 1570).jpg|значак|[[Жамойць]]: [[Жамойцкае староства|літоўская]] (''Samogitia'') і [[Малая Летува|пруская]] (''Samaidae''). {{nowrap|{{Артыкул у іншым разьдзеле|Вацлаў Градзецк|В. Градзецкі|pl|Wacław Grodziecki}}}}, 1570 г. (1558 г.)]] Апроч таго, летувіскія гісторыкі і мовазнаўцы, а таксама тыя<ref>[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/47/%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D1%9E_%D0%92%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC.html Літоўская мова ў Вялікім Княстве Літоўскім] // Палітычная сфера. № 16—17 (1—2), 2011. С. 115—143.</ref>, хто іх цытуе, спрабуюць спасылацца на пэўныя сьведчаньні, у якіх не ўдакладняецца, што памянёная там «літоўская» ёсьць неславянскай (балтыйскай) або, увогуле, датычыцца [[Летувіская мова|жамойцкай (летувіскай) мовы]]: [[Файл:Lingua Samogitica (1690).jpg|значак|Надрукаваны ў Вільні ў 1690 годзе пераклад [[Папа|папскай]] булы на летувіскую мову, якая ў дакумэнце называецца «жамойцкай мовай» ({{мова-la|Lingua Samogitica|скарочана}}). Прызначаўся да чытаньня ў парафіях [[Жамойцкае біскупства|Жамойцкага біскупства]], якое ахоплівала ня толькі [[Жамойцкае староства]], але і [[Упіцкі павет|Ўпіцкі павет]], жыхароў якога за Расейскай імпэрыяй назвалі «[[Аўкштайты|аўкштайтамі]]» — «верхнімі або ўласнымі літоўцамі»]] * Лацінскі ліст вялікага князя [[Вітаўт]]а да імпэратара [[Жыгімонт Люксэмбурскі|Жыгімонта Люксэмбурскага]] 1420 году, у якім паведамляецца, што слова [[Жамойць]] «''перакладаецца ў літоўскую як „ніжняя зямля“''» ({{мова-la|«ideo Szomoyth vocatur, quod in lythwanico terra inferior '''interpretatur'''»|скарочана}}). ** Меркаваньне летувіскіх аўтараў пра тое, што Вітаўт пісаў, нібы слова Жамойць «''па-літоўску азначае „ніжняя зямля“''», зьняпраўджваецца ўласна зьместам ліста (пры адэкватным яго перакладзе з лацінскай мовы). Пагатоў у тым жа лісьце Вітаўт ужывае «''народнае''» слова «гайны», што азначае логвы ({{мова-la|«indagines, alias in vulgari hayn»|скарочана}}): паводле [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы|Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]], «''гайно — 'бярлога, логава'''»<ref>{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 18.</ref>. Таксама Вітаўт двойчы ўжывае славянскія тэрміны (''Szomoyth'', ''Somoyth'' — {{мова-be-old|Жомойть|скарочана}}) у называньні Жамойці і [[жамойты|жамойтаў]] (хоць у тагачасных лацінскіх тэкстах да іх дастасоўвалі назвы ''Samogitia'' і ''Samogiti''), кажучы, што іх гэтак называлі «''ў літоўскай мове''»<ref name="Urban-2001-105-106">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 105—106.</ref>. Апроч таго, пра сваю «''гутарковую''» мову Вітаўт ясна сьведчыў і ў іншых лістох, напрыклад, у лісьце [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Віленскай катэдры]] 1423 году, дзе ўпамінае «''простанародную''» (''vulgariter'') меру «лукно шасьціпяднае» (''lukno szescipedne'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 63, 208—209.</ref>. * Успамін Вітаўта пра тое, што на [[Луцак|Луцкім]] зьезьдзе манархаў у студзені 1429 году ён зьвярнуўся да [[Ягайла|Ягайлы]] «па-літоўску» ({{мова-la|«nos vero in lithwanico diximus ad vos»|скарочана}})<ref name="Urban-2001-106">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 106.</ref>. ** Хоць сам гэты ўпамін нічога ня кажа пра зьмест той «літоўскай» мовы, аднак захаваліся сьведчаньні, што асабістае ліставаньне паміж Вітаўтам і Ягайлам вялося на беларускай мове<ref name="Urban-2001-107">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 107.</ref>. * Паведамленьне храніста [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]] пра тое, што ў 1440 годзе вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера Ягайлавіча]], які нарадзіўся і выхоўваўся ў [[Кракаў|Кракаве]], па прыбыцьці ў Вільню мясцовыя князі і баяры [[Алелька Ўладзімеравіч]], [[Васіль Пуцята]], [[Юры Сямёнавіч Гальшанскі|Юры Сямёнавіч]], [[Іван Манівід|Івашка Манівідавіч]] і [[Пётар Мантыгердавіч|Пятрашка Мантыгердавіч]] навучалі літоўскай мове і звычаям ({{мова-la|«Pauci qui remanserant, odio et arte Lithuanorum tempore succedente exclusi sunt, veriti, ne native affect plus esset Polonis quam Lithuanis affectus, officials Lithuanos adiungung et ipsum linguam et mores suos instruunt»|скарочана}}). ** Пра славянскі характар той «літоўскай» мовы кажа ўжо сам пералік асобаў. Адметна тое, што Пятрашка Мантыгердавіч прысьведчыў у 1434 годзе наданьне для Віленскай катэдры зямель у Медніцкай, Дубінскай, Лынгменскай і Няменчынскай валасьцях, дзе ўпаміналіся снасткі, «''па-народнаму „язы“''» (''vulgariter jazi''){{Заўвага|Паводле [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы|Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]], «''Ез — 'перагародка, якую ставяць рыбакі на рацэ з праходам, у якім расстаўляюць нерат' <...> (гл. таксама яз)''»<ref>{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 184.</ref>, таксама шэраг прыкладаў ужываньня гэтага слова ў форме «яз» падае [[Гістарычны слоўнік беларускай мовы]]<ref>{{Літаратура/ГСБМ|37к}} С. 300.</ref>}}, а ў 1449 годзе ён прысьведчыў наданьне для касьцёла ў Дубінках, дзе ўпаміналася «''сядзіба або інакш „дварэц“''» (''allodium alias dworecz'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 176—177.</ref>. ** Увогуле, падобныя спробы з боку летувісаў атаясаміць усякі гістарычны ўпамін «літоўскай мовы» менавіта зь летувіскай мовай адзначаліся ўжо ў пачатку XX ст., калі [[Міхал Піюс Ромэр]] з спасылкай на летувіскае выданьне «Lietuvis» за 1907 год сьцьвярджаў, нібы апошні афіцыйны дакумэнт па-летувіску склалі ў [[Белая Царква (Кіеўская вобласьць)|Белай Царкве]] ваявода кіеўскі [[Адам Кісель]], ваявода смаленскі [[Юры Караль Глябовіч|Юры Глябовіч]], [[Стольнік вялікі літоўскі|стольнік]] [[Вінцэнт Корвін-Гасеўскі|Вінцэнт Гасеўскі]] і падсудак браслаўскі Міхал Касакоўскі{{Заўвага|Гэты «''ліст на літоўскай мове''» ўпамінаецца ў працы польскага гісторыка XVII ст. {{Артыкул у іншым разьдзеле|Лаўрын Ян Рудаўскі|Лаўрына Яна Рудаўскага|pl|Wawrzyniec Jan Rudawski}}: {{мова-la|«Quibus enim rationibus persuaderent surenti multitudini, se legatos et commissarios esse, quos ubique iuris gentium praerogatiua securos reddit, communicatis itaque in unum confiliis, in quo tunc rerum et fortunae articulo versarentur, Ianussio duci Radiuilio Lituana lingua secretis literis scripserunt»|скарочана}}<ref>Historiarum Poloniae ab excessu Vladislai iv ad pacem Olivensem vsque libri ix, seu, Annales regnante Ioanne Casimiro Poloniarum. — Varsaviae et Lipsiae, 1755. [https://books.google.by/books?id=SjtD6h1inW0C&pg=PA85&dq=%22lituana+lingua%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiq9oGDqsL5AhVR6LsIHZSjBNIQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=lingua&f=false P. 85].</ref>}}. Абсурднасьць гэтага сьцьверджаньня паказаў яшчэ ў 1912 годзе гісторык [[Лявон Васілеўскі]]<ref>Wasilewski L. Litwa i Białoruś: przeszłość — teraźniejszość — tendnecje rozwojowe. — Kraków, 1912. S. 157.</ref>. На пашыраную ўжо ў тыя часы «манію» ўглядаць у кожным літоўскім паводле назвы мовы гістарычным дакумэнце жамойцкую мову зьвяртаў увагу ў 1918 годзе гісторык літаратуры і мовазнаўца [[Аляксандар Брукнэр]] («''…сёньняшні літваман гатовы падумаць, што тое пра яго жамойцкую гаворку мова; нават… у „літоўскім“ лісьце русіна Кісяля ўгледзелі помнік жамойцкай мовы''»)<ref>Brückner A. Z niwy białoruskiej. — Kraków, 1918. [https://polona.pl/item/z-niwy-bialoruskiej,Njc4NTg4MjY/5/#info:metadata S. 4]—5.</ref>. * Лічба [[гданьск]]іх мяшчанаў, якія ў 1492 годзе прыбылі ў Вільню дзеля сустрэчы з [[Казімер Ягайлавіч|Казімерам Ягайлавічам]] і [[Паны-Рада|Панамі-Радаю]] і ў час перамоваў сутыкнуліся з польскай, літоўскай і рускай мовамі ({{мова-de|«Daruff wart manchfaldig handelt gehat itzundt Polnisch, itzundt Lithows, itzundt Reuszch»|скарочана}}). * Два наказы аналягічнага зьместу вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] намесьніку [[Жыжмары|жыжмарскаму]] ад 3 жніўня 1511 году (''«Вялелі есма ў таго касьцёла жыжмарскага меці каплана, што бы ўмеў па­літоўскі казаці, і містра»'') і [[Эйшышкі|эйшыскаму]] плябану ад 27 студзеня 1524 году ({{мова-la|«…presbyteros idoneos, quorum saltem unus idiomate Lithuanico praedicare populo Dei bene sciat et debeat»|скарочана}}). ** Раней за памянёныя наказы, у верасьні 1501 году [[Віленскія біскупы|віленскі біскуп]] [[Войцех Табар|Альбэрт Табар]] атрымаў ад вялікага князя [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] грамату, паводле якой змог на свой погляд прызначаць ксяндзоў, пажадана такіх, якія б валодалі «літоўскай гаворкай»{{Заўвага|У той час набажэнствы і казаньні спраўляліся на лацінскай мове}}. У грамаце пералічвалася 28 парафіяльных касьцёлаў [[Віленскае біскупства|Віленскага біскупства]], у тым ліку ў [[Ліда|Лідзе]], [[Беліца|Беліцы]], [[Быстрыца|Быстрыцы]], [[Слонім]]е, [[Валожын]]е, [[Краснае|Красным Сяле]], [[Маладэчна|Маладэчне]], [[Радашкавічы|Радашкавічах]], [[Койданава|Койданаве]], а таксама тры касьцёлы на [[Падляшша|Падляшшы]] (у [[Гонядзь|Гонядзі]] і ваколіцах). Апроч відавочна нелетувіскага геаграфічнага ахопу, гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на тое, што гэтая пажаданая ў тым часе «моўная рэформа» не пакінула ніякіх сьлядоў, якія б маглі пацьвердзіць факт ужываньня жамойцкай (летувіскай) мовы ў набажэнствах ня толькі пералічаных, але ўвогуле, хоць якой парафіі<ref name="Urban-2001-32-33">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 32—33.</ref>. Увогуле жа, пра тое, што ў [[Віленскае біскупства|Віленскім біскупстве]] пад літоўскай разумелася не балтыйская мова, таксама сьведчыць статут гэтага біскупства ад 1669 году, які забараняў даваць [[Бэнэфіцыя|бэнэфіцыі]] іншаземцам, якія ня ведаюць ''літоўскай'' ({{мова-la|litvanica|скарочана}}) мовы, і загадваў прамаўляць казані ў касьцёлах дыяцэзіі паводле чаргі «''адну ў літоўскай мове, адну ў польскай''» ({{мова-la|«alteram in litvanica, alteram in polonica»|скарочана}})<ref>Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. — Kraków, 1914. [https://books.google.by/books?id=C_gKAAAAIAAJ&pg=PP7&dq=Fija%C5%82ek.+Uchrze%C5%9Bcijanienie+Litwy+przez+Polsk%C4%99+//+Polska+i+Litwa+w+dziejowym+stosunku.&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiom4-fv-z3AhUAS_EDHXgrAbMQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&q=alteram%20in%20litvanica&f=false S. 312].</ref><ref name="evkl-2010-131"/>. * Запіс пад 1529 годам у [[Мэтрыка Вялікага Княства Літоўскага|Мэтрыцы Вялікага Княства Літоўскага]], дзе судовы выканаўца Васіль Бялянін (пра якога вядома толькі, што ён «русін» з ВКЛ без удакладаньня — зь [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускай]] або з украінскай яго часткі) засьведчыў, што баярын гаспадарскі Пятро Сумарок, які быў перасяленцам першага або другога пакаленьня з занятай маскоўскім гаспадаром Смаленскай зямлі<ref>Религия и русь, XV—XVIII вв. — Москва, 2020. С. 175.</ref>, спрабаваў пры ім падкупіць сьведак з-пад [[Эйшышкі|Эйшышкаў]]: «''…і Сумарок пачаў ім гаварыці па-літоўскі перада мною і прасіў іх: „Для Бога ня выдайце мя, а што есьмі вам абяцаў то дам, а вас у том ня выдам“''». У дакумэнце таксама падаюцца імёны сьведак: Міцька Рафалавіч і яго брат Сьвяцька, Разьвіл [[Ятаўт]]авіч, Міска Кабызевіч{{Заўвага|У іншых дакумэнтах ВКЛ Кабызевічы ўпамінаюцца ў [[Кіеў|Кіеве]], Ваўкавыску і на [[Пінскі павет|Піншчыне]], тым часам яшчэ ў 1488 годзе вялікі князь [[Казімер Ягайлавіч|Казімер]] зрабіў наданьне «[[Русіны|русіну]]» Мішку Кабызю<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 60.</ref>}}, Стась Івашкавіч<ref>Lietuvos Metrika. Nr. 225: 6-oji Teismų bylų knyga (1528—1547). — Vilnius, 1995. [http://dev.metrika.ldkistorija.lt/knyga/128/#page/n243/mode/1up С. 90].</ref>. * Паведамленьне пра адстаўку ў 1538 годзе лаўніка [[Коўна|Ковенскай]] магдэбургіі немца Андрэаса Войта з прычыны няведаньня ім літоўскай мовы ({{мова-de|«…er sproch halben dem, er im litauischen nicht wol erfaren sei»|скарочана}}). * Цытата зь Віленскага мескага статуту ад 18 лістапада 1551 году, каб выклік на суд і вырак суду абвяшчаўся «''po polsku i po litewsku, i po rusku, aby wszyscy, ktorzy by słuchali, rozumieli''». {{Падвойная выява|справа|Zmudzki Ięzyk (1783).jpg|98|Samogitico (1851).jpg|116|Старонкі каталёгаў бібліятэк у [[Гарадзішча (вёска, Пінскі раён)|Гарадзішчы]] і [[Крэтынга|Крэтынзе]], на якіх мова выдадзеных у Літве і Прусіі летувіскіх кніг азначаецца як жамойцкая}} Як падкрэсьлівае беларускі гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], напраўду не існуе нават ускосных пацьверджаньняў таго, што вялікія князі літоўскія гаварылі па-летувіску. Прытым з гістарычных крыніцаў вядома, што ў час выправаў углыб Жамойці гаспадары і віленскія ўраднікі бралі з сабой перакладнікаў<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 105.</ref>. {{Падвойная выява|справа|Dictionarium trium lingvarum in usum studiosae iuventutis (Dictionary of the Polish-Latin-Lithuanian languages) by Konstantinas Sirvydas, Vilnius, 1713.jpg|102|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu (in Lithuanian language), Vilnius, 1766.jpg|112|Вокладкі першых летувіскіх слоўніка {{мова-la|Dictionarium trium linguarum|скарочана}} (налева) і лемантара {{мова-lt|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu|скарочана}} або {{мова-pl|Nauka czytania pisma polskiego dla małych dziatek|скарочана}} (направа)}} Першае дакладнае азначэньне летувіскай мовы [[Старабеларуская мова|па-беларуску]] датуецца 6 чэрвеня 1580 году і датычыцца катэхізму [[Марцінас Мажвідас|Мажвіда]] 1547 году<ref>Jablonskis K. Lietuvių kultūra ir jos veikėjai. — Vilnius, 1973. P. 49.</ref>, які ў Летуве афіцыйна лічыцца першай друкаванай кнігай на летувіскай мове: «''катэхізм па-жамойцку друкаваны''»{{Заўвага|«''катехизм по жомоитъску друкованыи''»}}<ref name="Lebedys-1976-111"/>. Упершыню назва «летувіская мова» ({{мова-lt|«Lietuwiſchka [ließuwi]»|скарочана}} — «''літоўская мова''») датычна жамойцкай мовы (дакладней — яе ''літоўскага дыялекту'') зьявілася ў назове кнігі, надрукаванай у 1579 годзе народжанымі на [[Жамойцкае староства|літоўскай Жамойці]] выхаванцамі [[Кёнігсбэрг|Кёнігсбэрскай]] акадэміі — былымі [[Палітонім|палітычнымі]] «літоўцамі» (жыхарамі Вялікага Княства Літоўскага), якія [[Эміграцыя|эмігравалі]] ў [[Самбія|прускую частку Жамойці]]. Гэта адбылося па сьмерці заснавальніка акадэміі і ініцыятара летувіскага кнігадрукаваньня герцага прускага [[Альбрэхт Гогенцолерн|Альбрэхта Гогенцолерна]]<ref name="Panucevic-2014-273">{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 273.</ref>, пляменьніка [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]], хоць і яго супраціўніка<ref name="Nikalajeu-2009-82">{{Літаратура/Гісторыя беларускай кнігі|1к}} С. 82.</ref>. Прытым у назове першага летувіскага катэхізму, надрукаванага яшчэ ў 1545 годзе, яго мова азначалася «прускай» (як прызначаная вынятна жамойтам Прусіі, пра што сьведчыць вялікая колькасьць [[германізм]]аў), а ў назовах дзьвюх наступных кніг (1547 і 1559 гады) — хоць ужо і ўкладзеных літоўскімі жамойтамі на ''літоўскім дыялекце'' (дзеля пашырэньня [[пратэстанцтва]] ня толькі ў Прусіі, але і ў ВКЛ) — назва мовы не ўпаміналася<ref name="Panucevic-271">{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 271.</ref>. Ад 1579 году назва «літоўская мова» датычна жамойцкай мовы пачала пасьлядоўна ўжывацца ў наступных пруска-летувіскіх кнігах, выдадзеных як жамойтамі, так і прускімі немцамі. Адзначаецца, што пазьней — за часамі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] — існаваньньне нямецкай навуковай літаратуры, дзе жамойцкая мова называлася «літоўскай», стала адным з вызначальных фактараў у [[Летувізацыя|працэсе паступовага атаясамліваньня Жамойці зь Літвой]]<ref>Саракавік І. Гісторыя Беларусі ў кантэксце сусветнай гісторыі. — {{Менск (Мінск)}}: Современная школа, 2006. [https://books.google.by/books?id=5hghAQAAMAAJ&q=%22%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B.+%D0%9D%D1%8F%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B6+%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%22&dq=%22%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B.+%D0%9D%D1%8F%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B6+%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiB2OLzpNH5AhW4wAIHHeVACXYQ6AF6BAgDEAI С. 116].</ref>. Выкарыстаньне летувіскай мовы ў Прусіі дзеля пашырэньня [[лютэранства]] сярод летувісаў прымусіла зьвярнуцца да гэтай мовы [[Езуіты|езуітаў]] — галоўных дзеячоў [[Контрарэфармацыя|Контрарэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім, што прычыніліся да друкаваньня летувіскамоўных кніг у [[Вільня|Вільні]]<ref name="Nikalajeu-2009-82"/>. Гісторык [[Павал Урбан]] адзначае, што менавіта дзякуючы выдавецкай дзейнасьці сьпярша ў Прусіі, а потым і ў Вільні (з 1595 году) мова жамойтаў атрымала статус «літоўскай мовы»<ref name="Urban-2001-33">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 6, 33.</ref>. Сярод іншых фактараў, гэтую ж прычыну частковага (супярэчлівага і праз гэта даволі заблытанага) пашырэньня ў Вялікім Княстве Літоўскім тэрміна «літоўская мова» на ''літоўскі дыялект'' мовы жамойтаў называе [[Вацлаў Пануцэвіч]]<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 277.</ref>. {{Падвойная выява|справа|Ziemaytiszki (1793).jpg|106|Ziemaytiszki (1793) (2).jpg|108|Лацінска-польска-жамойцкія слоўнікі месяцаў з кніг, надрукаваных у Вільні ў 1793 годзе}} Як падкрэсьлівае гісторык і літаратуразнаўца [[Іван Саверчанка]], раньнія ідэолягі [[Летувіскае нацыянальнае абуджэньне|жамойцкага нацыянальнага руху]] (найперш пісьменьнікі і багасловы [[Марцін Мажвід]], [[Мэльхіёр Пяткевіч]], [[Мікалай Даўкша]] і [[Канстанцін Шырвід]]) назвалі свой народ «літоўцамі» і пачалі актыўна ўжываць тэрмін «літоўская мова» ў дачыненьні да гістарычна жамойцкай мовы на падставе вынятна этнічных фантазіяў і показак<ref>[[Іван Саверчанка|Саверчанка І.]] Aurea mediocritas. Кніжна-пісьмовая культура Беларусі. Адраджэнне і ранняе барока. — {{Менск (Мінск)}}: Тэхналогія, 1998. С. 14.</ref>. Сучасны менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, які мяркуе, што назва «ліцьвіны» ў першым пэрыядзе Вялікага Княства Літоўскага (да [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]]) была назвай мясцовай эвангелісцкай канфэсійнай супольнасьці і ўласна «Літоўскім» Вялікае Княства ад самага яго стварэньня назвалі менавіта з такім канфэсійным сэнсам, зазначае: «''[[Летувізацыя|Балтыйская тэорыя]] не адлюстроўвае ніякія гістарычныя рэаліі, яна была проста снасткай палітычнага змаганьня езуітаў проці літоўскай [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|Рэфармацыі]] і палітычнай моцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўскага гаспадарства]]. Разам з разбуральнай праграмай Контрарэфармацыі, распачатай па выбуху эвангеліцкага адраджэньня ў Літве, езуіты распачалі таксама [[Летувізацыя|цэлую ідэалягічную праграму перакручваньня гісторыі Літвы]]: заміж сапраўднай гісторыі [[Славянскія мовы|славянізацыі]] [[Германскія мовы|германскае]] шляхты Літвы (выкладзенай у літоўскіх летапісах і добра вядомай езуітам) езуіцкая тэорыя мусіла апавядаць пра паходжаньне літоўскае шляхты і створанага ёй гаспадарства ад мясцовых паўдзікіх [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх]] плямёнаў, што рабіла адзіным „цывілізацыйным“ чыньнікам гісторыі Літвы вынятна [[Каталіцкая Царква|Каталіцкую Царкву]] (з той жа мэтай езуіцкая прапаганда пачала пашыраць гратэскныя, чыста фантастычныя плёткі пра „балтыйскае [[паганства]]“ Літвы, якое нібы было галоўнай рэлігіяй ВКЛ да Крэўскай уніі). Калі за часоў ВКЛ гэтая тэорыя мела выгляд маргінальных калянавуковых практыкаваньняў, не прынятых літоўскай шляхтай, то па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелах Рэчы Паспалітай]] гэтая езуіцкая прапагандысцкая схема сталася ў XIX стагодзьдзі адзінай „навуковай“ вэрсіяй гісторыі Літвы''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 5, 16, 27—28, 61, 201.</ref>. == Герб == [[Файл:Jagajła, Pahonia. Ягайла, Пагоня (K. Kielisiński, 1841).jpg|міні|[[Пагоня]] з надмагільля [[Ягайла|Ягайлы]]]] {{Асноўны артыкул|Пагоня}} Паходжаньне дзяржаўнага гербу ліцьвінаў — [[Пагоня|Пагоні]] — мае [[Сэмантыка|сэмантычную]] повязь з старажытнай ваеннай традыцыяй народнай пагоні — найважнейшай функцыяй арганізацыі жыцьця і побыту [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскіх плямёнаў]], калі кожны чалавек быў у адказе за жыцьцё супляменьніка. У выпадку раптоўнага нападу супраціўніка і захопу ў палон суродзічаў кожны мужчына, які меў права насіць зброю, мусіў пехатою або конна кідацца ў пагоню за ворагам, каб адбіць палон. Ва ўмовах ваеннай дэмакратыі традыцыя народнай пагоні выконвалася безумоўна і захоўвалася стагодзьдзямі і ў эпоху [[Русь|Русі]], і ў часы Вялікага Княства Літоўскага<ref name="ehb-391">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.</ref>. [[Іпацьеўскі летапіс]] паведамляе пра пагоню жыхароў [[Берасьце|Берасьця]] ў 1280 годзе за польскім вайсковым аддзелам, які паваяваў ваколіцы места. Вялікі князь літоўскі [[Ягайла]] ў сваёй ([[Лацінская мова|лацінскай]]) грамаце ад 20 лютага 1387 году пісаў<ref>Гісторыя Беларусі ў дакументах і матэрыялах (IX—XVIII ст.) / Склад.: В. Шчарбакоў, К. Кернажыцкі, Д. Даўгяла. Т. 1. — Менск: Выдавецтва АН БССР, 1936.</ref><ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 78—79.</ref>: [[Файл:Pahonia. Пагоня (1832).jpg|значак|Пагоня як сымбаль [[Белая Русь|Белай Русі]] (у адрозьненьне ад іншых гістарычных краінаў [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]) на эмблеме [[Таварыства Літоўскае і зямель Рускіх|Таварыства Літоўскага і зямель Рускіх]], 1832 г.]] {{Цытата|…паводле старажытнага звычаю, перасьлед ворага ёсьць абавязкам кожнага мужчыны ў нашым краі; гэткае [[паспалітае рушэньне]] дзеля выгнаньня ворага з нашае Літоўскае зямлі па-народнаму завецца „пагоня“''. {{арыгінал|la|...Quotiescunque etiam hostes et adversarios nostros et ipsius terrae nostrae Lithuanicae fugitivos insequi opportuerit, ad insequutionem huiusmodi, quod роgоniа vulgo dicitur, nоn solum armigeri, verum etiam omnis masculus, cuiuscunque status aut conditionis extiterit, dummodo аrmа bellicosa gestare poterit, proficisci teneatur.}}||З прывілею вялікага князя літоўскага [[Ягайла|Ягайлы]], 20 лютага 1387 г.}} [[Файл:Pahonia, Žyvie Biełaruś. Пагоня, Жыве Беларусь (1918).jpg|міні|Гербы [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх ваяводзтваў]] і дзяржаўны герб [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]], 1918 г.]] Паводле [[Летапісы Вялікага Княства Літоўскага|летапісаў Вялікага Княства Літоўскага]], Пагоню ў якасьці гербу гаспадарства ўвёў князь [[Нарымонт]], брат вялікага князя [[Трайдзень|Трайдзеня]] (1270—1282): {{Цытата|Той Нарымунт меў герб, або кляйнот, рыцарства сваяго таковы, і тым пячатаваўся, Вялікаму княству Літоўскаму заставіў яго, а то такі: у гербе муж збройны, на каню белам, у полю чырвонам, меч голы, яка бы каго гонячы дзяржаў над галавою, і ёсьць адтоля названы «'''пагоня'''».|[[Хроніка літоўская і жамойцкая]]{{Заўвага|Хроника Литовская и Жемайтская // [[ПСРЛ]]. Т. 32 — М.: Наука, 1973.}}{{Заўвага|Хроника Быховца // [[ПСРЛ]]. Т. 32 — М.: Наука, 1973.}}}} Выява гербу Пагоні ёсьць на пячаці полацкага князя Глеба-Нарымонта 1338 году і на пячаці (з кірылічным надпісам) вялікага князя літоўскага [[Альгерд]]а 1366 году<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 120.</ref>. Назва ''Пагоня'' набыла шырокую вядомасьць у канцы XV — пачатку XVI стагодзьдзя, відаць, у выніку асэнсаваньня гербавай выявы як сымбалю абаронцы Айчыны<ref>Шаланда А. Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 4—5.</ref>. Кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]] у 1562 годзе загадаў біць на [[Віленская мынца|Віленскай мынцы]] манэты-траякі: «''А на сем з аднае стараны два першыя словы, каторымі ся пачынаець пісаці імя наша гаспадарскае, а з другое стараны … герб Пагоня''». Дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага пад назвай Пагоня ({{мова-be-old|Погоня|скарочана}}) сьцьвярджаецца ў [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|статутах Вялікага Княства Літоўскага]] [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 году|1566]]<ref name="salanda-2019-5">Шаланда А. Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 5.</ref> і [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|1588]]<ref>{{Літаратура/ГСБМ|25к}} С. 131.</ref> гадоў. А ў [[Лацінская мова|лацінскім]] перакладзе Статуту 1566 году адмыслова падкрэсьліваецца, што дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага завецца Пагоняй у народнай мове ({{мова-la|vulgo Pogonia vocatur|скарочана}})<ref>Archiwum komisji prawniczej. T. 7. — Kraków, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=mNMMAAAAYAAJ&q=%22vulgo+Pogonia+vocatur%22#v=snippet&q=%22vulgo%20Pogonia%20vocatur%22&f=false S. 80].</ref>. Афіцыйная беларуская гербавая назва ''Пагоня'' не пакідае ніякіх сумневаў у [[беларусы|беларускай этнічнай прыналежнасьці]] грамадзтва, дзе зьявіўся і выкарыстоўваўся герб Вялікага Княства Літоўскага<ref name="salanda-2019-5"/>. Тым часам [[Летувіская мова|летувіскае]] слова «''výtis''» («''віціс''»), якое выкарыстоўваецца дзеля азначэньня [[Герб Летувы|сучаснага летувіскага варыянту Пагоні]], прыдумаў у сярэдзіне XIX ст. [[Сыманас Даўкантас]]<ref name="Kraucevic-1993">[[Алесь Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] Як здарылася, што Жамойць пачала называцца Літвою? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 54.</ref><ref name="Arlou-2012-349">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 349.</ref>. Сьпярша ім называлі толькі вершніка-рыцара, а дзеля азначэньня гербу цалкам слова «''Vytís''» (ужо зь вялікай літары і з націскам на другім складзе) упершыню выкарысталі толькі ў 1884 годзе (раней Пагоню па-летувіску звычайна звалі «''Vaikymas''» — 'Перасьледаваньне'). Да канца XIX ст. слова «''Vytis''» стала агульнапрынятым у Летуве дзеля азначэньня Пагоні. Аднак яшчэ доўгі час ішлі спрэчкі пра тое, на якім складзе трэба рабіць націск — на першым ці на другім. Толькі ў 1930-я гады з гэтым канчаткова вызначыліся — спыніліся на «''Výtis''»<ref>{{кніга|аўтар=Rimša E.|частка=Heraldika |загаловак=Iš praeities į dabartį|месца=Vilnius|выдавецтва=Versus aureus|год=2004|pages=61—63}}</ref>. {| |- | <gallery caption="Гербы [[Вялікае Княства Літоўскае#Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел|адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак (ваяводзтваў) Вялікага Княства Літоўскага]], 1720-я гады" class="center""> Amścisłaŭ, Pahonia. Амсьціслаў, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскае]] Bieraście, Pahonia. Берасьце, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскае]] Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Віленскае ваяводзтва|Віленскае]] Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскае]] Miensk, Pahonia. Менск, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Менскае ваяводзтва|Менскае]] </gallery> <gallery class="center""> Padlašša, Pahonia. Падляшша, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляскае]] Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Полацкае ваяводзтва|Полацкае]] Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Троцкае ваяводзтва|Троцкае]] Žemaitija. Жамойць (1720).jpg|[[Жамойцкае староства|Жамойцкае (староства)]] Inflanty. Інфлянты (1720) (2).jpg|[[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянцкае]] </gallery> |} == Сталіца == {{Асноўны артыкул|Вільня}} [[Файл:Vilnia, Vostraja Brama. Вільня, Вострая Брама (J. Bułhak, 1912) (2).jpg|значак|[[Вострая брама]] з гербам [[Пагоня]]й у [[Вільня|Вільні]]. Здымак [[Ян Булгак|Яна Булгака]], 1912 г.]] У старажытных пісьмовых крыніцах сталіца ліцьвінаў — [[Вільня]] — упамінаецца пад беларускай назвай ''Вільня'' (''Vilnia'' або ''Vilna'', напрыклад, у лістах [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Гедзімін]]а 1323 году «''in civitate nostra regia '''Vilnia'''''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 79.</ref>). У старабеларускіх тэкстах з XV ст. суіснавалі формы ''Вильня'' / ''у Вильни'' і ''Вильна'' / ''у Вильне'' (што параўнальна з ''Горадна'' — ''[[Горадня]]'' і ''[[Коўна]]'' — ''Коўня''), але паступова запанавала форма ''Вильня''<ref name="viacorka"/>. [[Файл:Vilnia, Zamkavaja. Вільня, Замкавая (P. Rossi, 1796).jpg|значак|Галоўная вуліца Вільні — паводле гістарычных крыніцаў, «[[Замкавая вуліца (Вільня)|Замкавая]]» або «[[Вялікая вуліца (Вільня)|Вялікая Замкавая]]»]] Захавалася апісаньне Вільні яшчэ з пачатку XV стагодзьдзя, зьмешчанае ў рэляцыі [[Бургундыя|бургундзкага]] падарожніка з [[Фляндрыя|Фляндрыі]] [[Жыльбэр дэ Лянуа|Жыльбэра дэ Лянуа]], які наведаў сталіцу Вялікага Княства Літоўскага ў 1413 годзе{{Заўвага|Тэкст падаецца паводле перакладу [[Вацлаў Пануцэвіч|Вацлава Пануцэвіча]] (LITVA, Lithuanian Research Periodical. Том І. С. 25), арыгінальны тэкст быў апублікаваны яшчэ ў 1840 годзе (Voyages et ambassades de Messire Guillebert de Lannoy: chevalier de la Toison d’or, seigneur de Santes, Willerval, Tronchiennes, Beaumont et Wahégnies. 1399—1450. P. 24)}}: {{Цытата|Потым я прыехаў '''у сталіцу Літвы, што называецца Вільня''' (Wilne), дзе ёсьць замак, які знаходзіцца даволі высака на пясковай гары, абведзены каменьнямі, зямлёй і мурам; унутры ён збудаваны зь дзерава. Муры названага замку, зыходзячы па абодвых бакох гары, абымаюць многа дамоў. У гэтым вось замку й у навакольлі прабывае звычайна названы князь Вітаўт, уладар Літвы, ды мае там свой двор і гасподу. '''Каля названага замку цячэ рака''', якая кружыць свае воды цераз горад унізе; '''яна называецца Вільня''' (Wilne). А горад ня ёсьць абведзены абароннай сьцяной. Ён доўгі ды вельмі вузкі, зьверху ўніз забудованы драўлянымі дамамі. Толькі некаторыя сьвятыні цагляныя. Названы замак на самай гары абкружаны толькі драўляным валам на падабенства муру, аднак вялікім і абаронным…}} Тым часам форму «''Vilnius''» [[летувіская мова|па-жамойцку]] пачалі ўжываць прыкладна з XVII ст. ([[Мікалоюс Даўкша]] ў «Пастыле» 1600 году). Летувіскі тапаніміст [[Аляксандрас Ванагас]] мяркуе, што гэта форма ўзьнікла пад уплывам польскай назвы ''Wilno'' (у летувіскай мове няма назоўнікаў ніякага роду, у пазычаньнях ён зьмяняецца на мужчынскі). Тым часам польскае ''Wilno'' утварылася ад старабеларускага варыянту ''Вільна''<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/vilnia/30284660.html Вільня ці Вільнюс? Ці карэктна называць горад традыцыйным беларускім імем], [[Радыё Свабода]], 21 лістапада 2019 г.</ref>. А першаснай і найбольш старажытнай назвай места ў жамойцкіх (летувіскіх) гаворках ёсьць ''Vilnia'', на што зьвяртае ўвагу Ванагас і што пацьвярджаецца сучаснай [[латыская мова|латыскай]] назвай — ''Viļņa''<ref name="viacorka"/>. Насельніцтва [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыны]], як мінімум зь першай паловы ХІХ стагодзьзя, належала да [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|тэрыторыі]] [[Беларусы|беларускага этнасу]], што засьведчыў у свой час беларуска-польскі фальклярыст [[Ян Чачот]] (1796—1847): «''…нават у далёка адлеглых паміж сабою вёсках, яны [песьні] вельмі падобныя, зь невялікімі, часам, адхіленьнямі ў словах. Нёман і Беліца ад Дзьвіны, Бярэзіны і лепельскіх ваколіц няблізкія, а песьні іх усё ж падобныя; гэткія ж песьні й над Вяльлёй у Завялейскім павеце. Хто іх пераносіў? Ня друк і творы, але памяць, сэрца й вусны братэрскіх плямёнаў''»<ref>Piosnki wieaśniacze znad Dźwiny. — Вільня, 1840. [https://books.google.by/books?id=-nFBAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=Plemion%20braterskich&f=false S. VII.]</ref>{{Заўвага|Панаваньне беларусаў («русінаў») у бліжнім навакольлі Вільні таксама засьведчыў у 1840 годзе [[Юзэф Ігнацы Крашэўскі|Юзэф Крашэўскі]] ({{мова-pl|«Porzucamy przeto wywód zbyteczny tutaj pochodzenia Litwinów, rozróżniając tylko ze względu na język, dwa plemiona ludów około Wilna Rusinów i Litwę. Te dwie mowy graniczą z sobą w okolicach Wilna, samo miasto jednakże leży wśród Rusinów»|скарочана}}<ref>[[:wikisource:pl:Wilno (Kraszewski, 1840-1842)/Wstęp/IV|IV. Pochodzenie Litwinów.]] // Kraszewski J. I. Wilno od początków jego do roku 1750. T. 1. — Wilno, 1840.</ref>)}}. Пра брак нейкай «беларусізацыі» летувісаў Віленшчыны за часамі Расейскай імпэрыі сьведчыць супастаўленьне статыстычных зьвестак пра колькасьць летувісаў (жамойтаў): 17,56% ад усяго насельніцтва [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] на 1851 год паводле зьвестак расейска-нямецкага навукоўцы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн|Пятра Кёпэна|ru|Кёппен, Пётр Иванович}}<ref>Кеппен П. Об этнографической карте Европейской России. — СПб., 1852. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cWZAAQAAMAAJ&q=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B+%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8#v=snippet&q=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B%20%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8&f=false С. 35].</ref><ref>Кеппен П. Девятая Ревизия. Исследование о числе жителей в России в 1851 году. — СПб., 1857. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=erJXAAAAMAAJ&q=%22787%2C609%22+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F#v=snippet&q=%22787%2C609%22%20%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F&f=false С. 26].</ref> і 17,58% ад усяго насельніцтва губэрні на 1897 год паводле вынікаў усеагульнага перапісу<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=87 Перепись 1897 года. Виленская губерния], Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей</ref>. Увогуле, сьведчаньнем пераважнай беларускамоўнасьці мясцовых жыхароў з даўніх часоў ёсьць даволі хуткі пераход [[Беларускія татары|крымскіх татараў]], якіх вялікі князь [[Вітаўт]] асадзіў у ваколіцах Вільні і [[Трокі|Трокаў]], менавіта на беларускую (а не летувіскую) мову, што выявілася ў напісаных гутарковай беларускай мовай татарскіх літаратурных помніках (у тым ліку [[Кітабы|аль-кітабах]])<ref>Станкевіч Я. Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом. — Вільня, 1933. С. 8—9, 13—16.</ref><ref>Канапацкі І. Татары // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 663—664.</ref>. {| |- | <gallery class="center"> Belarusians - on Ethnic Map of European Russia by Aleksandr Rittich - 1875 AD.jpg|[[Беларусы]] (арэал у цэнтры) на «Этнаграфічнай мапе Эўрапейскай Расеі» (1875 г.), складзенай [[Аляксандар Рыціх|Аляксандрам Рыціхам]] (фрагмэнт) Biełarusy. Беларусы (1885).jpg|Фрагмэнт этнаграфічнай мапы Эўропы з атлясу «Géographie Militaire» ([[Парыж]], 1885 г.) Biełarusy. Беларусы (J. Karski, 1903).jpg|Этнаграфічная мапа беларусаў (паводле моўнага крытэру), складзеная філёлягам-славістам [[Яўхім Карскі|Яўхімам Карскім]], 1903 г. Länder und Völkerkarte Europas.jpg|Фрагмэнт мапы «Землі і народы Эўропы» (1918 г.), складзенай нямецкім гісторыкам [[Дзітрых Шэфэр|Дзістрыхам Шэфэрам]] (1845—1929) Peoples of Eastern Europe by United States Department of State (1943).jpg|Этнаграфічная мапа Ўсходняй Эўропы, складзеная супрацоўнікамі [[Дзяржаўны Дэпартамэнт ЗША|Дзяржаўнага Дэпартамэнту ЗША]] ў 1943 г. </gallery> |} == Перайменаваньне ліцьвінаў у «беларусаў» == {{Асноўны артыкул|Белая Русь|Летувізацыя|Русіфікацыя Беларусі}} [[Файл:Samogitia, Lituania-Russia Bianca, Moscovia (G. Albrizzi, I. Tirion, 1740).jpg|значак|Фрагмэнт мапы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе [[Літва]] (''Lituania'') цалкам атаясамліваецца зь [[Белая Русь|Белай Русьсю]] (''Russia Bianca''), тым часам [[Жамойць]] (''Samogitia'') падаецца асобна ад Літвы, а [[Маскоўская дзяржава|Масковія]] (''Moscovia'') — асобна ад [[Русь|Русі]] ([[Вэнэцыя]], 1740 г.)]] Назва [[беларусцы]] (як вытворная ад [[харонім]]у [[Белая Русь]], якім часам азначалася адна з складовых частак [[Літва|Літвы]]) датычна ліцьвінаў пачала шырока выкарыстоўвацца толькі ў XVII стагодзьдзі — за часамі войнаў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] з [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] — у запісах маскоўскіх вайсковых пісараў дзеля азначэньня [[праваслаўе|праваслаўнага]] вызнаньня тых палонных ліцьвінаў і [[Украінцы|ўкраінцаў]], якія былі праваслаўнымі (у адрозьненьне ад ліцьвінаў-каталікоў{{Заўвага|Напрыклад, {{мова-ru|«…литвин Ивашко Иванов з женою с Роинкою да с сыном с Микулайком да с сестрою з девкою Агафьицею. А сказал, что он родом литвин, католицкие веры из города [[Нясьвіж|Несвижа]], мещанский сын, а жена де за ним литовка же тово ж города Несвижа»|скарочана}}<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 108.</ref>}})<ref name="Latysonak-2009-216">[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] Нацыянальнасць — Беларус. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2009. С. 216.</ref>. На падставе таго, што палонныя шляхцічы-ліцьвіны называлі сябе толькі «ліцьвінамі» (напрыклад, «''литвин Корнейко Круковский, уроженец [[Аршанскі павет|Оршанского повету]], шляхтич белоруские веры''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&f=false С. 347].</ref>{{Заўвага|Іншыя прыклады: «''[[Аршанскі павет|Аршанского повету]] <…> литвин шляхтич Семен Судовский''» (1614 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9&f=false С. 99].</ref>, «''литвин Гришка Романов… Оршанского повету, шляхецкий сын''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. С. 401.</ref>, «''литвин Янька Бобровский… [[Полацкае ваяводзтва|Полоцкого повету]], шляхецкий сын''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9&f=false С. 402].</ref>, «''литвин Александр Лабыт… шляхтич [[Віцебскі павет|Витебского повету]]''»<ref name="AMG-1890-433">Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8A&f=false С. 433].</ref>, «''литвин Петрушка Янов… шляхтич… Троицкого повету''», «''литвин Степанко Глинский… шляхтич… Оршанского повету''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. С. 434.</ref> (усе 1632 году)}}), гісторык [[Алег Латышонак]] прыйшоў да наступнай высновы: «''Сьвядомае ўжываньне назвы „беларусец“ непісьменнымі сялянамі і прадстаўнікамі гарадзкога плебсу ў сытуацыі, калі гэтае найменьне невядома шляхце, я лічу немагчымым. Выснова з гэтага можа быць толькі адна: слова „беларусец“ ува ўсіх выпадках уклалі ў вусны прышэльцаў маскоўскія чыноўнікі''»<ref name="Latysonak-2009-217">[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] Нацыянальнасць — Беларус. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2009. С. 217.</ref>. Разам з тым, існуюць прынамсі тры выпадкі ўласнага азначэньня шляхцічаў як «беларусцаў» у маскоўскіх дакумэнтах{{Заўвага|«''Поляк… Ондрей Станислав в роспросе сказал, что он родом белорусец, шляхтич [[Полацкае ваяводзтва|Полоцкого повету]]… князь… Глинский''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA428&dq=%D0%9E%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%B2%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%A3+%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8A,+%D1%87%D1%82%D0%BE+%D0%BE%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B5%D1%86%D1%8A,+%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D1%82%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwia5aSphLP6AhWm7rsIHeNVBm0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B5%D1%86%D1%8A%2C%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D1%82%D1%83%20%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9&f=false С. 428].</ref>, «''литвин Александр [Олехновский] в роспросе сказался родом белорусец, Полоцкого повету, шляхтич; отец его был шляхтич же, испомещен был под [[Вільня|Вильной]] в Ошмянском повете, и отец де его то имение свое продал, а в то место имение купил в Полоцком повете''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false С. 432].</ref>, (абодва 1632 год), «''…литвин — белорусец Степан Голынский <…> в роспросе сказал: [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Мстиславского повету]], белорусец, шляхтич''» (1633 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=jCMEAAAAYAAJ&pg=PA442&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%22%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjjhLCu6ar6AhU6YPEDHe60B8IQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BC%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false С. 488].</ref>}}. [[Файл:Biełarusy. Беларусы (1803).jpg|значак|Беларус ({{мова-ru|«белороссиянин»|скарочана}}) і беларуска ({{мова-ru|«белороссиянка»|скарочана}}). З альбому, выдадзенага ў 1803 годзе для [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I Раманава]], дзе зьмяшчаюцца малюнкі [[Палякі|палякаў]], [[Латышы|латышоў]] («ліфлянцаў» і «курляндцаў»), [[Украінцы|украінцаў]] («маларасіянаў») ды шматлікіх іншых народаў пад [[Расейская імпэрыя|расейскай уладай]], але няма ліцьвінаў{{Заўвага|Беларускі этноляг [[Юры Ўнуковіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што расейскі навуковец [[Васіль Севяргін]], які ў 1802 годзе наведаў [[Шаўлі]], [[Кейданы]], [[Коўна]], [[Вільня|Вільню]], [[Горадня|Горадню]], [[Стоўпцы]], [[Менск]], [[Барысаў]], [[Крупкі]] і [[Ворша|Воршу]], хоць і разглядаў адпаведную тэрыторыю як «''Литву и Белоруссию''», аднак датычна мясцовага насельніцтва не ўжываў ані назвы «беларусы», ані «літоўцы» («ліцьвіны»)<ref>Унуковіч Ю. Этнічная ідэнтыфікацыя і катэгарызацыя беларусаў і літоўцаў у ХІХ ст. // Białorutenistyka Białostocka. T. 12 (2020). S. 377.</ref>}}]] Па [[анэксія|анэксіі]] земляў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (1772, 1793, 1795 гады) улады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], як адзначае гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], спрыялі пашырэньню назвы [[беларусы]], бо гэтая назва больш адпавядала [[імпэрыялізм|імпэрскім інтарэсам]] і дазваляла трактаваць ліцьвінаў як разнавіднасьць [[расейцы|расейцаў («вялікарусаў»)]]. Разам з тым, гэтая назва замацавалася за ўсім насельніцтвам толькі на мяжы XIX і XX стагодзьдзяў<ref name="Arlou-2012-161"/>. [[Файл:Congress Poland and Lithuanian governorates - by Alexander Voschinin - 1851 AD.jpg|значак|Мапа № 6 атлясу «Географический атлас Российской империи» (1851 г.)<ref>Географический атлас Российской империи [Карты] / Сост. на основании Высочайше утвержденного наставления 24 декабря 1848 года Александром Вощининым. — Санкт-Петербург: 1851. — 17 с.</ref>, дзе цэнтральная частка [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] (на поўдзень ад [[Горадня|Горадні]] і [[Менск]]у) мае подпіс «літоўцы» ({{мова-ru|литовцы|скарочана}}), а паўночна-ўсходняя частка — «беларусы» ({{мова-ru|белорусы|скарочана}})]] Выдадзенае ў 1787 годзе на загад маскоўскай гаспадыні [[Кацярына II|Кацярыны II]] «Пространное Землеописание Российского Государства» паведамляла, што ў [[Магілёўскае намесьніцтва|Магілёўскім]] і [[Полацкае намесьніцтва|Полацкім]] намесьніцтвах, «''апроч расейцаў, знаходзяцца <…> палякі, літва і жыды''»{{Заўвага|{{мова-ru|«кроме Россиян, находятся <…> Поляки, Литва и Жиды»|скарочана}}}}<ref>Пространное Землеописание Российского Государства. — СПб., 1787. С. 272, 276.</ref>, прытым літва адносілася да славянскіх народаў<ref>Пространное Землеописание Российского Государства. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=GFxiAAAAcAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 133].</ref>, а аддрукаванае таго ж году «Краткое землеописание Российского Государства» паведамляла, што «''літва [насяляе] Полацкае і Магілеўскае [намесьніцтвы]''»<ref>Гакман И. Краткое землеописание Российского государства. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?id=RmtYAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 46].</ref>. У афіцыйным аглядзе Расейскай імпэрыі 1787 году (перавыдаваўся ў 1793 годзе) адзначалася, што Магілёўскае намесьніцтва складае частку «Беларусі» ({{мова-ru|«Бело-Руссии»|скарочана}}), а «''яго жыхары — гэта палякі і літва, якія спавядаюць рымска-каталіцкі, грэцкі і ўніяцкі законы; ёсьць тут таксама жыды''» ({{мова-ru|«жители оного суть поляки и литва, исповедующие римско-католицкий, греческий и униатский закон; здесь есть также жиды»|скарочана}})<ref>Плещеев С. И. Обозрение Российской империи в нынешнем ее новоустроенном состоянии. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Wa5iAAAAcAAJ&dq=%22%22%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8+%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22+%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%B5%D0%B2&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&q=%22%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22&f=false С. 73].</ref>. Такі ж склад насельніцтва пазначаўся для Полацкага намесьніцтва, якое называлася другой часткай «Беларусі»<ref>Плещеев С. И. Обозрение Российской империи в нынешнем ее новоустроенном состоянии. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Wa5iAAAAcAAJ&dq=%22%22%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8+%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22+%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%B5%D0%B2&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&q=%22%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22&f=false С. 76].</ref>. Геаграфічны слоўнік Расейскай дзяржавы 1788 году азначаў «літву» як «''народ, які насяляе Полацкае і Магілёўскае намесьніцтвы''»<ref>Максимович Л. Новый и полный географический словарь Российскаго государства, или, Лексикон. Ч. 3. — М., 1788. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=L3BpAAAAcAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=onepage&q=%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 22].</ref>, а таксама зьмяшчаў артыкул «''Белоруссия, или Белая Россия''» з азначэньнем «''краіна, далучаная да Расеі <…> за панаваньнем Кацярыны II <…>, як то павет Дынабурскі, ваяводзтвы Амсьціслаўскае, Віцебскае, часткі паветаў Аршанскага і Рэчыцкага <…> цяпер жа ўся Беларусь падзяляецца на два намесьніцтвы: Полацкае і Магілёўскае''»<ref>Новый и полный географический словарь Российского государства. Ч. 1. — Москва, 1788. С. 123—125.</ref>. Тым часам у выдадзеным да [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772 год) пры Імпэратарскім Маскоўскім унівэрсытэце атлясе зазначалася, што «''Белая Расія <…> складаецца з [[Смаленская губэрня|Смаленскай губэрні]]''»<ref>Детской атлас: о Российской Империи с толкованием гербов и с родословием царствующему дому. Т. 4. — Москва, 1771. [https://books.google.by/books?id=rABhAAAAcAAJ&pg=PA91&dq=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjw8b27hJj0AhXc8LsIHRRbA9sQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&f=false С. 91].</ref>, а прафэсар Маскоўскага ўнівэрытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Харытон Чабатароў||ru|Чеботарёв, Харитон Андреевич}} у першым падручніку расейскай геаграфіі «Географическое методическое описание Российской империи…» (выйшаў з друку ў 1776 годзе) пісаў: «''З даўніх часоў прыналежныя да Расеі землі складаюць тры галоўныя яе часткі, гэта значыць: вялікую, малую і белую Расію. <…> Белая Расія, Rossia alba, ляжыць да Польскіх граніцаў паміж вялікай і малой Расіяй. Яна складаецца з аднаго Смаленскага княства <…> Смаленскае княства паводле цяперашняга падзелу называецца Смаленскай губэрняй''»<ref>Географическое методическое описание Российской империи… — Москва, 1776. С. 95, [https://books.google.by/books?id=pnVpAAAAcAAJ&pg=PA104&dq=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjw8b27hJj0AhXc8LsIHRRbA9sQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&f=false 104].</ref>{{Заўвага|Далей жа, аднак, пры падрабязным апісаньні тагачаснага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Расейскай імпэрыі аўтар ужо адзначае, што Смаленская губэрня з наступнай Магілёўскай і большай часткай Пскоўскай губэрні «складае гэтак званую Белую Расію» ({{мова-ru|«составляет так называемую Белую Россию»|скарочана}})<ref>Географическое методическое описание Российской империи… — Москва, 1776. [https://books.google.by/books?id=pnVpAAAAcAAJ&pg=PA104&dq=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjw8b27hJj0AhXc8LsIHRRbA9sQ6AF6BAgJEAI#v=snippet&q=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%8A%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BC%D1%83%D1%8E&f=false С. 429].</ref>}}. У 1815 годзе расейскі географ прафэсар Пецярбурскага пэдагагічнага інстытуту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Еўдакім Зяблоўскі||ru|Зябловский, Евдоким Филиппович}} пісаў у другім выданьні сваёй працы «Статистическое описание Российской Империи»: «''Палякі… жывуць у губэрнях Віцебскай, Магілёўскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай… <…> Літва знаходзіцца ў Віленскай і Магілёўскай губэрні, і ва ўсіх месцах былога Герцагства Літоўскага''»{{Заўвага|{{мова-ru|Поляки… живут в Губерниях Витебской, Могилевской, Виленской, Гродненской, Минской… <…> Литва находится в Виленской и Могилевской Губерниях и во всех местах бывшего Герцогства Литовского|скарочана}}}}<ref>Зябловский Е. Статистическое описание Российской Империи в нынешнем ее состоянии. — СПб., 1815 [https://books.google.by/books?id=FwRhAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%98%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%B8&hl=ru&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 123].</ref>. Адным зь сьведчаньняў называньня ліцьвінамі («літоўскай нацыяй») беларусаў у Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях ёсьць сьпісы ўраднікаў-[[Базыляны|базылянаў]] Віленскай уніяцкай мітрапаліцкай япархіі за 1815 год, у першым зь якіх тры чалавекі назваліся «ўраджэнцамі літоўскімі», 16 — прылічылі сябе да «літоўскай нацыі», два — да «польскай», адзін — да «беларускай», адзін — «ураджэнец валынскі» і адзін — «ураджэнец самагіцкі»; паводле другога сьпісу адзін чалавек назваўся «літоўскім ураджэнцам», тры — прылічылі сябе да «літоўскай нацыі», адзін — да «самагіцкай», адзін — да «курляндзкай», 20 — да «польскай»<ref>Описание документов архива западнорусских униатских митрополитов. Т. 2. — СПб., 1907. [https://books.google.by/books?id=ecEYAAAAYAAJ&pg=PA697&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%96%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjp4deFxqj8AhVbiv0HHSa7CnIQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%96%D0%B8%22&f=false С. 694—714]</ref>. [[Файл:Рассказы на белорусском наречии (1863).jpg|значак|[[Рассказы на белорусском наречии (1863)|«Рассказы на белорусском наречии»]], выдадзеныя ўладамі Расейскай імпэрыі ў 1863 г.]] Пачатковую папулярнасьць у Расейскай імпэрыі меркаваньня пра этнічную блізкасьць ліцьвінаў (літоўцаў) і [[Русіны|русінаў (русаў)]] засьведчыла выдадзеная ў 1799 годзе пры [[Расейская акадэмія навук|Імпэратарскай акадэміі навук у Санкт-Пецярбургу]] кніга нямецкага навукоўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёган Гатліб Георгі|Ёгана Георгі|ru|Георги, Иоганн Готлиб}} «Описание всех в Российском государстве обитающих народов»: «''літоўцы — старажытнае племя русаў… гэты народ у пляне сваіх звычаяў, павер’яў, ладу жыцьця, адзеньня і нораваў мае падабенства часткова з палякамі і маларосамі, а часткова зь вядомымі плямёнамі старажытных русаў, што жывуць у Расеі''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Литовцы суть древнее племя Руссов… В прочем народ сей в рассуждении своих обычаев, поверьев, образа жизни, одеяния и нравов, имеет сходство частью с Поляками и Малороссиянами, а частью с известными, обитающими в России, племенами древних Руссов»|скарочана}}}}<ref>Георги И. Г. Описание всех обитающих в Российском государстве народов их житейских обрядов, обыкновений, одежд, жилищ, упражнений, забав, вероисповеданий и других достопамятностей. Ч. 4. — СПб., 1799. С. 385.</ref>. У 1827 годзе расейскі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн||ru|Кёппен, Пётр Иванович}} азначаў нашчадкаў [[крывічы|крывічоў]] як «літоўска-рускіх» ({{мова-ru|Литовско-Русских|скарочана}})<ref name="Kiopen-1827-10">Кёппен П. И. О происхождении, языке и литературе литовских народов. — СПб., 1827. С. 10.</ref>, «ліцьвіна-русаў» ({{мова-ru|Литвино-Руссов|скарочана}}) і «беларусцаў» ({{мова-ru|Белорусцев|скарочана}})<ref name="Kiopen-1827-11">Кёппен П. И. О происхождении, языке и литературе литовских народов. — СПб., 1827. С. 11.</ref>. Выдадзеная у 1843 годзе 2-я частка «Геаграфіі Расейскай імпэрыі» {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Паўлоўскі|Івана Паўлоўскага|ru|Павловский, Иван Яковлевич}} паведамляла, што «''ў Беларусі агулам жывуць літоўцы і рускія; у местах пераважна палякі і жыды''»{{Заўвага|{{мова-ru|«В Белоруссии вообще живут Литовцы и Русские; в городах преимущественно Поляки и Евреи»|скарочана}}}}<ref>Павловский И. Я. География Российской империи. Ч. 2. — Дерпт, 1843. С. 7.</ref>. У 1849 годзе расейскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сахараў||ru|Сахаров, Иван Петрович}} ужыў датычна беларусаў назву літоўца-русы ({{мова-ru|литовцо-руссы|скарочана}}){{Заўвага|Напрыклад, {{мова-ru|«Литовцо-руссы хоровод переименовали в корогод»|скарочана}}}}<ref>Сахаров И. П. Сказания русского народа. Т. 2. — СПб., 1849. С. [https://books.google.by/books?id=UvtJAAAAcAAJ&pg=RA3-PA38&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiS0srKqrnzAhUkS_EDHRXODUIQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&f=false 38], [https://books.google.by/books?id=oboNAAAAIAAJ&pg=RA3-PA77&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiS0srKqrnzAhUkS_EDHRXODUIQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&f=false 77].</ref>. Напісаную каля 1857 году і выдадзеную ў 1867 годзе кнігу пра гісторыю [[Тураў]]скай япархіі народжаны на [[Пінскі павет|Піншчыне]] архімандрыт [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Урадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Анатолі (Станкевіч)||uk|Анатолій Станкевич}}<ref>Ільїн О. Єпископ Анатолій (Станкевич) та виникнення білоруської національної ідеї // Сіверянський літопис. № 1, 2013. С. 33—34.</ref> пачынаў наступнымі словамі<ref>Воспоминание о древнем православии Западной Руси. — Москва, 1867. С. 1.</ref>: «''Якім бедным ня быў бы выгляд цяперашняга [[Тураў|Турава]], але ўсё-ткі памяць пра Тураў, як калыску праваслаўя ў Літве, сьвятая для ўсякага руса-ліцьвіна''» ({{мова-ru|«Как ни беден вид теперешнего Турова, но все-таки память о Турове, как колыбели православия в Литве, священна для всякого руссо-литвина»|скарочана}}){{Заўвага|«Руса-ліцьвіны» ({{мова-ru|«руссо-литвины»|скарочана}}) таксама ўпамінаюцца ў іншым месцы кнігі<ref>Воспоминание о древнем православии Западной Руси. — Москва, 1867. С. 23.</ref>}}. [[Файл:Dictionary Nasovic Title Page .jpg|значак|[[Слоўнік Насовіча]] ({{мова-ru|«Словарь белорусского наречия»|скарочана}}). [[Санкт-Пецярбург]], 1870 г.]] Выдадзеная ў 1839 годзе 3-я частка расейскай энцыкляпэдыі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Военный энциклопедический лексикон||ru|Военный энциклопедический лексикон}} у артыкуле пра Віленскую губэрню падавала наступную інфармацыю: «''Насельніцтва складаецца з прыродных літоўцаў, палякаў, жыдоў, расейцаў і малой колькасьці караімаў і татараў. Шляхта большай часткай літоўскага паходжаньня''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Народонаселение состоит из природных Литовцев, Поляков, Евреев, Русских и малого числа Караимов и Татар. Дворянство большей частью происхождения Литовского»|скарочана}}}}<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 3. — СПб., 1839. С. 324.</ref>, тым часам у артыкуле пра [[Віцебская губэрня|Віцебскую губэрню]] гэтая ж крыніца замест літоўцаў сярод насельніцтва падавала беларусаў, а паходжаньне шляхты не адзначалася<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 9. — СПб., 1839. С. 384.</ref>. Падобная сытуацыя назіралася і ў выдадзенай у 1845 годзе 9-й частцы, калі ў артыкуле пра [[Менская губэрня|Менскую губэрню]] зазначалася, што «''Насельніцтва складаецца з прыродных літоўцаў, палякаў, жыдоў і малой колькасьці татараў. Шляхта большай часткай літоўскага паходжаньня''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Народонаселение состоит из природных Литовцев, Поляков, Евреев и малого числа Татар. Дворянство большей частью происхождения Литовского»|скарочана}}}}<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 9. — СПб., 1845. [https://books.google.by/books?id=r_IIAAAAQAAJ&pg=PA58&hl=ru&source=gbs_selected_pages&cad=2#v=onepage&q&f=false С. 58].</ref>, а ў артыкуле пра [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую губэрню]] замест літоўцаў ужо падаваліся беларусы<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 9. — СПб., 1845. С. 108.</ref>{{Заўвага|Разам з тым, у выдадзенай у 1840 годзе 4-й частцы адзначалася, што насельніцтва [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] «''пераважна складаецца з русінаў, беларускага племені, з выняткам паўночных паветаў, у якіх пануюць літоўцы. Шляхта амаль уся даўняга літоўскага і найноўшага польскага паходжаньня''»<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 4. — СПб., 1840. С. 108.</ref>}}. У 1846 годзе на прапанову Расейскай акадэміі навук даслаць зьвесткі пра наяўнасьць неславянскіх нацыянальных меншасьцяў, у тым ліку і летувісаў, ваўкавыскі земскі спраўнік паведаміў, што ў [[Ваўкавыскі павет (Гарадзенская губэрня)|Ваўкавыскім павеце]] [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] жыве 84 190 «''літоўцаў праваслаўнага і каталіцкага веравызнаньня''ў» (большасьць насельніцтва павету). Як падкрэсьлівае гісторык [[Аляксандар Краўцэвіч]], такім спосабам мясцовы ўраднік з тэрыторыі гістарычнай Літвы традыцыйна атаясаміў «літоўцаў» з тутэйшымі беларусамі<ref>Краўцэвіч А. Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. — Беласток, 2008. С. 114.</ref>. Паводле апублікаваных у 1861 годзе афіцыйных зьвестак губэрнскіх статыстычных камітэтаў, сабраных у канцы 1850-х гадоў з дапамогай мясцовага духавенства ўсіх канфэсіяў, у Ваўкавыскім павеце налічвалася ўжо толькі 37 481 «літоўцаў», з астатняга насельніцтва павету 23&nbsp;816 чал. назвалі праваслаўнымі «вялікарасіянамі», 9032 чал. — каталікамі-«палякамі», 8578 чал. — «беларусамі», 2854 чал. — праваслаўнымі «[[яцьвягі|яцьвягамі]]», 15 чал. — «маларасіянамі»<ref name="Zapiski-1861-153">Записки Императорского русского географического общества. Кн. 3, 1861. С. 153.</ref>. Тым часам у [[Гарадзенскі павет (Гарадзенская губэрня)|Гарадзенскім павеце]] налічылі 46&nbsp;270 «літоўцаў», 16&nbsp;426 «палякаў», 8171 «вялікарасіяніна» і 2074 «беларусы», прытым 29&nbsp;856 «літоўцаў» спавядалі праваслаўе. Апроч таго, у [[Берасьцейскі павет (Гарадзенская губэрня)|Берасьцейскім павеце]] налічылі 13&nbsp;322 праваслаўныя «літоўцы», у [[Пружанскі павет (Гарадзенская губэрня)|Пружанскім павеце]] — 22&nbsp;103, у [[Слонімскі павет (Гарадзенская губэрня)|Слонімскім павеце]] — 53&nbsp;808, а ў [[Кобрынскі павет (Гарадзенская губэрня)|Кобрынскім павеце]] — 22&nbsp;725 праваслаўных «яцьвягаў»<ref name="Zapiski-1861-153"/>. Тым часам большую частку насельніцтва Менскай губэрні ў гэтых сьпісах ужо азначылі як беларусаў, хоць у [[Слуцкі павет (Менская губэрня)|Слуцкім павеце]] яшчэ налічылі 20&nbsp;721 «літоўцаў» (зь іх 9028 праваслаўных), у [[Барысаўскі павет|Барысаўскім павеце]] — 19&nbsp;082, у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] — 14&nbsp;919<ref>Записки Императорского русского географического общества. Кн. 3, 1861. С. 153.</ref>. У Віленскай губэрні гэтыя ж сьпісы дэкляравалі 27&nbsp;985 праваслаўных «літоўцаў» (пераважна ў [[Лідзкі павет (Віленская губэрня)|Лідзкім павеце]])<ref>Записки Императорского русского географического общества. Кн. 3, 1861. С. 150—151.</ref>. У 1869 годзе расейскія ўлады апублікавалі статыстычныя зьвесткі пра этнічны склад падатнага насельніцтва, дзе ўжо і большасьць насельніцтва Гарадзенскай губэрні азначалася як беларусы («нацыянальнасьць» жыхароў гэтым разам вызначалі расейскія паліцыйныя прыставы, якія дасылалі зьвесткі беспасярэдне ў статыстычны камітэт)<ref>[[Сяргей Токць|Токць С.]] Беларуская вёска на мяжы эпох. Змены этнічнай самасвядомасці сялянства ва ўмовах распаду традыцыйнага аграрнага грамадства (па матэрыялах Гарадзеншчыны 19 — першай трэці 20 ст.). — {{Горадня (Гродна)}}: ГрДУ, 2003. С. 149—150.</ref>. У 1886 годзе латыска-летувіскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эдуард Вольтэр||be|Эдуард Аляксандравіч Вольтэр}}, які карыстаўся падтрымкай [[Расейскае геаграфічнае таварыства|Расейскага геаграфічнага таварыства]], даваў наступныя інструкцыі датычна збору статыстычных зьвестак у Віленскай губэрні<ref>Вольтер Э. Об изучении литовского языка и племени // Памятная книжка Виленской губернии на 1887 год. — Вильна, 1886. С. 133.</ref>: «''Пры зьбіраньні статыстычных зьвестак часта зьмешваюцца паняцьці Ліцьвін, Літва ў гістарычна-геаграфічным значэньні зь Літвой этнаграфічнай. Ліцьвінам лічыцца мусіць той, хто ў хатнім побыце размаўляе па-літоўску{{Заўвага|name="pa-letuvisku"}} <…> У цяперашні час зьвесткі, датычна прынятых у войска ў рубрыцы „паводле паходжаньня“, мусяць лічыцца сумнеўнымі ад таго, што вельмі шмат ліцьвінаў значыцца ў паветах — дзе іх цяпер, як тых, хто размаўляе па-літоўску, зусім няма; а наадварот, у тых паветах, дзе цяпер яшчэ гавораць па-літоўску, паводле статыстычных табліцаў прынятых літоўцаў у войска паказваецца параўнальна мала. У [[Вялейскі павет (Віленская губэрня)|Вялейскім]] і [[Дзісенскі павет (Віленская губэрня)|Дзісенскім]] паветах пра літоўцаў ня можа быць і гаворкі…»{{Заўвага|{{мова-ru|«При собирании статистических сведений часто смешиваются понятия Литвин, Литва в историко-географическом значении с литвою этнографической. Литвином считаться должен тот, кто в домашнем быту говорит по литовски <…> В настоящее время сведения, относительно принятых в войска по рубрике „по происхождению“, должны считаться сомнительными оттого, что очень много литвинов значится в уездах — где их теперь, как по литовски говорящих, вовсе нет; а наоборот, в тех уездах, где ныне еще говорят по литовски, по статистическим таблицам принятых литовцев в войска показано сравнительно мало. В Вилейском и Дисненском уездах о литовцах не может быть и речи…»|скарочана}}}}''. [[Файл:Vysokaŭski zamak. Высокаўскі замак (N. Orda, 1877-83, 1901-14).jpg|значак|Выдадзеная ў Расейскай імпэрыі [[Летувіская мова|летувіскамоўная]] паштоўка з рэпрадукцыяй малюнка [[Высокае|Высокага]] [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] (аўтар малюнка — [[Напалеон Орда]]) і подпісам: {{мова-lt|Augštaičai, Gardino gubernijoje|скарочана}}. Падобныя летувіскія паштоўкі выйшлі з краявідамі [[:Файл:Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (1909) (2).jpg|Наваградку]], [[:Файл:Kreŭski zamak. Крэўскі замак (1907) (2).jpg|Крэва]], [[:Файл:Lida. Ліда (N. Orda, 1877, 1901-14).jpg|Ліды]], [[:Файл:Gieranionski zamak. Геранёнскі замак (N. Orda, 1877, 1906).jpg|Геранёнаў]]]] У 1863 годзе ўлады Расейскай імпэрыі вялікім накладам надрукавалі [[Рассказы на белорусском наречии (1863)|«Рассказы на белорусском наречии»]]<ref>[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20220326050408/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/lat902ec.html?OpenDocument Гутарка «царкоўнага старасты Янкі» з «Яськам гаспадаром з-пад Вільні»] // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 9 (2), 2004. С. 196—212.</ref> (выдавалася за зборнік ананімных «народных» твораў) — кнігу да чытаньня ў [[Народная вучэльня|народных вучэльнях]], дзе гістарычным ліцьвінам навязваўся ідэалягічны штамп расейскага [[імпэрыялізм]]у дзеля абгрунтаваньня прынцыпаў [[Русіфікацыя Беларусі|іх русіфікацыі]] і асыміляцыі<ref>Хаўстовіч М. «Разсказы на белорусскомъ наречіи» ў кантэксце ананімнай літаратуры 60-х гг. XIX ст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. № 1, 2001. С. 11.</ref>: у першым творы «Кто булы наши найдавнійшіи диды и якая их була доля до уніи?» аўтар (відаць, [[Міхаіл Каяловіч]]<ref name="Chaustovic-2001-9">Хаўстовіч М. «Разсказы на белорусскомъ наречіи» ў кантэксце ананімнай літаратуры 60-х гг. XIX ст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. № 1, 2001. С. 9.</ref>) апавядае пра «літоўскую заваёву Беларусі», называючы «ліцьвінамі» летувісаў<ref>[[Сяргей Токць|Токць С.]] Абуджэнне заходнерусізму ў інтэграцыйным канструктывізме А. Бендзіна // [[Беларускі гістарычны агляд]]. Т. 13, сш. 2 (снежань 2006). С. 388—419.</ref>, у другім творы праводзіцца думка, што «''нашы дзяды былі рускімі, але сталі над імі панаваць літоўцы (то бок [[Аўкштайты|літоўцы]] і жмудзіны{{Заўвага|„''Наши отцы и дзяды были Русскиe; тольки не завсегды над ими пановали свои родные Русские князя. Упярод над ими пановали Русские князи, потом стали пановаць над ими князя Литовцев т. е. князя, тых самых Литовцев и Жмудзинов, што живуць з нами''“}}) і палякі ды прымусілі прыняць унію, каб ператварыць нас у палякаў і католікаў''»<ref name="Chaustovic-2001-9"/>. Выдадзены ў 1870 годзе Імпэратарскай акадэміяй навук у [[Санкт-Пецярбург]]у [[Слоўнік Насовіча|«Словарь белорусского наречия»]] [[Іван Насовіч|Івана Насовіча]] падае да беларускага слова «литвин» расейскі адпаведнік «литовец» і прыклад ужываньня «''литвин як лин''»{{Заўвага|Выдадзены ў 2011 годзе [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук Беларусі]] «Слоўнік беларускіх народных параўнанняў» дае наступнае тлумачэньне выразу «''ліцьвін як лін''»: «''Пра характар колішняга беларуса — дужага, моцнага, выкрутлівага, якога голай рукой ня возьмеш''»<ref>Слоўнік беларускіх народных параўнанняў. — {{Менск (Мінск)}}: Беларуская навука, 2011. С. 241.</ref>}}, сьледам падаецца слова «[[Ліцьвякі (неадназначнасьць)|литвяк]]», якому даецца расейскае тлумачэньне «тоже, что литвин» і прыклад ужываньня «''литвяки по нашему не говоруць''»<ref>Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб., 1870. С. 269.</ref>. Тым часам у якасьці прыкладу да слова «[[Бацьвіньне|боцвинне]]» падаецца вытрымка зь вядомай беларускай народнай песьні: «''Кузьма и Дземьянъ два лицвины, принешли горшочекъ боцвиння''»<ref name="Nasovic-1870-31"/>{{Заўвага|Як зазначаюць сучасныя дасьледнікі, сьвятых Кузьму і Дзям’яна беларусы здаўна лічылі сваімі апекунамі і дарадцамі: у беларускім фальклёры адлюстроўваецца вера ў тое, што Кузьма і Дзям’ян дапамагалі сялянам у іх галоўных клопатах — сенакосе, падрыхтоўцы да жніва, малацьбе. Сярод іншага, менавіта Кузьма і Дзям’ян дапамагаюць ліцьвіну паводле сюжэту ўкраінскай інтэрмэдыі XVIII стагодзьдьзя<ref name="Kabrzyckaja-2007"/>}}. Гэты ж слоўнік да вядомай беларускай назвы расейцаў — [[маскаль]] — падае толькі адно расейскае значэньне «солдат»<ref>Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб., 1870. С. 290.</ref>. На мэтанакіраванае зьнішчэньне расейскімі ўладамі ў народнай сьвядомасьці гістарычнага сэнсу «літоўскасьці» (г. зн. азначэньня сябе ліцьвінамі беларускамоўным сялянствам «[[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга краю]]»), што беспасярэдне спрыяла [[летувізацыя|летувізацыі]], зьвяртае ўвагу амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]]<ref>[[Тымаці Снайдэр|Снайдэр Т.]] [https://web.archive.org/web/20220503112024/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1202ec.html?OpenDocument Спрэчкі за літоўска-беларускую Айчыну. Працяг] // [[Дзеяслоў]]. № 12, 2004.</ref>. [[Файл:Vilnia, Lidzkaja-Franciškanskaja. Вільня, Лідзкая-Францішканская (J. Bułhak, 1912).jpg|значак|Шыльда летувіскай школы ({{мова-lt|Lietuviška mokykla|скарочана}}, {{мова-ru|Литовское училище|скарочана}}) на Лідзкай вуліцы ў цэнтры [[Вільня|Вільні]], 1912 год. Тым часам хоць-якія беларускія школы ў Расейскай імпэрыі заставаліся пад забаронай]] Як адзначае гісторык [[Павал Церашковіч]], па 1860-х гадох тэрмін «ліцьвіны» («літоўцы») у дачыненьні да беларусаў зьнікае з афіцыйных дакумэнтаў і статыстыкі Расейскай імпэрыі<ref>Терешкович П. В. Этническая история Беларуси XIX — начала XX в. — Минск, 2004. С. 79.</ref>{{Заўвага|Выдадзеная ў 1869 годзе кніга «Последнее слово о польском вопросе в России», якая апісвала захады дзеля абмаскаленьня колішняга Вялікага Княства Літоўскага, вызначала ў «[[Паўночна-Заходні край|Заходнім краі]]» наступныя тры народнасьці: жмудзінаў, якіх прапаноўвалася ніяк не русіфікаваць і ўсяляк падтрымліваць («''калі яны пачнуць паважаць расейцаў, яны стануць цалкам адданымі нам і мы ўсё наступнае стагодзьдзе можам быць пэўнымі ў іх адданасьці''»); беларусаў, якія «''людзі чыста расейскія, але… стаяць на найніжэйшай ступені разьвіцьця, таму ў палітычных дачыненьнях абсалютна нікчэмныя; яны будуць рабіць тое, што прымусяць абставіны''»; трэцяя жа народнасьць у кнізе не называецца паводле імя, адзначаецца толькі, што яна насяляе Гарадзенскую, большую частку Віленскай і Менскай губэрняў і што, калі жмудзінаў і беларусаў можна прывязаць да Расеі, то гэтая трэцяя народнасьць ёсьць напраўду вельмі небясьпечнай праз сваю варожасьць да «[[Маскаль|маскалёў]]»<ref>Отечественныя записки. Т. 192. — СПб., 1870. С. [https://books.google.by/books?id=xFcFAAAAQAAJ&pg=RA1-PA53&dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%8B+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwju35v3ueL5AhVInf0HHYRfAW4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&f=false 53]—54.</ref>}}. Разам з тым, яшчэ ў працы 1886 году (перавыдавалася ў 1890 годзе) пра здушэньне [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] расейскі вайсковы гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Пузырэўскі||pl|Aleksandr Puzyriewski}}, які паходзіў зь віленскай шляхты, апісваў насельніцтва вылучанага ім паўночнага тэатру ваенных дзеяньняў ([[Беластоцкая вобласьць (Расейская імпэрыя)|Беластоцкая вобласьць]], [[Віленская губэрня]], часткі [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]] і [[Менская губэрня|Менскай]] губэрняў з найважнейшымі местамі [[Вільня]]й, [[Горадня]]й, [[Коўна]]й, [[Беласток]]ам і [[Менск]]ам) як «''жамойць і літоўцы складаюць земляробчую клясу; гандаль і прамысловасьць у руках жыдоў, якія насяляюць месты і мястэчкі; польская шляхта — паноўная кляса''», а насельніцтва сярэдняга тэатру ваенных дзеяньняў ([[Палесьсе]] — паўднёвыя часткі Менскай і Гарадзенскай губэрняў, паўночная частка [[Валынская губэрня|Валынскай губэрні]] з найважнешымі местамі [[Берасьце]]м, [[Пінск]]ам, [[Мазыр]]ом і [[Бабруйск]]ам) — «''беларусы, літоўцы, палякі, жыды''»<ref>Пузыревский А. К. Польско-русская война 1831 г. — СПб., 1886. С. 21—22.</ref>. [[Файл:Litwa i Białoruś (J. Bazewicz, 1916).jpg|значак|Краіна «Літва і Беларусь» ({{мова-pl|«Litwa i Białoruś»|скарочана}}), асобная ад [[Жамойць|Жамойці]] (''Żmujdź''), 1916 г.]] Такім парадкам, [[Русіфікацыя Беларусі|палітыка татальнай русіфікацыі колішняга Вялікага Княства Літоўскага]], якую праводзілі ўлады Расейскай імпэрыі, спрыяла паступоваму зьнікненьню з ужытку назвы «ліцьвіны» ў гістарычным сэнсе<ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 5, 19.</ref><ref>{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 49—50.</ref> і яе адначаснаму замацаваньню за суседнім балтыйскім народам ([[летувісы|летувісамі]])<ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-321"/><ref>Cordasco F. Dictionary of American immigration history. — Metuchen, 1990. [https://archive.org/details/dictionaryofamer00cord/page/96/mode/2up?q=licviny P. 96—97].</ref>. Тым часам на ўсе землі ліцьвінаў пашырылася назва «[[Белая Русь]]», «Беларусь», якая раней ужывалася датычна ўсходняй часткі ВКЛ, дзе праваслаўных жыхароў называлі «[[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]]». Хоць ліцьвіны-беларусы ў афіцыйным жыцьці Расейскай імпэрыі нібыта спынілі сваё існаваньне як асобны народ, але ў рэальнасьці яны працягвалі захоўваць свае нацыянальныя традыцыі, культуру і мову<ref name="Bic-Harecki-Konan-2005-19">{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 19.</ref>. [[Файл:Pahonia. Пагоня (M. Bahdanovič, 30.11.1917).jpg|значак|Першая публікацыя верша «[[Пагоня (песьня)|Пагоня]]» [[Максім Багдановіч|М. Багдановіча]] ([[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]], 30 лістапада 1917 г.)]] У канцы XIX — пачатку XX ст. нацыянальная эліта гістарычных ліцьвінаў пры чынным удзеле выхадцаў з [[шляхта|шляхты]] колішняга [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] — простых нашчадкаў [[Літва старажытная|гістарычнай Літвы]]<ref name="Katlarcuk-2003">[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] [https://web.archive.org/web/20241225230441/https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/arche/html/2003-2/katl203.html Чаму беларусы не апанавалі літоўскай спадчыны] // [[ARCHE Пачатак]]. № 2 (25), 2003.</ref> (з шляхты паходзілі заснавальнікі [[Наша Ніва|Нашай Нівы]] браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч]]ы, заснавальнік [[Беларуская рэвалюцыйная партыя|першай беларускай партыі]] [[Вацлаў Іваноўскі]], адзін з заснавальнікаў [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]] паэт [[Карусь Каганец]], стваральнік беларускага тэатру [[Ігнат Буйніцкі]], клясыкі беларускай паэзіі [[Алаіза Пашкевіч]] і [[Янка Купала]], адзін з пачынальнікаў нацыянальнага адраджэньня [[Вацлаў Ластоўскі]], аўтар навукова вызначаных межаў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] гісторык і этнограф прафэсар [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] ды іншыя{{Заўвага|Як зазначае гісторык [[Сяргей Токць]], «''Менавіта выхадцы з шляхты колькасна пераважалі ў беларускім нацыянальным руху на пачатковай фазе яго разьвіцьця і стварылі тады большасьць тэкстаў, якія заклалі культурны канон нацыянальнай ідэі''»<ref>[[Сяргей Токць|Токць С.]] Шляхта Беларусі і беларускі нацыянальны рух у другой палове ХІХ — пачатку ХХ ст. // Rocznik Centrum Studiów Białoruskich. Гадавік Цэнтра Беларускіх Студыяў. Nr 2/№ 2 (2017). С. 134.</ref>}}) — якая выступала за адраджэньне свайго народа і яго дзяржаўнасьці, абрала назвы «Беларусь» і «беларусы»{{Заўвага|Разам з тым, частка літоўскай шляхты (найперш буйныя землеўласьнікі — зямяне) не сьпяшалася і нават асьцерагалася прымаць назву «беларусы». Дачка [[Ежы Чапскі|Ежы Чапскага]], які ў 1917 годзе ўсё ж назваў сябе беларусам<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] [https://www.svaboda.org/a/30169005.html У 1917 годзе нашчадак Рурыка і іншыя магнаты Меншчыны абвясьцілі сябе беларусамі], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2019 г.</ref>, графіня Марыя Чапская (1894—1981) у сваім эсэ «Florian Czarnyszewicz» (1965 год, Парыж) патлумачыла, якое стаўленьне было ў літоўскай шляхты да сялянаў і чаму зямяне не прымалі назвы «беларусы», прыводзячы вытрымкі з палемічных лістоў [[Флярыян Чарнышэвіч|Флярыяна Чарнышэвіча]], напісаных па-беларуску да [[Кастусь Акула|Кастуся Акулы]] і пазьней перасланых ёй копіяй: «''Важна тое, што спадар зьяўляецца сынам свайго краю. Я таксама ёсьць сын Вялікага Княства Літоўскага. Мой бацька і дзед, і дзед майго дзеда нарадзіліся і злажылі свае косьці ў гэтай зямлі; і суджу, што можна мне родны край кахаць і тужыць па ім, і думаць аб ім, і цешыцца, калі гаспадары чыняць штось мудрае і шляхетнае, і самоціцца, калі памнажаюць памылкі. <…> І не былі гэта караняжы, а сыны Вялікага Княства Літоўскага, многія ў доме ня мовілі па-польску, але назвы „бела-“ ці „чарнарусаў“ не прымалі, бо „рускі“ для іх азначаў тры чацьвертых [[Расейцы|маскаля]]. Называлі сябе палякамі, але чулі сваю своеасаблівасьць. І калі б тады якая мудрасьць, якісь аўтарытэт пагадзіўся і прывёў у жыцьцё найменьне „літоўца“ (у значэньні [[Адам Міцкевіч|міцкевічаўскім]]) альбо крывічаніна, ахвотна бы тое прынялі»<ref>Czapska M. Florian Czarnyszewicz // Ostatnie odwiedziny i inne szkice. — Warszawa, 2006. — S. 166—167.</ref>}}. Палітык і грамадзкі дзяяч [[Зянон Пазьняк]] дае наступныя тлумачэньні, чаму дзеячы нацыянальна-вызвольнага руху мелі выступіць пад назвай «Беларусь»<ref>[[Зянон Пазьняк|Пазьняк З.]] [http://www.bielarus.net/archives/2016/12/30/4684 Беларусь-Літва] // [[Беларуская Салідарнасьць]], 27 сьнежня 2016 г.</ref>: {{Пачатак цытаты}} І нарэшце, чаму нацыянальныя дзеячы ўмоўнай «Літвы», разумеючы гісторыю, ня выступілі пад аб’яднаўчым тэрмінам «Літва», але пад назвай «Беларусь»? Адказ на паверхні: таму што аб’яднаўчым тэрмінам у гэтай сытуацыі магла быць толькі Беларусь. Гэта ўжо была навуковая і палітычная рэальнасьць. Нашыя нацыянальныя дзеячы таго часу — гэта былі мудрыя людзі, якія грунтаваліся на аб’яднаўчай нацыянальнай ідэі, умелі стратэгічна думаць і глядзець наперад, абапіраліся на навуку і на рэчаіснасьць. Сытуацыя была такой, што калі б яны кансэрватыўна ці рамантычна выступілі пад назовам «Літва», то ўсходнюю Беларусь мы маглі б страціць назаўсёды. Царская Расея скарыстала б канфэсійны падзел і тэрміналёгію ў сваіх інтарэсах з усёй магутнасьцю імпэрскай прапаганды, бюракратычнага апарату і царквы. Вось тады зьявілася б у Расеі рэальная Белая Русь, якую б яшчэ і натравілі супраць «католической литовской ереси» ды «сэпаратызму». Бальшавікі давяршылі б гэты падзел ужо ў сьведамасьці. А сьведамасны падзел, як вядома, нашмат горшы і разбуральны, чым падзел тэрытарыяльны. Стаўка на назву «Літва» была б у тых умовах ужо сэпаратысцкай і тупіковай. У лепшым выпадку — маргінальнай. Нацыянальныя дзеячы-адраджэнцы абазначылі і ўключылі ў нацыянальны рух усю літоўскую тэрыторыю Вялікага Княства Літоўскага (умоўную Літву і Беларусь) пад агульнай назвай Беларусь. У выніку расейская прапаганда не змагла фармальна ўклініцца ды падзяліць адзіную ідэю (хоць увесь час імкнулася). Расея ў такіх абставінах вымушана была агулам непрызнаваць і змагацца зь беларускім нацыянальным рухам. Расейцам у ідэйным пляне фармальна нічога не дасталося. <…> [[Беларусы|Беларуская нацыя]] адбылася ў пачатку ХХ стагодзьдзя. Вяршыняй гэтага працэсу было стварэньне [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], прытым дакладна ў дзяржаўна-этнічных межах [[Літва старажытная|гістарычнай Літвы]]. {{Канец цытаты}} [[Файл:BNR (Ruthienie Blanche) Map 1918.jpg|значак|Межы [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі (БНР)]], абвешчаныя 25 сакавіка 1918 г. паводле [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнага крытэру]] — на падставе працаў гісторыка і этнографа [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]]]] Разам з тым, усе дзеячы беларускага нацыянальна-вызвольнага руху (ад [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]] да [[Янка Купала|Янкі Купалы]]) бесьперапынна падкрэсьлівалі повязь Беларускай дзяржаўнасьці зь Вялікім Княства Літоўскім, а ўсе беларускія гісторыкі (ад [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] да [[Усевалад Ігнатоўскі|Ўсевалада Ігнатоўскага]]) называлі ВКЛ «Беларуска-Літоўскім гаспадарствам». Гэтая ж пазыцыя знайшла адлюстраваньне ў [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной грамаце]] Беларускай Народнай Рэспублікі ад 9 сакавіка 1918 году («''Пасьля трох з паловаю вякоў няволі зноў на ўвесь сьвет кажа беларускі народ аб тым, што ён жыве і будзе жыць''»), а гербу [[Пагоня|Пагоні]] («''старадаўняй Літоўскай Пагоні''»), які стаў дзяржаўным сымбалем БНР, прысьвяціў [[Пагоня (песьня)|свой верш]] клясык беларускай літаратуры [[Максім Багдановіч]]. У 1918 годзе сябра камісіі БНР у арганізацыі Беларускага ўнівэрсытэту прафэсар [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] падкрэсьліваў у газэце [[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]]: «''Цяпер ідзе дзяржаўнае будаваньне. Натуральна, паўстае думка пра тэрміналёгію дзяржаўных установаў, т.ё. ці пакідаць нам цяперашнія, чужыя нам найменьні ўстановаў, ці мы павінны вярнуцца да найменьняў нашага дзяржаўнага права, — да родных, часам забытых ужо намі, тэрмінаў. <…> — будзем аднаўляць наш праўны язык зь [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскага Статуту]], каторы ўжываўся, як закон, да 1830 г. А тэрміналёгія Статуту стварылася ў часы [[Вялікае Княства Літоўскае|нашай дзяржаўнай (панствовай) незалежнасьці]]''»<ref>Доўнар-Запольскі М. К пытаньню аб найменьні дзяржаўных установаў // Вольная Беларусь. № 19, 1918. С. 2—3.</ref>. Яшчэ ўлетку 1916 году [[Беларускі народны камітэт]] на чале з Антонам Луцкевічам падтрымаў і пашырыў ідэю [[Канфэдэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|канфэдэрацыі Вялікага Княства Літоўскага]] да канцэпцыі «Злучаных Штатаў» ад [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] да [[Чорнае мора|Чорнага]] мораў, якія плянавалася ўтварыць зь незалежных [[Беларусь|Беларусі]], [[Летува|Летувы]], [[Латвія|Латвіі]] і [[Украіна|Ўкраіны]]. Падобны зьвяз тлумачыўся найперш эканамічнымі прычынамі — атрыманьнем выйсьця да мора і патрэбамі нацыянальнай абароны. У 1917 годзе беларускія арганізацыі працягвалі выступаць за ўтварэньне Беларуска-Летувіскай дзяржавы (падтрымана ў верасьні 1917 году [[Беларускі нацыянальны камітэт (Менск)|Беларускім нацыянальным камітэтам]] у [[Менск]]у), прытым рабілі гэта, нягледзячы на пазыцыю [[Летувіская Тарыба|Летувіскай Тарыбы]], якая заявіла прэтэнзіі на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічныя тэрыторыі беларусаў]]. Пры канцы студзеня 1918 году ў Вільні прайшла [[Беларуская канфэрэнцыя (1918)|Беларуская канфэрэнцыя]], якая прыняла рэзалюцыю аб імкненьні стварыць незалежную дэмакратычную дзяржаву зь дзьвюх асноўных нацыянальных тэрыторыяў — беларускай і летувіскай. Па абвяшчэньні ў лютым 1918 году незалежнасьці Летувы ў хаўрусе зь [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыяй]] (у ліпені 1918 году прапанову ад Тарыбы стаць [[Летува (каралеўства, 1918)|каралём Летувы]] пад імём «Міндаўгаса II» прыняў нямецкі прынц і вайсковец [[Вільгельм Карл фон Урах]]) ідэя канфэдэрацыі не ўздымалася<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 351—352.</ref>. [[Файл:Jazep Losik. Язэп Лёсік (1910-19).jpg|значак|[[Язэп Лёсік]]]] Кіраўніцтва Беларускай Народнай Рэспублікі ад пачатку няраз сутыкалася з прэтэнзіямі Летувы на велізарную частку [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]. У адказ на заявы ўрада БНР, што Вільня — адвечная сталіца Беларусі, яе палітычны і духоўны цэнтар, летувісы запатрабавалі Гарадзенскую і Віленскую губэрні, большыя за тэрыторыю ўсёй Летувы. Тады ж зьявіліся безапэляцыйныя сьцьверджаньні, што значная частка беларусаў — гэта зьбеларушчаныя летувісы<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 362—363.</ref>. Падобныя заявы тлумачыліся прысваеньнем гістарычнай і культурнай спадчыны Вялікага Княства Літоўскага з боку летувіскага нацыянальнага руху, які праз больш спрыяльныя ўмовы пачаўся значна раней за беларускі. Амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]] таксама зьвярнуў увагу на тое, што першае пакаленьне інтэлігентаў-летувісаў складалі ня шляхцічы былога Вялікага Княства Літоўскага (якім само паходжаньне і кодэкс гонару не дазваляў займацца фальшаваньнем), а ксяндзы і настаўнікі — дзеці заможных сялянаў з расейскай адукацыяй<ref>{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 31—32, 46.</ref>, якім было вельмі лёгка замоўчваць і ігнараваць гістарычныя факты<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 348—349.</ref><ref name="Katlarcuk-2003"/>. У ліпені 1920 году адбылося падпісаньне савецка-летувіскай [[Маскоўская дамова (1920)|Маскоўскай дамовы]], згодна зь якой Летува атрымала значную частку гістарычных і этнаграфічных земляў беларусаў, што выклікала пратэст з боку кіраўніцтва БНР і прывяло да ўтварэньня [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 363—365.</ref>. [[Файл:Tamaš Hryb. Тамаш Грыб (1925).jpg|значак|[[Тамаш Грыб]]]] Ужо ў 1921 годзе адзін з ініцыятараў абвяшчэньня Беларускай Народнай Рэспублікі былы старшыня [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады БНР]] [[Язэп Лёсік]] апублікаваў у афіцыйным культурна-адукацыйным часопісе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] артыкул «Літва — Беларусь (Гістарычныя выведы)»<ref>Лёсік Я. Літва-Беларусь: гістарычныя выведы // Школа и культра Советской Белоруссии. — 1921. №2. — С. 12—22.</ref>, у якім зазначыў: «''Беларусь у пазьнейшыя часы дзяржаўнай незалежнасьці насіла найменьне Вялікага Княства Літоўскага, Рускага, Жмудзкага й інш., або карацей — Вялікае Княства Літоўскае. <…> Сталася так, што пад Літвою разумеюць землі, заселеныя жмудзінамі, або даўнейшую Жамойць. <…> А што важней за ўсё, дык гэта тое, што Літва й Жмудзь — дзьве рэчы зусім розныя, і, апіраючыся на летапісныя весткі, ні ў якім разе ня можна зваць цяперашніх жмудзінаў літоўцамі. <…> Мала гэтага, цяперашнія літоўцы (жмудзіны) упэўнілі нават усю Эўропу, што гэты іх маленькі жмудзкі народ абладаў колісь магутнай і слаўнай Літоўска-Рускай дзяржавай. <…> Расійскія і польскія гісторыкі, дзякуючы сваім імпэрыялістычным тэндэнцыям, ня вытлумачылі сабе значэньне слова Літва і вераць створанай ілюзіі, што ўвесь гістарычны скарб б. В. К. Літоўска-Рускага (Беларускага) належыць цяперашнім жмудзінам. Але правільнае асьвятленьне гістарычных фактаў сьведчыць нам пра тое, што Літва — гэта было славянскае племя, увайшоўшае ў склад цяперашняга беларускага народа. Літва, Лютва, Люцічы — іменьні славянскага племя <…> і калі нашы продкі — беларусіны ў прошлых сталецьцях звалі сябе літвінамі, то яны ведалі, што казалі''». Неўзабаве, аднак, [[Беларусізацыя|беларусізацыю]] ў БССР спыніў [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|сталінскі тэрор]], які цалкам зьнішчыў беларускую гістарычную школу (Язэпа Лёсіка арыштавалі ўжо ў 1930 годзе — увогуле жа, савецкія ўлады фізычна або духоўна зьнішчылі 32 менскія гісторыкі, а іх працы выдалілі з навуковых бібліятэк)<ref name="Katlarcuk-2009">[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] [https://web.archive.org/web/20091202093523/http://arche.by/by/19/30/1220/ Прадмова да «літоўскага» нумару] // [[ARCHE Пачатак]]. № 9, 2009.</ref>. Далучаная да [[СССР]] пазьней Летува пазьбегла татальнага зьнішчэньня гуманітарных кадраў і здолела ў 1945—1991 гадох працягваць традыцыі навуковай школы пэрыяду незалежнасьці. У адрозьненьне ад БССР і [[УССР]], савецкае кіраўніцтва дазволіла Летуве, як і Латвіі з Эстоніяй, мець унівэрсытэт на мове тытульнай нацыі. Гэты летувіскамоўны Віленскі ўнівэрсытэт хутка стаў «раем для балтыйскіх дасьледаваньняў»<ref name="Kascian-2009">[[Кірыл Касьцян|Касьцян К.]], Васілевіч Г. Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў? // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303.</ref>. Тым часам БССР была адзінай рэспублікай эўрапейскай часткі СССР, якая ня мела гістарычнага часопісу. Згодна з партыйнымі дырэктывамі, адлік сапраўднай гісторыі Беларусі вёўся з 1917 году, а беларускі этнас разглядаўся як негістарычны, які ня меў уласнай эліты, высокай культуры і мастацтва<ref name="Katlarcuk-2009"/>. Адначасна савецкія ўлады фактычна дазволілі летувісам праводзіць палітыку дэнацыяналізацыі і [[Летувізацыя|летувізацыі]] далучаных [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх земляў]] гістарычных [[Віленскае ваяводзтва|Віленшчыны]] і [[Троцкае ваяводзтва|Троччыны]]<ref name="Kascian-2009"/>. [[Файл:Пікет каля Дому ўраду (Менск, 1991 г.).jpg|значак|Пікет у [[Менск]]у з плякатам [[лацінка]]й: «''Вярнуць народу яго спрадвечныя сымбалі: герб [[Пагоня]] й [[бел-чырвона-белы сьцяг]], а таксама назоў Бацькаўшчыны — [[Вялікае Княства Літоўскае|Літва]], сталіцы — Менск!''» (19.09.1991 г.)]] Дасьледаваньні гісторыі Літвы і ліцьвінаў працягнулі беларускія навукоўцы па-за межамі СССР. Яшчэ ў 1934 годзе загаднік беларускага замежнага архіва ў [[Прага|Празе]], былы [[Міністры ўнутраных справаў БНР|міністар унутраных справаў БНР]] [[Тамаш Грыб]] у сваім артыкуле «[[wikisource:be:На два франты|На два франты (Галоўныя засады вызвольнай праграмы беларускага народу)]]» падкрэсьліваў: «''Хай нас ня блытаюць розныя найменьні дзяржавы, утворанай на рубяжы XIII—XIV стагодзьдзяў на вагромністым абшары Ўсходняе Эўропы, найменьні, якія ўжываюцца ў сучаснай гістарычнай літаратуры — Літва, Русь, Западная Русь, Літоўская Русь, Вялікае Князьства Літоўскае, Вялікае Князьства Літоўска-Рускае, Вялікае Князьства Літоўска-Беларускае, Вялікае Князьства Беларуска-Літоўскае, а таксама: Западная Русь пад уладаю Літвы, Беларусь пад Літоўскім панаваньнем ды інш. Усё гэта ёсьць выплад надзіву годнага непаразуменьня і зблытаніны паняцьцяў. Трымаймося фактаў гістарычнае рэчаістасьці: мова і культура беларускага народу былі пануючымі ў гэнай дзяржаве. Вось жа: гэта была беларуская дзяржава! <…> Трэ мець на ўвазе пры гэтым і адрознасьць паміж Ліцьвінамі (старадаўнымі Люцічамі, Велетамі або Волатамі) і Жмудзінамі. Асабліва сяньня трэ мець на ўвазе гэну адрознасьць, калі Жмудзіны, прыняўшы старадаўнае найменьне Літва, імкнуцца прыўласьніць і гістарычны зьмест гэтага слова — гістарычную мінуўшчыну беларускага народу''»<ref>[[Тамаш Грыб|Грыб Тамаш]]. На два франты // [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]. № 4, 1995. С. 80—120.</ref>. Тым часам яшчэ ў 1939 годзе [[Ян Станкевіч]], які з 1927 году выкладаў у [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]], зазначыў: «''Трэба зацеміць, што з гледзішча нацыянальнага Беларусы ў гэтую пару звалі сябе Ліцьвінамі, гэтак-жа нас звалі ўсе нашыя суседзі, але з гледзішча рэлігійнага Беларусы ўсходняга абраду заўсёды зваліся Русінамі''»<ref>[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Гісторыя Беларускага языка. — Вільня, 1939. C. 6.</ref>. Адным зь першых дасьледнікаў, хто спрабаваў высьветліць, як назва «Літва» перамясьцілася на тэрыторыю суседняй дзяржавы і як славяне-ліцьвіны сталі беларусамі, быў [[Вацлаў Пануцэвіч]] (1911—1991), які выдаваў навуковы часопіс «[[Літва (часопіс)|Litva]]», а таксама апублікаваў некалькі манаграфічных публікацыяў, зь якіх асаблівую навуковую вартасьць маюць кнігі «Літва і Жмудзь» (Чыкага, 1953—1954 год) і «З гісторыі Беларусі або Крывіччыны-Літвы» (Чыкага, 1965 год). Гісторык мовы [[Алесь Жлутка]] адзначае засяроджанасьць В. Пануцэвіча на гістарычных крыніцах і яго грунтоўную філялягічную падрыхтоўку<ref name="Zlutka-1998"/>. Погляды В. Пануцэвіча падтрымаў і разьвіў гісторык [[Павал Урбан]] (1924—2011), які адзначыў разьмежаваньне ліцьвінаў і жамойтаў і што Жамойць была адасобленай ад Літвы моўна і этнічна. У рамках гэтай праграмы знаходзіцца сьцьверджаньне гісторыка, што «''ад 1579 году ў выданьнях, што таксама выходзяць у Кёнігсбэргу, жмудзкая мова пачынае звацца літоўскай''» («У сьвятле гістарычных фактаў», 1972 год). Ужо ў найноўшы пэрыяд у Беларусі выйшла чарговая праца П. Урбана «Да пытаньня этнічнай прыналежнасьці старажытных ліцьвіноў» (1994 год), у якой аўтар сфармуляваў наступную тэзу: «''[[Аўкштота]] была асобнай зямлёй і ніколі не атаясамлівалася з уласна Літвой''». Пашыраны варыянт (у першую чаргу праз улучэньне дадаткаў) гэтай кнігі пад назвай «Старажытныя ліцьвіны» апублікавалі празь сем гадоў<ref name="Dziarnovic-2012">[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А.]] [https://web.archive.org/web/20220921214302/http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/52c/%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%83%D0%BA%D1%96_%D0%90%D0%B9%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B%3A_%27%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0%27_%D1%96_%27%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%27_%D1%83_%D1%81%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96.html Пошукі Айчыны: «Літва» і «Русь» у сучаснай беларускай гістарыяграфіі] // Палітычная сфера. № 18—19 (1—2), 2012. С. 30—53.</ref>. Тым часам у паваеннай Беларусі да падобных высноваў у сваіх дасьледаваньнях, якія праводзіліся па-за афіцыйнай савецкай гістарыяграфіяй, прыйшоў [[Мікола Ермаловіч]] (1921—2000), які завяршыў у 1968 годзе працу над кнігай «Па сьлядах аднаго міта». Гэтая кніга доўгі час пашыралася пад закансьпіраванай назвай «Сто старонак» і ўпершыню легальна выйшла з друку толькі ў 1989 годзе. З пачаткам працэсу дэмакратызацыі ў СССР ужо ў другой палове 1980-х гадоў канцэпцыя М. Ермаловіча атрымала інстытуцыянальнае, фармальнае акадэмічнае завяршэньне і пашырылася ў літаратуры<ref name="Dziarnovic-2012"/>. [[Файл:Coat of arms of Belarus (1991–1995).svg|значак|[[Пагоня|Дзяржаўны герб Беларусі Пагоня]]]] Па [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|аднаўленьні незалежнасьці Беларусі]] [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальны герб]] беларусаў і дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага [[Пагоня]] зноў стаў афіцыйным сымбалем Беларускай дзяржавы, на афіцыйным узроўні ўздымалася пытаньне дзяржаўнай заступнасьці зь Вялікім Княстве Літоўскім (сярод іншага, ВКЛ мелася згадвацца як крыніца Беларускай дзяржаўнасьці ў тэксьце [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Беларусі]]<ref>[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30488810.html У праекце Канстытуцыі 1994 прыгадваліся ВКЛ і БНР], [[Радыё Свабода]], 15 сакавіка 2020 г.</ref>). У гэты ж час пачаліся супольныя кантакты беларускіх і летувіскіх гісторыкаў, а ў 1993 годзе ў вёсцы [[Гервяты|Гервятах]] адбыўся першы круглы стол беларускіх і летувіскіх навукоўцаў, прысьвечаны спадчыне Вялікага Княства Літоўскага. Аднак па абраньні на пасаду прэзыдэнта Беларусі [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]], які неўзабаве ўсталяваў [[Русіфікацыя Беларусі#Рэжым Лукашэнкі|прарасейскі]] [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарны рэжым]] і гісторыкі-[[Прапаганда ў Беларусі|прапагандысты]] якога ([[Якаў Трашчанок]], [[Вадзім Гігін]], [[Ігар Марзалюк]] ды іншыя) адзначыліся фактычным зваротам да расейска-савецкага погляду на гістарычных ліцьвінаў, падобныя абмеркаваньні спыніліся, тым часам адбылася рэактывацыя двухбаковых (найперш эканамічных) міждзяржаўных дачыненьняў<ref name="Kascian-2009"/>. == Сучаснасьць == {{Асноўны артыкул|Ліцьвінства}} === Ужываньне === У частковым ужытку найменьне «ліцьвін» працягвае існаваць як саманазва вясковага жыхарства і ў цяперашні час<ref name="Arlou-2012-157"/>{{Заўвага|Напрыклад, з слоўніка «Мікратапаніміка Івацэвіччыны» (2018 год) краязнаўцы [[Алесь Зайка|Алеся Зайкі]]: «''бо мы ж ліцьвіны''»<ref>Зайка А. Мікратапаніміка Івацэвіччыны. — {{Менск (Мінск)}}, 2018. С. 148.</ref>}}. У 1990 годзе часопіс «Савецкая этнаграфія» падаваў зьвесткі: {{Пачатак цытаты}} «Як мікраэтнонім, найменьне „ліцьвіны“ існавала і працягвае існаваць сярод некаторых мясцовых групаў [[беларусы|беларускага]] і асыміляванага [[балты]]йскага жыхарства заходніх раёнаў [[Беларусь|Беларусі]] і Ўсходняй [[Летува|Летувы]]»<ref>Чаквин И. В., Терешкович П. В. Из истории становления национального самосознания белорусов (XIV — начало XX вв.) // Советская этнография. № 6, 1990.</ref>. {{Канец цытаты}} У працы 1985 году, у якой адлюстроўваюцца рэаліі 1980-х гадоў, [[Ігар Чаквін]] пісаў: {{Пачатак цытаты}} «У гісторыка-этнаграфічнай вобласьці [[Беларусь|беларуска]]-[[Украіна|ўкраінскага]] [[Палесьсе|Палесься]] арэал распаўсюджваньня назвы ''[[палешукі]]'' не складае суцэльнага масіву. Асноўнай этнанімічнай формай, якая часьцей за ўсё чаргуецца на Палесьсі з назвай ''палешукі'' зьяўляецца этнікон '''ліцьвіны'''. Паводле зьвестак Л. Асоўскага (на 30-я гады ХХ ст.) назва ''ліцьвіны'' была лякалізавана ў Заходнім Палесьсі ў вярхоўях [[Ясельда|Ясельды]] і ў раёне [[Ружаны|Ружан]], [[Косаў|Косава]], [[Івацэвічы|Івацэвіч]]. З гэтай вобласьці, мяркуючы па прыведзенай ім карце, арэал назвы ''ліцьвіны'' распаўсюджваўся на поўдзень да [[Лунінец|Лунінца]]. На [[Прыпяць|Прыпяцкім]] правабярэжжы гэты арэал ішоў ад [[Давыд-Гарадок|Давыд-Гарадка]] на [[Столін]] і далей у двух напрамках — на [[Ракітнае (Ровенская вобласьць)|Ракітнае]] і на [[Кастопаль]]. (…) Арэальнае існаваньне на Палесьсі формы ''ліцьвіны'' таксама носіць контурны малюнак, калі адпаведная этнанімічная самасьвядомасьць найбольш выразна выступае ў паўзьмежных зонах кантакціраваньня непасрэдна з палешукамі, а ўнутры гэтых зон аслаблена і часткова дыфэрэнцыравана. Так, у радзе палескіх абласьцей, дзе распаўсюджана назва ''ліцьвіны'', яна часта дапаўняецца азначэньнямі, якія падкрэсьліваюць асобныя асаблівасьці гаворак — ''ліцьвіны-хацюны'' (паміж Століным і Ракітным, а таксама паміж Косавам і Лунінцом), ''літвакі-калыбанюкі'' (паміж Століным і Кастопалем), іх антрапалягічныя рысы і спэцыфіку месца існаваньня — ''ліцьвіны-чарнякі'' ([[Пружанскі раён]]), ''парэчукі'' ([[Гарынь|Пагарыньне]]) і г. д.»<ref name="Cakvin-1985"/> {{Канец цытаты}} У энцыкляпэдыі «[[Этнаграфія Беларусі (энцыкляпэдыя)|Этнаграфія Беларусі]]» (1989 год), 7-м томе [[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі|Энцыкляпэдыі гісторыі Беларусі]] (1997 год) і 9-м томе [[Беларуская энцыкляпэдыя|Беларускай энцыкляпэдыі]] (1999 год) зазначалася<ref>[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Літвіны, ліцвіны // {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)|к}} С. 292.</ref><ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/><ref name="Cakvin-1999"/>: {{Пачатак цытаты}} У наш час [назва ліцьвіны] ужываецца <…> таксама як лякальны этнікон невялікіх групаў беларускага насельніцтва (у раёне [[Бяроза (горад)|Бярозы]], [[Івацэвічы|Івацэвічаў]], [[Косаў|Косава]], [[Пружаны|Пружанаў]], [[Наваградак|Наваградку]], [[Вярэнаў|Вярэнава]], [[Горадня|Горадні]], [[Паставы|Паставаў]], [[Браслаў|Браслава]] ды інш.), некаторых раёнаў беларуска-ўкраінскага [[Палесьсе|Палесься]] (раёны [[Столін]]а, [[Ракітнае (Ровенская вобласьць)|Ракітнага]], [[Кастопаль|Кастопалю]], [[Сарны|Сарнаў]], [[Оўруч]]у) і часткова беларускамоўнага насельніцтва паўночнай Чарнігаўшчыны і Кіеўшчыны, заходняй Браншчыны і Смаленшчыны. {{Канец цытаты}} У канцы 1990-х гадоў [[Уладзімер Каткоўскі]], які ў 2004 годзе запачаткаваў [[Беларуская Вікіпэдыя|Беларускую Вікіпэдыю]], стварыў сайт «Літванія, зямля ліцьвінаў»<ref>[[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], [https://www.svaboda.org/a/24468948.html Імёны Свабоды: Уладзімер Каткоўскі], [[Радыё Свабода]], 31 студзеня 2012 г.</ref>. У час правядзеньня [[Перапіс насельніцтва Расеі (2002)|перапісу насельніцтва Расеі ў 2002 годзе]] тыя, хто сябе называў ''ліцьвінам'', былі разьмеркаваныя наступным спосабам: ''[[аўкштоты]]'', ''[[жамойты]]'', ''[[летувнік]] (і)'', ''[[летувяй]]'', а таксама тыя ''ліцьвіны'' і ''[[літвякі]]''/''[[літвакі]]'', якія ўжываюць летувіскую мову, былі аднесеныя да [[летувісы|летувісаў]]; пазасталыя ''ліцьвіны'' і ''літвякі''/''літвакі'' былі аднесеныя да [[беларусы|беларусаў]]<ref>[http://www.perepis2002.ru/ct/html/TOM_04_01.htm 1. Национальный состав населения], [https://web.archive.org/web/20041106060159/http://www.perepis2002.ru/ www.perepis2002.ru]</ref>. У публікацыі 2009 году на тэрыторыі колішняга [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянцкага ваяводзтва]] ВКЛ ([[Латгалія]]) адзначалася этнаграфічная група карэннага мясцовага насельніцтва — ''ліцьвіны'' — беларусы-каталікі, якія размаўляюць на беларускай мове<ref name="Галиопа-2009-45"/>. Артур Пракапчук, аўтар часопісу «Самиздат», у 2009 годзе пісаў: «''Літвой гэты край называўся амаль тысячу гадоў, усутыч да XIX стагодзьдзя, а назва народу — „ліцьвіны“ захоўвалася і па Другой сусьветнай вайне, што я нават памятаю з сваіх летніх вакацыяў у вёсцы [[Цытва|Цытве]] ([[Менская вобласьць]]), дзе зацята працягвалі менаваць сябе „ліцьвінамі“ аднавяскоўцы маёй бабулі Эміліі''»<ref>Прокопчук А. А. [http://zhurnal.lib.ru/p/prokopchuk_artur_andreewich/vkl.shtml Беларусь литовская], Журнал «Самиздат», 8 траўня 2011 г.</ref>. Як адзначае гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], дзясяткі тысячаў беларусаў маюць прозьвішчы з коранем 'ліцьв' ('літв'): Ліцьвін (Літвін), Ліцьвіновіч (Літвіновіч), Ліцьвінка (Літвінка), Ліцьвіненка (Літвіненка), Ліцьвіненя (Літвіненя), Ліцьвіёнак (Літвіёнак), Ліцьвінаў (Літвінаў), Ліцьвінчык (Літвінчык), Ліцьвінюк (Літвінюк), Ліцьвінчук (Літвінчук), Ліцьвінскі (Літвінскі), Літоўчанка, Ліцьвінец ды іншыя<ref name="Arlou-2012-157"/>. Агульнанацыянальны сэнс назвы «ліцьвін» у ВКЛ прызнаецца ў розных афіцыйных выданьнях сучаснае Беларусі, напрыклад, у «Кароткім гістарычным слоўніку беларускай мовы» (Менск, 2015 год), які дае слову «ліцьвін» азначэньне «''жыхар Вялікага Княства Літоўскага''» (з спасылкай на грамату вялікага князя Казімера 1440 году)<ref>Кароткі гістарычны слоўнік беларускай мовы. — {{Менск (Мінск)}}: «Беларуская навука», 2015. С. 394.</ref>. [[Файл: Стары Ольса. Гераічны эпас. Сьпевы рыцараў і шляхты Вялікай Літвы.jpg|значак|Ваяр-ліцьвін на вокладцы альбому «Гераічны эпас» (2006 год) гурту «[[Стары Ольса]]»]] Апроч таго, назва «ліцьвіны» шырока ўжываецца ў розных сфэрах жыцьця Беларусі: элітарнай і масавай культуры, спорце, грамадзкім харчаваньні. Яшчэ ў 1991 годзе ўтварыўся [[фальклёр]]ны гурт «[[Ліцьвіны (гурт)|Ліцьвіны]]», які займаецца адраджэньнем беларускіх аўтэнтычных сьпеваў<ref>Скобла М. [https://www.svaboda.org/a/28147841.html Натальля Матыліцкая: «Ліцьвіноў» не было ў дзяржаўных рэестрах, але нас слухалі з захапленьнем!], [[Радыё Свабода]], 30 лістапада 2016 г.</ref>. У 2004 годзе беларускі гурт «[[Стары Ольса]]» запісаў альбом «[[Скарбы літвінаў]]», у якім ёсьць песьня «Літвін» (у 2013 годзе зьявіўся відэакліп на гэтую песьню<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=FLxS2rE44Zo Stary Olsa — Litvin (official music video)], [[YouTube]], 22 красавіка 2013 г.</ref>). У 2004 годзе ансамбль «[[Песьняры]]» запісаў песьню «Літвінка»<ref>[https://pesnyary.com/song/litvinka Літвінка], [[Песьняры]], 2004 г.</ref>, а ў 2010 годзе — песьню «Я ліцьвін»<ref>[https://pesnyary.com/song-865.html Я лiцвiн], [[Песьняры]], 2010 г.</ref>. У 2005 годзе ўтварыўся беларускі фолк-мэтал-гурт «[[Litvintroll]]». У 2010 годзе ў Менску зьявіўся клюб амэрыканскага футболу «Літвіны», сымбалем якога сталі [[Калюмны]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/27759277.html «Літвіны» — гэта амэрыканскі футбол], [[Радыё Свабода]], 2016 г.</ref>. У 2011 годзе гурт «[[Рокаш (гурт)|Рокаш]]» выдаў свой першы альбом, дзе была песьня «Баляда пра ліцьвіна». У 2015 годзе беларускі гурт [[Крамбамбуля (гурт)|Крамбамбуля]] зьмясьціў у сваім альбоме «[[Чырвоны штраль]]» песьню «Гэй, ліцьвіны! Бог нам радзіць»<ref>[https://web.archive.org/web/20211126195423/https://34mag.net/piarshak/releases/chyrvony-shtral/p/10 «Чырвоны штраль» ‒ развітальны альбом «Крамбамбулі»], [[34mag]]</ref>. У 2017 годзе ў Менску адкрыўся рэстаран сучаснай беларускай кухні «Літвіны», які праз паўгоду стаў сеткавым<ref>[https://realt.onliner.by/2018/04/06/litviny-2 В Каменной Горке открылся ресторан новой белорусской кухни «Литвины»], [[Onliner.by]], 6.04.2018 г.</ref>. У час [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (2022)|абароны Ўкраіны ад расейскага ўварваньня]] першы гераічна палеглы беларус-добраахвотнік [[Ільля «Ліцьвін» (Хрэнаў)|Ільля «Ліцьвін»]] меў вайсковы пазыўны ў гонар гістарычных ліцьвінаў — жыхароў Вялікага Княства Літоўскага<ref>[https://novychas.online/hramadstva/belarus-jaki-vajue-za-ukrainu-raspavjou-pra-hibe Беларус, які ваюе за Украіну, распавёў пра гібель Іллі «Літвіна»], [[Новы час (газэта)|Новы час]], 8 сакавіка 2022 г.</ref>. 21 траўня 2022 году назву «Ліцьвін» атрымаў адзін з батальёнаў [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|палку імя Кастуся Каліноўскага]] — вайсковай фармацыі беларускіх ваяроў-дабраахвотнікаў ва Ўкраіне<ref>[https://www.svaboda.org/a/31861235.html Батальён Кастуся Каліноўскага абвясьціў аб стварэньні аднайменнага палка], [[Радыё Свабода]], 21 траўня 2022 г.</ref>. У 2022 годзе ў Вільні ўтварыўся клюб «Ліцьвіны» — добраахвотніцкае аб’яднаньне беларусаў Летувы, якое дзее ў некалькі кірунках: фізычнае навучаньне беларусаў на выпадак ваеннага канфлікту (многія ўдзельнікі клюбу бароняць Украіну ад расейскага ўварваньня), культурныя і сацыяльныя праекты<ref>[[Зьміцер Панкавец]], [https://www.svaboda.org/a/32619725.html Кіруе падпалкоўнік запасу, трэніруюцца з дронамі. Расказваем пра клюб «Ліцьвіны», які выклікаў крытыку ў Літве], [[Радыё Свабода]], 2 кастрычніка 2023 г.</ref>. === Грамадзкая дзейнасьць === Гісторыкі [[Сяргей Абламейка (гісторык)|Сяргей Абламейка]] і [[Аляксандар Краўцэвіч]] зьвяртаюць увагу на тое, што ліцьвінства ня можа быць альтэрнатывай [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускасьці]], бо ёсьць яе неад’емнай складовай часткай. Проціпастаўляць іх — значыць дэструктыўна перакручваць рэальную гісторыю і этнагенэз беларусаў<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] [https://www.svaboda.org/a/28920419.html Зноў пра ідэнтычнасьць Скарыны], [[Радыё Свабода]], 15 сьнежня 2017 г.</ref><ref name="Kraucevic-2017">[https://nashaniva.com/?c=ar&i=146173 Алесь Краўцэвіч: Ліцвінства — выдумка ворагаў, якую падтрымалі дурні], [[Наша Ніва]], 28 сакавіка 2017 г.</ref>. Адзначаецца, што ўлады [[Расея|Расеі]] атакуюць тое ліцьвінства, якое ёсьць сынонімам беларускасьці, аднак актыўна падтрымліваюць пэўныя «ліцьвінскія» праекты, якія аддзяляюць «ліцьвінаў» ад беларусаў<ref>{{Навіна|аўтар=Руселік В.|загаловак=Вейшнорыя: сьмех скрозь сьлёзы|спасылка=https://novychas.by/palityka/krok-da-zahopu-belarusi-zrobleny-abo-smeh-skroz-s|выдавец=[[Новы час (газэта)|Новы час]]|дата публікацыі=14 верасьня 2017|дата доступу=25 лютага 2020}}</ref>, ганяць беларусаў і ўсё беларускае<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гэта слова сакральнае. Аб некаторых аспэктах Беларускага Адраджэньня і паразы рускай палітыкі|спасылка=http://pazniak.info/page_geta_slova_sakralnae__ab_nekatoryih_aspektah_belaruskaga__adradjennya_|выдавец=[[Зянон Пазьняк]]|дата публікацыі=13 верасьня 2015|копія=http://www.bielarus.net/archives/2015/09/15/4232|дата копіі=15 верасьня 2015|дата доступу=22 траўня 2020}}</ref> або прапагандуюць, што беларусы — гэта летувісы, якія маюць вывучаць летувіскую мову і злучацца зь Летувой<ref name="Kraucevic-2017"/>. === Міленіюм Літвы === 22 студзеня 2009 году ў Беларусі ўтварыўся грамадзкі арганізацыйны камітэт імпрэзы 1000-годзьдзя назвы ''Літва'' пад старшынствам доктара гістарычных навук прафэсара [[Анатоль Грыцкевіч|Анатоля Грыцкевіча]]. У арганізацыйны камітэт «Міленіюм Літвы» ўвайшлі пісьменьніца [[Вольга Іпатава]], доктар гістарычных навук [[Алесь Краўцэвіч]], доктар мэдычных навук [[Алесь Астроўскі]], доктар біялягічных навук [[Аляксей Мікуліч]], археоляг [[Эдвард Зайкоўскі]], мастак і грамадзкі дзяяч [[Аляксей Марачкін]], сьвятар [[Леанід Акаловіч]] і дасьледнік [[Зьдзіслаў Сіцька]]. У звароце арганізацыйнага камітэту паведамляецца, што першы ўпамін назвы Літва (Lituae) у пісьмовых крыніцах — нямецкіх Квэдлінбурскіх аналах — належыць да 1009 году. Аўтары звароту адзначаюць, што назва Літва датычыцца старажытнай тэрыторыі Беларусі, а цяперашнія беларусы да пачатку XX стагодзьдзя называлі сябе ліцьвінамі. «''Тэрміны Беларусь і беларусы навязаныя нам расейскай адміністрацыяй у сярэдзіне XIX стагодзьдзя. Беларусь ёсьць галоўнай пераемніцай Вялікага Княства Літоўскага. Нашы землі складалі вялікую частку ВКЛ. Менавіта на нашых землях і паўстала вялікая дзяржава ВКЛ, якая аб’яднала ў XV стагодзьдзі асобныя княствы-землі, у тым ліку Наваградзкае, Полацкае, Смаленскае, Турава-Пінскае і Гарадзенскае''», — гаворыцца ў звароце<ref>{{Навіна|аўтар=[[Марат Гаравы]]|загаловак=Створаны грамадзкі аргкамітэт сьвяткаваньня 1000-годзьдзя назвы Літва пад старшынствам прафэсара Анатоля Грыцкевіча|спасылка=https://euroradio.fm/u-belarusi-ryhtuecca-svyatkavanne-1000-goddzya-nazvy-litva|выдавец=[[БелаПАН]]|дата публікацыі=22 студзеня 2009|дата доступу=14 кастрычніка 2014}}</ref>. == Цытаты == {{Цытата|Літва месьціцца на ўсход ад Польшчы. Мова народу — славянская. {{арыгінал|la|Lituania et ipsa late patents regio Polonis ad orientem connexa est… Sermo gentis Sclavonicus est.}}|[[Піюс II (папа рымскі)|Энэй Сыльвій Пікаляміні]], будучы папа рымскі Піюс II, 1440-я гг.}} {{Цытата|…ня обчым якім языком, але сваім уласным правы сьпісаныя маем.|[[Статуты ВКЛ|Літоўскі Статут]], 1588 г.}} {{Цытата|Кажам заўжды «літоўскі, ліцьвін» — але тое адно замест «беларускі, беларус», бо ў 1510 годзе ніхто яшчэ «Літву этнічную» і ня сьніў, яшчэ [[Мікалай Рэй|Рэй]] у 1562 годзе ліцьвінам называў беларуса, а ў Маскве і ў XVII стагодзьдзі «літоўскі» — тое самае што беларускі. {{арыгінал|pl|Mówimy ciągle «litewski, Litwin», ale to tylko zamiast «białoruski, Białorus», bo w r. 1510 nikomu nie o Litwie właściwej, etnograficznej ani śnilo; jeszcze Rej w r. 1562. Litwinem Białorusina nazywał, a w Moskwie i w XVII wieku «litowskij» tyle, co białoruski}} |[[Аляксандар Брукнэр]], прафэсар [[Бэрлінскі ўнівэрсытэт|Бэрлінскага ўнівэрсытэту]], сябра [[Польская акадэмія навук|Польскай]], [[Праская акадэмія навук|Праскай]], [[Бялградзкая акадэмія навук|Бялградзкай]] і [[Пецярбуская акадэмія навук|Пецярбускай]] акадэміяў навук, 1928 г.<ref>[[Аляксандар Брукнэр|Brückner A.]] Ruskopolski rękopis z r. 1510 // Slavia: časopis pro slovanskou filologii. VII, 1928—1929. S. 10—11.</ref><ref>Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 637.</ref> }} {{Цытата|У афіцыйных дакумэнтах XVI—XVIII стагодзьдзяў, апроч «Літвы», для ўсёй тэрыторыі Беларусі другога найменьня наагул не існавала, і ўвесь народ называлі Літвой. У нашай жа гістарычнай літаратуры да цяперашнага часу ігнаруюць гэтае найменьне народу, якое ён насіў больш чым 500 гадоў.|[[Язэп Юхо]], гісторык права, доктар навук, 1968 г.<ref name="jucho">[[Язэп Юхо|Юхо Я.]] Пра назву «Беларусь» // Полымя. № 1, 1968. С. 175—182.</ref>.}} {{Цытата|У другой палове ХІХ ст. нацыянальная інтэлігенцыя, якая выступала за адраджэньне свайго народа і яго дзяржаўнасьці, аднавіла назвы «Беларусь» і «беларусы» як сымбаль пратэсту супраць расейскага ўціску. Пад гэтай назвай наш народ увайшоў у ХХ ст., замацаваў яе за сабой у сусьветнай супольнасьці і ўступіў зь ёй у новае тысячагодзьдзе. Але нам неабходна памятаць, што мы — нашчадкі ліцьвінаў, прадаўжальнікі іх патрыятычных справаў<ref name="Bic-Harecki-Konan-2005-19"/>.|Аўтарскі калектыў кнігі «Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы», выдадзенай у 2005 годзе Міжнародным грамадзкім аб’яднаньнем «[[Згуртаваньне беларусаў сьвету Бацькаўшчына|Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“]]»: [[Міхась Біч]] — доктар гістарычных навук; [[Натальля Гардзіенка]] — кандыдат гістарычных навук, [[Радзім Гарэцкі]] — акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, экс-прэзыдэнт Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Уладзімер Конан]] — доктар філязофскіх навук; [[Арсень Ліс]] — доктар філялягічных навук; [[Леанід Лойка]] — кандыдат гістарычных навук; [[Адам Мальдзіс]] — доктар філялягічных навук; [[Уладзімер Мархель]] — кандыдат філялягічных навук; [[Алена Макоўская]] — старшыня Рады Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Алесь Петрашкевіч]] — кандыдат гістарычных навук; [[Анатоль Сабалеўскі]] — доктар мастацтвазнаўства; [[Лідзія Савік]] — кандыдат філялягічных навук; [[Віктар Скорабагатаў]] — заслужаны артыст Беларусі; [[Ганна Сурмач]] — экс-старшыня Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Барыс Стук]] — намесьнік старшыні Рады Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Галіна Сяргеева]] — кандыдат гістарычных навук; [[Алег Трусаў]] — кандыдат гістарычных навук; [[Георгі Штыхаў]] — доктар гістарычных навук; [[Язэп Юхо]] — доктар юрыдычных навук}} == Глядзіце таксама == * [[Імёны ліцьвінаў]] * [[Ліцьвіны Севершчыны]] * [[Беларусы]] * [[Літва]] * [[Белая Русь]] * [[Літоўская мітраполія]] * [[Старалітва]] * [[Ліцьвякі]] == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{Літаратура/Дзесяць вякоў беларускай гісторыі (1997)}} * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/БЭ|9}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|3}} * {{Літаратура/ГСБМ|17}} * {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2}} * Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. — 656 с {{ISBN|985-6299-34-9}}. * Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі. У 6 т. Т. 1. Эпоха Сярэднявечча / В. Евароўскі [і інш.]; рэд. кал.: В. Евароўскі [і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Беларуская навука, 2008. — 575 с {{ISBN|978-985-08-0967-4}}. * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * [[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]], [[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]] [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2}} * {{Літаратура/Беларуская дзяржава Вялікае Княства Літоўскае}} * [[Мікола Ермаловіч|Ермаловіч М.]] [https://knihi.com/Mikola_Jermalovic/Pa_sladach_adnaho_mifa.html Па слядах аднаго міфа]. 2-е выданьне. — Менск, Навука і тэхніка, 1991. — 98 с {{ISBN|5-343-00876-3}}. * [[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj2/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F.html Літва гістарычная] // [[Наша слова|Наша Слова]]. № 26 (917), 1 ліпеня 2009 г.; № 27 (918), 8 ліпеня 2009 г. * [[Кірыл Касьцян|Касьцян К.]], Васілевіч Г. [https://web.archive.org/web/20091221104014/http://arche.by/by/20/20/1239/ Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў?] // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303. * {{Літаратура/Гісторыя ВКЛ (2013)}} * {{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)}} * [[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] [https://adzharaj-kut.blogspot.com/2016/03/2016_6.html Жамойцкі тупік] // [[Літаратура і мастацтва]]. 17 верасьня 1993. С. 14—15. * {{Літаратура/Літва-Беларусь: гістарычныя выведы}} * {{Літаратура/Русіфікацыя: царская, савецкая, прэзыдэнцкая (2010)}} * {{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях}} * {{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы}} * [[Зьдзіслаў Сіцька|Сіцька З.]] Утроп Літвы. — Смаленск: Новая школа, 2009. — 322 с. * [[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}: «Энцыклапедыкс», 2003. — 776 с {{ISBN|985-6599-77-6}}. * [[Сьвятлана Струкава|Струкава С.]] [https://web.archive.org/web/20211126064818/https://rep.bntu.by/bitstream/handle/data/6488/%D0%A1.%2037-40.pdf?sequence=1&isAllowed=y Старажытныя найменні беларусаў] // [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]. № 8, 2009. С. 37—40. * [[Павал Урбан|Урбан П.]] Да пытаньня этнічнай прыналежнасьці старажытных ліцьвіноў. — Менск: ВЦ «Бацькаўшчына»; МП «Бесядзь», 1994. — 107 с. * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * [[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Гістарычная этнаніміка Палесся // Весці Акадэміі навук Беларускай ССР. — Серыя грамадскіх навук. № 4, 1985. С. 74—80. * Чаквін І. [https://web.archive.org/web/20141129020526/http://kamunikat.fontel.net/pdf/albaruthenica/06.pdf Нацыя ліцвінаў у этнагенезе беларусаў: Параўнальна-тыпалагічны і гістарычны аспекты] // Беларусіка = Albaruthenica. Кн. 6 : Беларусь паміж Усходам і Захадам: Праблемы міжнац., міжрэліг. і міжкультур. узаемадзеяння, дыялогу і сінтэзу. Ч. 1, 1997. С. 37—41. * Чаквін І. Формы этнічнага і нацыянальнага самавызначэння беларускага насельніцтва XIV—XVIII ст. (да праблемы станаўлення нацыянальнай самасвядомасці беларусаў) // Усебеларуская канферэнцыя гісторыкаў. Мінск, 3—5 лютага 1993 года. Ч. I. — {{Менск (Мн.)}}, 1993. С. 47—49. * [[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}: Полымя, 1995. — 96 с. — (Б-ка часопіса «[[Маладосць]]»). * [[Мікалай Шкялёнак|Шкялёнак М.]] Беларусь і суседзі: Гістарычныя нарысы. — Беласток: Беларускае Гістарычнае Таварыства, 2003. {{ISBN|83-915029-4-5}}. * [[Сяргей Шыдлоўскі|Шыдлоўскі С.]] Формы самавызначэння і самасвядомасці прывілеяванага саслоўя ў Беларусі першай паловы ХІХ стагоддзя // Вестник Полоцкого государственного университета: Серия А (гуманитарные науки). № 7, 2006. С. 25—33. * {{Літаратура/ЭГБ|4}} * {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)}} * {{Літаратура/ЭСБМ|6}} * [[Норман Дэвіс|Davies N.]] Litva: The Rise and Fall of the Grand Duchy of Lithuania. — Penguin Group US, 2013. — 90 p. {{ISBN|9781101630822}}. * {{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў}} * {{Кніга |аўтар = [[Эндру Ўілсан|Wilson A.]] |частка = |загаловак = Belarus. The last European dictatorship |арыгінал = |спасылка = https://yalebooks.yale.edu/book/9780300259216/belarus |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = {{артыкул у іншым разьдзеле|Yale University Press|Yale University Press|uk|Yale University Press}} |год = 2012 |том = |старонкі = |старонак = 384 |сэрыя = |isbn = 978-0-300-25921-6 |наклад = |ref = Wilson }} * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} * [[Фэлікс Канечны|Koneczny F.]] Letuwa a Litwa // Przegląd Powszechny. Nr. 463, 1922. S. 38—45. * Litwinowicz-Droździel M. O starożytnościach litewskich. Mitologizacja historii w XIX-wiecznym piśmiennictwie byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego. — Kraków: Tow. Autorów i Wydawców Prac Naukowych «Universitas», 2008. — 227 p. {{ISBN|97883-242-0837-1}}. * Короткий В. [https://web.archive.org/web/20211126064904/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/19949/1/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%2c%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%2c%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%2c%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD%20%D0%B2%20%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%85%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B%20%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20XVI-XVII%20%D0%B2%D0%B2.pdf «Литва», «Русь», «литвин», «русин» в памятниках литературы Великого Княжества Литовского XVI—XVII веков] // Bibliotheca archivi lithuanici. — № 7. — Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2009. C. 187—196. * [[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 82—91. * Сталюнас Д. Идентификация, язык и алфавит литовцев в российской национальной политике 1860-х годов // Ab imperio. № 2, 2005. С. 225—254. * [[Павал Церашковіч|Терешкович П. В.]] Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.: В контексте Центрально-Восточной Европы. — Мн.: БГУ, 2004. — 223 с. {{ISBN|985-485-004-8}}. * Чаквин И. В. Избранное: теоретические и историографические статьи по этногенезу, этническим и этнокультурным процессам, конфессиональной истории белорусов. — Минск: Беларуская навука, 2014. — 463 с {{ISBN|978-985-08-1740-2}}. == Вонкавыя спасылкі == {{Вікіцытатнік|Літвіны}} * [[Дзяніс Марціновіч|Марціновіч Д.]] [https://web.archive.org/web/20220126190747/https://budzma.org/news/dzyanis-marcinovich-chamu-licviny-stali-byelarusami.html Чаму ліцвіны сталі беларусамі?], [[Budzma.org]], 13 траўня 2014 г. * [[Зянон Пазьняк|Пазьняк З.]] [http://www.bielarus.net/archives/2016/12/30/4684 Беларусь-Літва] // [[Беларуская Салідарнасьць]], 27 сьнежня 2016 г. * [[Сяргей Астравец|Астравец С.]] [https://www.svaboda.org/a/26711502.html З «Іліядай» пад падушкай], [[Радыё Свабода]], 26 лістапада 2014 г. * [http://litviny.blogspot.com/ Разважаньні пра ВКЛ і ліцьвінаў] * [https://www.facebook.com/litva.belarus Энцыкляпэдыя Літвы-Беларусі], [[Facebook]] * [https://web.archive.org/web/20190709085536/http://history-belarus.by/pages/terms/litwiny.php Ліцьвіны]{{ref-ru}}, Кароткая гісторыя Беларусі за апошнія 1000 год * [http://veras.litvin.org/ Віктар Верас «У вытокаў гістарычнай праўды»]{{ref-ru}} * [https://staralitva.livejournal.com/3721.html А. Дайліда «Чому мы Літвіны, а Літвіны гэто мы»] * [https://knihi.com/Alochna_Dajlida/Bajki_i_bajecki_ludu_Vialikaje_Litvy.html Байкі і баечкі люду Вялікае Літвы, княскія, рыцарскія, мяшчанскія і сялянскія, звычайныя і цудоўныя, у розныя часы запісаныя, а цяпер разам да чытання паспалітаму люду выдадзеныя. Менск, 2020] * [https://web.archive.org/web/20090402191512/http://lietuvos.istorija.net/lituanistica/litvinizm.htm Тэндэнцыйная крытыка ліцьвінства з боку летувіскага гісторыка Томаса Бараноўскага]{{ref-ru}} {{Беларусы}} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Славяне]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] i39x8izoho35z8ightaaqv9xnwhw4u5 2677932 2677930 2026-07-06T22:22:49Z Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund 97932 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2677932 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|тып=варыянты|Ліцьвіны (неадназначнасьць)|Літоўцы (неадназначнасьць)}} [[Файл:Lićviny. Ліцьвіны (1903).jpg|значак|Ліцьвіны ў [[Беларускі нацыянальны строй|народных строях]], канец XIX — пачатак XX ст.]] '''Ліцьвіны'''<ref name="BKP-2005">{{Літаратура/Беларускі клясычны правапіс (2005)}}</ref> ('''літвіны'''<ref name="BKP-2005"/>, '''літва'''; {{мова-be-old|литвины|скарочана}}<ref name="ESBM-6">{{Літаратура/ЭСБМ|6к}} С. 12.</ref>) — назва тытульнага народу [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гістарычнае найменьне і [[Эндаэтнонім|саманазва]] [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларусаў эпохі ВКЛ]]{{Заўвага|Гісторык [[Анатоль Астапенка]] ў сваёй доктарскай дысэртацыі, абароненай 26 красавіка 2021 годзе ў [[Кіеўскі нацыянальны ўнівэрсытэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеўскім нацыянальным унівэрсытэце імя Тараса Шаўчэнкі]] (спэцыяльнасьць — [[этналёгія]]), падкрэсьлівае: «''мова „Літвы“ сярэднявечча — беларуская, а „ліцьвін“ — гэта назва беларуса таго часу''»<ref>Остапенко А. В. [https://shron1.chtyvo.org.ua/Ostapenko_Anatolii/Etnichni_faktory_u_protsesakh_formuvannia_biloruskoho_narodu_ta_natsii.pdf?PHPSESSID=m47mi2g6psl5t9sjten73f21f1 Етнічні фактори у процесах формування білоруського народу та нації : автореф. дис. … д-ра іст. наук] : [спец.] 07.00.05 «Етнологія» / Остапенко Анатолій Володимирович ; Київський нац. ун-т ім. Тараса Шевченка. — Захищена 26.04.2021. — Київ, 2021. С. 114.</ref>}}, якая ўжывалася поруч з [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]]<ref>{{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4к}} С. 46, 96.</ref><ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 5, 19.</ref><ref name="Arlou-2012-156">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 156.</ref><ref>Багдановіч А. Да пытання аб ужыванні назвы «Русь» на тэрыторыі Беларусі ў XIV—XVI стст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 3, Гісторыя. Філасофія. Паліталогія. Сацыялогія. Эканоміка. Права. № 1, 1996. С. 3—5.</ref><ref>Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 320—321.</ref>. Па [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] «ліцьвінамі» называліся каталікі ВКЛ у [[канфэсія|канфэсійным]] сэнсе, а таксама ўсё жыхарства ў нацыянальным сэнсе, «русінамі» ў ВКЛ называліся пераважна праваслаўныя ў канфэсійным сэнсе; таксама праваслаўныя жыхары ВКЛ называліся «ліцьвіны рускае веры», «ліцьвіны грэчаскага закону людзі» і да т. п.<ref>Этнаграфія беларусаў. Гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя. / рэд. кал. В. Бандарчык і інш. — {{Менск (Мінск)}}, 1985. С. 81.</ref><ref>[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Формы этнічнага і нацыянальнага самавызначэння беларускага насельніцтва XIV—XVIII ст. (да праблемы станаўлення нацыянальнай самасвядомасці беларусаў) // Усебеларуская канферэнцыя гісторыкаў. Мінск, 3—5 лютага 1993 года. Ч. I. — {{Менск (Мн.)}}, 1993. С. 48.</ref> Паводле энцыкляпэдыі «[[Этнаграфія Беларусі (энцыкляпэдыя)|Этнаграфія Беларусі]]» 1989 году, 4-га тому [[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі|Энцыкляпэдыі гісторыі Беларусі]] (1997 год) і 9-га тому [[Беларуская энцыкляпэдыя|Беларускай энцыкляпэдыі]] (1999 год), гэта назва жыхароў Вялікага Княства Літоўскага, пераважна заходніх [[беларусы|беларусаў]] і ўсходніх [[летувісы|летувісаў]] у XIV—XVIII стагодзьдзях, якая ў XVI—XVIII стагодзьдзях набыла гучаньне [[палітонім]]у — дзяржаўна-палітычнага вызначэньня ўсяго насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага<ref name="Zajkouski-Cakvin-1997">[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]], [[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Літвіны // {{Літаратура/ЭГБ|4к}} С. 382.</ref><ref name="Cakvin-1999">[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Літвіны // {{Літаратура/БЭ|9к}} С. 314.</ref>. У XVI—XVIII стагодзьдзях назва «ліцьвіны» была найбольш абагульняльнай этнанімічнай формай самасьвядомасьці літоўскага (беларускага) [[народ]]у і адлюстроўвала найбольш шырокі ўзровень яго нацыянальнае кансалідацыі<ref>[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Формы этнічнага і нацыянальнага самавызначэння беларускага насельніцтва XIV—XVIII ст. (да праблемы станаўлення нацыянальнай самасвядомасці беларусаў) // Усебеларуская канферэнцыя гісторыкаў. Мінск, 3—5 лютага 1993 года. Ч. I. — {{Менск (Мн.)}}, 1993. С. 48—49.</ref><ref>Чаквин И. В. Избранное: теоретические и историографические статьи по этногенезу, этническим и этнокультурным процессам, конфессиональной истории белорусов. — Минск: Беларуская навука, 2014. С. 172, 176.</ref>. [[Файл:Lićviny. Ліцьвіны (1907).jpg|значак|Ліцьвіны ў народных строях, канец XIX — пачатак XX ст.]] Дзеля вызначэньня беларусаў назва «ліцьвіны»{{Заўвага|[[Славянскія мовы|Славянізаванае]] вызначэньне «ліцьвіны» адрозьнівалася ад саманазвы ўласна [[летувісы|летувісаў]], якая гучала як «lietuwis», «lietuwai», «lietuwininkas»<ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-320">Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 320.</ref>}} шырока ўжывалася яшчэ ўсё XIX стагодзьдзе і захоўваецца ў сучасным частковым ужытку ў якасьці саманазвы вясковага жыхарства [[Беларусь|Беларусі]]<ref name="Cakvin-1985">[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Гістарычная этнаніміка Палесся // Весці Акадэміі навук Беларускай ССР. — Серыя грамадскіх навук. № 4, 1985. С. 79—80.</ref><ref>{{Літаратура/Беларуска-расейскі слоўнік (2020)}} С. 697.</ref>. Як адзначае беларускі гісторык [[Уладзімер Аляксеевіч Арлоў|Уладзімер Арлоў]] у кнізе «[[Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае]]», «''Мы — беларусы, але мы і ліцьвіны, спадкаемцы гісторыі і культуры магутнай эўрапейскай дзяржавы — Вялікага Княства Літоўскага''»<ref name="Arlou-2012-161">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 161.</ref>. == Назва == [[Файл:Litva. Літва (1009).jpg|значак|Першы пісьмовы ўпамін [[Літва|Літвы]] ({{мова-la|«Litua»|скарочана}} — чытаецца як «Літва»), 1009 г.]] {{Асноўны артыкул|Літва}} Назва «літвін» (наймя ў такой форме — «литвин», «Litwini») вядома ў розных крыніцах ад XIII стагодзьдзя: у [[Русіны|рускамоўных]] («''съ Лукою съ Литвиномъ''» — у [[Сафійскі першы летапіс|Сафійскім першым летапісе]] пад 1267 годам<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=f9pQAAAAcAAJ&q=%D1%81%D1%8A+%D0%9B%D1%83%D0%BA%D0%BE%D1%8E+%D1%81%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%8A#v=snippet&q=%D1%81%D1%8A%20%D0%9B%D1%83%D0%BA%D0%BE%D1%8E%20%D1%81%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 192].</ref><ref>Лурье Я. С. Общерусские летописи XIV—XV вв. / АН СССР, Ин-т рус. литературы (Пушкинский дом). — Л., 1976. С. 77.</ref>; «''сіи [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрѣи]] бяше родомъ Литвинъ''» — у [[Траецкі летапіс|Траецкім летапісе]] пад 1289 годам<ref>Троицкая летопись. Реконструкция текста. Изд. М. Д. Присёлков. — М. — Л., 1950. С. 344—345.</ref>, «''литвин родом''» у [[Жыціе|жывоце]] [[Даўмонт Пскоўскі|Даўмонта Пскоўскага]] першай трэці XIV стагодзьдзя<ref>Лосева О. В. Жития русских святых в составе древнерусских Прологов XII — первой трети XV веков. — М., 2009. [https://books.google.by/books?id=9abSAAAAQBAJ&pg=PA200&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjchJnemq78AhWNiP0HHWRNCiA4KBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 199—201].</ref>, «''Василко литвинъ''» — у [[Наўгародзкая рэспубліка|наўгародзкай]] грамаце 1370-х гадоў<ref>Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 617.</ref>), а таксама ў шматлікіх лацінамоўных крыніцах, як літоўскіх, так і з суседніх Літве краінаў (''Litowini'' — [[Кроніка Лівоніі Генрыха Латвійскага|хроніка Генрыка Латвійскага]] пад 1221 годам<ref>Monumenta Germaniae Historica inde ab anno Christi quingentesimo usque ad annum millesimum et Quingentesimum: Scriptorum. T. 23. — Hannoverae, 1874. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=_7WxF4HYgXcC&q=Lito#v=snippet&q=Lito&f=false P. 314].</ref>; ''Letvinis'' — [[Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга|хроніка Вартбэрга]] пад 1236 годам<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Letvinis#v=snippet&q=Letvinis&f=false S. 33].</ref>; ''Letwinis'' — у акце судовага працэсу [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]] з Казімерам Куяўскім 1259 году; ''rex Litwinorum'' — у (імаверна, падробленай [[Крыжакі|крыжакамі]]) грамаце [[Міндоўг]]а 1261 году<ref>{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 43.</ref>; ''Littwini'' — у лісьце [[Інфлянцкі ордэн|ліфлянцкіх]] біскупаў 1277 году<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 1. — Reval, 1853. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=hDoPAAAAYAAJ&q=Littwini#v=snippet&q=Littwini&f=false S. 565].</ref>; ''Lethwinorum'' — у крыжацкім лісьце 1298 году<ref>Chodynicki K. Próby zaprowadzenia chrześcijaństwa na Litwie przed r. 1386. // Przegląd Historyczny. T. 18, z. 3, 1914. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=BtFBAAAAYAAJ&q=Lethwinorum#v=snippet&q=Lethwinorum&f=false S. 261].</ref>; ''litwini'' — у лісьце вармійскага біскупа 1323 году<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 2. — Reval, 1855. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=4zoPAAAAYAAJ&q=litwini+1323#v=snippet&q=litwini%201323&f=false S. 157—158].</ref>; ''LETHVINORVM'' — на пячаці вялікага князя [[Гедзімін]]а 1323 году<ref>Gumowski M. Pieczęcie Ksiązat Litewskich // Ateneum Wileńskie. Zesz. 3—4, 1930. S. 696.</ref>; ''Litwini'' — у лісьце тэўтонскага магістра 1331 году<ref>Kwartalnik historyczny. R. 19. — Lwów, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=pVnpAAAAMAAJ&q=Litwini+crucis+Christi+inimicis#v=snippet&q=Litwini%20crucis%20Christi%20inimicis&f=false S. 40].</ref> ды іншых)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 38, 51, 52, 59, 64, 78, 361.</ref>{{Заўвага|Мовазнаўца [[Ян Станкевіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што лацінскае ''Lythwanos'' паходзіць ад вялікалітоўскай (беларускай) формы «Літва», а не балтыйскай «Летува», гэтак жа лацінскае ''Litwinorum'' (1330 год) паходзіць ад вялікалітоўскага «літвін»<ref>[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 638, 641.</ref>}}. Найстарэйшы вядомы ліст з азначэньнем «літвін» у [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]] — арыгінал<ref>Карский Е. Ф. Труды по белорусскому и другим славянским языкам. — М., 1962. С. 443.</ref> ярлыка ардынскага цара [[Тахтамыш|Тактамыша]] каралю [[Ягайла|Ягайле]] 1393 году («''Вы пак послали есте к нам посла вашего '''литвина''' на имя [[Нявойст|Невойста]]''»)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} Дадатак №34.</ref>. Традыцыйнае гістарычнае беларускае вымаўленьне гэтай назвы (у якім знайшла адлюстраваньне такая адметная ўласьцівасьць беларускай мовы, як [[Цеканьне|цеканьне]]{{Заўвага|У 1911 годзе прыводзілася сьведчаньне сьвятара ў [[Выступовічы|Выступовічах]] на поўдні [[Палесьсе|Палесься]] — на [[беларусы|беларуска]]-[[Украінцы|ўкраінскім]] этнічным памежжы — што тамтэйшыя сяляне «''[раней] такъ, якъ ліцвіны <…> [[Дзеканьне|дзікалы]] і [[Цеканьне|цікалы]]''»<ref>Каминский В. А. Отчет о поездке в Волынское Полесье // Известия Отделения русского языка и словестности Императорской академии наук. Т. XVI, кн. 3, 1911. [https://books.google.by/books?id=epQqAQAAMAAJ&pg=RA1-PA88&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi1tLettczzAhUkSfEDHd_MCTQQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&f=false С. 88].</ref>}}) засьведчыў у 1870 годзе [[Іван Насовіч]] у [[Слоўнік Насовіча|сваім слоўніку]]: «''Кузьма и Дземьянъ два Лицвины, принешли горшочекъ [[Бацьвіньне|боцвиння]]''» (з народнай песьні)<ref name="Nasovic-1870-31">Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб., 1870. [https://books.google.by/books?id=tRsOdAcJl5MC&pg=PA31&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi1tLettczzAhUkSfEDHd_MCTQQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&f=false С. 31].</ref>. Яшчэ ў [[Лацінская мова|лацінскім]] дакумэнце 1323 году форма «''Lecwinorum''» значылася ў тытуле вялікага князя [[Гедзімін]]а<ref>Codex diplomaticus Lithuaniae, 1253—1433. — Vratislaviae, 1845. [https://books.google.by/books?id=G-ItQP7DyhkC&pg=PA33&dq=Gedemundi+Regis+Lecwinorum&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiPxazty5D8AhULhv0HHQQnBR0Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Gedemundi%20Regis%20Lecwinorum&f=false P. 33].</ref>{{Заўвага|Таксама ў пасланьні [[Папа|Папы]] [[Аляксандар IV (папа рымскі)|Аляксандра IV]] ад 1257 году датычна ліцьвінаў значыцца форма ''Licwan''<ref>[http://starbel.by/dok/d351.htm Первое послание папы Александра IV о крестовом походе против литвинов и ятвягов (1257)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>}}, а напісаньне «''Лицвин''» сустракаецца ў Рэестры расходаў места [[Магілёў|Магілёва]] за 1688 год<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 5. — Витебск, 1874. [https://web.archive.org/web/20250124104620/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003871106?page=96&rotate=0&theme=white С. 93].</ref>{{Заўвага|Таксама ў старых літоўскіх (беларускіх) тэкстах часам адлюстроўвалася мяккае вымаўленьне «ў Ліцьве» ({{мова-be-old|«в (у) Литьве»|скарочана}})<ref>Булахаў М. Практыкаванні і матэрыялы па курсу гісторыі беларускай мовы. — {{Менск (Мн.)}}, 1969. [https://books.google.by/books?id=S9UfAAAAMAAJ&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5%22&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjzmb3wvvz8AhW_if0HHXeBAiIQ6AF6BAgBEAI С. 36].</ref><ref>{{Літаратура/ГСБМ|5к}} [https://archive.org/details/HSBM_05.pdf/page/n31/mode/2up?q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5 С. 67].</ref><ref>{{Літаратура/ГСБМ|36к}} [https://archive.org/details/HSBM_36.pdf/page/368/mode/2up?q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5 С. 368].</ref><ref>[http://gulevich.net/statiy.files/a/a8.files/LietuvosMetrika_Kn-4(1479-1491).pdf?fbclid=IwAR0Z3kPdST17VboFICNGfKH6UC11-n1astq88PTlRhXh9hqgqtJUmwp2Nfk Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 4 (1479—1491)]. — Vilnius, 2004. P. 70.</ref>}}, аднак звычайна ў [[Старабеларуская мова|старых беларускіх тэкстах]] цеканьне — як і [[Дзеканьне|дзеканьне]] — не адлюстроўваліся пры напісаньні. Апроч Івана Насовіча, бытаваньне сярод беларусаў формы «ліцьвіны» засьведчылі: пісцовая кніга [[Гарадзенская эканомія|Гарадзенскай эканоміі]] (1558 год<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Liczwin#v=snippet&q=Liczwin&f=false С. 267—268].</ref>), інвэнтар [[Люцын]]скага староства (1765 год<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской. Вып. 31. — Витебск, 1903. [https://books.google.by/books?id=DpJOAQAAMAAJ&pg=PA312&dq=licwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjXpv2tsf78AhVrh_0HHYZ3Ch4Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=licwin&f=false S. 312].</ref>), [[Кур’ер Літоўскі]] (1811 год<ref>Dodatek do Kuryera Litewskiego. Nr. 92, 1811. [https://books.google.by/books?id=UEBJAAAAcAAJ&pg=PP263&dq=Li%C4%87win&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjCvejWhbb6AhW-RPEDHV9rBxY4ChDoAXoECAIQAg#v=onepage&q=Li%C4%87win&f=false S. 1.]</ref>), [[Ян Чачот]] (1819 год<ref>Czubek J. Poezya filomatów. — Kraków, 1922. [https://archive.org/details/poezyafilomatw02czubuoft/page/78/mode/2up?q=Li%C4%87winie S. 77].</ref>), абвестка [[Сэнат Расейскай імпэрыі|Сэнату Расейскай імпэрыі]] (1836 год<ref>Правительствующего Сената Санктпетербургских департаментов объявления, к Санктпетербургским ведомостям. № 1, 1836. [https://archive.org/details/SPBSenateAnnouncementsStateMatters/1836.St.PetersburgSenateAnnouncementsOnStateGovernmentalAndJudicialMattersVolume1/page/n3009/mode/2up?q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%85%D1%8A С. 12].</ref>), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Tygodnik Literacki poświęcony literaturze, sztukom pięknym i krytyce|Tygodnik Literacki|pl|Tygodnik Literacki poświęcony literaturze, sztukom pięknym i krytyce}} (1840 год<ref name="Tygodnik Literacki-51-1840">Tygodnik Literacki. Nr. 51, 1840. [https://polona.pl/item/tygodnik-literacki-literaturze-sztukom-pieknym-i-krytyce-poswiecony-t-3-no-51-21,NzkxMDQ0Mjk/2/#info:search:Li%C4%87win S. 403].</ref><ref name="Tygodnik Literacki-52-1840">Tygodnik Literacki. Nr. 52, 1840. [https://polona.pl/item/tygodnik-literacki-literaturze-sztukom-pieknym-i-krytyce-poswiecony-t-3-no-52-28,NzkxMDQ0MzE/7/#info:search:Li%C4%87win S. 416].</ref>), [[Стэфан Куклінскі]] (1856 год{{Заўвага|Гэтак, жыхары [[Падляшша]] ў [[Свая мова|сваёй мове]] (што, паводле гэтага жа аўтара, межавала з «''мовай уласна беларускай, якая ў мясцовых жыхароў называецца „літоўскай“<ref>Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Вестник Императорского русского географического общества. Ч. 16. — СПб., 1856. [https://books.google.by/books?id=WpPzAt6IfogC&pg=RA1-PA151&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjwyePEtu_5AhX9gP0HHTtrDCoQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 151].</ref>''»), у тыя часы называлі «ліцьвінамі» носьбітаў гэтай амаль літаратурнай беларускай мовы: «''…одзіонъ Панъ споткауши якоһось Лицьвина, што добрэ лhау, бы һэто ты кажэ јому: „а ну Михалку, Ондрей (чи якъ тамъ joho звали) золжи мнјѣ што-лѣнь“. — „А калиба һэта, Паночку, — кажэ Лицьвинъ, — нямаю цяпѣрь часу лhаци, ба пришла рыба да hаци, людзи нясуць, вьязуць, а я пабѣhу хучѣй хаць тарбинку набьяру''“»}}<ref>Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Вестник Императорского русского географического общества. Ч. 16. — СПб., 1856. [https://books.google.by/books?id=UEo9AQAAMAAJ&pg=PA133&dq=%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%8A+%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%8A%D1%83%D1%88%D0%B8+%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D2%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C+%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D1%83,+%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D1%87%D0%B8+%D1%8F%D0%BA%D1%8A+%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8A+joho+%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjHtbWdtO_5AhW2i_0HHa5hBp4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%8A%20%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%8A%D1%83%D1%88%D0%B8%20%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D2%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C%20%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D1%83%2C%20%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9%20%D1%87%D0%B8%20%D1%8F%D0%BA%D1%8A%20%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8A%20joho%20%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B8&f=false С. 133].</ref>), [[Павал Шэйн]] (1873 год<ref name="Sejn-1873-675">Записки Императорского Русского географического общества по отделению этнографии. Т. 5. — СПб., 1873. [https://books.google.by/books?id=8IsWAQAAIAAJ&pg=PA675&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi0yP6A4Kv6AhX0wAIHHfpeDS4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false С. 675].</ref>, 1902 год<ref name="Sejn-1902-21">Шейн П. В. Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-Западного края. Т. 2. — СПб., 1902. [https://books.google.by/books?id=fLFNAQAAMAAJ&pg=PA97&dq=%D0%9D%D1%A3%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B5+%D1%81%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D1%81%D0%B5%D0%B1%D1%8F+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipwY6Pnu_5AhXbnP0HHZdbCC0Q6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=%D0%9D%D1%A3%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B5%20%D1%81%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D1%81%D0%B5%D0%B1%D1%8F%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 21].</ref>), [[Міхал Федароўскі]]{{Заўвага|«Ліцьвінкі спрадаюць [[Бацьвіньне|бацьвінкі]]» ([[Саколка (горад)|Сакольскі]] павет)}}<ref>Federowski M. Lud białoruski na Rusi Litewskiej. T. 4. — Warszawa, 1935. S. 167.</ref>, [[Аляксандар Сержпутоўскі]] (1910 год)<ref name="Sierzputouski-1910">Сержпутовский А. Земледельческие орудия белорусского Полесья // Материалы по этнографии России. Т. 1. — СПб., 1910. [https://web.archive.org/web/20230108145403/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003998050?page=68&rotate=0&theme=white С. 45].</ref>, [[Ян Станкевіч]]<ref name="Stankievic-1926">Станкевіч Я. Кнігапісь // Сялянская Ніва. № 16, 1926. С. 3.</ref>, [[Яўхім Кіпель]]<ref name="Kipiel-1995">Дыдзік У. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10208/%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%AF%D1%83%D1%85%D1%96%D0%BC%D0%B0_%D0%9A%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%8F.html Успаміны Яўхіма Кіпеля] // Спадчына. № 3, 1995. С. 72—99.</ref>, [[Якуб Колас|Канстантын Міцкевіч (Якуб Колас)]]<ref name="Kolas-1955">Якуб Колас. [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0:Na_rostaniah_1.pdf/41 На ростанях]. Т. 1. Кн. 1—2. — {{Менск (Мінск)}}, 1955. С. 40—41.</ref>, [[Алесь Змагар|Аляксандар Яцэвіч (Алесь Змагар)]]<ref name="Jacevic-1999">[[Алесь Змагар]]. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_memoirs/051d/%D0%9C%D0%BE%D0%B9_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%8C%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81.html Мой жыцьцяпіс] // Беларуская мэмуарыстыка на эміграцыі. — Нью-Ёрк, 1999. С. 201—213.</ref>, [[Францішак Чарняўскі]]<ref name="Traciak-2012-202">Трацяк І. Беларускае каталіцкае духавенства ля вытокаў сацыякультурнай ідэнтыфікацыі : манагр. — {{Горадня (Гродна)}}: ГрДУ, 2013. С. 202.</ref> ды іншыя<ref>Білецький-Носенко П. Гостинець землякам: казки слiпого бандуриста, чи спiви об рiзних рiчах. — Киев, 1872. [https://books.google.by/books?id=lgAoAAAAYAAJ&pg=PA34&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi37KK246v6AhWxQvEDHahJBRAQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 34].</ref><ref>Опыт истории Харьковскаго университета (по неизданным материалам). Т. 2. — Харьков, 1908. [https://web.archive.org/web/20250124063210/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003931928?page=756&rotate=0&theme=white С. 748]</ref><ref>Потебня А. А. К истории звуков русского языка. Ч. 3. — Варшава, 1881. [https://books.google.by/books?id=ZB9oAAAAcAAJ&pg=PA71&dq=%22%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC+%D1%81+%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B9%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj9jY_Cn7j8AhXe_7sIHZuAAGgQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B8%20%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%20%D1%81%20%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B9%22&f=false С. 71].</ref><ref>Потебня А. Из записок по русской грамматике. — Харьков, 1888. [https://books.google.by/books?id=k2hJAQAAIAAJ&pg=PA280&dq=%D0%B1%D1%8B+%D1%82%D0%BE%D0%B9+%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjNtLXMvbb8AhUNDuwKHTQVA5UQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%8B%20%D1%82%D0%BE%D0%B9%20%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B0&f=false С. 280].</ref>. Таксама народжаны ў [[Вызна|Вызьне]] на [[Слуцкае княства|гістарычнай Случчыне]] мастак і празаік шляхецкага паходжаньня [[Браніслаў Залескі]] (1820—1880) карыстаўся псэўданімам «''Lićwin''»<ref>Шыцька Я. [https://web.archive.org/web/20250124064632/https://zviazda.by/be/news/20200716/1594847640-z-zhyccya-litvina-branislau-zaleski-tvorca-i-baracbit З жыцця літвіна. Браніслаў Залескі: творца і барацьбіт] // [[Літаратура і мастацтва]]. № 24, 2020. С. 11.</ref><ref>Woynarowska M. [https://sandomierz.gosc.pl/doc/7247419.Dziewietnastowieczna-epistolografia Dziewiętnastowieczna epistolografia] // Gość Sandomierski. Nr. 48, 2021.</ref><ref>Pociask-Karteczka J. [http://denali.geo.uj.edu.pl/~j.pociask/G_59_Tajemnica%20pewnego%20grobu.pdf Tajemnica pewnego grobu] // Tatry. Nr. 65, 2018. S. 158.</ref> (поруч з {{мова-pl|«Litwin»|скарочана}})<ref>[https://www.vle.lt/straipsnis/bronislovas-zaleskis/ Bronislovas Zaleskis], Visuotinė lietuvių enciklopedija</ref>. Форму «ліцьвіны» пасьлядоўна ўжывалі ў сваіх працах гісторыкі [[Вацлаў Пануцэвіч]] і [[Павал Урбан]]. Таксама існавала старажытная зборная форма «літва», якую ставяць у адзін шэраг з такімі славянскімі паводле формы (але не [[Этымалёгія|этымалёгіі]]) зборнымі назвамі, як «[[расейцы|масква]]», «[[Мардва|мардва]]», «[[татары|татарва]]» ды іншымі (у адрозьненьне ад шэрагу [[Русіны (гістарычны этнонім)|русь]], [[Чудзь|чудзь]], [[перм (этнонім)|перм]] ды іншых)<ref>Степанов Ю. С. Константы. Словарь русской культуры. Опыт исследования. — М., 1997. [https://books.google.by/books?id=ebMoAgAAQBAJ&pg=PA499&lpg=PA499&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0+%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B2%D0%B0+%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0+%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0&source=bl&ots=ZjDMl1bGNS&sig=ACfU3U2bHv7xu1VI-fDZBJYSYVPfExEHbg&hl=be&sa=X&ved=2ahUKEwjdg5Su5db1AhXah_0HHe9eAuwQ6AF6BAgbEAM#v=onepage&q&f=false С. 499].</ref>. Форма «літоўцы», што таксама ўжывалася ў значэньні ліцьвінаў<ref>{{Літаратура/Русіфікацыя: царская, савецкая, прэзыдэнцкая (2010)|к}} С. 11.</ref><ref>{{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)|к}} P. 45.</ref><ref>Народная культура Беларусі: энцыклапедычны даведнік / пад рэдакцыяй В. Цітова. — {{Менск (Мінск)}}: БелЭн, 2002. С. 222.</ref>, ёсьць пазьнейшай{{Заўвага|Напрыклад, у нявыдадзеным нумары [[Мужыцкая праўда|Мужыцкай праўды]]}} і не сустракаецца ў [[Старабеларуская мова|старых беларускіх]] тэкстах. == Паходжаньне == [[Файл:BogislawI.Siegel.JPG|значак|Пячаць [[Багуслаў I|Багуслава I]], князя [[Люцічы|люцічаў]], 1170 г.]] Наконт этнічнага паходжаньня ліцьвінаў існуюць розныя погляды: * літва была [[Заходнеславянскія мовы|заходнеславянскім]] народам ([[Люцічы|люцічы]]), які ў раньнім сярэднявеччы перасяліўся ў [[Панямоньне]] ([[Вацлаў Пануцэвіч]]<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 236—255, 291—294.</ref>, [[Павал Урбан]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 58—72.</ref>, [[Алесь Жлутка]]<ref>{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 106—107.</ref>); * ад пачатку [[Балтыйскія мовы|балтыйская]] літва жыла пераважна ў [[Вяльля|Вялейска]]-[[Нёман]]скім міжрэччы і зазнала славянізацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім ужо ў XIII—XIV стагодзьдзях ([[Мікола Ермаловіч]]<ref>{{Літаратура/Беларуская дзяржава Вялікае Княства Літоўскае}}</ref>, [[Аляксандар Краўцэвіч]]<ref>{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)}}</ref><ref name="Kraucevic-2013-10">{{Літаратура/Гісторыя ВКЛ (2013)|к}} С. 10.</ref>); * назва «літва» пашырылася ў якасьці азначэньня грамадзкай супольнасьці (прафэсійныя ваяры) асобаў рознага этнічнага паходжаньня ([[Зьдзіслаў Сіцька]], [[Зьміцер Сасноўскі]]); * літва была [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскім]] ([[Готы|гоцкай]] групы) народам, які славянізаваўся ў Вялікім Княстве Літоўскім у XIII—XIV стагодзьдзях, утварыўшы канфэсійную супольнасьць «ліцьвінаў» (Алёхна Дайліда<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}}</ref><ref>[[Сяргей Тарасаў|Тарасаў С.]] [https://web.archive.org/web/20211115190255/https://esxatos.com/tarasau-recenziya-na-zbornik-artykulau-z-dadatkami-daylidy-pachatki-vyalikaga-knyastva Рэцэнзія на зборнік артыкулаў з дадаткамі А. Дайліды «Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі»], Эсхатос, 2019 г.</ref>). Тым часам расейская (савецкая) і летувіская гістарыяграфіі ў рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] традыцыйна атаясамліваюць ліцьвінаў з «старажытнымі [[летувісы|летувісамі]]» (найперш — з этнаграфічнымі «[[аўкштайты|аўкштайтамі]]», фактычна вынайдзенымі ў другой палове XIX ст.), аднак такое меркаваньне зьняпраўджваецца ўжо адным толькі бракам адэкватнага тлумачэньня назвы «літва» з [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх моваў]]. Пададзеныя яшчэ ў савецкіх слоўніках<ref name="ESBM-6"/> летувіскія этымалёгіі непераканаўчыя і маюць шмат слабых бакоў. Праявай хісткасьці летувіскіх гіпотэзаў і прыкметай таго, што этымалягічныя пошукі ў гэтым кірунку заходзяць у тупік, стала вылучэньне [[Артурас Дубоніс|Артурасам Дубонісам]] новай вэрсіі, дзе Літва супастаўляецца з назвай служылага [[Стан (сацыяльная група)|стану]] [[лейці|лейцяў]]<ref>[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] Літва і ліцьвіны — адкуль і хто? (пасляслоўе) // {{Літаратура/Літва-Беларусь: гістарычныя выведы|к}} С. 19—20.</ref>. == Тытульны народ у праўных крыніцах Вялікага Княства Літоўскага == Адным зь першых сьведчаньняў нацыянальнае кансалідацыі тытульнага народу ліцьвінаў у Вялікім Княстве Літоўскім ёсьць утварэньне [[Літоўская мітраполія|Літоўскае мітраполіі]] ў 1299 годзе. Дакумэнты гэтае мітраполіі не захаваліся, але ў [[Бізантыя|бізантыйскіх]] крыніцах яе мітрапаліт меў тытул «мітрапаліта Літвы» (''μητροπολίτης Λιτβων''). Бізантыйскія афіцыйныя лісты 1364 і 1380 гадоў паведамляюць, што Літоўскую мітраполію аднавілі ў 1354 годзе «''на жаданьне '''народу''' Літвы''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 50.</ref>. Паводле прывілею [[Ягайла|Ягайлы]] 1387 году і ліста Ягайлы і [[Вітаўт]]а да віленскага біскупа [[Андрэй Васіла|Васілы]] ад 1397 году, [[Віленскае біскупства|Віленскае каталіцкае біскупства]] стваралася для «нацыі ліцьвінаў» (''nacione Lithvanos''), «народу літоўскага» (''gentem Lithuanicam'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 165, 171.</ref>. Віленскае біскупства абыймала ўсе землі ўласна ВКЛ з Падняпроўем і Палесьсем (якія і называліся «Літвой» або «Літоўскім княствам»), у той час як створанае ў 1417 годзе [[Жамойцкае біскупства]], паводле прывілею вялікага князя Вітаўта, прызначалася для асобнага «[[Жамойты|жамойцкага народу]]» (''gens Samagitarum''). Першыя віленскія біскупы адзначаліся ў дакумэнтах як «''літоўскае нацыі''» або «''родам ліцьвін''»: [[Якуб Пліхта]] (1398—1407) (''vicarium Lythuanie, eiusdemque '''nacionis''' et lingue''), [[Мікалай Дзяжковіч]] (1453—1467) (''Nicolaus Dzierzgowicz dictus, '''natione Lituanus'''''), [[Андрэй Гасковіч]] (1481—1491) (''Andreas Petri Goschovicz de Vilna, '''natione Lituanus''''')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 182—183.</ref>. [[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага.jpg|міні|Тытульны ліст [[Статут ВКЛ 1588 году|Статуту Вялікага Княства Літоўскага]] 1588 году]] У дзяржаўных дакумэнтах Вялікага Княства Літоўскага XV—XVI стагодзьдзяў назва «Ліцьвіны» (або «''Літоўскі народ''») азначае як каталікоў (або жыхарства [[Літва|Літвы]] ў вузкім сэнсе), так і, у шырокім сэнсе, увесь народ уласна Вялікага Княства Літоўскага (без [[Жамойць|Жамойці]]). У дамовах з [[Пскоўская рэспубліка|Псковам]] 1440 і 1480 гадоў вялікі князь [[Казімер Ягелончык|Казімер]] ужываў назву «ліцьвіны» як агульнае азначэньне ўсяго народу Вялікага Княства Літоўскага («''а мне вялікаму князю Казіміру блюсьці Пскавіціна как і сваяго Ліцьвіна; також і Псковічам блюсьці Ліцьвіна, как і Пскавіціна''»); прытым у дамове 1480 г. выраз «''нашого Литвина''» тоесны з выразамі «''нашы купцы''» і «''люди нашы''» і выразна стасуецца як да [[Вільня|віленцаў]], так і да [[Полацк|палачанаў]]<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. I. — СПб., 1846. № 38, 39, [https://books.google.by/books?id=u5cNAAAAQAAJ&pg=PA93&dq=%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BA%D0%B0%D0%BA+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiLrev6ur38AhVL3KQKHdIgBMMQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BA%D0%B0%D0%BA%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false 73].</ref><ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 86—87.</ref><ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 206—207.</ref>. Земскі прывілей Кіеўскай зямлі 1507 году абумоўліваў «''…а Кіяніна, как і Ліцьвіна, ва чці дзяржаці''»<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. IІ. — СПб., 1848. № 30, [https://books.google.by/books?id=emdcAAAAcAAJ&pg=PA34&dq=%D0%9A%D1%96%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiDx_Luu738AhUb57sIHavtDKIQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%9A%D1%96%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false С. 34].</ref><ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 78.</ref>. На Віленскім сойме 1565 году разглядалася пытаньне «''садночаньня народу Літоўскага з Рускім''»<ref>Янушкевіч А. Вялікае Княства Літоўскае і Інфлянцкая вайна 1558—1570 гг. — {{Менск (Мінск)}}, 2007. С. 275.</ref> (то бок касаваньня канфэсійных перапонаў паміж ліцьвінамі-каталікамі і русінамі-праваслаўнымі, дакананае Гарадзенскім прывілеем 1568 году), прытым прывілеі 1563—1568 гадоў зьвярталіся да «''[[шляхта|шляхты]] літоўскай''», «''[[Стан (сацыяльная група)|станаў]] літоўскіх''» (то бок да ўсёй шляхты і ўсіх станаў ВКЛ)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 211.</ref>. У 9-м артыкуле трэцяга разьдзелу [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 году|Літоўскага Статуту рэдакцыі 1566 году]] зазначаецца, што тытульнымі нацыямі Вялікага Княства Літоўскага ёсьць адно ліцьвіны і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русіны]], у той час як [[жамойты]] адносяцца да ліку «''обчых, чужаземцаў і загранічнікаў''»{{Заўвага|Жамойтаў да ліку «''ўражонцаў''» Вялікага Княства Літоўскага далучылі толькі на Берасьцейскім сойме 1566 году — праз паўтара стагодзьдзя па далучэньні да ВКЛ большай часткі Жамойці}}<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 88—89.</ref>: {{Цытата|У том панстве Вялікам Княстве Літоўскам і ва ўсіх землях яму прыслухаючых дастойнасьцей духоўных і сьвецкіх гарадоў, двароў і грунтаў, староств у дзяржаньні і пажываньні і вечнасьцей жадных чужаземцам і загранічнікам ані суседам таго панства даваці ня маем; але то ўсё мы і патомкі нашы Вялікія Князі Літоўскія даваці будуць павінны толька '''Літве''' а Русі, родзічам старажытным і ўражонцам Вялікага Княства Літоўскага і іных земль таму Вялікаму Княству належачых. <…> Але на дастаенства і ўсякі ўрад духоўны і сьвецкі ня маець быці абіран, ані ад нас Гаспадара стаўлен, толька здаўна продкаў сваіх ураджэнец Вялікага Княства Літоўскага '''Ліцьвін''' і Русін.}} {{Падвойная выява|справа|Lićvin. Ліцьвін (1598).jpg|106|Lićvinka. Ліцьвінка (1598).jpg|106|Ліцьвіны (Lituani), 1598 г.<ref>Habiti antichi et moderni di tutto il Mondo, — Венецыя, 1598 г., — старонкі 352-354 [https://books.google.by/books?id=HjPwoxDPxo4C&pg=PA360-IA1&dq=lituani+crodne&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&ov2=1&sa=X&ved=2ahUKEwjP0vmLi4L_AhUN_SoKHcnqDxYQuwV6BAgKEAY#v=onepage&q=lituani%20crodne&f=false]</ref>.}} У Гарадзенскім прывілеі 1568 году кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]] пісаў, што хоць народ Вялікага Княства Літоўскага падзяляецца на «літву» і «русь» (у канфэсійным сэнсе — «''рымскага закону Літве і грэчаскага Русі''»), гэта адзіны народ ВКЛ (заступнікамі якога ёсьць «''шляхта літоўская''», «''станы літоўскія''»)<ref>Monumenta reformationis Polonicae et Lithuaniae: Zbiór pomników reformacji kościoła polskiego i litewskiego. — Wilno, 1925. S. 20—27.</ref>: {{Цытата|…што вышэй аб народзе том слаўнам Вялікага Княства, аж двоега закону хрысьціянскага людзей, але '''аднаго і аднакага народу''' апісана і памянёна… <…> …роўна і аднака яка і рымскага і ўсякага хрысьціянскага закону і веры людзех у Вялікам Княстве Літоўскам і ва ўсіх землях ку нему прыслухаючых належыць, гды ж супольне межы сабою і з сабою ў адном панстве Вялікам Княстве Літоўскам і землях яму прыслухаючых і ў граніцах адных мешкаюць і '''адным народам суць'''…}} У акце [[Люблінская унія|Люблінскае уніі]], выдадзеным прадстаўнікамі ВКЛ на сойме ў Любліне 1 ліпеня 1569 году, «літоўскі народ» (адзін з стваральнікаў Рэчы Паспалітае «абодвух народаў») прадстаўлялі: гетман вялікі літоўскі і кашталян віленскі [[Рыгор Хадкевіч]], ваявода троцкі [[Стафан Збараскі|Стэфан Збараскі]], падканцлер і кашталян троцкі [[Астафей Валовіч]], маршалак вялікі літоўскі і староста ковенскі [[Ян Геранімавіч Хадкевіч|Ян Хадкевіч]], біскуп віленскі [[Валяр’ян Пратасевіч]], падскарбі земскі [[Мікалай Ян Нарушэвіч|Мікалай Нарушэвіч]], маршалак дворны [[Мікалай Крыштап Радзівіл «Сіротка»|Мікалай Крыштап Радзівіл]], крайчы літоўскі [[Ян Кішка]], стольнік літоўскі [[Мікалай Дарагастайскі]], а таксама паслы зь зямель і паветаў ВКЛ: з [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]] — падкаморы Андрэй Дзежка, харужы Троцкай зямлі Касьпер Раецкі, Міхайла Варона, з [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] — падкаморы Мікалай Станкевіч Білевіч, зь [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]] — гараднічы віцебскі Андрэй Кісель, падсудак віцебскі Тымафей Гурко, з [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскага ваяводзтва]] — Ісай Шчолкан, Грыгор Макароўскі, зь [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]] — харужы дворны ВКЛ Васіль Рагоза, зь [[Вількамірскі павет|Вількамірскага павету]] — Мікалай Конча, Крыштаф Размысовіч, зь [[Пінскі павет|Пінскага павету]] — войскі пінскі Станіслаў Шырма, падсудак пінскі Іван Дамановіч, з [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] — Фёдар Лянковіч, Ян Клопат, з [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] — пісар земскі рэчыцкі Андрэй Халецкі, Ізмайла Зянковіч, ды іншыя<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 355—357.</ref>. Назва «літва» ў якасьці агульнанацыянальнай (назвы ўсяго народу ўласна Вялікага Княства Літоўскага цалкам) ужывалася ў афіцыйных дакумэнтах ВКЛ, напрыклад: у пастановах Гарадзенскага сойму 1567 году («''Тэж уфаляем, абы панове ваяводаве, староставе, дзяржаўцы, цівунове, '''Літва''' і Палякаве, усі асобамі сваімі на вайну ехалі з почты…''»)<ref>Литовская метрика. Ч. 3, т. 1. — Юрьев, 1914. Стб. 425.</ref>, у статуце менскага цэху рымароў 1634 году («''…aby towarzyszów polakow i '''litwę''' do roboty y warstatów swych przymowali… ''»)<ref name="BA-1930-143">{{Літаратура/Беларускі архіў|3к}} № 94. С. 143.</ref>. У Сэнаце Рэчы Паспалітае «літоўскі народ» прадстаўлялі [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер ВКЛ]], [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлер]], [[Маршалак вялікі літоўскі|маршалак земскі]], [[Маршалак дворны літоўскі|маршалак дворны]], [[падскарбі земскі]], [[біскуп віленскі]], [[біскуп жамойцкі]], ваяводы і кашталяны. У 1569—1795 гадох гэтыя пасады займалі пераважна роды [[Сапегі|Сапегаў]], [[Радзівілы|Радзівілаў]], [[Хадкевічы|Хадкевічаў]], [[Валовічы|Валовічаў]], [[Вішнявецкія|Вішнявецкіх]], [[Агінскія|Агінскіх]], [[Слушкі|Слушкаў]], [[Тышкевічы|Тышкевічаў]], [[Пацеі|Пацеяў]] ды іншыя. [[Файл:Leŭ Sapieha. Леў Сапега (1616).jpg|значак|[[Леў Сапега]]]] У прадмове да Літоўскага Статуту 1588 году [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлер]] [[Леў Сапега]] адзначаў, што літоўскія правы і Статуты пісаны «''ўласным языком''» тытульнага народу ВКЛ: {{Цытата|І то ёсьць наша вольнасьць, катораю ся мы межы іншымі народы хрысьціянскімі хвалім, жа пана, іж бы водле волі сваее, а ня водле праў нашых панаваў, над сабою ня маем, а яка славы ўчцівае, так жывата і маетнасьці вольна ўжываем. <…> А есьлі катораму народу ўстыд праў сваіх ня ўмеці, пагатоў '''нам, каторыя ня обчым якім языком, але сваім уласным правы сьпісаныя маем''' і кождага часу, чаго нам патрэба ку адпору ўсякае крыўды, ведаці можам.}} У акце «Каэквацыі літоўскіх станаў» 1697 году (таксама вядомым як акт Каэквацыі «літоўскага народу») ВКЛ прадстаўлялі: кашталян віцебскі Міхал Коцел, харужы ашмянскі Станіслаў Пазьняк, цівун і пісар троцкі Міхал Шчука, інстыгатар ВКЛ і войскі гарадзенскі Станіслаў Рукевіч, кухмістар ВКЛ і староста ваўкавыскі Крыштаф Камароўскі, падсудак Віцебскага ваяводзтва Язэп Гурко, падкаморы берасьцейскі Людвік Пацей, харужы амсьціслаўскі Марцыян Валовіч, староста менскі і чачэрскі і дэпутат ад Менскага ваяводзтва Крыштаф Завіша, староста мазырскі Міхал Халецкі ды іншыя<ref>Volumina Legum. T. 5. — Petersburg, 1860. P. 420—421.</ref>. Назвы «літва», «літвіны», «літоўскі» ў нацыянальным сэнсе шырока ўжываліся ў розных дакумэнтах ВКЛ усё XVIII стагодзьдзе, напрыклад, у пастанове сойміку Віленскага ваяводзтва 1729 году, у пастанове сойміку Наваградзкага ваяводзтва 1756 году ды іншых (гл. ніжэй). == Гісторыя == === Раньнія часы === Хоць этнакультурная сытуацыя ў [[Літва|Літве]] X—XIII стагодзьдзяў застаецца няяснай, гісторыкі адзначаюць пашырэньне тут [[Славянскія мовы|славянскай]] культуры і [[хрысьціянства]] ўжо ў XI—XII стагодзьдзях<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] Этнічная і канфесійная сітуацыя ў гістарычнай Літве на рубяжы XIV—XV стст. // Вялікае княства Літоўскае і яго суседзі ў XIV—XV стст.: саперніцтва, супрацоўніцтва, урокі. — {{Менск (Мінск)}}, 2011. С. 20—25.</ref><ref>Заяц Ю. История белорусских земель Х — первой половины ХІІІ в. в отображении летописей и хроник Великого княжества Литовского // Гістарычна-археалагічны зборнік. Вып. 12. — {{Менск (Мн.)}}, 1997. С. 88.</ref><ref>Краўцэвіч А. Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. — Беласток, 2008. С. 79—80, 94.</ref>. Сярод іншага, такое меркаваньне знаходзіць пацьверджаньне ў археалягічных знаходках (велізарны масіў старажытных [[праваслаўе|усходнехрысьціянскіх]] могілак у [[Кернаў|Кернаве]])<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Сяргей Абламейка]], [https://www.svaboda.org/a/30232421.html Хто і чаму разьбеларушвае спадчыну Вільні. Алег Дзярновіч пра беларускіх «ліцьвіноў» і ўкраінска-літоўскі хаўрус], [[Радыё Свабода]], 24 кастрычніка 2019 г.</ref>. Тым часам пісьмовыя крыніцы сьведчаць пра шчыльныя і прыязныя дачыненьні літвы з полацка-менскімі князямі: у 1128—1132 гадох кіеўскія князі хадзілі «''во Литву ко Изяславу''» і «''…а Киянъ тогда много побиша Литва''», у 1180 годзе літва дапамагала полацка-менскім князям у вайне супраць смалянаў, у 1198 годзе літва разам з палачанамі хадзіла на [[Вялікія Лукі]]. Летапісы Вялікага Княства Літоўскага апавядаюць пра літоўскага князя Гінвіла-Юрыя (паводле хронікі [[Аўгустын Ратундус|Ратунда]], ён хрысьціўся ў праваслаўі ў [[Наваградак|Наваградку]] ў 1148 годзе, а памёр у 1199 годзе ў [[Ворша|Воршы]]), што ён «''з пскавяны і з смаляны ваяўваў ся доўга а граніцы прылеглыя''». Ад 1200 году літва разам з полацка-менскімі князямі ваявала проці крыжакоў: полацкі княжыч Усевалад быў зяцем літоўскага князя [[Даўгерд]]а («''аднаго з найбольш магутных ліцьвінаў''»), «''быў як яго зяць для іх амаль сваім''», «''часта ачольваў іхныя войскі''» і «''заўжды памагаў ліцьвінам і радаю, і справаю''». У 1216 і 1223 гадох полацкія князі зьбіралі «''вялікае войска з [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінаў]] і ліцьвінаў''» для паходу на [[Крыжакі|крыжакоў]]<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 35—37.</ref>. Гісторыкі таксама зьвяртаюць увагу на тое, што ў [[Цьвярскі летапіс|Цьвярскім летапісе]], напісаным пры двары цьвярскіх князёў, якія ў XIII—XIV стагодзьдзях мелі шчыльныя кантакты зь Літвой (паводле першага Наўгародзкага летапісу, у 1245 годзе на службе ў цьвярскіх князёў знаходзіліся князі-ліцьвіны [[Явід]] і Эрбэт, а ад 1289 году цьвярскім япіскапам быў сын колішняга полацкага князя [[Гердзень|Гердзеня]] [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрэй]], і ўрэшце, вялікі князь [[Альгерд]] ажаніўся зь цьвярской князёўнай Ульлянай<ref name="Urban-2001-62">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 62.</ref>), літва пералічваецца ў ліку славянскіх плямёнаў<ref>Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 36.</ref>{{Заўвага|Гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на іншую вытрымку з гэтага летапісу: «''А Луцічы і Ціверычы прыседааху к Дунаеві, і бе множаства іх, седзяаху па Днястру <...> да мора''» і што аналягічныя зьвесткі таксама зьмяшчаюцца ў [[Ніканаўскі летапіс|Ніканаўскім летапісе]]. Тым часам у сярэдняй плыні [[Дунай|Дунаю]] захаваліся гідронімы Літава, Літавіца і пэўныя сугучныя назвы, а ў [[Трансыльванія|Трансыльваніі]] або далей за Дунаем на [[Балканскі паўвостраў|Балканскім паўвостраве]] існавалі Літоўская княства (''kenezat Lytwa'') і Літоўская зямля (''terra Lytwa'')<ref name="Urban-2001-60">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 60.</ref>}}{{Заўвага|На ўяўленьне пра літву ў рускіх летапісах як племя-нашчадка [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяслава]], сына Ўладзімера і [[Рагнеда|Рагнеды]], зьвяртаў увагу яшчэ ў 1769 годзе расейскі гісторык і вандроўнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фёдар Эмін||ru|Эмин, Фёдор Александрович}}<ref>Российская история, жизни всех древних, от самого начала России, государей. Сочиненная Федором Эмином. Т. 2. — СПб., 1769. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DxzMXphmLNIC&q=%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B8+%D0%9B%D1%A3%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8+%D1%83%D1%82%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&q=%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B8%20%D0%9B%D1%A3%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8%20%D1%83%D1%82%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 11].</ref>}}: {{Цытата|...а ад Ляхаў празвашася Паляне, Ляхаве жа друзі [[Люцічы|Люціцы]], а іныі Літва, іныі Мазаўшане, іныі Памаране.}} === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Mindoŭh. Міндоўг (XVIII).jpg|значак|Кароль [[Міндоўг]]]] Сярод лістоў першага вялікага князя літоўскага [[Міндоўг]]а ёсьць меркаваная{{Заўвага|Разглядаецца дасьледнікамі як фальсыфікат канца XIV ст.<ref name="Zlutka-2005-41">{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 41.</ref>}} грамата 1261 году, дзе ён мянуе свой народ на [[Лацінская мова|лаціне]] «''Litwinos''», а сябе тытулуе «''rex Litwinorum''» — «''гаспадар ліцьвінаў''» ({{мова-la|«Mindowe, Dei gracia rex Litwinorum»|скарочана}})<ref name="Zlutka-2005-43">{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 43.</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда мяркуе, што назва «ліцьвіны» ў першым пэрыядзе Вялікага Княства Літоўскага, да [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] (у 1238—1385 гадох) была назвай мясцовай [[Богумільства|эвангелісцкай]] канфэсійнай супольнасьці і ўласна «Літоўскім» Вялікае Княства падчас яго стварэньня назвалі менавіта з такім канфэсійным сэнсам, — чым тлумачыцца імклівае пашырэньне ідэнтычнасьці «ліцьвінаў» у ВКЛ, крыжовыя паходы на ВКЛ розных каталіцкіх дзяржаваў (з адпаведнай фразэалёгіяй: «''вераадступныя хрысьціяне ліцьвіны''» ({{мова-la|«perfidos christianos Letoinos»|скарочана}}, 1245 год), пагроза «''для веры''» палякаў у 1294 і 1319 гадох і да т. п.), стварэньне [[Літоўская мітраполія|Літоўскай мітраполіі]] ў 1299 годзе, славянізацыя ліцьвінаў ды іншыя гістарычныя факты<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} — Менск, 2019. С. 50—52.</ref>. Польскі дакумэнт 1257 году сьведчыў, што {{Не перакладзена|Лукаў (Польшча)||pl|Łuków}} (за 70 км на захад ад [[Берасьце|Берасьця]]) месьціўся «на мяжы зь ліцьвінамі» ({{мова-la|«in confinio Letwanorum»|скарочана}}<ref>Theiner A. Vetera monumenta Poloniae et Lithuaniae gentiumque finitimarum historiam illustrantia maximam partem nondum edita ex tabularis vaticanis deprompta collecta ac serie chronologica disposita. T. 1. — Romae, 1860. [https://books.google.by/books?id=b31YaUNa_fQC&pg=PA72&dq=in+confinio+Letwanorum&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj5nrWPtvz1AhXuhf0HHYY-A_EQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=in%20confinio%20Letwanorum&f=false P. 72].</ref>). Практычна тое ж пазначае і дакумэнт 1373 года Мазавецкаму князю, дзе пазначаецца пра «суседства зь ліцьвінамі»<ref>[1373.X.23], X. Kalendas Novembris, pontificatus nostri anno tercio. Авіньён. [https://web.archive.org/web/20230609100138/http://starbel.by/dok/d071.htm Папа Грыгорый ХІ паведамляе мазавецкаму князю Земавіту, што ён напісаў літоўскім князям пасланьне з заклікам прыняць каталіцтва, і просіць Земавіта дапамагаць у хрышчэнні няверных ліцьвіноў, якія жывуць па суседству з Мазовіяй], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>. Крыжацкія крыніцы XIII—XIV ст. шматкроць засьведчылі, што [[Горадня]] месьцілася ў Літве, а ў Гарадзенскай зямлі жылі ліцьвіны (''Lethowini'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 59.</ref>. Сярод іншага, [[Пётар з Дусбургу]] у сваёй хроніцы двойчы (пад 1296 і 1305 гадамі) пішучы пра змаганьне нямецкіх рыцараў зь літоўскімі (ліцьвінамі) заўважаў, што апошнія былі «[[Русіны (гістарычны этнонім)|рускімі]]»<ref name="Jermalovic-2000-37">{{Літаратура/Беларуская дзяржава Вялікае Княства Літоўскае|к}} С. 37.</ref>. Тым часам у [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскім княстве]] князь [[Леў Данілавіч]] надаў вёску ў валоданьне двум «''зь Літоўскае зямлі… браценцам''» — [[Дудзен|Туценію]] і [[Мажэйка (імя)|Мойжаку]]<ref>[http://starbel.by/dok/d324.htm Грамота галицкого князя Льва Даниловича для Тутения и Моижека из Литвы на село Добаневичи (1264—1301)]{{Недаступная спасылка|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>. Складзены ў канцы XIV ст. у [[Кіеў|Кіеве]] (Вялікае Княства Літоўскае) «[[Сьпіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]]», дзе пералічваліся [[замак|гарады (замкі)]], падначаленыя ўладзе [[Кіеўская мітраполія|праваслаўнага («рускага») мітрапаліта]] — баўгарскія, валаскія, польскія (падольскія), кіеўскія, валынскія, літоўскія, смаленскія, разанскія і залескія — улучаў большасьць гарадоў на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] у разьдзел ''літоўскія гарады''<ref>[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Спіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 392.</ref>, сярод іх [[Ворша]], [[Полацак]], [[Віцебск]], [[Слуцак]], [[Менск]], [[Наваградак]], [[Барысаў]], [[Крычаў]]<ref name="Arlou-2012-156"/>. [[Файл: Vilenskija mučaniki. Віленскія мучанікі (1417).jpg|значак|[[Віленскія мучанікі]]-ліцьвіны Антоні (Круглец), Ян (Кумец) і Яўстах (Няжыла) (выява каля 1417 г.)]] У 1299 годзе ўтварылася [[Літоўская мітраполія]], якая абыймала Наваградзкае, Полацкае і [[Тураў]]скае біскупствы, менаваныя ў бізантыйскім лісьце 1361 году «літоўскімі» ({{мова-el|«των Λιτβων»|скарочана}}). Яе кіраўнік тытулаваўся «мітрапалітам Літвы» ({{мова-el|«μητροπολίτης Λιτβων»|скарочана}}) і меў намесьнікаў у Горадні і Вільні («''із старыны''», як адзначаецца ў лісьце 1451 году)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 50.</ref>. Літоўская мітраполія была першай установай, на грунце якой адбылася кансалідацыя тытульнага народу ВКЛ — народу ліцьвінаў — што ясна відаць зь бізантыйскага дакумэнту пра падзеі 1354 году, які сьведчыць, што Літоўскую мітраполію тады аднавілі на жаданьне «народу» Літвы<ref>Памятники древнерусского канонического права. Ч. 1, т. VI. — СПб., 1880. Прил., № 15. Стлб. 94.</ref>: {{Цытата|…магутны князь Літоўскае зямлі <…> гатовы быў на ўсё, каб <…> яго край быў самастойным і быў паднесены на ўзровень мітраполіі, кіраванае ўласным мітрапалітам, пра што і прасіў сьвяты і высокі збор; і гэты збор <…> паставіў пасланага адтуль і прызнанага дастойным кандыдата (Рамана) на мітрапаліта таго краю, згодна з жаданьнем '''яго народу''', зь мясцовымі патрэбамі і жаданьнем згаданага князя}} [[Файл:Vilnia, Pračyścienskaja. Вільня, Прачысьценская (I. Trutnev, XVII, 1870).jpg|значак|[[Прачысьценская царква (Вільня)|Віленская Прачысьценская саборная царква]], збудаваная вялікім князем [[Альгерд]]ам у 1347 годзе (з інвэнтару XVII ст. паводле перамалёўкі І. Трутнева, 1870 г.)]] Ліцьвінамі былі [[віленскія мучанікі]] 1347 году — Кумец, Круглец і Няжыла, дваране вялікага князя [[Альгерд]]а ў [[Вільня|Вільні]]. Жывоты кажуць, што яны былі «''родам Літвы…''», а «''…літоўскія ж ім імёны Круглец, Кумец, Няжыла''»<ref>Baronas D. Trys Vilniaus kankiniai: gyvenimas ir istorija. — Vilnius, 2000. S. 252, 268, 278, 286.</ref><ref>Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 636.</ref>, прытым пабочныя зьвесткі яўна сьведчаць пра канфэсійны характар гэтай ідэнтычнасьці «літвы»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 50—51.</ref>{{Заўвага|Напрыклад, «ліцьвінамі» служба маскоўскага князя ў 1378 годзе назвала [[канстантынопаль]]скага патрыярха Макарыя і [[Бізантыя|бізантыйскага]] цэсара [[Іван V|Івана V]]<ref>Памятники древнерусского канонического права. Ч. 1, т. VI. — СПб., 1880. Стлб. 185.</ref>, што стала вынікам іх прыхільнай палітыкі да Літвы, і асабліва да справы пашырэньня Літоўскай мітраполіі на просьбу вялікага князя Альгерда}}. Паводле дасьледваньня Алёхны Дайліды, шматлікія сьведчаньні розных крыніцаў пра [[Крэўская унія|Крэўскую унію]] і зьнітаваную зь ёй рэлігійную рэформу 1387—1388 гадоў у Літве паказваюць, што пераводзілі на каталіцтва (меншай часткай) і на праваслаўе (большай часткай) канфэсійную супольнасьць ліцьвінаў (вернікаў былой Літоўскай мітраполіі), — з чаго робіцца зразумелым як пашырэньне ад таго часу назвы «літва», «ліцьвіны» ў якасьці агульнанацыянальнай, так і славянскі моўны і культурны характар гэтага тытульнага народу ВКЛ<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 160—223.</ref>. «Літоўскімі» ад таго часу называлі ўсіх князёў ВКЛ (незалежна ад веры{{Заўвага|Напрыклад, пад 1399 г.: «''А каторых зьбітага войска імёны суць князей літоўскіх: князь Андрэй Альгірдавіч полацкі, брат яго князь Дзьмітрэй бранскі, князь Іван Дзьмітравіч, князь Андрэй пасынак князя Дзьмітроў, князь Іван Барысавіч кіеўскі, князь Глеб Сьвятаслававіч смаленскі, князь Глеб Карыятавіч, брат яго князь Сямён, князь Міхайла Падбярэскі а брат яго князь Дзьмітрэй, князь Фёдар Патрыкеевіч валоскі, князь Іван Юр’евіч Бельскі…''» ([[Ніканаўскі летапіс]])}}, таксама існаваў «літоўскі» ваенны звычай (напрыклад, у друцкага князя Івана Бабы ў 1432 годзе: «''изрядивъ свой полк с копьи по литовски''»), літоўская мерная сыстэма (зь «літоўскі рублём», «літоўскім грошам», «літоўскім локцем», «літоўскім гарнцам» і г. д.)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 80—81, 197—207.</ref>. [[Файл:Grunvaldzkaja bitva. Грунвальдзкая бітва (1474-83).jpg|міні|Ліцьвіны (направа) на [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкім полі]] 15 ліпеня 1410 г.]] У 1406 годзе, паводле [[Хроніка літоўская і жамойцкая|Хронікі літоўскай і жамойцкай]], адзін з баяраў вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а — «''Андрэй ліцьвін''» — на перамовах, калі Вітаўт важыўся ўкласьці мір зь непрыяцелем, крыкнуў вялікаму князю: «''Не міры, Вітаўце, не міры''»{{Заўвага|[[ПСРЛ]]. Т. 32. — М.: Наука, 1975. С. 78.}}, адмаўляючы вялікага князя ад некарыснага міру. Дзеля гэтага Вітаўт даў Андрэю прозьвішча «Няміра», і ад яго пайшоў баярскі род [[Неміровічы|Неміровічаў]]<ref name="Jermalovic-2000-37"/>. У [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] 1410 году ад Літвы бралі ўдзел [[Вільня|віленская]], [[Наваградак|наваградзкая]], [[берасьце]]йская, [[ваўкавыск]]ая, [[віцебск]]ая, [[Горадня|гарадзенская]], [[Дарагічын (Падляскае ваяводзтва)|дарагічынская]], [[кіеў]]ская, [[Коўна|ковенская]], [[Камянец-Падольскі|крамянецкая]], [[Ліда|лідзкая]], [[Меднікі|медніцквая]], [[Мельнік|мельніцкая]], [[пінск]]ая, [[Полацак|полацкая]], [[Трокі|троцкая]], тры [[смаленск]]ія, [[старадуб]]ская ды іншыя харугвы. Разам, з 40 літоўскіх харугваў, 28 былі з [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]<ref>[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Знешняя палітыка Вітаўта: заходні накірунак // Наш радавод. Кн. 2, 1990. С. 173.</ref><ref>Русіновіч К. [http://www2.polskieradio.pl/eo/print.aspx?iid=135324 Шлях на Грунвальд], [[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]], 9 ліпеня 2010 г.</ref>. Усе яны выступілі пад гербам [[Пагоня]]й, апрача 10 вялікакняскіх, якія выступілі пад гербам [[Калюмны|Калюмнамі]]<ref>Воюш І. Пратаформы інфармацыйна-камунікацыйнай дзейнасці падчас княжання Вітаўта (другая палова XIV — пачатак XV ст.) // Журнал Белорусского государственного университета. Журналистика. Педагогика. № 1, 2017. С. 9.</ref>. Віленскі біскуп [[Якуб Пліхта]] (1398—1407) паходзіў «''зь Літвы, зь ейнага народу і мовы''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 27.</ref> ({{мова-la|«Johannis dicti Plychta… vero vicarium Lythuanie, eiusdemque nacionis et lingue»|скарочана}}<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}}. Nr. 81. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=1WssAAAAIAAJ&dq=Plychta+vero+Lythuanie&focus=searchwithinvolume&q=Plychta+vero S. 61].</ref>), пазьней віленскімі біскупамі былі [[Мацей зь Вільні]] (1422—1453) «''родам ліцьвін''» ({{мова-la|«origine Lytwanum»|скарочана}}), [[Мікалай Дзяжковіч]] з [[Салечнікі|Салечнікаў]] (1453—1467) «''з народу ліцьвінаў''» ({{мова-la|«natione Lituanus»|скарочана}}), [[Ян Ласовіч]] зь Вільні (1468—1481) «''ліцьвін''» ({{мова-la|«Lithuanus»|скарочана}}), [[Андрэй Гасковіч]] зь Вільні (1481—1491) «''з народу ліцьвінаў''» ({{мова-la|«natione Lituanus»|скарочана}})<ref>Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. Wł. Abracham, J. Fijałek, J. Rozwadowski et al. — Kraków etc.: Gebethner i Wolff, 1914. S. 152—158.</ref>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1579).jpg|значак|Ліцьвіны вызваляюць [[Полацак]] з-пад [[Маскоўская дзяржава|маскоўскай]] акупацыі, 1579 г.]] У 1394 годзе поруч зь Вітаўтам упамінаецца ліцьвін Барыс<ref>[[Юры Бохан|Бохан Ю.]] Пласцінавы даспех ў Вялікім княстве Літоўскім у другой палове ХІV — канцы ХVІ ст. // Гістарычна-археалагічны зборнік / [[Інстытут гісторыі|Інстытут гісторыі АН Беларусі]]; Уклад. А. Мядзведзеў, А. Мяцельскі. — № 11. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. [https://books.google.by/books?id=Bw4WAQAAMAAJ&q=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&dq=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjv2ciIkOj8AhWZD-wKHdw1DnQQ6AF6BAgIEAI С. 72].</ref>. У [[Бітва пад Угліч|бітве пад Углічам]] (1447 год), паводле летапісца, загінуў «''ліцьвін Юшка Драніца''», які быў праваслаўным і валодаў сялом Пратасавам<ref>[[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 84.</ref>. У летапісным апавяданьні пра [[Бітва пад Хойніцамі|бітву пад Хойніцамі]] 1454 году вялікі князь [[Казімер Ягайлавіч|Казімер]] называў «''мае верныя слугі літва''» паноў [[Алехна Судзімонтавіч|Алёхну Судзімонтавіча]], Багдана Андрушкавіча, Яна Кучука, Станьку Касьцевіча і Івана Ільлініча<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 206.</ref>. У 1456 годзе пасольства «''ад імя ўсяго літоўскага народу''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 201—202.</ref> да караля і вялікага князя Казімера ачольваў маршалак дворны Мікалай Неміровіч — прадстаўнік славутага роду Няміраў-Неміровічаў з [[Уселюб]]у ля [[Наваградак|Наваградку]] (Мікалай Неміровіч узвысіўся дзеля таго, што браў дзейны ўдзел у паднясеньні Казімера на вялікакняскі сталец). У 1492 годзе, у час паднясеньня на вялікакняскі сталец [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]], маршалак дворны Літавор Багданавіч Храбтовіч ад імя ўсіх літоўскіх князёў і паноў ([[Алелькавічы|Алелькавічаў]], [[Гальшанскія|Гальшанскіх]], [[Глінскія (род)|Глінскіх]] ды іншых) выступіў з прамовай да гаспадара, у якой казаў: «''памятай, што над літвой пануеш''» і «''просім цябе, каб <…> праўдзівым літоўскім і Вітаўтавым прыкладам нас радзіў і судзіў''»<ref>Stryjkowski M. Kronika Polska, Litewska, Żmódzka i wszystkiej Rusi. T. II. — Warszawa, 1846. S. 293—294.</ref>. [[Файл:Litva. Літва (J. Müller, 1692).jpg|значак|[[Літва старажытная|Літва]]. Мапа з атлясу 1692 году (перадрукоўвалася ў 1702 годзе)]] У XV стагодзьдзі шмат ліцьвінаў езьдзілі навучацца ў [[Кракаўскі ўнівэрсытэт]]. Акты рэктарскага суду Кракаўскага ўнівэрсытэту мянуюць «ліцьвінамі» ўсіх студэнтаў з гістарычных земляў Вялікага Княства Літоўскага — то бо зь [[Беларусь|Беларусі]] (без [[Жамойць|Жамойці]] і [[Украіна|Ўкраіны]]). Акты XV стагодзьдзя ведаюць ліцьвінаў: Вячаслава Рачковіча з [[Ваверка|Ваверкі]] (''Lithwanus'', 1444 год — пазьней дэкан віленскі), Барталамея Сьвіранковіча (''Litwanus'', 1449 год — пазьней кусташ і дэкан віленскі), Яна Андрышэвіча (1470 год — пазьней канонік і архідыякан віленскі), Сеньку Гарынскага (''Szenko Horinsky, Lithwanus'', 1475 год), Яна Філіповіча зь Вільні (''Johannis Philipovecz de Vilna'', 1480-я гады — пазьней канонік і кусташ віленскі) ды іншых<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 187—188.</ref>. Студэнты-ліцьвіны паходзілі зь [[Вільня|Вільні]], [[Дарагічын]]а, [[Гміна Мельнік|Мельніку]], [[Бельск]]у, [[Новы Сьвержань|Сьвержаню]], [[Менск]]у, [[Полацк]]у, [[Пінск]]у, [[Клецк]]у ды іншых местаў і мястэчак Вялікага Княства Літоўскага<ref>Александровіч С. З майго падарожжа // Полымя. № 8, 1969. С. 172—174.</ref><ref name="Latysonak-2007">[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20100810190844/http://arche.bymedia.net/2007-06/latysonak706.htm Студэнты зь Вялікага Княства Літоўскага перад рэктарскім судам Кракаўскага ўнівэрсытэту ў 1469—1536 гг.] // [[ARCHE]]. № 6 (57), 2007.</ref>. Як адзначае гісторык [[Алег Латышонак]], усе [[беларусы]] выступаюць у актах унівэрсытэту як «ліцьвіны» (''Lithuanus'')<ref name="Latysonak-2007"/>. «Ліцьвінам» у 1506 годзе запісаўся ў Кракаўскім унівэрсытэце і выдатны асьветнік і першадрукар [[Францішак Скарына]], ураджэнец Полацку<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-234">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 234.</ref>{{Заўвага|Львоўскі акадэмік Анатоль Вахнянін пісаў, што Скарына пазначыўся ліцьвінам «''такъ якъ бувъ вонъ родомъ з Полоцка, а проте и Литовцемъ (Litphanus)''»<ref>Справозданє дирекціѣ ц. к. Гимназіѣ Академичнои во Львовѣ на рокъ школьный 1877—1878. — Львов, 1878. С. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=03CLDU84920C&q=Litphanus#v=snippet&q=Litphanus&f=false XV].</ref>}}. Паводле Кракаўскіх актаў цывільнага права, ліцьвінамі былі Ян зь Вільні («''Jan Litphin de Wilna»''), Марцін з Горадні («''Martinus Lithwanus de Grodno»'') і Мацей з [[Старыя Лепкі|Старых Лепак]] на [[Падляшша|Падляшшы]] («''Mathis Litphanus barbitonsor de Lepky»'')<ref>Księgi przyjęć do prawa miejskiego w Krakowie 1392—1506. — Kraków, 1913. S. 314, 364, 381.</ref>. [[Файл:Lićviny. Ліцьвіны (1608).jpg|значак|Ліцьвіны (Litvani) з «Nova et acurata totius Europae tabula», 1608 г.]] Вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] азначыў ліцьвінамі (літвой) жыхароў [[Ганявічы (Лагойскі раён)|Ганявічаў]]{{Заўвага|«''гдзе сядзелі Пётар з брацьцею, Літва, каторыя ж дзей даньнікі зь людзьмі вашымі ў Ганявіцкай зямлі… і дань давалі к Лагойску''»<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0+%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE#v=snippet&q=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE&f=false С. 881—883].</ref>}}, вялікая княгіня [[Бона Сфорца]] — жыхароў [[Дабучын]]а{{Заўвага|«''…падданых нашых Дабучынскіх — Літву і тэж іншых усіх, каторыі Рымскаму закону прыслухаюць…''»<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-Западной Руси. Т. 4. — Вильна, 1867. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10691865?page=17&q=%D0%94%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A С. 3].</ref>}}, а кароль і вялікі князь [[Уладзіслаў Ваза]] — праваслаўных жыхароў [[Менск]]у{{Заўвага|{{мова-pl|«Nad to mistrzowie tego cechu niemieckiego у ruskiego narodu, abo iakiey kolwiek inszey religiey… A to pod utraceniem cechu ci też niemcy aby chłopiąt na naukę niszej inszej nie przymowali, ani wpisowali, ani też wyzwolali jedno w tym miescie Mińskim, gdzie bractwo i cech trzymają, więc też aby towarzyszów polakow i litwę do roboty y warstatów swych przymowali»|скарочана}}<ref name="BA-1930-143"/>}}{{Заўвага|Апроч таго, у лісьце Жыгімонта Старога ад 13 студзеня 1517 году «і літвой і русьсю» азначаюцца жыхары [[Мёры|Мёраў]] і суседніх [[Ворцы|Ворцаў]] («''і зь людзьмі даннымі і цяглымі і Літвою і Русьсю тэж на Ворцы і на Мерах''»)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 325.</ref>, а ў яго лісьце ад 25 верасьня 1541 году — жыхары Ружанскай воласьці («''з падданых сваіх, — мяшчан і людзей, і літвы, — валасных ражанскіх''»)<ref>[https://www.facebook.com/groups/844594913548647/posts/1657060295635434/ LVIA, f. 389, LM 24, l. 135v—136].</ref>}}. Па ўтварэньні [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1569 год) магнаты і шляхта Вялікага Княства Літоўскага працягвалі падкрэсьліваць, што яны менавіта «ліцьвіны», чым выказвалі высокі ўзровень дзяржаўна-нацыянальнай самасьвядомасці. «''Мы і палякі, хоць і брацьця, але зусім адменных звычаяў''», — пісаў у сваім лісьце да [[Крыштап Мікалай Радзівіл «Пярун»|Крыштапа Радзівіла]] [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Леў Сапега]] ў канцы XVI стагодзьдзя<ref>{{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4к}} С. 95.</ref><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-321">Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 321.</ref>. Аршанскі староста [[Філон Кміта-Чарнабыльскі]] пісаў [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлеру]] [[Астафей Валовіч|Астафею Валовічу]]: «''Іно некаторыя мовяць: „Ня дай Бог [[Палякі|ляху]] быць! Выражуць Літву, а Русь пагатову“. Даўно рэзаць пачалі ліцьвіна… Большы будзе жычліўшы народу польскаму, ніжалі сваяму!''»<ref>Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі. У 6 т. Т. 2. Протарэнесанс і Адраджэнне / [[Сяргей Санько|С. Санько]] [і інш.] ; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т філасофіі. — {{Менск (Мінск)}}: Беларус. навука, 2010. С. 100.</ref>. У [[Прамова Мялешкі|прамове Мялешкі]], якая прыпісваецца [[Кашталяны смаленскія|кашталяну смаленскаму]] [[Іван Мялешка|Івану Мялешку]], зазначалася: «''Але [[Жыгімонт Стары|Жыґімонта Першага]] — салодкая памяць яго! Той немцаў, як сабак, не любіў, і ляхаў зь іх хітрасьцю вельмі не любіў, а літву і [[Русіны|русь]] нашу'' [''але нашу літву і русь нашу''<ref>[[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]] [https://knihi.com/Hienadz_Sahanovic/Ajcynu_svaju_baroniacy_Kanstancin_Astrozski,_1460-1530.html Айчыну сваю баронячы]. — {{Менск (Мн.)}}: Навука і тэхніка, 1992.</ref>] ''любіцельна мілаваў''». Першы літоўскі (беларускі) мэмуарыст праваслаўны шляхціч [[Фёдар Еўлашоўскі]] ў сваім «Дзёньніку» (1603—1604) прыгадваў Варшаўскі сойм 1578 году, на якім зацьвердзілі папраўкі да [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статуту]], адзначаючы з захапленьнем, што «''[[Маршалак соймавы|маршалкаваў]] межы [[Пасол соймавы|пасламі]] наш ліцьвін — князь Лукаш Болька'' [''Баляслаў''<ref>[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] [http://pawet.net/library/o_philology/stank/32/%D0%A5%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%87%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%8B_%D0%B2%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_(%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F).html Хрышчоныя ймёны вялікалітоўскія (беларускія)] // [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]. № 6, 1992. С. 96—101; №1, 1993. С. 76—82.</ref>] ''Сьвірскі''»<ref name="Lappo-1901-514">Лаппо И. И. Великое княжество Литовское за время от заключения Люблинской унии до смерти Стефана Батория. Т. 1. — СПб., 1901. [https://books.google.by/books?id=LldMAQAAMAAJ&pg=PA514&dq=%22%D0%BD%D0%B0%D1%88%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj8--vDpKn6AhVRtaQKHSEpDpEQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22%D0%BD%D0%B0%D1%88%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22&f=false С. 514].</ref>. Ён жа захапляўся выдатнымі дзеячамі Літвы (сярод іншага, пісаў пра Крыштапа Радзівіла, што той быў «''стоўп панства Літоўскага''»<ref name="Lappo-1901-514"/>), апавядаў пра іх добрыя справы і пры першай жа магчымасьці супрацьстаўляў іх палякам<ref>Марціновіч А. [http://liblh.by/bazy-dannyx/e%d1%9elasho%d1%9eski-fyodar-krytychnyya-materyyaly.html Першы беларускі мемуарыст. Фёдар Еўлашоўскі]{{Недаступная спасылка|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Хто мы, адкуль мы… : гістарычныя эсэ, нарысы: У 3 кн. Кн. 1. — {{Менск (Мінск)}}, 2008. С. 54—68.</ref>. Пастанова зьезду шляхты Вялікага Княства Літоўскага ў [[Ваўкавыск]]у 1577 году («''Інструкцыя <…> усіх паслоў з ваяводзтв і паветаў Вялікага Княства Літоўскага, на зьезьдзе Ваўкавыскам будучых''») патрабавала, каб [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянцкая зямля]] кіравалася «''толькі чалавекам нашага народу літоўскага''», а не «''чалавекам іншага, ня нашага народу''»<ref>Лаппо И. И. Великое Княжество Литовское во второй половине XVI столетия: Литовско-русский поветъ и его сеймик. — Юрьев, 1911. [https://archive.org/details/xvi-.-1911/page/80/mode/1up?view=theater С. 80—81].</ref>. У 1587 годзе наваградзкія паслы абвяшчалі: «''А ўрады, якія занядбаныя, абы скончылі быць гэткімі, дакладней [пасадамі] падкормчага, канюшага, кухмістровага абы тут у нас, панове палякі, у Літве, не ўладалі, як і ўрадамі земскімі''», і каб «''у тых валоданьнях каралеўскіх, якія будуць належаць заўжды каралю. Абы там аканомы былі, але з той умовай, што аканомам будзе ліцьвін, а не паляк''»<ref>Радаман А. [http://www.belhistory.eu/archives/1169 Інструкцыя Новагародскага cойміка паслам на элекцыйны сойм 1587 г.] // Беларускі гістарычны агляд. Т. 10, Сш. 1—2, 2003.</ref>. У 1594 годзе адозва літоўскіх станаў{{Заўвага|Дакумэнт падпісала 30 асоб, амаль усе зь іх — носьбіты тыпова славянскіх прозьвішчаў, а менавіта: Юры Хадкевіч, староста жамойцкі; Ян Абрамовіч, ваявода менскі; Рыгор [[Война]], кашталян берасьцейскі; Дзьмітры Халецкі, падскарбі Вялікага Княства Літоўскага; Аляксандр Хадкевіч, граф на Шклове й Мышы; Станіслаў [[Нарбут (імя)|Нарбут]], староста ашмянскі; Сэбасьцьян [[Кестарт]], цівун айрагольскі, войскі староства Жамойцкага; Ян Трызна; Юры Астроўскі; Ян Корсак, харунжы полацкі; Сымон Леў, войскі троцкі; Міхал Друцкі-Саколінскі, маршалак аршанскі; Абрам Мялешка, маршалак слонімскі; Пётра Галубіч; Францішак Барташэвіч-Жук, войскі Полацкі; Лукаш Гарабурда; Казімер Пятровіч, дэпутат староства Жамойцкага; Рыгор Масальскі, судзьдзя земскі браслаўскі; Мікалай Савіцкі; Ян Кісель; Ян Война-Ясянецкі, падваявода віцебскі; Станіслаў Карачон, падстолі амсьціслаўскі; Станіслаў Дзяткоўскі, стольнік Ковенскі; Якуб Кунцэвіч; Сымон Цівінскі; Ян Друцкі-Саколінскі; Фёдар Друцкі-Горскі; Ян [[Юндзіла|Юндзіл]], дваранін Каралеўскай Ягамосьці; Война Сенажэцкі; Ян Сыцінскі, староста бяржанскі}} да Віленскай капітулы паведамляла, што ''«нічога іншага мы не жадаем, апроч таго, каб біскуп быў дан нам з нашага народу ліцьвінаў і нашага [літоўскага] асяродзьдзя, згодна з патрабаваньнямі нашых законаў, і што непарушнасьць нашых правоў і свабоды мусіць быць поўнасьцю захаванай»''{{Заўвага|{{мова-la|«aliud nobis pollicemur, quam quod ex gente nostra Lituanorum et medio nostro, iuxta legum nostrarum exigentiam episcopum datura sit nobis, iuriumque et libertatum nostrarum immunitates salvas et incolumes conservatura»|скарочана}}}}, а далей патрабавала не даваць {{Артыкул у іншым разьдзеле|Бэрнард Мацяёўскі|Бэрнарду Мацяёўскаму|pl|Bernard Maciejowski}} катэдральных грошай, бо, маўляў, іх трэба зьберагчы для наступнага віленскага біскупа, якога Бог дасьць «''зь літоўскага народу''»{{Заўвага|{{мова-la|«ex gente lituana»|скарочана}}}} і якім пазьней стаў [[Бэнэдыкт Война]]<ref>Kościół zamkowy, czyli Katedra Wileńska w jej dziejowym, liturgicznym, architektonicznym i ekonomicznym rozwoju. T. 2. — Wilno, 1910. [https://books.google.by/books?id=NBs-AQAAMAAJ&pg=PP7&source=gb_mobile_entity&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&gboemv=1&ovdme=1&gl=BY&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false S. 100—101].</ref>. У статуце [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскага Трыбуналу]] («''Спосаб праў трыбунальскіх''») 1581 году [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Астафей Валовіч]] пісаў: «''На тых сойміках вышэй менаваных кождае ваяводзтва, зямля або павет абіраці маюць, і будуць павінны, межы сабою асоб годных богабойных, цнатлівых, праў і звычаеў онага панства Вялікага княства Літоўскага ўмеетных''»<ref>Временник Императорского Московского общества истории и древностей Российских. Кн. 25. — М., 1857. [https://books.google.by/books?id=VacKAAAAIAAJ&pg=RA1-PA5&dq=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F+%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D0%B6%D1%8A+%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8+%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%B8+%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8+%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5+%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwirhMPWmab4AhVXSfEDHdh6DDMQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F%20%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B8%D0%B6%D1%8A%20%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8%20%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8%20%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5%20%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&f=false С. 5].</ref>, прытым зазначалася, што «''зямля Жамойцкая іж сваі вольнасьці і звычаі асаблівыя маюць…''»<ref>Лаппо И. И. Великое Княжество Литовское во второй половине XVI столетия. — Юрьев, 1911. [https://books.google.by/books?id=DPH63PnVhGcC&pg=PA529&dq=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F+%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D0%B6%D1%8A+%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8+%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%B8+%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8+%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5+%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj9ueCSmab4AhU_QvEDHf32DGMQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F%20%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B8%D0%B6%D1%8A%20%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8%20%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8%20%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5%20%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&f=false С. 529].</ref>. [[Файл:Lićvin (Biełarus). Ліцьвін (Беларус) (1730-49).jpg|значак|[[Бортніцтва|Бортнік]] ліцьвін (''Lütwin''{{Заўвага|Відаць, зь [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў Севершчыны]]. Арыгінальны подпіс: {{мова-de|«Eine in der Ukraine befindedt Nation Lütwin genannt, wie solhe abgebildet gehen»|скарочана}}}}). Адна зь першых этнаграфічных выяваў [[беларусы|беларусаў]], 1730—1740-я гг.<ref name="CitiDog-2021">[https://citydog.by/post/fotoshot-bielarus-pryhazhun Возможно, это первое изображение белоруса в истории (но далеко не все в этом уверены). Так или иначе: посмотрите, какой красавчик!], CityDog.by, 13.09.2021 г.</ref><ref>[https://balticworlds.com/the-bergholtz-collection-of-ethnographic-images-from-the-early-18th-century/ Faces of Russia’s Empire. The Bergholtz collection of ethnographic images from the early 18th century.] , — Balticworlds.Com, — April 22, 2021.</ref>]] Пісьменьнік-палеміст, грамадзка-палітычны і царкоўны дзяяч Рэчы Паспалітай [[Мялеці Сматрыцкі]], які ня мог ня ведаць рэальнай сытуацыі з мовай і рэгіянальнай сьвядомасьцю ў Вялікім Княстве Літоўскім<ref name="Nasievic-2005">[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Літвіны // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 207.</ref>, у сваім творы «Апраўданьне нявіннасьці» (Вільня, 1621 год) называе ліцьвінаў сярод рускіх народаў<ref name="Karotki-2009">Короткий В. [https://web.archive.org/web/20211126064904/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/19949/1/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%2c%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%2c%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%2c%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD%20%D0%B2%20%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%85%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B%20%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20XVI-XVII%20%D0%B2%D0%B2.pdf «Литва», «Русь», «литвин», «русин» в памятниках литературы Великого Княжества Литовского XVI—XVII веков] // Bibliotheca archivi lithuanici. — № 7. — Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2009. C. 187—196.</ref>: {{Цытата|«Ты, [кожны з] вялікіх, шчыльнанаселеных і незьлічоных хрысьціянскіх народаў — валынцаў, падгорцаў, падляшцаў, палешукоў, падольцаў, Нізоўцаў, украінцаў, Літвы, Белай Русі і Чорнай, ад бэскідзкіх [[Татры|Татраў]] да Балтыйскага мора, на ўсход сонца і на поўдзень, у Кароне і ў Вялікім Княстве Літоўскім, [ты, кожны зь ліку] шырока расьселеных хрысьціянскіх рускіх народаў, у шаснаццаці шматлюдных япіскапскіх дыяцэзіях, пры тым, што Мітрапаліт мае шэсьць япіскапаў [і] сёмага архіяпіскапа пад уладай сваёй юрысдыкцыі, у час прыватных нарадаў ты ня мусіў быў стаяць за сьпінамі япіскапаў, аб’яднаных пад уладай аднаго і таго ж Пастыра. {{арыгінал|pl|Tak, mnogiego gęstego y niezliczonego ludu chrześciańskiego Wołyńcow, Podgorzan, Podlaszan, Polesian, Podolan, Nizowcow, Ukraińcow, Litwy, Białey Rusi y Czarney, od Tatrow Beskidskich do morza Bałtyskiego na Wschod słońca y południe w Koronie y w Wielkim Księstwie Litewskim szeroko rospościerających się chrześciańskich ruskich narodow w szestnastu ludnych episkopskich dyocezjach sześć episkopow siodmego archiepiskopa pod władzą jurisdictiej swojey maiącemu metropolitowi przy prywatnych consultacyach stać za ramionami biskupow pod tymże y iednym Pasterzem będących <…> nie był powinien.}} |Smotrycki M. Werificacia niewinności powtore wydana <…>. — Wilno, 1621. 8—8v. }} Азначэньне «рускія князі літоўскага роду» атрымалі [[Адаеўскія]], [[Бялеўскія]], [[Бельскія (род)|Бельскія]], [[Глінскія (род)|Глінскія]], [[Варатынскія]], [[Мязеўскія]], [[Масальскія]], [[Мсьціслаўскія]] ды іншыя служылыя князі — прытым як [[Гедзімінавічы]], так і [[Рурыкавічы]] — якія ў XV—XVI стагодзьдзях пераходзілі на службу ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]] зь Вялікага Княства Літоўскага<ref>{{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4к}} С. 96.</ref>. Апавядаючы пра рэйд невялікага варожага аддзелу на [[Смаленскі павет|Смаленшчыну]] ў 1565 годзе, маскоўскі летапіс адзначаў, што гэта былі «літоўскія людзі», удакладняючы: «''[[Амсьціслаў|амсьціслаўцы]] і [[Крычаў|крычаўцы]]''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-233-234">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 233—234.</ref>. У прыказах Маскоўскай дзяржавы XV—XVII стагодзьдзяў «ліцьвінамі» называлі выхадцаў з усёй [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]. Напрыклад, у дакумэнтах XVII стагодзьдзя: «''Степанка Борисов… в роспросе сказал: родом де он литвин, родился в [[Белая Русь|Белой Руси]] в [[Барысаў|Борисове]] городе… а отец де у него жив в Литве''» (1621 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=jCMEAAAAYAAJ&pg=PA442&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%22%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjjhLCu6ar6AhU6YPEDHe60B8IQ6AF6BAgCEAI#v=snippet&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22%20%D1%82%D1%8E%D1%82%D1%87%D0%B5%D0%B2%D0%B0%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%20%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0&f=false С. 171].</ref>, «''[[Беларусцы|белорусцы]]: Филип Белетцкий, [[Русіны|руское]] имя тож, сказал родом литвин, [[Наваградак|Новгородцкого]] повету, отец и мать веру держали [[Кіеўская мітраполія|киевскую]]…''» (1623—1624 гады)<ref>Русская историческая библиотека, издаваемая Археографической комиссией. Т. 2. — СПб., 1875. [https://books.google.by/books?id=evs4AQAAMAAJ&pg=PA655&dq=%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjBgv3gra76AhXOCOwKHdceA4EQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 656—657].</ref>, «''…Давыдко Кученин в роспросе сказался: родом литвин белорусец [[Віцебск|Витепского]] повету''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 94.</ref>, «''…в роспросе Васька [Степанов] сказался: родом литвин белорусец [[Ашмяны|Шменского]] повету''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 95.</ref> (абодва 1627 год), «''…Ивашка Еремеев сказался: родом литвин Гродцкого повету <…> покиня он в [[Гародня (Гараднянскі раён)|Гродни]] детей своих <…> пошол от голоду з женою своею и с меншею дочерью с Анюткою в [[Сярпейск|Серпееск]]''» (1628 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 99.</ref>, «''…в роспросе Микитка [Берников] сказался: родом литвин-белорусец ис [[Копысь|Копыси]], мещанский сын''» (1629 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 103.</ref>, «''…Матюшка [Михайлов] в роспросе сказался: родом он литвин, белорусец [[Амсьціслаў|Мстиславского]] повету <…> жена его Полашка сказалась: родом литовка, белоруска Мстиславского ж повету''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 106.</ref>, «''…Васька Ондреев в роспросе сказался: родом он литвин [[Полацак|Полотцкого]] повету''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 110.</ref> (абодва 1631 год), «''…в роспросе сказались: Игнашко Григорьев, родом он литвин [[Ворша|Оршанского]] повету''» (1636 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 131.</ref>, «''…[Федька Оксенов] в роспросе сказался: родом литвин, белорусец, [[Дуброўна|Дубровенского]] повету''» (1645 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 191.</ref>, «''Никитка Семенов… в роспросе сказался родом литвин [[Магілёў|Могилевского]] уезда села Господова''» (1649 год)<ref>Акты, относящиеся к истории Южной и Западной России, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 3. — СПб., 1861. [https://books.google.by/books?id=9jNOAAAAcAAJ&pg=RA1-PA63&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjFj6DQ_qr6AhXNuaQKHRCQDR4Q6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0&f=false С. 63].</ref>, «''…Казимeрко Репшовской в роспросе сказал: родом де он литвин [[Дзьвінск|Динаборского]] уезду''» (1650 год)<ref>Патриарх Никон и его время. Сборник научных трудов. — М., 2004. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3uZoAAAAMAAJ&dq=%22%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC+%D0%B4%D0%B5+%D0%BE%D0%BD+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%22&focus=searchwithinvolume&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD+%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE С. 89].</ref>, «''Осташко Троинский сказал: родом де он литвин, города [[Горадня|Гродни]]''» (1672 год)<ref>Крестьянская война под предводительством Степана Разина. Сборник документов. Т. 3. — М., 1962. [https://books.google.by/books?id=Y5rQDAAAQBAJ&pg=PA199&lpg=PA199&dq=%22%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC+%D0%B4%D0%B5+%D0%BE%D0%BD+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD,+%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B8%22&source=bl&ots=mJ1KlFaKoj&sig=ACfU3U3wvfxW-mcQK2V-yAd2JiaRqpKSpA&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj05oi9x7D6AhX1iv0HHcrgDDQQ6AF6BAgDEAM#v=onepage&q=%22%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%20%D0%B4%D0%B5%20%D0%BE%D0%BD%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%2C%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B8%22&f=false С. 199].</ref>, «''старец Манасия сказал: родом литвин, [[Смаленскі павет|Смоленского уезду]], государевы волости [[Ельня|Ельни]]''» (1674 год)<ref>Материалы для истории раскола за первое время его существования. Т. 3, ч. 3. — М., 1878. [https://books.google.by/books?id=-yJgNc3cs_QC&pg=PA340&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22+%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfvNLMkKv6AhUEPOwKHfERDp8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22%20%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&f=false С. 340].</ref>, «''…в роспросе один человек сказал: Гришкою зовут, Степанов сын, прозвище Новиков, родом он де литвин, [[Шклоў|Шкловского]] повету''» (1684 год)<ref>Полное собрание законов Российской империи, с 1649 года. Т. 2. — СПб., 1830. [https://books.google.by/books?id=E7ZFAAAAcAAJ&pg=PA589&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%88%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiqipXt96r6AhWHC-wKHZ5SCvAQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false 589].</ref>, «''…сказался Мартинко родом литвин города [[Слуцак|Слутца]]''» (1684—1685 гады)<ref>Труды… Тульской Губернской Учетной Архивной Комиссии. Кн. 1. — Тула, 1915. [https://books.google.by/books?id=56M6AQAAMAAJ&pg=PA556&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi9ofOa0ar6AhWawAIHHQUnBkkQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%BE&f=false С. 515].</ref>{{Заўвага|Захавалася сьведчаньне яўнага этнічнага самавызначэньня з дапамогай канструкцыі „родам“ — „''а на Москве выходец малой Ондрюшка сказался: родом он латыш белорусец Оршанского повету''“ (1631 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 191.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя. — {{Менск (Мінск)}}, 1995. С. 63.</ref>}}. Паводле гісторыка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Паўло Хімка|Івана Хімкі|uk|Іван-Павло Химка}}, пад «літвой» расейцы традыцыйна разумелі славянаў, тым часам летувісаў азначалі як «самагітаў». Такое разьмежаваньне «літвы» і «самагітаў» засьведчыў адзін з старых расейскіх абразоў, дзе гэтыя народы выяўляюцца асобна<ref>Himka J.-P. On the Left Hand of God: «Peoples» in Ukrainian Icons of the Last Judgment // State, Societies, Cultures East and West: Essays in Honor of Jaroslaw Pelenski. — New York, 2004. P. 325.</ref><ref>Доронин А. В. Народы Cтрашного суда в иконописи руси (реплика-размышление) // Религия и русь, XV—XVIII вв. — Litres, 2022. [https://books.google.by/books?id=mREsEAAAQBAJ&pg=PA434&dq=%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%96&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjivuCih6n8AhXP_7sIHUMVCJw4ChDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%96&f=false С. 434].</ref>, а таксама мініятура з рукапісу XVII ст., які захоўваўся ў Сафійскай бібліятэцы ([[Вялікі Ноўгарад]]), дзе «літва» пералічваецца пасьля «[[Палякі|ляхаў]]», а «жмудзяне» пасьля «[[Ляпляндыя|лаплянаў]]» ([[Саамы|саамаў]])<ref>Покровский Н. В. Страшный суд в памятниках византийского и русского искусства. — Одесса, 1887. [https://books.google.by/books?id=L4xPAQAAMAAJ&pg=PA39&dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8F%D0%BD%D0%B5&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjThNHz0an8AhWfhf0HHcbAAOgQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8F%D0%BD%D0%B5&f=false С. 39].</ref>. {{Падвойная выява|справа|Изображение Литовскаго мужика 1.jpg|106|Изображение Литовскаго мужика 2.jpg|106|Малюнкі сялянаў-ліцьвінаў<ref>Ригельман А. Летописное повествование о Малой России и ее народе и козаках вообще. — Москва, 1847.</ref>{{Заўвага|Відаць, [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў Севершчыны]]}} ({{мова-ru|„литовский мужик“|скарочана}}), 1770-я гг.}} Тым часам складзены ў XVII стагодзьдзі ў [[Кіеў|Кіеве]] [[Кіеўскі сынопсіс|сынопсіс]] адзначаў, што ў Эўропе «''…Татары Перакопскія, Славяне, Русь, Масква, Польшча, Літва, Мазоўша, Жмудзь, Курляндыя, Ліфлянты або Лівонія, Прусы…''»<ref>Киевский синопсис. — Киев, 1823. [https://books.google.by/books?id=akpfAAAAcAAJ&pg=PA6&dq=%22%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%88%D0%B0,+%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwivzdnhkc38AhVwX_EDHUofCrwQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%22%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%88%D0%B0%2C%20%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C%22&f=false С. 6].</ref>, прытым сярод «''нашых прашчураў славенарасійскіх''» пералічваў адно «''Масква, Росы, Палякі, Літва, Памаране, Валынцы''»<ref>Киевский синопсис. — Киев, 1823. [https://books.google.by/books?id=Mp9eAAAAcAAJ&pg=PA8&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8,+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0,+%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%BD%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiL3bW4k838AhUmRPEDHZQsDIIQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8%2C%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%2C%20%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%BD%D1%8B&f=false С. 8].</ref>. А ў першай палове XVIII стагодзьдзя ва [[Украіна|Ўкраіне]], дзе раней апынулася этнічна беларуская [[Старадубскі павет|Старадубшчына]], зьявіліся этнаграфічныя малюнкі [[Ліцьвіны Севершчыны|мясцовых беларусаў]], на якіх тыя называліся ліцьвінамі<ref name="CitiDog-2021"/>. Яшчэ ў грашовых рахунках, якія вяліся ў 1388—1402 гадох пры двары караля польскага Ягайлы, «''жмойціна''» адрозьнівалі ад ліцьвінаў, прытым аднаго зь ліцьвінаў азначылі як «''русін або ліцьвін''»<ref>Monumenta medii aevi historica res gestas Poloniae illustrantia. T. 15. — Cracoviae, 1896. P. [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=cuszme%20Lythuano%20Lythuanus&f=false 44], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=zmoycino%20Rutheno%20seu%20Lythuano&f=false 94], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=Lythwano%20Corney&f=false 108], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=snippet&q=semoni%20Lythuano%20&f=false 118], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=snippet&q=Lithwano%20borissoni&f=false 197], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=demetrio%20Lytwanis&f=false 246].</ref><ref>[[Алег Ліцкевіч|Ліцкевіч А.]] Да пытання пра рутэнізацыю балтаў ВКЛ у XV — пачатку XVI стст. // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12, 2009. С. 34.</ref>. А [[кракаў]]скі дакумэнт 1514 году адрозьніваў «''ліцьвіна з [[Горадня|Горадні]]''» ад «''жмудзіна з [[Кейданы|Кейданаў]]''»<ref>Urban W. Litwini w Krakowie od końca XIV wieku do roku 1579 // Teki Krakowskie. T. 10, 1999. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HkUwAQAAIAAJ&dq=Jakub+%C5%BBmudzin&focus=searchwithinvolume&q=%C5%BBmudzin+Kiejdan S. 137].</ref>. Увогуле, усе суседнія народы ў XIV—XVIII стагодзьдзях называлі беларусаў «ліцьвінамі», «літвой», тым часам [[жамойты]] ў Вялікім Княстве Літоўскім не называліся ліцьвінамі{{Заўвага|Напрыклад, у шэрагу пэтыцыяў у 1550-я гады жамойцкая шляхта прасіла вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]], „''абы ўрады ў зямлі Жамойцкай не былі даваны ані Літве, ані Русі''“<ref name="Nasievic-2005"/>, таксама паводле дакумэнту пачатку XVIII ст., „''У адной Вільні зьмерла можна сказаць цэлая Жамойць і часткова Літва''“ ({{мова-ru|„В одной Вильне вымерла можно сказать целая Жмудь и отчасти Литва“<ref>Батюшков П. Н. Памятники русской старины в западных губерниях Империи. Вып. 6. — СПб., 1874. [https://books.google.by/books?id=EEhaAAAAcAAJ&pg=PA98&dq=%D1%86%D1%A3%D0%BB%D0%B0%D1%8F+%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C+%D0%B8+%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiP5Y3W_aj8AhVzhP0HHaklBi8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D1%86%D1%A3%D0%BB%D0%B0%D1%8F%20%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C%20%D0%B8%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 98].</ref><ref>[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] [https://web.archive.org/web/20141129020526/http://kamunikat.fontel.net/pdf/albaruthenica/06.pdf Нацыя ліцвінаў у этнагенезе беларусаў: Параўнальна-тыпалагічны і гістарычны аспекты] // Беларусіка = Albaruthenica. Кн. 6, 1997. С. 40.</ref>)|скарочана}}}}<ref>Чаквин И. В. Избранное: теоретические и историографические статьи по этногенезу, этническим и этнокультурным процессам, конфессиональной истории белорусов. — Минск: Беларуская навука, 2014. С. 173.</ref><ref>Остапенко А. В. [https://shron1.chtyvo.org.ua/Ostapenko_Anatolii/Etnichni_faktory_u_protsesakh_formuvannia_biloruskoho_narodu_ta_natsii.pdf?PHPSESSID=m47mi2g6psl5t9sjten73f21f1 Етнічні фактори у процесах формування білоруського народу та нації : автореф. дис. … д-ра іст. наук] : [спец.] 07.00.05 «Етнологія» / Остапенко Анатолій Володимирович ; Київський нац. ун-т ім. Тараса Шевченка. — Захищена 26.04.2021. — Київ, 2021. С. 139.</ref>. Клопат пра «''наш народ Літоўскі''» часта выступае ў соймікавых інструкцыях розных паветаў ВКЛ у 1630-х — 1640-х гадох, калі на вялікіх соймах адбываліся спрэчкі з палякамі за разьмеркаваньне пасад<ref>Галубовіч В. Палітычныя інтарэсы «літоўскага народа» на соймах Рэчы Паспалітай (паводле інструкцый шляхты беларускіх зямель Вялікага Княства Літоўскага 1630—1640-х гг.) // Актуальныя праблемы гісторыі і культуры. Вып. 3. — Мінск, 2022.</ref>. У 1636 годзе [[Крыштап Радзівіл|Крыштаф Радзівіл]] кінуў каралю — «''калі ж кароль ня вызначыць, тое я яму пакажу, ці законна ігнараваць голас віленскага ваяводы. Так-та нас, Літву, у самой Літве палякі прыгнятаюць!''». Сьледам за ім яго сын, [[Януш Радзівіл]], «''абвясьціў вайну палякам''» (гэтак ахарактарызаваў яго словы [[Альбрэхт Станіслаў Радзівіл|Альбрыхт Радзівіл]]): «''Пагарды, столькі разоў праяўленай, літоўскі народ няздольны зьнесьці! Прыйдзе час, калі палякі да дзьвярэй не патрапяць, праз вокна іх выкідваць будзем!''»<ref>[https://dbc.wroc.pl/dlibra/publication/7586/edition/6941/content Memaryał rzeczy znaczniejszych, które się w Polszcze działy od śmierci Zygmunta III od roku pańskiego 1632 aż do roku 1652 (1653) spisany po łacinie przez Jaśnie Oświeconego Xiążęcia JMci Albrychta Stanisława Radziwiłła, kanclerza wielkiego W. X. Litewskiego, a przez Jaśnie Oświeconego Xiążęcia JMci Hieronima Floryana Radziwiłła, kanclerza W. Xięstwa Litewskiego, praprawnuka pomienionego autora, na polski język przetłumaczony roku pańskiego 1731]. S. 292—293.</ref>. У 1669 годзе ў прадмове да сваёй «Гісторыі Літвы» [[Альбэрт Каяловіч|Альбэрт Віюк-Каяловіч]] выслаўляў гетмана [[Павал Ян Сапега|Паўла Яна Сапегу]] як героя Літвы і пісаў, што яго абралі ваяводам віленскім і вялікім гетманам літоўскім «''просьбамі ўсіх, на жаданьне войска і паводле выбару арыстакратыі''»{{Заўвага|{{мова-la|«omnium votis, studiis exercitus, nobilitatis suffragiis, auctoritate Regia, Palatinus Vilnensis et supremus Lituanae Militiae Imperator dictus»|скарочана}}<ref>Короткий В. Русь, Литва, Москва между Рюриковичами и Палемоновичами в «Литовской истории» Альберта Виюка-Кояловича // Senoji Lietuvos literatūra. № 27, 2011. С. 275.</ref>}}. У запісах мэтрыкі папскае сэмінарыі ў [[Бранева|Браўнсбэргу]] адзначаюцца ліцьвіны (''Lithuanus'' або ''Lituanus''): Мікалай Корсак, Ісак Капевіч, Юры Тамкевіч, [[Гаўрыла Календа]]<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 82.</ref>, Марцін Белазор, Язэп [[Барвід]]овіч, Гіяцынт Сіркевіч<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 111.</ref>, Палікарп Мігуневіч (''Polycarpus Mihuniewicz''<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 121.</ref>), Фабіян Блажэвіч, Язэп Аляшкевіч, Яўхім [[Скірмант|Скірмунд]], Януары Агурцэвіч (''Januarius Ohurcewicz… natione Lituanus'')<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 114.</ref>, Інацэнт Стэфановіч (''natione Lituanus''), Мялеці Дарашкоўскі (''natione Lituanus'')<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 115.</ref>, Язэп [[Гуда (імя)|Гудовіч]] ды іншыя. Сярод іх налічваецца 8 [[Базыляны|базылянаў]], прытым у запісах мэтрыкі адзначаюцца і жамойты (''Samogita'')<ref name="Masalski-1927">Масальскі Д. [https://pawet.net/library/history/c_history/w_mas/%D0%B0%D0%B1_%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%BE%D1%85_i_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B0%D1%85_%D1%83_%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%81%D0%B1%D1%8D%D1%80%D0%B3%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D1%81%D1%8D%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_1578-1798.html Аб Ліцьвінох і Беларусах у Браўнсбэргскім сэмінары 1578—1798] // Родныя Гоні. Кн. 4, чэрвень 1927. С. 17—20.</ref>. Сакратар караля і вялікага князя Павал Пясецкі сьведчыў у 1645 годзе, што [[Юры Радзівіл (біскуп)|Юры Радзівіл]] і [[Бэнэдыкт Война]] былі «''ліцьвінамі паводле народнасьці''» («''Georgij Radziwil gente Lithuani'' <…> ''Benedicto Woyna gente Lithuano''»)<ref>Chronica gestorum in Europa singularium. — Cracoviae, 1645. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=xS5RAAAAcAAJ&q=gente+Lithuano#v=snippet&q=gente%20Lithuano&f=false P. 186—187].</ref>. [[Файл:Horadnia, Sapieha. Горадня, Сапега (1716).jpg|значак|Сойм у [[Палац Сапегаў (Батораўка)|Гарадзенскім палацы Сапегаў]], 1716 г.]] [[Файл:Tadevuš Kaściuška. Тадэвуш Касьцюшка (K. Wojniakowski, 1800-11).jpg|міні|[[Тадэвуш Касьцюшка]]]] «Каэквацыя» (ураўнаньне) правоў літоўскага народу 1697 году спрыяла ўтварэньню адзінага «Польскага» шляхецкага народу Рэчы Паспалітае, але патрыятычная шляхта Літвы ўсё XVIII ст. падкрэсьлівала сваю нацыянальную адметнасьць ад палякаў. За часамі [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]] ў 1703 годзе паслы ВКЛ — гетман вялікі літоўскі [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхал Карыбут-Вішнявецкі]], гетман польны літоўскі [[Рыгор Антоні Агінскі]], маршалак вялікі літоўскі [[Марцыян Дамінік Валовіч|Марцыян Валовіч]] і падскарбі вялікі літоўскі [[Людвік Канстантын Пацей]] — ва ўмове з маскоўскім гаспадаром [[Пётар I|Пятром I]] зазначылі заступніцтва ''«народу нашаму Літоўскаму наогул»''{{Заўвага|{{мова-ru|«народу нашему Литовскому обще»|скарочана}}<ref>Письма и бумаги императора Петра Великого. Т. 2. — СПб., 1889. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb11484534?page=344&q=141 С. 300—306].</ref>}}. «''Літоўскія патрыёты''» і «''Айчына Вялікае Княства Літоўскае''» ўпамінаюцца ў розных дакумэнтах соймікаў ВКЛ XVIII стагодзьдзя{{Заўвага|У 1729 годзе соймік Віленскага ваяводзтва на чале з Багуславам Янам Чыжом, старостам прапойскім, даручыў паслам на вялікі сойм Бэнэдыкту Вольскаму і Яну Гарайну патрабаваць раздаваньня пасадаў у ВКЛ толькі „''літоўскім''“ ураднікам і казаў пра „''заслугі перад Айчынай''“ [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлера]] [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхала Вішнявецкага]], кашталяна віцебскага [[Марцыян Аляксандар Агінскі|Марцыяна Агінскага]] і [[Канюшы вялікі літоўскі|канюшага]] [[Міхал Казімер Радзівіл «Рыбанька»|Міхала Радзівіла]]<ref>Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею. Т. 8. — Вильна, 1875. № 163.</ref>. У 1738 годзе падчашы віленскі Ян Гарайн і судзьдзя гродзкі віленскі Багуслаў Ян Чыж паклалі падваяводзе віленскаму Мікалаю Петрушэвічу інструкцыю для паслоў Віленскага ваяводзтва, у якой пісалі пра „''заслугі для Айчыны''“ „''патрыётаў''“ ВКЛ — маршалка Трыбуналу Страшэвіча, падкаморага браслаўскага Рудаміны, падваяводы віленскага Петрушэвіча, [[Стражнік вялікі літоўскі|стражніка]] Антонія Пацея, [[Пісар вялікі літоўскі|пісара]] Дамініка Валовіча, кашталяна віцебскага Юрыя Тышкевіча<ref>Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею. Т. 8. — Вильна, 1875. № 164.</ref>. У 1756 годзе соймік Наваградзкага ваяводзтва на чале з мастаўнічым Аршанскага павету Ігнаціем Якавіцкім патрабаваў ад галоўнага сойму, каб „''Літоўскія ўрады''“ не раздавалі „''каронным''“ (палякам) і згадваў „''заслугі для Айчыны нашай''“ канцлера ВКЛ [[Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі|Міхала Чартарыйскага]], [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлера]] [[Міхал Антоні Сапега|Міхала Сапегі]], [[Гетман польны літоўскі|гетмана польнага]] [[Міхал Юзэф Масальскі|Міхала Масальскага]] ды іншых<ref>Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею. Т. 13. — Вильна, 1886. № 65.</ref>}}. Пісьмовыя крыніцы XVII—XVIII стагодзьдзяў паведамляюць пра такую зьяву ў ВКЛ, як [[Старалітва|старалітва (стараліцьвіны)]]: «''яны сьвяты і пасты правяць паводле рускага абраду''»<ref>Камунтавічэне В. Насельніцтва Ельненскай парафіі ў XVII ст. («Старая Літва», або ятвяжскі след у Віленскім біскупстве)" // [[ARCHE Пачатак]]. № 5, 2016. С. 310—321.</ref>, «''яны ідуць да камуніі паводле лацінскага абраду, але захоўваюць грэцка-русінскія сьвяты і пасты''»<ref>Alińauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikńtystėje (XIV—XVIII a.): Ńaltinių rinkinys. Sudarė ir parengė Vytautas Alińauskas. — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 367.</ref>, «''старажытныя ліцьвіны, г. зн. русіны''» ({{мова-la|«Antiqui lithuani, id est ruteni»|скарочана}})<ref>Alińauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikńtystėje (XIV—XVIII a.): Ńaltinių rinkinys. Sudarė ir parengė Vytautas Alińauskas. — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 50.</ref>, «''старыя русіны або старалітва''» ({{мова-la|«Rutheni Veteres, seu Stara Litwa»|скарочана}})<ref>Alińauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikńtystėje (XIV—XVIII a.): Ńaltinių rinkinys. Sudarė ir parengė Vytautas Alińauskas. — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 264.</ref><ref>Скварчэўскі Д. «Stara Litwa» як этнаканфесійная і сацыяльная група ў Вялікім Княстве Літоўскім у XVI—XVIII ст. // Сацыяльныя інстытуты ў Вялікім Княстве Літоўскім у ранні Новы час : матэрыялы міжнароднага навуковага круглага стала, Мінск, 2 снежня 2020 г. / БДУ, Гістарычны фак., Каф. гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў; [пад рэд. А. Любага]. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2020. С. 46—52.</ref>. Так, «стараліцьвінам» у лічбе камісіі, якая ў 1732 годзе апытвала жыхароў мястэчак [[Капыль|Капылю]] і [[Пясочнае|Пясочнага]] [[Слуцкае княства|Слуцкага княства]] дзеля расьледаваньня скаргі на каталіцкага сьвятара з боку праваслаўных сьвятароў і жыхароў, азначылі мясцовага жыхара Якава Кісяля<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 1, т. 4. — Киев, 1871. [https://books.google.by/books?id=hz4OAAAAQAAJ&pg=RA1-PA441&dq=starolitwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjPteO-y9X5AhXDtqQKHXodA5MQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=starolitwin&f=false С. 441].</ref>. Апошні кароль Рэчы Паспалітае [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] казаў: «''Мы лічым сябе радавітым ліцьвінам, бо нарадзіліся і прынялі сьвяты хрост у [[Воўчын]]е, а будучы ў рыцарскім стане, займалі пасаду [[Стольнік вялікі літоўскі|Літоўскага стольніка]]''»<ref>Мальдзіс А. Беларусь у люстэрку мемуарнай літаратуры XVIII стагоддзя. — {{Менск (Мн.)}}, 1982. С. 89.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 66—67.</ref>. Апошні [[Падскарбі вялікі літоўскі|падскарбі вялікі літоўскі]] [[Міхал Клеафас Агінскі]] ў сваіх мэмуарах пісаў: «''Найбольш славутыя роды [[Рэч Паспалітая|Польшчы]] пераважна вядуць сваё паходжаньне зь Літвы. [[Чартарыйскія]], [[Радзівілы]], [[Агінскія]], [[Сапегі]], [[Тышкевічы]], [[Пацы]], [[Сангушкі]] — то ліцьвіны''»<ref>Pamiętniki Michała Ogińskiego o Polsce i Polakach: od roku 1788 aż do końca roku 1815. T. III. — Poznań, 1871. S. 190.</ref>. У 1792 годзе Гэнэральная канфэдэрацыя ВКЛ, якая згуртавалася вакол канцлера вялікага літоўскага Аляксандра Сапегі з намерам выступіць проці новай канстытуцыі, у сваёй адозве адзначыла, што канцлер Сапега быў закліканы ўсімі літоўскімі грамадзянамі «''да стырна літоўскага народу''», каб аднавіць «''старыя правы''»<ref>Шмигельските-Стукене Р. Канцлер Александр Михал Сапега — маршалок Генеральной конфедерации Великого Княжества Литовского (1792—1793 гг.) // Сапегі: асобы, кар’еры, маёнткі. — Мінск, 2018. C. 129.</ref>. Акты гэтае канфэдэрацыі, прысьведчаныя, між іншым, гетманам польным літоўскім Сымонам Касакоўскім, лоўчым вялікім літоўскім Ёзэфам Забелам і ратмістрам браслаўскага павета Ёзэфам Шышлам, прамаўляюць ад імя «''літоўскага народу''» або «''цэлага народу літоўскага''»<ref>Акты, издаваемые Виленскою археографическою коммиссиею. Т. 9. — Вильна, 1878. №184, 187, 188.</ref>. Водца [[Паўстаньне 1794 году|паўстаньня 1794 году]] [[Тадэвуш Касьцюшка]], ураджэнец [[Слонімскі павет|Слонімшчыны]], казаў: «''Хіба я не ліцьвін, Ваш зямляк, Вамі абраны? Каму павінен дзякаваць [за рэкамэндацыю [[Берасьцейскі павет|Берасьцейскага]] сойміка], калі ня Вам? Каго павінен абараняць, калі ня Вас і сябе самога?''». У лісьце да маскоўскага гаспадара [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]] за два гады да сьмерці ён пісаў: «''Нарадзіўся я ліцьвінам…''»<ref name="Arlou-2012-157">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 157.</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Lićvinka. Ліцьвінка (1825).jpg|значак|[[Шляхта|Шляхцянка]]-ліцьвінка ў сьвяточным строі (паводле моды таго часу). {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жорж Жак Гатын|Ж. Гатын|ru|Гатин, Жорж Жак}}, 1825 г.]] З [[Падзелы Рэчы Паспалітай|стратаю дзяржаўнасьці]] нацыянальная самасьвядомасьць жыхароў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускай этнічнай тэрыторыі]] не зьмянілася. Яны ўсё роўна адчувалі сябе нашчадкамі Вялікага Княства Літоўскага. Напрыклад, за часамі [[Вайна 1812 году|францускай акупацыі]] [[Менск]]у, яго тагачасны прэзыдэнт [[Ян Ходзька-Барэйка|Ян Барэйка Ходзька]] агалошваў месьцічам: «''Ужо знойдзены сьляды тых шляхоў, якімі нашыя продкі хадзілі на поле славы. Браты Літоўцы, сыны адной маці [[Рэч Паспалітая|Польшчы]], там чакаюць і нас! Нам адкрыты шырокі шлях да славы і вялікіх подзьвігаў! Нас кліча герой сьвету, Збавіцель Польшчы, Вялікі Напалеон!''»<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 377.</ref>. Таксама ён вядомы як аўтар камэдыі «Вызваленьне Літвы, або пераход Нёману», якую таксама паказвалі ў Менску<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 367—368.</ref>. {{Не перакладзена|«Kuryer Litewski»||ru|Виленский вестник}} пісаў пра прыбыцьцё Напалеона ў Вільню: «''Хутка паказаліся на берагах [[Вяльля|Вяльлі]] тыя ваяры, якія праславілі [[Рэч Паспалітая|польскае]] імя на берагах [[Дунай|Дунаю]], [[Тыбр]]а, [[Тагус]]а і нават [[Ніл]]а. Сярод іх мы бачылі князёў: [[Радзівілы|Радзівілаў]], [[Сапегі|Сапег]], [[Сангушкі|Сангушкаў]], графаў Красінскіх, [[Хадкевічы|Хадкевічаў]]; генэралаў: Сакольніцкага, Канопку, Хлапіцкага, Аксамітоўскага, Бранікоўскага; і мноства іншых, чые імёны будуць назаўжды каштоўны для літоўцаў''»<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 253.</ref>. А ў час сьвяткаваньня народзінаў [[Напалеон I Банапарт|імпэратара Напалеона]] жыхары беларускіх зямель сустракалі яго вершамі і шыльдамі з патрыятычным зьместам. У [[Наваградак|Наваградку]] было: «''Напалеон! Ледзь ты ўступіў на нашую зямлю, зьнік [[Расейская імпэрыя|двухгаловы арол]], а [[Герб Францыі|твой Арол]] асяніў [[Пагоня|Літоўскую Пагоню]]. Дзякуючы тваёй моцы здарылася шчасьце для Літвы. Тое, што баязьлівы маскаль бязь бітвы саступіў гэтую ахвяру…''»; «''Гэтая камэта зьявілася ў Эўропе на нябёсах, а за ёй зьявіўся той, хто выратаваў Літву зь нябыцьця. Гэты прамень, які растапляе ледзяныя ланцугі, вяртае зьмярцьвелым расьлінам жыцьцё і вырастаньне. Ім Гасподзь на пасады новых цароў. Усемагутны справядлівы Бог праяўляецца ў Напалеоне''»<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 299—300.</ref>. А гэтак было ў [[Ліда|Лідзе]]: «''Усепрасьвятлейшаму, Дзяржаўнейшаму, Непераможнейшаму Герою, Імпэратару і Каралю, Вялікаму Напалеону, свайму Збавіцелю, зямля магутных некалі [[Ягайлавічы|Ягелонаў]], вызваленая яго магутнай рукою жніўня, 15 дня, 1812''»; «''Напалеон, за нашую Айчыну вялікадушны мсьцівец, ганаровай Поўначы магутны пераможца, няхай [[Карона Каралеўства Польскага|Польскі Арол]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўская Пагоня]] спрыяюць тваім намерам!''»; «''У пятнаццатым стагодзьдзі, тут, у гэтых мураваных сьценах перамагала племя Ягелонаў. Калі дзікія орды ўварваліся ў Польшчу, адно імя Літоўцаў палохала ворагаў''»; «''[[Лідзея|Рака Ліда]] тады цякла крывёю іншаземцаў. Цяпер зь ёю зьліваюцца [[Нёман]], [[Дняпро]] і [[Дзьвіна]]. Спраўджваюцца мары Літоўскае Пагоні, прайшлі часы пакут''»<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 297.</ref>. У жніўні 1812 года {{Не перакладзена|Аляксандр Францішак Хадкевіч||ru|Ходкевич, Александр Франтишек}} выдаў артыкул «Акты патрыятызму», дзе апавядаў пра тры ахвяраваньні для арміі, унесеныя паннай Гарайнай, дачкой віленскага падкаморыя, Міхалам Нарашкевічам і Янам Маркевічам, зямянамі Наваградзкага ваяводзтва<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 275—276.</ref>. Ён жа зазначаў: «''Пры паступленьні ахвяраваньняў на патрэбы Айчыны, я буду паведамляць пра гэткіх у газэтах, каб мець магчымасьць паведаміць братам нашым, зь якімі мы аб’ядналіся, што любоў да радзімы ў Літоўцаў такая ж, як і ў жыхароў Герцагства Варшаўскага''». Гісторык [[Вітаўт Кіпель]] зьвяртае ўвагу на тое, што перасяленцы з [[Анэксія|анэксаванага]] Расейскай імпэрыяй [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] акцэнтавалі ўвагу на тым, што яны ліцьвіны, што яны паходзяць зь Літвы, а ня Польшчы: так, у пачатку XIX стагодзьдзя ў [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] існаваў гурток «літоўскай шляхты» з [[Магілёў|Магілёва]] і зь [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебшчыны]]<ref>[[Вітаўт Кіпель|Кіпель В.]] Да гісторыі беларускай эміграцыі ў ЗША // Запісы Беларускага Інстытуту Навукі й Мастацтва. № 29, 2005. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=LxUWAQAAMAAJ&dq=%D1%88%D1%82%D0%BE+%D1%8F%D0%BD%D1%8B+%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%8B+%2C+%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83&focus=searchwithinvolume&q=%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83 С. 32].</ref>. Гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксей Лёўшын||ru|Лёвшин, Алексей Ираклиевич}} пісаў у сваіх «''Пісьмах з Маларосіі''» (1816 год), што «''большая частка тутэйшых [чарнігаўскіх] жыхароў зьмяшана зь літоўцамі, а таму іх і называюць іншыя Маларасіяне Ліцьвінамі''»<ref>Письма из Малороссии, писанныя Алексеем Левшиным. — Харьков, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=d2ZlAAAAcAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B0%D0%BC%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 147—148]].</ref>. Расейскі чыноўнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Башняк||ru|Бошняк, Александр Карлович}} у выдадзеным у 1821 годзе дзёньніку свайго падарожжа 1815 году зь Вільні ў [[Кіеў]] пакінуў падрабязныя апісаньні прыроды і мескіх паселішчаў колішняга Вялікага Княства Літоўскага, а таксама адзначыў: «''Наўрад ці [[Прыпяць]] ня варта лічыць прыроднаю мяжою Літвы <…>. Да Прыпяці жывуць літоўцы <…>; да Прыпяці гавораць і апранаюцца па-літоўску…''» ({{мова-ru|«Едва ли Припять не должно почитать природною границею Литвы <…>. До Припяти живут литовцы <…>; до Припяти говорят и одеваются по Литовски…»|скарочана}})<ref>Дневные записки путешествия А. Бошняка в разные области западной и полуденной России, в 1815 году. Ч. 2. — Москва, 1821. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tmllAAAAcAAJ&dq=%D0%94%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D1%8F+%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B5%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F+%D0%90.+%D0%91%D0%BE%D1%88%D0%BD%D1%8F%D0%BA%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8+%D0%B2%D1%8A+1815&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B#v=snippet&q=%D0%B5%D0%B4%D0%B2%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%20%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%8C&f=false С. 106—107].</ref>. Расейскі фальклярыст, этнограф і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сьнегіроў||ru|Снегирёв, Иван Михайлович}} зазначаў у 1834 годзе, што «''Маларасіяне й Літоўцы абражаюць і дражняць Расейцаў і нават суатчычаў Маскалямі, Бурлакамі, Кацапамі, то бок казламі паводле бародаў, Філіпонамі ды Ліпаванамі паводле расколу ў Філіпаўшчыне…''»<ref>Русские в своих пословицах. Кн. 4. — Москва, 1834. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=98Q-AQAAIAAJ&q=%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B8#v=snippet&q=%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 171].</ref>. Тым часам вікары [[Кіеўская мітраполія Маскоўскага патрыярхату|Кіеўскае мітраполіі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мялеці Леантовіч||uk|Мелетій (Леонтович)}} у 1825 годзе адзначаў у сьпісе ўніяцкіх мітрапалітаў, што біскупы полацкія ([[Антон Сялява]], [[Гаўрыла Календа]], [[Кіпрыян Жахоўскі]], [[Флярыян Грабніцкі]] і [[Ясон Смагаржэўскі]]), пінскі ([[Рафал Корсак|Рафаіл Корсак]]), берасьцейска-ўладзімерскія ([[Іпаці Пацей]] і [[Фэліцыян Піліп Валадковіч|Піліп Валадковіч]]), а таксама мітрапалічы адміністратар ([[Язэп Руцкі|Язэп Велямін-Руцкі]]) былі «''ліцьвінамі''», адрозьніваючы іх ад «''русіна''» (Георгі Вініцкі), «''валынца''» (Леў Заленскі) і «''палякаў''» (Афанасі і Леў Шапціцкія)<ref>Леонтович М. Описание Киевософийского собора и Киевской иехархии с присовокуплением разных грамот и выписок, объясняющих оное, также планов и фасадов константинопольской и киевской Софийской церкви и Ярослава Надгробия. — Киев, 1825. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10048445?page=565&q=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A С. 265].</ref>. [[Файл:Lithuanian peasants.jpg|значак|«Літоўскія сяляне» (у [[Беларускі нацыянальны строй|народных строях]]). [[Францішак Смуглевіч|Ф. Смуглевіч]], канец XVIII ст.]] Славуты паэт [[Адам Міцкевіч]] (1798—1855), які нарадзіўся і вырас на [[Наваградзкі павет|Наваградчыне]] і ў самім [[Наваградак|Наваградку]], у [[Пан Тадэвуш|сваёй знакамітай паэме]] (1832—1834) пісаў пра родны край: «''О Літва, айчына мая!…''»<ref name="Zajkouski-2009"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-324">Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 324.</ref>. Разам з тым, Адам Міцкевіч у сваёй лекцыі пра літоўскі народ у Парыжы 24 сакавіка 1843 году сьцьвярджаў, што ліцьвіны завуць на сваёй мове палякоў — «lankas», а русінаў — «gudas», а Бога — «Dewas»<ref>Literatura słowiańska wykładana w Kolegium francuzkiem przez Adama Mickiewicza / Adam Mickiewicz, Feliks Wrotnowski. Nakł. Księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, 1865. [http://books.google.by/books?id=KKgDAAAAYAAJ&pg=RA1-PA191&dq=dewas+mickiewicz&hl=ru&sa=X&ei=I6dcVOfcKqGV7AbP24GoDg&ved=0CCwQ6AEwAg#v=onepage&q=%C5%82ankas&f=false S. 171, 178]. </ref>{{Заўвага|У першай палове XIX ст. пад уплывам пашыранага тады [[рамантызм]]у адзначалася тэндэнцыя [[міт]]алягізацыі гістарычнай спадчыны: некалькі аўтараў (найперш вядомы сваімі фальсыфікатамі [[Тэадор Нарбут]], які прыдумаў падрабязны пантэон «літоўскіх» паганскіх багоў у рамках «[[Ацтэкі|ацтэцка]]-індыйскай» рэлігіі «ліцьвінаў», а таксама выхадзец з [[Валынь|валынскай]] шляхты [[Юзэф Ігнацы Крашэўскі]], які выводзіў паходжаньне «ліцьвінаў» з [[Індыя|Індыі]] і паяднаў імёны «літоўскіх» паганскіх багоў з індускімі), пачалі ўзвышаць дахрысьціянскую, паганскую спадчыну Вялікага Княства Літоўскага, а разам зь ёй — балтыйскую меншасьць, якая найдаўжэй спавядала [[паганства]]. Гэтыя аўтары сьцьвярджалі: усё, што «літоўскае» — паганскае. Самі яны не валодалі летувіскай мовай, але імкнуліся выкарыстоўваць у сваіх творах асобныя летувіскія словы. На гэтым грунце ўжо пазьней дзеячы летувіскага нацыянальнага руху пачалі атаясамліваць Вялікае Княства Літоўскае вынятна зь летувісамі<ref name="Astraucou-2014">[[Сяргей Астравец|Астравец С.]] [https://www.svaboda.org/a/26711502.html З «Іліядай» пад падушкай], [[Радыё Свабода]], 26 лістапада 2014 г.</ref>}}, ён жа зазначаў: «''На беларускай мове, якую называюць рускай або літоўска-рускай, гавораць каля дзесяці мільёнаў чалавек; гэта самая багатая і самая чыстая гаворка, яна ўзьнікла даўно і выдатна распрацавана. У пэрыяд незалежнасьці Літвы вялікія князі карысталіся ёй для сваёй дыпляматычнай перапіскі''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Język Bialoruski, nazwany Ruskim albo Litewsko-Ruskim, którym mówi dziesięć milionów jest najbogatszy i naczystszy, uprawiany niegdyś i od wielkich książ t używany w ich układach sojuszniczych za czasów niepodległości Wielkiego Xięcia Litewskiego»|скарочана}}<ref>Trzeci Maj. [http://cyfrowe.mnk.pl/Content/396/1842_098.pdf?fbclid=IwAR2VyLmTV_6Psf4RhpV2aLF1d4K-zRxq3dKeZhJgiDo6f-ETJWbwVgPMArg Nr. 48], 1842. S. 285.</ref>}}<ref name="Arlou-2012-160"/>. Раней, у сваёй лекцыі ў Парыжы 22 сьнежня 1840 году, кажучы пра славянскую агульнасьць, Адам Міцкевіч называў у ліку славянскіх народаў [[Палякі|палякаў]], [[Расейцы|расейцаў]], [[Чэхі|чэхаў]], [[ілірыйцы|ілірыйцаў]], [[Сэрбы|сэрбаў]], ліцьвінаў і [[Украінцы|казакоў]]{{Заўвага|Гісторык беларускай літаратуры [[Мікола Хаўстовіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што пэўная супярэчлівасьць у выказваньнях можа тлумачыцца неўсталяванасьцю як навуковых канцэпцыяў, так і поглядаў самога Адама Міцкевіча: назваўшы сябе ліцьвінам, ён на наступнай старонцы мог пісаць пра «нашага польскага паэта Багдана Залескага», каб празь некалькі абзацаў гаварыць пра яго як пра ўкраінскага паэта<ref>Хаўстовіч М. Наш Міцкевіч // XIX стагоддзе: Навукова-літаратурны альманах. Кніга другая. — {{Менск (Мн.)}}: Кафедра гісторыі беларускай літаратуры БДУ, 2000. С. 3—4.</ref>}}, а яшчэ раней, у час свайго знаходжаньня ў [[Коўна|Коўне]] (1819—1823), паводле ўласнага прызнаньня, навучаў там «''жмудзкіх лбоў''» ({{мова-pl|«Żmudzkich łbów»|скарочана}})<ref>Witkowska A., Przybylski R. Romantyzm. — Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997. [https://books.google.by/books?id=l1thAAAAMAAJ&q=%22obuczaniem+%C5%BCmudzkich+%C5%82b%C3%B3w%22&dq=%22obuczaniem+%C5%BCmudzkich+%C5%82b%C3%B3w%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi5iN6B_uL5AhU2xAIHHWoHCasQ6AF6BAgGEAI S. 245].</ref>. {{Падвойная выява|справа|Литвины из альбома Яна Левицкого 2.jpg|111|Biełarusy, Mahiloŭ. Беларусы, Магілёў (1882) (2).jpg|101|«Ліцьвіны. Сяляне з ваколіцаў [[Вільня|Вільні]]» (1841 г.) і «Тыпы беларусаў [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]]» (1882 г.)}} Заснавальнік новай беларускай драматургіі і адзін з стваральнікаў сучаснай літаратурнай беларускай мовы [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] (1808—1884), хоць і нарадзіўся і правёў цэлае жыцьцё на [[Рэчыцкі павет|Рэчыччыне]] і [[Менскі павет|Меншчыне]], лічыў, што ён вырас «''сярод ліцьвінаў''»<ref>Дунін-Марцінкевіч В. Збор твораў. — {{Менск (Мн.)}}, 1958. С. 362.</ref><ref name="Jermalovic-2000-37"/>. «Літвой» ён лічыў [[Менск]], у якім тады жыў<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 232.</ref><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-324"/>. Народжанага на [[Слуцкае княства|гістарычнай Случчыне]] беларускага паэта [[Уладзіслаў Сыракомля|Ўладзіслава Сыракомлю (Людвіка Кандратовіча)]] (1823—1862) сучасьнікі называлі «лірнікам літоўскім»<ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-324"/>, «літоўскім паэтам», «песьняром Літвы». Сам ён неаднаразова казаў «Я — ліцьвін» і падкрэсьліваў, што і яго прапрадзед быў «шчырым ліцьвінам»<ref>[[Кастусь Цьвірка|Цвірка К.]] Лірнік беларускай зямлі // Уладзіслаў Сыракомля. Выбраныя творы. — {{Менск (Мінск)}}: «Кнігазбор», 2006. С. 3.</ref>. У 1855 годзе Ўладзіслаў Сыракомля пісаў пра творы Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча: «''Пекная гэта галіна славянскай мовы… і старая! Бо гэта мова нашага Літоўскага статута і заканадаўства… на ёй размаўлялі тры чвэрці даўняй Літвы, народ, шляхта і паны''»<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] [https://www.svaboda.org/a/30278850.html Каліноўскі і палітычнае нараджэньне Беларусі], [[Радыё Свабода]], 19 лістапада 2019 г.</ref>. А ў адным з сваіх вершаў паэт падкрэсьліваў: «''Пра адно я толькі сьпяваю, хоць на розныя ноты: [[Жыве Беларусь!|Хай жыве наша Літва!]] Хай жывуць ліцьвіны!''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Ja jedno tylko śpiewam, choć na różną nutę: Niech żyje nasza Litwa! niech żyją Litwini!»<ref>Poezye Ludwika Kondratowicza (Władysława Syrokomli). T. 7. — Warszawa, 1872. S. 186.</ref>|скарочана}}}}<ref>[[Кастусь Цьвірка|Цвірка К.]] Лірнік беларускай зямлі // Уладзіслаў Сыракомля. Выбраныя творы. — {{Менск (Мінск)}}: «Кнігазбор», 2006. С. 4.</ref>. {{Падвойная выява|справа|Lićvinka. Ліцьвінка (K. Rusiecki, 1847).jpg|107|Rusiecki-Litwinka z wierzbami.jpg|105|«Ліцьвінка зь вербамі» пэндзьля [[Канут Русецкі|Канута Русецкага]]: больш раньняя вэрсія, набытая [[Іван Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] для [[Беларускі музэй у Вільні|Віленскага беларускага музэю]] (налева) і больш позьняя, якая патрапіла ў калекцыю [[Летувіскі мастацкі музэй|Летувіскага мастацкага музэю]] (направа)}} Беларускі пісьменьнік [[Арцём Вярыга-Дарэўскі]] (1816—1884), які нарадзіўся на [[Полацкае ваяводзтва|Полаччыне]] і жыў у [[Віцебск]]у, пісаў у сваім творы: «''Літва — родная зямелька''». Ягоны верш «Ліцьвінам, што запісаліся ў мой „Альбом“, на разьвітаньне» (1858 год) адрасаваны маладым беларускім літаратарам. У ім аўтар усклікаў: «''Чый гэта голас? Гэты словы нашы, браценькі-літоўцы''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232"/><ref>Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 324—325.</ref>. Славуты навуковец-дасьледнік, геоляг і мінэроляг [[Ігнат Дамейка]] (1802—1889), які вызнаваў сябе ліцьвінам («''… усё роўна памру ліцьвінам''») у сваіх успамінах пра [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] адзначаў, што «''Два нашы студэнты Наваградзкай школы з гадоў маленства добра ведалі наш літоўскі люд, палюбілі яго песьні, прасякнуліся яго духам і паэзіяй, да чаго, вядома ж, прычынілася і тое, што малое мястэчка Наваградак ня шмат чым адрозьнівалася ад нашых вёсак і засьценкаў. Школьнае жыцьцё было хутчэй сельскае. Сябры хадзілі на кірмашы, на царкоўныя ўрачыстасьці, бывалі на сялянскіх вясельлях, дажынках і хаўтурах. У тыя школьныя часы ўбогая страха і народная песьня распалілі ў абодвух першы паэтычны агонь. Адам хутка ўзьнёсься да высокай сфэры сваіх цудоўных твораў. Ян жа да сьмерці застаўся верны народнай паэзіі…''»<ref>Ян Чачот. Выбраныя творы. — {{Менск (Мінск)}}: Беларускі кнігазбор, 1996. С. 9.</ref>. У сваёй кнізе «Мае падарожжы» Ігнат Дамейка, апісваючы інтэрнацыянальны склад паўстанцкіх аддзелаў, практычна ў кожным выпадку называе нацыянальную прыналежнасьць таго ці іншага афіцэра або жаўнера. Ён дакладна выдзяляе каронных (г. зн. палякаў), жамойтаў (сучасных летувісаў) і «''нашых ліцьвінаў''» (сучасных беларусаў). Прытым Дамейка не праводзіць ніякай нацыянальнай мяжы паміж літоўскай (беларускай) шляхтай і сялянамі. Для яго яны ўсе — «''нашы ліцьвіны''». У дыплёме ганаровага доктара мэдыцыны, выдадзенага Ігнату Дамейку ў Кракаўскім [[Ягелонскі ўнівэрсытэт|Ягелонскім унівэрсытэце]] ў 1887 годзе, пазначана «''… слаўнаму мужу Ігнату Дамейку, ліцьвіну…''»<ref>[[Станіслаў Лясковіч|Лясковіч С.]] [https://web.archive.org/web/20090924033606/http://dyatlovo.com/modules/content/index.php/ignat-dameika-naciy Да пытаньня нацыянальнага самавызначэньня Ігната Дамейкі] // Лідскі летапісец. № 19.</ref>. Народжаны на [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчыне]] праваслаўны сьвятар і літаратар [[Плакід Янкоўскі]] (1810—1872) у час свайго побыту ў [[Жыровічы|Жыровічах]] намагаўся зладзіць выдавецкі праект «Ліцьвіны» — стварэньне шэрагу адметных тыпаў жыхароў Літвы, у якім меліся ўзяць удзел вядомыя літаратары<ref>[[Мікола Хаўстовіч|Хаўстовіч М.]] Гісторыя беларускай літаратуры 30-40-х гг. XIX ст.: Дапаможнік для студэнтаў філал. спец. вышэйш. навуч. устаноў. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2001. С. 63.</ref>{{Заўвага|Паводле [[Генадзь Каханоўскі|Генадзя Каханоўскага]], у «Ліцьвінах» Плакід Янкоўскі апісаў тыя мясьціны Віленшчыны, Гарадзеншчыны, Падняпроўя і Падзьвіньня, дзе яму самому давялося жыць<ref>Каханоўскі Г. Беларуская фалькларыстыка: Эпоха феадалізму. — {{Менск (Мн.)}}, 1989. С. 238.</ref>}}. Ліцьвінамі сябе вызначалі народжаныя на [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляшшы]] беларускія гісторык [[Ігнат Даніловіч]] і мовазнаўца [[Міхал Баброўскі]], дзеці ўніяцкіх сьвятароў<ref>[[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 88.</ref>. Народжаны на [[Гарадзенскі павет|Гарадзеншчыне]] гісторык [[Міхаіл Каяловіч]], які пазьней стаў адным з пачынальнікаў ідэалёгіі г.зв. «[[заходнерусізм]]у», сьпярша вызначаў сябе ліцьвінам<ref>[[Аляксандар Цьвікевіч|Цьвікевіч А.]] «Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадзкай мысьлі на Беларусі ў XIX і пачатку XX в. — {{Менск (Мн.)}}: Навука і тэхніка,. 1993. [https://books.google.by/books?id=A3PiAAAAMAAJ&q=%22%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%83+%D1%81%D1%8D%D1%80%D1%86%D1%83+%D1%8F%D0%BA+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%B0%22&dq=%22%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%83+%D1%81%D1%8D%D1%80%D1%86%D1%83+%D1%8F%D0%BA+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%B0%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiy1oPNtbyCAxUm_7sIHRmABF0Q6AF6BAgHEAI С. 148].</ref>. У 1861 годзе, пачуўшы пра хваляваньні на радзіме [[Зыгмунт Мінейка]] вярнуўся зь [[Пецярбург]]у дамоў, каб распачаць антыцарскую агітацыю сярод сялянаў. Як сьведчыць у кнізе «Імёны свабоды» [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Ўладзімер Арлоў]], у жніўні 1861 году агент III аддзелу даносіў расейскаму начальству, што «''кадэт Зыгмунт Мінейка ходзіць пераапрануты селянінам і разносіць складзеную нейкім Марцінкевічам на народнай мове „Гутарку старога Дзеда“, дзе ў вершах паказваецца лёс Літвы і ўвесь прыгнёт прыпісваецца расейскаму ўраду''»{{Заўвага|{{мова-ru|«кадет Сигизмунд Минейко ходит переодет крестьянином и разносит сочиненную неким Марцинкевичем на народном языке „Гутарку старога дзеда“, где в стихах представлены судьбы Литвы и все притеснения приписаны российскому правительству»|скарочана}}}}<ref>Лашкевіч К. [https://web.archive.org/web/20090404014016/http://news.tut.by/society/133461.html Як TUTэйшыя зьмянялі сьвет. Ліцьвінскі элін — герой Грэцыі], [[TUT.BY]], 2 красавіка 2009 г.</ref>. «''Продкі мае выйшлі зь літоўскіх балотаў''», — пісаў пра [[Пінскі павет|Піншчыну]] [[Фёдар Дастаеўскі]] (1821—1881)<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-324"/>. Ён жа зазначаў пра [[Віцебскі павет|Віцебшчыну]]: «''тая частка Літвы, дзе разьмяшчаўся {{Артыкул у іншым разьдзеле|Палібіна (Вялікалуцкі раён)|маёнтак майго бацькі|ru|Полибино (Великолукский район)}}, знаходзілася на граніцы з Расеяй''»<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 71.</ref>. Знакамітая пісьменьніца [[Эліза Ажэшка]] (1841—1910) неаднаразова падпісвалася як Габрыэла Ліцьвінка ({{мова-pl|Gabriela Litwinka|скарочана}}) або проста ''Li…ka'' (скарочаная форма: ''ліцьвінка'')<ref>Шчарбачэвіч Н. [http://zviazda.by/be/news/20160815/1471291123-karespandent-zvyazdy-praehalasya-pa-znakavyh-myascinah-elizy-azheshki Карэспандэнт «Звязды» праехалася па знакавых мясцінах Элізы Ажэшкі]{{Недаступная спасылка|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Звязда]]. № 22, 16 жніўня 2016. С. 12.</ref>. Паводле дзёньніку [[Алена Скірмунт|Алены Скірмунт]], часткова апублікаванага ў 1876 годзе пад назвай «3 жыцьця літвінкі, 1827—1874»: ''«[[Рослаў]]. Павінна быць [[Смаленская губэрня]], адна з складных частак Вялікарасеі? О, не! Гэта наша [[Смаленскае ваяводзтва]]! Людзі такога ж самага тыпу, з той жа мовай і ўборамі. Праўда, сядзібы ў многім сталі больш брыдкія, хаця і зараз вялікія»''<ref>Залескі Б. З жыцця літвінкі: з лістоў і нататак 1823—1874. — {{Менск (Мінск)}}: Выд-ва Вiктара Хурсiка, 2009. С. 186.</ref>. [[Файл:Mužyckaja praŭda. Ziamla naša nazyvajecca litoŭskaja, a my nazyvajemsia litoŭcy.jpg|значак|Першая старонка нявыдадзенай [[Мужыцкая праўда|Мужыцкай праўды]], кастрычнік 1862 г.]] Беларускі герой-рэвалюцыянэр [[Кастусь Каліноўскі]] (1838—1864), які заўсёды зьвяртаўся да народу ў беларускай мове, менаваў свой родны край (ён нарадзіўся на [[Гарадзенскі павет|Гарадзеншчыне]]) «Літвой»{{Заўвага|Напрыклад, «''„край наш няшчасны“ — Літва''»<ref name="Caropka-1995-70">[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 70.</ref>}}. Тым часам сучасьнікі называлі Каліноўскага адным з найбольш «''высакародных мужоў Літвы''», у [[летувіская мова|жамойцкіх]] песьнях ён выступае як «''кароль Літвы''»<ref name="Caropka-1995-70"/>. «Літоўскім народам», для якога адрасаваў Каліноўскі «[[Мужыцкая праўда|Мужыцкую праўду]]», называў беларусаў паўстанец Юры (Ежы) Кучэўскі-Порай<ref>Калиновский К. Из печатного и рукописного наследия. — Минск, 1988. С. 172.</ref><ref name="Caropka-1995-70"/>. У 1989 годзе ў [[Вільня|віленскім]] [[Касьцёл Сьвятога Францішка Азіскага і кляштар бэрнардынаў (Вільня)|касьцёле Сьвятога Францішка Азіскага]] знайшлі рукапісны дакумэнт пад назвай «№ 6 Мужыцкая праўда». Тэкст газэты падрыхтавалі ў кастрычніку 1862 году, аднак зь нейкіх прычынаў не надрукавалі. Гэты варыянт лічыцца ўнікальным і вылучаецца з усяе сэрыі, бо тлумачыць сялянам, як раней называлася іхная краіна і якую назву мае тутэйшы народ<ref>[[Васіль Герасімчык|Герасімчык В.]] [https://web.archive.org/web/20180620212041/https://www.nv-online.info/2018/03/13/zyamlya-nasha-z-vyakou-vechnyh-nazyvaetstsa-litouskaya-a-my-to-nazyvaemsya-litoutsy-nenadrukavany-numar-muzhytskaj-praudy.html Ненадрукаваны нумар «Мужыцкай праўды»] // Народная Воля. 19 чэрвеня 2018 г.</ref><ref>Герасімчык В. Канстанцін Каліноўскі: асоба і легенда. — {{Горадня (Гродна)}}, 2018.</ref>: {{Цытата|Вы, дзецюкі, пэўне ня ведаеце, хто вы такія, як называецца гэта зямля, на якой нашы бацькі жылі <...> Зямля наша зь вякоў вечных называецца літоўская, а мы то называемся літоўцы.}} Разам з тым, у «[[Лісты з-пад шыбеніцы|Лістах з-пад шыбеніцы]]» Кастусь Каліноўскі ўжо гаворыць пра «''літоўцаў і беларусаў''» (аднак не ўпамінае «жмудзінаў» — як тады звычайна называлі летувісаў): «''Калі ронд польскі ўсім братнім народам дае самарондства, маскаль мала таго, што гэтак ня робіць, но яшчэ там, гдзе жылі палякі, літоўцы і беларусы, заводзіць маскоўскія школы, а ў гэтых школах учаць па-маскоўску, гдзе ніколі не пачуеш і слова па-польску, па-літоўску да і па-беларуску, як народ таго хоча''»<ref>''Кастусь Каліноўскі.'' [https://knihi.com/Kastus_Kalinouski/Pismy_z-pad_sybienicy.html Пісьмы з-пад шыбеніцы. Ліст першы.]</ref>. Пагатоў жамойцкі біскуп [[Матэвус Валанчус]] яшчэ перад паўстаньнем [[Летувізацыя|дамогся дазволу ад расейскіх уладаў адчыняць пры касьцёлах парафіяльныя школы з выкладаньнем па-жамойцку (па-летувіску)]]<ref name="Arlou-2012-348">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 348.</ref>, а па здушэньні паўстаньня расейскія ўлады, увогуле, зрабілі летувіскую мовай навучаньня ў [[Мар’ямпаль]]скай дзяржаўнай вышэйшай вучэльні, якая стала цэнтрам падрыхтоўкі летувіскай эліты. Тым часам выкладаньне беларускай мовы ў школах усіх узроўняў было пад забаронай<ref name="Arlou-2012-348"/>. Яшчэ выдадзены ў 1832 годзе расейскім літаратарам і перакладнікам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Гур'янаў|Іванам Гур'янавым|ru|Гурьянов, Иван Гаврилович}} навучальны дапаможнік падаваў наступныя зьвесткі пра насельніцтва [[Смаленская губэрня|Смаленскай губэрні]]: «''апроч расіянаў, частка літоўцаў''»<ref>Гурьянов И. Г. [https://arch.rgdb.ru/xmlui/handle/123456789/43125#page/1/mode/2up Дитя-россиянин, или Новая географическая игра для детей, служащая им увеселением и наставлением к познанию Государства Российского]. — М., 1832. [https://arch.rgdb.ru/xmlui/bitstream/handle/123456789/43125/00003.jpg?sequence=3&isAllowed=y С. 1].</ref>. У 1851 годзе расейска-нямецкі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн||be|Пётр Іванавіч Кёпен}} зьвяртаў увагу на тое, што расейцы і ўкраінцы называюць беларусаў «ліцьвінамі» або «літвой»{{Заўвага|{{мова-de|«Ich glaube hier bemerken zu müssen, dass die Grossrussen sowohl, wie auch die Kleinrussen, die Wörter Литва und Литвинъ (Litauer) gebrauchen um damit die Weissrussen zu bezeichnen»|скарочана}}}}<ref> Mélanges russes tirés du Bulletin historico-philologique de l’Académie impériale des sciences de St.-Pétersbourg. T. II, 1855. [https://books.google.by/books?id=bacKAAAAYAAJ&pg=PA227&dq=zamaitisch&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj90qyKweP1AhUM9aQKHW5-B-kQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=litauer%20weissrussen%20kleinrussen&f=false P. 2].</ref>. Францускі географ і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}} ў 5-м томе сваёй працы «Зямля і людзі» (1881 год, перавыдаваўся па-расейску ў 1883 і 1898 гадох{{Заўвага|Падобныя зьвесткі ў 1882<ref>The Encyclopædia Britannica. Vol. XIV. — Philadelphia, 1882. [https://books.google.by/books?id=xT5IPDMtSJYC&pg=PA708&dq=%22the+name+of+Jmud+being%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjA-qDRi9_0AhVog_0HHQX-Cp8Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%22the%20name%20of%20Jmud%20being%22&f=false P. 708].</ref>, 1891, 1907 і 1911 гадох падавала {{Артыкул у іншым разьдзеле|Энцыкляпэдыя Брытаніка||en|Encyclopædia Britannica}}: «''У Расеі ўсё беларускае насельніцтва былога Вялікага Княства Літоўскага звычайна называюць літоўцамі, тады як літоўцаў ва ўласным сэнсе — жамойтамі''» ({{мова-en|In Russia, all the White Russian population of the former Polish Lithuania are usually considered Lithuanians, the name of Zhmud being restricted to Lithuanians proper|скарочана}})<ref>The Encyclopædia Britannica. Vol. XVI. — New York, 1911. [https://books.google.by/books?id=N2gNAQAAMAAJ&pg=PA790&dq=%22zhmud%22+britannica&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwinpbfD_d70AhUMh_0HHc82AwwQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22zhmud%22%20britannica&f=false P. 790].</ref>}}) засьведчыў, што ў той час у Польшчы і Расеі ліцьвінамі традыцыйна працягвалі называць беларусаў, тады як летувісаў — жамойтамі{{Заўвага|{{мова-en|Even still the custom prevails in Poland and Russia of calling Lithuanians the White Russians of the old political Lithuania, distinguishing the Lithuanians proper by the term «Jmudes»<ref>Reclus E. The universal geography: earth and its inhabitants. Vol. 5. — London, 1881. [https://books.google.by/books?id=KaAzAQAAMAAJ&pg=PA256&dq=%22Even+still+the+custom+prevails%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwixpcLZrrz6AhVfh_0HHRNVC94Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22Even%20still%20the%20custom%20prevails%22&f=false P. 256].</ref>|скарочана}}}}: {{Цытата|...нават цяпер яшчэ ў Польшчы, як і ў Расеі, «ліцьвінамі» звычайна называюць беларускіх славянаў былой палітычнай Літвы, тады як літоўцам ва ўласным сэнсе{{Заўвага|Тут — у сэнсе «летувісы»: сам аўтар ужо лічыць слушным у этнаграфічным пляне атаясамліваць ліцьвінаў зь летувісамі}}{{Заўвага|Хоць яшчэ ў 1863 годзе гісторык і этнограф, віцэ-прэзыдэнт Парыскага этнаграфічнага таварыства [[Францішак Генрык Духінскі]] пісаў, што «''больш за сто гадоў таму князь {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жан Д'Атрош Шап||en|Jean-Baptiste Chappe d'Auteroche}} <…> дасканала вызначыў адрозьненьне паміж беларусамі і [[Расейцы|маскалямі]], калі сказаў: „ліцьвін дурны, але маральны; маскаль ня ведае маралі, але хітры“''» ({{мова-pl|«Przed więcej jak stu laty, określił doskonale ksiądz Chappe d’Auteroche <…> różnice między Białorusinami a Moskalami, kiedy rzekł: „Litwin głupi, ale moralny; Moskal nie zna moralności, ale jest chytry“»|скарочана}})<ref>Duchiński F. H. Dopołnienia do trzech części Zasad Dziejów Słowian i Moskali. — Paryz, 1863. [https://books.google.by/books?id=WW9cAAAAcAAJ&pg=PA14&dq=rzek%C5%82+Litwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiAh7jO7d7zAhWLGuwKHTYeDTU4ChDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=Litwin&f=false S. 14].</ref>. Тым часам латыска-летувіскі этнограф Эдуард Вольтэр, які карыстаўся падтрымкай Расейскага геаграфічнага таварыства, ужо ў 1887 годзе аспрэчваў называньне жамойтаў «''літоўцамі ва ўласным сэнсе''» і выдзяляў іх у асобную «літоўскую краіну»: «''Такі погляд на Жамойць у сэнсе ўласнай, сапраўднай Літвы, аднак жа, не пацьвярджаецца ані зьвесткамі этнаграфічнымі, ані дасьледаваньнямі лінгвістычнымі''» ({{мова-ru|«Такой взгляд на Жмудь, в смысле собственной, истинной Литвы однако же не подтверждается ни данными этнографическими, ни исследованиями лингвистическими»|скарочана}})<ref>Памятная книжка Ковенской губернии на 1888 год. — Ковна, 1887. [https://books.google.by/books?id=Ol5AAQAAMAAJ&pg=PA231&dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjJ8eDcjNz0AhX0QvEDHZlqDAsQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 231].</ref>}} даюць назву «жамойтаў» альбо «жмудзінаў». {{арыгінал|ru|…даже теперь еще в Польше, как и в России, «литвинами» обыкновенно называют белорусских славян бывшей политической Литвы, тогда как литовцам в собственном смысле дают название «жмудов» или «жмудинов».}}|Реклю Э. Земля и люди. Т. 5, вып. 2. — СПб., 1883. С. 124.}} Падобныя зьвесткі адзначыў у 1894 годзе заснавальнік сучаснай францускай школы геаграфіі і геапалітыкі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Поль Відаль дэ ля Бляш||en|Paul Vidal de La Blache}}: «''…і сёння расейцы і палякі называюць беларусаў гэтай краіны [Белай Русі] літоўцамі, а літоўцаў жамойтамі''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Après l'union, le nom de Lithuanie ne fut donné qu'à la partie peuplée de Lithuaniens et à la Russie Blanche; aujourd'hui encore, les Russes et les Polonais qualifient de Lithuaniens les Blancs-Russiens de ce pays, et de Jmoudes les Lithuaniens»|скарочана}}}}<ref>Paul Vidal de La Blache. Cours de géographie à l’usage de l’enseignement secondaire. — Paris, 1894. [https://books.google.by/books?id=09GzvLRnegEC&pg=PA469&dq=jmoudes&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj15czI7cn5AhUthP0HHeWVATIQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=jmoudes&f=false P. 469].</ref>. Яшчэ ў 1842 годзе адзначалася, што ўкраінцы называюць беларусаў ліцьвінам<ref>Святной Ф. Что значит в Несторовой летописи выражение «поидоша из немец», или Несколько слов о Варяжской Руси. — Reval, 1842. [https://books.google.by/books?id=h8QKAAAAIAAJ&pg=PA12&dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipt8vW4LX6AhWBOuwKHefdBowQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 12].</ref>, у 1861 годзе пра гэта заўважаў украінскі фальклярыст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Анатоль Сьвідніцкі||uk|Свидницький Анатолій Патрикійович}}<ref>Свидницкий А. Великдень у подолян // Основа. № 10. — СПб., 1861. [https://books.google.by/books?id=kBNJAAAAcAAJ&pg=RA4-PA44&dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipt8vW4LX6AhWBOuwKHefdBowQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 44].</ref>. У 1865 годзе народжаны на Чарнігаўшчыне генэрал і вайсковы гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Дамантовіч||uk|Домонтович Михайло Олексійович}} сьведчыў, што ўкраінцы «''гэтым імём [ліцьвіны]… называюць увогуле ўсіх беларусаў''»<ref>Домонтовыч М. Материалы географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Черниговская губерния. — СПб., 1865. [https://books.google.by/books?id=ULhiAAAAcAAJ&pg=PA533&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiRpcXCk7X6AhXJvKQKHWvOCp8Q6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 532].</ref>. У 1873 годзе ўкраінскі лексыкограф і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Леўчанка||uk|Левченко Михайло Михайлович}} падаў у сваім слоўніку «''народныя ўкраінскія назвы''»: для Беларусі — «''Литва''», для беларуса — «''[[Ліцьвякі|литвак]], литвин, білорусець''»<ref>Левченко М. Опыт русско-украинского словаря. — Киев, 1874. [https://books.google.by/books?id=9ddEAAAAYAAJ&pg=PA187&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwinjbaJyqv6AhUIjaQKHfPdA8k4FBDoAXoECAIQAg#v=onepage&q=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%20&f=false С. 187].</ref>. У 1876 годзе ўкраінскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Нячуй-Лявіцкі||uk|Нечуй-Левицький Іван Семенович}} сьведчыў, што «''цяпер у нас на Ўкраіне ліцьвінамі завуць беларусаў і чарнарусаў, што жывуць на далёкім Пелесьсі, у Менскай, Магілёўскай, Віцебскай і Віленскай губэрні''»<ref>Левицький І. Татари і Литва на Україні. — Киев, 1876. С. 24.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 78.</ref>. У часопісе «Этнаграфічны агляд» (1889 год) адзначалася, што «''ліцьвінамі ўкраінцы называюць беларусаў''»<ref>Этнографическое обозрение. Кн. 1. — Москва, 1889. [https://books.google.by/books?id=TJQFAAAAYAAJ&pg=RA1-PA182&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B+%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiUx5jtnLX6AhXzh_0HHdEsA6QQ6AF6BAgCEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 224]</ref>, а ў 1904 годзе [[Магілёўскія япархіяльныя ведамасьці]] паведамлялі, што ў [[Кіеў]] «''штогод накіроўваюцца цэлыя натоўпы вернікаў зь Беларусі, якіх там называюць ліцьвінамі''»<ref>Могилевские епархиальные ведомости. № 33, 1904. [https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_60000162620?page=9&rotate=0&theme=white С. 527]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>. Славяназнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Восіп Пэрвольф||uk|Первольф Осип Осипович}} сьведчыў у 1893 годзе, што ўкраінцы дагэтуль называюць беларусаў ліцьвінамі{{Заўвага|{{мова-ru|«...до сих пор Малорусы называют Белорусов Литвинами»|скарочана}}}}<ref>Славяне, их взаимные отношения и связи. Т. 3, ч. 2. — Варшава, 1893. [https://books.google.by/books?id=qYhBAAAAYAAJ&pg=PA167&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi-1a2l0MDzAhV6RvEDHfgAA2g4MhDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&f=false С. 167].</ref>, а ў 1909 годзе ўкраінскі мовазнаўца і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Міхальчук||uk|Михальчук Костянтин Петрович}} зазначаў, што ўкраінцы дагэтуль называюць Беларусь Літвой, а беларусаў — ліцьвінамі або літвакамі<ref>Михальчук К. П. Открытое письмо к А. Н. Пыпину, по поводу его статей в «Вестн. Евр.» о споре между южанами и северянам. — Киев, 1909. [https://books.google.by/books?id=1GsUAAAAIAAJ&pg=PA43&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj88Onaxav6AhUhgf0HHV5wCccQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&f=false С. 43].</ref>. Апроч таго, тагачасныя дасьледнікі зафіксавалі некалькі традыцыйных украінскіх выразаў пра беларусаў: «''хіба лихо озме литвина, щоб він не [[Дзеканьне|дзекнув]]''»<ref>Даль В. И. Толковый словарь живого русского языка. Ч. 1. — М., 1863. [https://books.google.by/books?id=lt1EAAAAcAAJ&pg=PR47&dq=%22%D1%85%D0%B8%D0%B1%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%BE+%D0%BE%D0%B7%D0%BC%D0%B5+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjF3pnyzqv6AhXrxQIHHVfPDEQ4ChDoAXoECAoQAg#v=onepage&q&f=false С. XLVII].</ref> або «''лихо (чорт) литвинка (литвина) нападе, як не дзєкне (коли не цвенькне)''», а таксама «''кортить литвинка (ляцвіну), як не дзєкне (щоб не дзєкнуть)''»<ref>Номис М. Українські приказки, прислів’я і таке інше. — СПб., 1864. [https://books.google.by/books?id=qsZIAAAAcAAJ&pg=PA97&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0,+%D1%89%D0%BE%D0%B1+%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%BD%D0%B5&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjgnbGJzqv6AhXPSvEDHQocAAQQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false С. 97].</ref>. Тым часам яшчэ ў 1889 годзе адзначалася, што «''і за [[Заходні Буг|Бугам]], напрыклад у [[Седлецкая губэрня|Седлецкай губэрні]]'' [цяпер [[Польшча]]]'', беларуса іначай не назавуць, як ліцьвінам''»{{Заўвага|{{мова-ru|«и за Бугом, напр. в Седлецкой губ., белорусса иначе не назовут, как литвином»<ref>Янчук Н. По Минской губернии (заметки из поездки в 1886 году). — Москва, 1889. [https://books.google.by/books?id=G34hEAAAQBAJ&pg=PA26&dq=Po+litewsku+%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiNyOa8isPzAhVPRPEDHQkbDGYQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Po%20litewsku%20%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&f=false С. 26.]</ref>|скарочана}}}}. Пра тое, што палякі-[[Мазуры|мазуры]] называюць беларусаў ліцьвінамі, сьведчылі ў 1907 годзе<ref name="Czarkowski-1907"/>. Увогуле, традыцыйнае называньне ва ўсходняй частцы Польшчы ліцьвінамі ({{мова-pl|«Lićwini»|скарочана}}) мясцовых беларусаў адзначаецца і да нашага часу<ref>Kowalski M. [https://www.researchgate.net/profile/Mariusz-Kowalski-2/publication/297053787_The_Belarusian_minority_in_the_region_of_Bialystok/links/5eb977bb92851cd50da9d32c/The-Belarusian-minority-in-the-region-of-Bialystok.pdf The Belarusian minority in the region of Białystok] // Geopolitical Studies. Vol. 14, 2006. P. 478.</ref><ref>Проблемы национального сознания польского населения на Беларуси: материалы III международной научной конференции, Гродно, 22—24 октября 2004 года. — Гродно, 2004. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=PyFpAAAAMAAJ&dq=nazywana+jest+przez+s%C4%85siad%C3%B3w+Li%C4%87winami&focus=searchwithinvolume&q=Li%C4%87winami С. 194].</ref>{{Заўвага|Таксама ў ваколіцах [[Беласток]]у яшчэ ў канцы XX ст. казалі пра беларуса: «''Як сыр не закуска, так ліцьвін — не чалавек!''» або «''Ліцьвін — то чортаў сын!''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232-233">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 232—233.</ref>)}}. Таксама ліцьвінамі традыцыйна называлі беларусаў [[Латгалія|Латгаліі]] ([[Латвія]])<ref name="Галиопа-2009-45">Галиопа В. А. Этнолокальноконфессиональные группы старожильческого населения современного латгальского приграничья: (Материалы к этноконфессиональной карте российско-латвийского пограничья) // Этноконфессиональная карта Ленинградской области и сопредельных территорий — 2. Третьи Шёгреновские чтения. Сб. статей. — СПб., 2009. С. 45.</ref>. Яшчэ ў 1899 годзе гісторык і краязнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімер Міхневіч|Ўладзімер Міхневіч|ru|Михневич, Владимир Осипович}} засьведчыў, што расейцы ў той час таксама ўсё яшчэ называлі беларусаў ліцьвінамі{{Заўвага|{{мова-ru|«Малоросса он [великоросс, россиянин] называет „хохлом“, белорусса — „литвином“ или „поляком“»|скарочана}}}}<ref>Михневич В. О. Кто и когда выдумал Россию? // Исторический Вестник. Том. 75, 1899. С. 507.</ref>. «Тлумачальны слоўнік жывой вялікарускай мовы» расейскага навукоўца і пісьменьніка [[Уладзімер Даль|Ўладзімера Даля]] падае наступныя расейскія выразы пра беларусаў: «''как не закаивайся литвин, а дзекнет''», «''только мертвый литвин не дзекнет''», «''разве лихо возьмет литвина. чтоб он не дзекнул''»<ref>Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. Т. 1. — М., 1863. [https://books.google.by/books?id=YvLDehURme8C&pg=PA386&dq=%D0%B4%D0%B7%D1%91%D0%BA%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjY54vx3av6AhXBGewKHbDrAH8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD&f=false С. 386].</ref>, «''литвин нацокает, что и не разберешь его; поколе жив смолянин не нацокается''»<ref>Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. Т. 2. — М., 1865. [https://books.google.by/books?id=sd1EAAAAcAAJ&pg=PA1080&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%8A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjr3fjA8v77AhUrxgIHHdYNAXA4ChDoAXoECAUQAg#v=onepage&q&f=false С. 1080].</ref>, а таксама прыводзіць назву «''литвины мякинники''» як «''найменьне беларусаў і [[Пскоўская губэрня|псковічаў]]''»<ref>Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. Т. 2. — СПб.; М., 1881. [https://books.google.by/books?id=a-8GAAAAQAAJ&pg=PA381&dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjJ5ri867X6AhWowAIHHUnVCOA4FBDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 381].</ref>. Увогуле, у пагранічных зь Беларусьсю раёнах Расеі назва ліцьвіны існавала да сярэдзіны XX стагодзьдзя<ref>{{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|3к}} С. 287.</ref>. Жыхары [[Курск]]ай і [[Арол (горад)|Арлоўскай абласьцей]] [[Расея|Расеі]] называлі беларусаў «ліцьвінамі» ажно да [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]]<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-325">Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 325.</ref>. Яшчэ ў 1864 годзе нямецкі этнограф і палкоўнік арміі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] [[Радэрык фон Эркерт]], які не прызнаваў беларусаў асобнай народнасьцю і па здушэньні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] на заказ расейскіх уладаў дасьледаваў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыя беларусаў]], пакінуў наступнае сьцьверджаньне<ref>[[Сяргей Токць|Токць С.]] Беларуская вёска на мяжы эпох. Змены этнічнай самасвядомасці сялянства ва ўмовах распаду традыцыйнага аграрнага грамадства (па матэрыялах Гарадзеншчыны 19 — першай трэці 20 ст.). — {{Горадня (Гродна)}}: ГрДУ, 2003. С. 27.</ref>: {{Цытата|Мову сваю прасталюдзін называе простай, а самаго сябе [[Русіны (гістарычны этнонім)|Рускім]], часта нават Літоўцам (паводле палітычных паданьняў), ці проста селянінам <…> Польская шляхта, а асабліва каталіцкае духавенства, часта выкарыстоўвае тэрмін „Літоўцы“ датычна тых каталікоў, у якіх роднай мовай засталася руская. {{арыгінал|ru|Язык свой простолюдин называет простым, а самого себя Русским, часто даже Литовцем (по политически преданиям), или просто крестъянином <…> Польское дворянство, а в особенности католическое духовенство часто употребляет выражение «Литовцы» о тех католиках, у которых родным языком остался русский. }}|Эркерт Р. Взгляд на историю и этнографию западных губерний России. — СПб., 1864. С. 8.}} Паводле беларускай народнай песьні, добра вядомай з парыскай лекцыі пра [[Белая Русь|Беларусь]] [[Аляксандар Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]]<ref>Rypiński A. Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji i o jego śpiewie, tańcach, etc. — Paryż, 1840. [https://books.google.by/books?id=xy9PAAAAcAAJ&pg=PA42&dq=%22dwa+litwiny%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiNkMLn1fH5AhWpxQIHHYIJAp8Q6AF6BAgGEAI#v=onepage&q&f=false S. 42].</ref> (1840 год), апісаньня [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павету]] [[Яўстах Тышкевіч|Яўстаха Тышкевіча]]<ref>Tyszkiewicz E. Opisanie powiatu borysowskiego pod względem statystycznym, geognostycznym, historycznym, gospodarczym, przemysłowo-handlowym i lekarskim, z dodaniem wiadomości: o obyczajach, spiewach, przysłowiach i ubiorach ludu, gusłach, zabobonach itd. — Wilno, 1847. S. 384.</ref> (1847 год), [[Слоўнік Насовіча|слоўніка Насовіча]] і зборніка беларускіх песень [[Пётар Бяссонаў|Пятра Бяссонава]] — «''Кузьма і Дзям’ян два ліцьвіны{{Заўвага|То бок — беларусы<ref>Прыказкі і прымаўкі ў дзвюх кнігах. Кн. 1. — {{Менск (Мн.)}}, 1976. С. 534.</ref>}}, прынесьлі гаршочак [[Бацьвіньне|бацьвіньня]]''»{{Заўвага|Захавалася сьведчаньне, што гэтую песьню або яе варыяцыю (хоць, з усяго відаць, у запісаным на памяць тэксьце аўтар успамінаў недакладна аднавіў усе радкі арыгінальнай песьні) у першай палове XIX ст. сьпявалі, сярод іншага, у асяродзьдзі заможнай шляхты [[Менскі павет|Меншчыны]]: «''Барыс стары, два літвіны, / прынясьлі гаршчок бацьвіны. / А Максім стары за акном / дзержыць міску з талакном. / Юзэф на тое паглядае / і на літвіноў наракае: / Ай, вы дурныя літвіны! / Хрыстос не любіць бацьвіны''»<ref>Skibiński K. Pamietnik aktora (1786—1858). — Warszawa, 1912. [https://books.google.by/books?id=PVc9AAAAYAAJ&pg=PA309&dq=%22dwa+Litwiny%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjrr-iq2vH5AhVuhv0HHXouAHUQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%22dwa%20Litwiny%22&f=false S. 309].</ref>}}, а паводле варыяцыі гэтай жа песьні на [[Пінскі павет|Піншчыне]] — «''два літвіны із [[Дзівін|Дывін]] прынесьлі гаршчык батвін''»<ref>Zienkiewicz R. Piosenki gminne ludu pińskiego. — Kowno, 1851. [https://books.google.by/books?id=4NZbAAAAcAAJ&pg=PA8&dq=%22dwa+Litwiny%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjrr-iq2vH5AhVuhv0HHXouAHUQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=litwiny&f=false S. 8].</ref>. Таксама ў аповесьці 1840 году беларускамоўны селянін называе сябе ліцьвінам («''ja Lićwin''»), адзначаючы, што ён прыехаў зь [[Нясьвіж]]у «''ад нашага князя Радзівіла''»<ref name="Tygodnik Literacki-51-1840"/>. [[Файл:Litwins-bielarusians.jpg|значак|Першая старонка працы [[Марыя Косіч|М. Косіч]] пра [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў-беларусаў]], 1901 г.]] У 1901 годзе беларуская фальклярыстка і этнаграфістка [[Марыя Косіч]] выдала працу «Ліцьвіны-беларусы Чарнігаўскай губэрні, іх побыт і песьні», прысьвечаную вуснай народнай паэзіі і духоўнай культуры [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў (беларусаў)]] [[Старадубскі павет|гістарычнай Старадубшчыны]], улучанай расейскімі ўладамі ў склад [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай губэрні]]. Яшчэ [[Сураж (Расея)|сураскі]] шляхціч Рыгор Есімонтаўскі ў сваёй кнізе «Апісаньне Сураскага павету Чарнігаўскай губэрні» (1846 год) адзначаў, што «''усё насельніцтва Сураскага павету… носіць народную назву ліцьвінаў''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…все народонаселение Суражского уезда, носящее народное название Литвинов»|скарочана}}}}<ref>Есимонтовский Г. Н. Описание Суражского уезда, Черниговской губернии, составленное Есимонтовским. — СПб., 1846. С. 55.</ref>. Тым часам, паводле сьведчаньня супрацоўніка Этнаграфічнага аддзелу Расейскага імпэратарскага музэю Данілы Сьвяцкага (1909 год), жыхары [[Трубчэўск]]ага павету называлі сябе «літвой»<ref>Святский Д. О. [http://diderix.petergen.com/lub-kost.htm Крестьянские костюмы в области соприкосновения Орловской, Курской и Черниговской губерний (Севский уезд Орловской губернии)] // Живая Старина. Кн. 73—74. — СПб., 1910. [https://books.google.by/books?id=qXQA7w3AuPwC&pg=PA14&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj08JGworf6AhUNsaQKHcaoAco4KBDoAXoECAYQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E&f=false С. 14].</ref>. А мовазнаўца [[Антон Палявы]] засьведчыў наступную інфармацыю пра жыхароў [[Навазыбкаў]]скага павету<ref>[[Янка Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі. — New Jersey, 1978. С. 36.</ref><ref>Гісторыя філасофскай і грамадска-​палітычнай думкі Беларусі. Т. 1. — {{Менск (Мінск)}}: «Беларуская навука», 2008. С. 84.</ref>: {{Цытата|«Калі б вы папыталіся ў селака Навазыбкаўскага павету, прыкладам, гэтак: „Хто вы такія? да якое нацыі належыце?“ — то пачулі б такі адказ: „Хто мы?! Мы руськія“ ''[г.зн. праваслаўныя — заўвага [[Ян Станкевіч|Янкі Станкевіча]]]''. Калі вы далей папытаецеся: „Якія „руськія“? — Велікарусы, ці што?“ дык узноў пачуеце адказ: „Ды не, якія мы там Велікарусы? Не, мы не Маскалі“. „Ды хто ж вы тады, Украінцы?“ „Не, і не Ўкраінцы!“ „Ды хто ж, наапошку: не Маскалі, не Ўкраінцы, а хто ж?“ І вось… скажуць вам: „Мы Літва, Ліцьвіны“»}} Антон Палявы паведамляў у сваіх чытаньнях для маскоўскай дыялекталягічнай камісіі ў 1925 годзе (пра [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў]] Навазыбкаўскага павету): «''Гэтыя песьні яшчэ больш пераконваюць у тым, што мова навазыбкаўскіх ліцьвінаў ёсьць [[беларуская мова|мовай беларускай]], а гэткім спосабам, і самі ліцьвіны — таксама ёсьць [[беларус]]амі''»<ref>Полевой А. О языке населения Новозыбковского уезда Гомельской губернии. — Менск, 1926. С. 38.</ref><ref>[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Язык і языкаведа. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2007. С. 854.</ref>. [[Файл:Miensk Litoŭski. Менск Літоўскі (A. Jelski, 1900).jpg|значак|''[[Менск|Менск Літоўскі]]''. З вокладкі кнігі [[Аляксандар Ельскі|Аляксандра Ельскага]], 1900 г.]] Народжаны ў [[Смаленск]]у географ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сяргей Меч||ru|Меч, Сергей Павлович}} адзначаў (у тым ліку на падставе ўласнай вандроўкі ў 1894 годзе), што ў басэйне [[Нёман]]у беларусы называюць сябе ліцьвінамі, тым часам [[Летувісы|летувісаў]] «''больш за ўсё ў Ковенскай і Віленскай губэрнях, дзе яны вядомыя пад імём жмудзінаў''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…белорусы (которые зовут себя… литвинами) <…> всего больше литовцев в Ковенской и Виленской губерниях, где они известны под именем жмудин»|скарочана}}}}<ref>Меч С. Россия. Географический сборник для чтения в семье и школе. Изд. 11. — Москва, 1910. [https://books.google.by/books?id=k4I6AQAAMAAJ&pg=PA97&dq=%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfg6jN3bf6AhXI4KQKHZadBoA4ChDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 97].</ref>. Паводле апублікаванай у 1902 годзе працы этнографа [[Павал Шэйн|Паўла Шэйна]], беларускамоўныя сяляне [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] «''…не называюць сябе ні рускімі, ні беларусамі. Некаторыя лічаць сябе ліцьвінамі''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Крестьяне нашей губернии не называют себя ни русскими, ни белоруссами. Некоторые считают себя литвинами. Но если сказать „Лицвин, Божы сын“, то вы получите в ответ: „Ты сам лицвин!“, а если кто скажет: „Лицвин — чортоў сын“, то он получит в ответ: „Хоць чортоў, а не твой“»|скарочана}}}}<ref name="Sejn-1902-21"/>. Шырокае бытаваньне саманазвы «ліцьвіны» ў [[Лідзкі павет (Віленская губэрня)|Лідзкім павеце]] [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] і [[Слонімскі павет (Гарадзенская губэрня)|Слонімскім павеце]] Гарадзенскай губэрні засьведчыў фальклярыст і этнограф [[Міхал Федароўскі]], які зьбіраў этнаграфічную беларушчыну ў 1877—1904 гадох: «''у Слонімскім павеце называе люд [беларускі]: сябе — ліцьвінамі, жмудзінаў — гіргатунамі''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Przezwiska plemienne: 1. Litwin. — L. [powiat Lidzki]. Lidzianin; 2. Litwin (Lytwyn). — P. [powiat Prużański]. Litwinami zowią Prużańczycy swych sąsiadów zapuszczańskich t.j. z Wołkowyskiego; 3. Litwin. — Sł. [powiat Słonimski]. W Słonimskiem nazywa lud: siebie — Litwinami, Żmudzinów — Girgatunami, sąsiadów od Pińska i Prużany — Poleszukami; od Stołpca i Mińska — Rusinami i ziemię tych ostatnich — Rusią, a swoją zaś — Litwą; 4. Litwinnik. — P. [powiat Prużański]. Białorusin od Świsłoczy i Wołkowyska. Przezwisko nadawane przez Poleszuków swym sąsiadom z nad Niemna»|скарочана}}}}<ref>Federowski M. Lud białoruski na Rusi Litewskiej. T. 4. — Warszawa, 1935. S. 453.</ref>. Пра тое, што «''тутэйшыя''» да нядаўняга часу называлі сябе ліцьвінамі і што былі спробы ўтрымаць пры сабе гэтую назву з адрознасьцю ад «''ковенскіх летувісаў''» сьведчыла ў 1933 годзе выданьне [[Наваградзкае ваяводзтва (1921—1939)|Наваградзкага ваяводзтва]] міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]{{Заўвага|{{мова-pl|Sytuacja «tutejszych», którzy jeszcze do niedawna nazywali siebie «Litwinami» jest obecnie dość kłopotliwa. Próby utrzymania przy sobie tej nazwy i odróżnianie się od «Letuwisów» kowieńskich, nie powiodły się<ref>Kurier Nowogrodzki. Nr. 284, 17.10.1933. S. 2.</ref>|скарочана}}}}. Тым часам этнограф і фальклярыст [[Аляксандар Сержпутоўскі]] засьведчыў бытаваньне саманазвы «ліцьвіны» ў [[Слуцкі павет (Менская губэрня)|Слуцкім]] і [[Мазырскі павет (Менская губэрня)|Мазырскім]] паветах [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]{{Заўвага|{{мова-ru|«Мало известные нам племена, жившие по берегам Припяти и ее левых притоков составили в исторические времена большой народ, который теперь принято называть белорусами. Сами себе они дают другие названия: живующих в малолесных полевых местах называют палевиками или лицьвинами, а занимающих полесскую часть Беларуси — палешуками»|скарочана}}}}<ref name="Sierzputouski-1910"/>. Апроч таго, ліцьвінамі вызначала сябе беларускамоўнае насельніцтва на поўдні [[Рэчыцкі павет|гістарычнай Рэчыччыны]] ([[Харобічы]] і ваколіцы){{Заўвага|{{мова-uk|…селяне инших українських сіл називають хороборців і селян инших поблизьких тієї самої говірки, що Хоробричі, містин — «литвинами» <…> Із слів Мотрі Лаврененкової, одного з моїх об'єктів для досліду хороборської говірки, хороборці, як і житці више названих сіл, по однієї з Хоробричами говірки, — литвини. Хороборці литвинами називають житців Гомельської та Могилівської губерні.|скарочана}}}}<ref>Курило, О. Фонетичні та деяки морфологічні особливости говірки села Хоробричів, давніше Городнянського повіту, тепер Сновськоі округи на Чернігівщині. — К., 1924. С. 4—5.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 78.</ref>. У 1924 годзе адзін з пачынальнікаў [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|Беларускага нацыянальнага адраджэньня]] [[Вацлаў Ластоўскі]] зазначаў, што беларусы працягвалі называць сябе ліцьвінамі «''ў [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўшчыне]], ва ўсходняй [[Магілёўская губэрня|Магілёўшчыне]] і [[Смаленская губэрня|Смаленшчыне]]''»<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 72.</ref>. Увогуле, шырокае бытаваньне сярод беларусаў саманазвы «ліцьвіны» ў пачатку XX ст. прызнавалі асобныя дзеячы [[Летувіскае нацыянальнае абуджэньне|летувіскага нацыянальнага руху]]. Ксёндз {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ян Жылінскі||lt|Jonas Žilius-Jonila}} ў летувіскай газэце {{Артыкул у іншым разьдзеле|Viltis||be|Viltis}} (№ 29, 1909 год)<ref>Litwa. Nr. 8 (14), 1909. S. 117.</ref> сьведчыў: «''Ёсьць шмат беларусаў, якія проста называюць сябе ліцьвінамі і хочуць імі быць, гэтак жа, як ліцьвіны, што гавораць па-польску. Добра было б, калі б і яны мелі сваё выданьне ў беларускай мове''»<ref>[[LITWA: hłos monarchisty]]. № I (XXII), 2008. С. 2.</ref>. Тым часам летувіскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мечыслаў Давойна-Сільвястровіч||pl|Mieczysław Dowojna-Sylwestrowicz}} у польскамоўным выданьні «Litwa» (№ 11/12, 1911 год) зазначаў: «''беларусы, назва якіх належыць на больш новых, маюць права на назву ліцьвінаў [літоўцаў]… іх суседзі і яны самі сябе называюць ліцьвінамі, пісаны ў іх мове статут называецца літоўскім, храністы і старыя дакумэнты называюць іх мову літоўскай''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Białorusini, których nazwa należy do nowszych, mają prawo do nazwy litwinów, gdyż, skutkiem jednej przeszłości z litwinami, mają jedną historję, sąsiedzi ich i oni sami siebie nazywają litwinami, statut pisany w ich języku nazywałsię litewskim, kronikarze i stare dokumenta język ich nazywają litewskim»|скарочана}}}}<ref>N. Downar [Dowojna-Sylwestrowicz M.]. Białorusini — litwini — polacy // Litwa. Nr. 11/12, 1911. S. 174.</ref>. Ужываньне беларускай саманазвы «ліцьвіны» ў пачатку XX ст. засьведчыў клясык беларускай літаратуры [[Якуб Колас|Якуб Колас (Канстантын Міцкевіч)]] у сваёй аўтабіяграфічнай трылёгіі «[[На ростанях]]»{{Заўвага|Якуб Колас стаў правобразам маладога настаўніка Лабановіча}}<ref>Кузняцоў С. [https://nashaniva.com/?c=ar&i=126017 Лёс сям’і пана падлоўчага: Ядвіся з трылогіі «На ростанях»: што з ёй стала], [[Наша Ніва]], 12 красавіка 2014 г.</ref>: «''Пан падлоўчы быў родам дзесь з Гарадзеншчыны і паходзіў, як ён казаў сам, з старога дваранскага роду. Тутэйшае жыхарства лічыла яго палякам, сам жа пан падлоўчы з гэтым не згаджаўся. „Я — ліцьвін“, — зь нейкаю гордасьцю зазначаў пан падлоўчы і сваю належнасьць да ліцьвінаў даводзіў, паміж іншым, і тым, што яго прозьвішча — Баранкевіч — мела канчатак на „іч“, тады як чыста польскія прозьвішчы канчаюцца на „скі“: Жулаўскі, Дамброўскі, Галонскі. Даведаўшыся, што прозьвішча новага настаўніка Лабановіч, падлоўчы пры спатканьні зь ім прыметна выказаў адзнакі здавальненьня, як гэта бывае тады, калі нам на чужыне прыходзіцца спаткацца зь земляком. — То і пан — ліцьвін! — весела сказаў ён маладому настаўніку і пастукаў яго па плячы. <…> Гаварыў падлоўчы Баранкевіч найбольш добраю беларускаю моваю»<ref name="Kolas-1955"/><ref name="Jermalovic-2000-37"/>. Паводле ўспамінаў беларускага грамадзкага дзеяча, пэдагога і актывіста [[Беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]] ў [[ЗША]] [[Яўхім Кіпель|Яўхіма Кіпеля]] (1896—1969), назва ліцьвіны захоўвалася ў ваколіцах [[Бабруйск]]у ([[Рэчыцкі павет|гістарычная Рэчыччына]]): «''У Бабруйшчыне, і там, дзе я рос, тады яшчэ быў папулярны назоў „Літва“, а мы былі „ліцьвіны“. Было й німала тых, хто памятаў, што й край называўся „Літвой“. Было яшчэ таксама шмат сьветкаў паўстаньня 1863—1864 гадоў. Мой дзед па бацьку быў у паўстаньні, ды ў Машнічах, Слаўкавічах, Байлюкох і іншых суседніх вёсках і сёлах яшчэ былі жывымі сьветкі ды ўдзельнікі паўстаньня. „Мы — Літва“, — казаў мне заўсёды мой дзед. Ды й іншыя дзяды нам, дзецям, заўсёды казалі, што тут заўсёды была Літва. <…> Памяць пра Літву перахоўвалі ня толькі нашыя дзяды ды паны, як Быкоўскі, але й маладзейшыя людзі, і гэтыя ўспаміны перадавалі нам''»<ref name="Kipiel-1995"/>. Паводле ўспамінаў беларускага паэта [[Алесь Змагар|Аляксандра Яцэвіча (Алеся Змагара)]], удзельніка [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага збройнага чыну]] і кіраўніка эмігранцкай арганізацыі «Беларускі вызвольны рух», назва ліцьвіны таксама бытавала на [[Слуцкае княства|гістарычнай Случчыне]]: «''Што датычыцца майго дзеда па мацеры, то… ён быў таленавіты красамоўца — баечнік. Апавядаў ён вельмі цікавыя байкі, часта пераплятаючы з гістарычнымі слаўнымі падзеямі Вялікага Княства Літоўскага. „Ведайце, дзеткі, — казаў ён, — што мы ня рускія. Мы й не беларусы. Мы — ліцьвіны. Наша слаўнае калісь магутнае Вялікае Княства Літоўскае заваявалі маскалі, назвалі сябе рускімі, а нам далі назоў „беларусы“ дзеля падабенства з рускімі. Не забудзьце гэтага, як вырасьцеце. Любеце волю“''»<ref name="Jacevic-1999"/>. Тым часам народжаны на [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыне]] беларускі рэлігійны дзяяч [[Францішак Чарняўскі]] пісаў у сваім лісьце да іншага ўдзельніка беларускага хрысьціянскага руху [[Пётар Татарыновіч|Пятра Татарыновіча]], народжанага на Случчыне: «''Да мяне прыходзіла „[[Наша Ніва]]“. Калі я быў у гарадзкім вучылішчы, адзін зь сяброў мяне запытаў: „Кім мы ёсьць: адны нас залічаюць да палякаў, другія да рускіх?“. Мой адказ, што мы не адно, ані другое. Ведаем з гісторыі, што наш назоў ліцьвіны, але нашы адраджэнцы ідуць да адражэньня пад назовам Беларусь. Незадоўга пасьля таго і школьная ўлада ведала за каго я сябе ўважаю. А калі пайшоў да інспэктара, каб атрымаць пасьведчаньне, якое было патрэбным пры ўступленьні ў сэмінарыю, той радзіў мне беларускасьцяй не займацца, бо гэта цемната і мова брыдкая… Я адважыўся сказаць; „Праўда, народ наш цёмны, але не з сваёй віны, а што датычыць мовы, то мне здаеца, што яна ёсьць харашэйшай і ад рускай і ад польскай“''»<ref name="Traciak-2012-202"/>. == Літоўская мова == === Першы запіс === [[Файл:Kiejstut. Кейстут (1841).jpg|значак|Вялікі князь [[Кейстут]]]] У 1351 годзе князь [[Кейстут]] (брат вялікага князя літоўскага [[Альгерд]]а) рушыў у [[Вугоршчына|Вугоршчыну]] ў выправу з вайсковымі аддзеламі з [[Трокі|Трокаў]], [[Горадня|Горадні]], [[Дарагічын]]а і [[Берасьце|Берасьця]]. У час сустрэчы вугорскі кароль [[Людвік I Вялікі|Людвік (Лаёш) Вялікі]] і князь Кейстут учынілі мір, і на знак замірэньня Кейстут загадаў зарэзаць [[карова|быка]] і па забіцьці павярнуўся да свайго войска і пракрычаў «''па-літоўску''» (паводле вугорскай кронікі, ''lithwanice''): «''Рагаціна — розьні нашы. Госпад на ны!''» ([[Стараславянская мова|па-стараславянску]] «на ны» азначае «на нас»{{Заўвага|Як зазначае [[Аляксандар Брукнэр]], {{мова-pl|«Dla dzisiejszych Litwomanów bardzo bolesna przy tym uwaga, bo ów Kiejstut, naswybitniejszy Litwy pogańskiej przedstawiciel, nie po litewsku, lecz, o zgrozo, po białorusku rotę przysięgi wraz z swymi odprawia»|скарочана}}}}<ref>Brückner A. [http://slowianie.3bird.pl/download/materialy/slowianie-materialy-aleksander-bruckner-mitologia-slowianska-i-polska.pdf Mitologia słowiańska i polska]. — Warszawa, 1980.</ref>), у запісе кронікі — «''rogachina roznenachy gospanany''», што перамовілі яго ліцьвіны (''Lithwani''). З тым, што гэтая прамова ёсьць узорам славянскай мовы, пагаджаецца большасьць дасьледнікаў: [[Аляксандар Мяжынскі]], [[Аляксандар Брукнэр]], [[Стывэн Крыстафэр Роўэл]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Андраш Золтан||be|Андраш Золтан}} ды іншыя<ref>[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] Нацыянальнасць — Беларус. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2009. С. 86.</ref>. === Славянская літоўская мова === {{Асноўны артыкул|Старабеларуская мова|Беларуская мова}} [[Файл:Žygimont Kiejstutavič, Pahonia. Жыгімонт Кейстутавіч, Пагоня (1411, 1930).jpg|значак|Пячаць [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] з [[Пагоня]]й, 1411 г.]] За часамі Вялікага Княства Літоўскага [[Беларуская мова|беларускую мову]] азначалі літоўскай (мовай літоўскага народу) вялікі князь [[Ягайла]] ў агульназемскім прывілеі для Літвы 1387 году, першы віленскі біскуп (1388—1398) [[Андрэй Васіла]] ў сваім тэстамэнце ды іншыя ліцьвіны, а таксама замежнікі (напрыклад, чэскі тэоляг [[Геранім Праскі]], які ў канцы XIV ст. быў місіянэрам у Літве, пісаў, што ў гэтай дзяржаве «''мова народу ёсьць славянскай''», а паводле назвы дзяржавы яе называюць «''літоўскай''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-234"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-325"/>). Беларуская мова, якая ў Вялікім Княстве Літоўскім называлася літоўскай, была мовай літоўскага народу і афіцыйнай мовай гаспадарства, на ёй складаліся ўрадавыя лісты і судовыя выракі, вялося дыпляматычнае ліставаньне з замежнымі краямі{{Заўвага|Ужо 28 сьнежня 1264 году на беларускай мове склалі дамову паміж князем [[Гердзень|Гердзенем]] (стрыечным братам вялікага князя [[Міндоўг]]а) і [[Лівонскі ордэн|Інфлянцкім ордэнам]]<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 61.</ref>}}. [[Файл:Vitaŭt Vialiki, Kalumny. Вітаўт Вялікі, Калюмны (1555).jpg|значак|[[Вітаўт|Вітаўт Вялікі]] з гербам [[Калюмны|Калюмнамі]]]] Гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на вялікую колькасьць беларускіх тлумачальных тэрмінаў у граматах літоўскіх князёў і баяраў, складзеных у XIV—XV стагодзьдзях на [[Лацінская мова|лацінскай мове]]. Такое ўжываньне вынятна славянскіх тлумачальных тэрмінаў ня толькі ў дакумэнтах, пісаных у дзяржаўнай канцылярыі Вялікага Княства Літоўскага, але і аформленых па-за канцылярыяй звычайнымі ліцьвінамі, ёсьць беспасярэднім сьведчаньнем, што тыя карысталіся ўласнымі, а не чужымі моўнымі выразамі<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 39—46.</ref>. У многіх выпадках беларускія выразы падаваліся з азначэньнем «простанародны», «гутарковы» (''vulgariter'' або ''vulgo dicitur''), прытым такія дакумэнты нярэдка былі складзеныя на крайнім захадзе або ў сярэдзіне ўласна Літвы (Вільня, [[Дзявалтаў|Дзявілтаў]], [[Вількамір]] ды інш.) або пры вялікакняскім двары. У 1358 годзе дзеля вызначэньня дакладнай мяжы паміж Вялікім Княствам Літоўскім і [[Мазавецкае княства|Мазоўшам]] у [[Горадня|Горадні]] склікалі адмысловы сойм зь літоўскіх і мазоўскіх князёў і баяраў. У [[Лацінская мова|лацінскім]] акце разьмежаваньня, выдадзеным у Горадні 13 жніўня 1358 годзе князямі [[Кейстут]]ам, [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкеем]] і [[Войшвілт]]ам і баярамі Айкшам, Алізарам і Васком Кірдзеевічамі, ужылі трансьлітараваныя ў лаціну «''гутарковыя''» назвы памежных пунктаў «''Каменны брод''» (''in vulgari a Kamyoni brod'') і «''вусьце вялікай стругі''» (''uscze welikey strugi'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 62.</ref>. Вялікі князь Ягайла ў прывілеі літоўскаму баярству 1387 году ўпамінаў звычай гнаньня ворага «''з нашае Літоўскае зямлі''» (''terrae nostrae Lithuanicae''), які «па-народнаму» называўся «пагоня» (''quod '''pogonia''' vulgo dicitur'')<ref>Прывілей 1387 г. // {{Літаратура/ЭВКЛ|3к}} С. 426—427.</ref>. У першых прывілеях Літоўскаму Касьцёлу 1387 году Ягайла ў лацінскім тэксьце ўжываў «простанародныя» словы: «устаўнае лукно» (''stawne lukno''), «падводы» (''podvodis''), «серабшчызна» (''vulgariter srzebrzczysna''), «дзецкія» (''vulgariter dzeckiye'')<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} № 1, 6.</ref>. У граматах наданьняў ліцьвінаў на каталіцкія касьцёлы і кляштары Віленскага біскупства, пачынаючы ад сама 1387 году, усе ўжытыя ў лацінскім тэксьце «простанародныя» (''vulgariter'' або ''vulgo dicitur'') словы — беларускія. У лацінскай дароўнай грамаце [[Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў (Ашмяны)|касьцёлу]] ў [[Ашмяны|Ашмянах]] ваяводы віленскага [[Войцех Манівід|Альбэрта Манівіда]] ад 1407 году ўжываецца «народны» выраз «''поў-уставы''» (''vulgariter dictam pol ustavy'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 175.</ref>. У дароўнай грамаце вялікага князя Вітаўта віленскаму біскупу Мікалаю ад 1411 году былі ўжытыя словы «ўстаўнае лукна» (''stawna lukna'') і «палюдзьдзе» (''stacionis poludze appelato''); ваявода віленскі Альбэрт Манівід прысьведчыў гэтую грамату як «''voyevoda''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 175.</ref>. Князь [[Жыгімонт Кейстутавіч]] у сваёй лацінскай грамаце ад 1411 году ўпамінаў гутарковую (''vulgariter dicitur'') меру «''пуд воску''» (''pud vosku'')<ref name="Urban-2001-11">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 11.</ref>. А ў дароўнай грамаце ад 1434 году, якой Жыгімонт Кейстутавіч ужо будучы вялікім князем запісаў [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Віленскай катэдры]] наданьні ў [[Меднікі|Медніцкай]], [[Дубінкі|Дубінскай]], [[Лынгмяны|Лынгмянскай]] і [[Немянчын]]скай валасьцях, згадваліся загароджы на рацэ, якія па-народнаму называліся «''язы''»{{Заўвага|Паводле [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы|Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]], «''Ез — 'перагародка, якую ставяць рыбакі на рацэ з праходам, у якім расстаўляюць нерат' <...> (гл. таксама яз)''»<ref>{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 184.</ref>, таксама шэраг прыкладаў ужываньня гэтага слова ў форме «яз» падае [[Гістарычны слоўнік беларускай мовы]]<ref>{{Літаратура/ГСБМ|37к}} С. 300.</ref>}} (''vulgariter jazi''). У лісьце да імпэратара [[Жыгімонт Люксэмбурскі|Жыгімонта Люксэмбурскага]] ад 1420 году вялікі князь [[Вітаўт]] ужыў выраз «''ловы, у народнай мове менаваныя „гайны“''»{{Заўвага|[[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] падае: «''Гайно — 'бярлога, логава'''»<ref>{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 18.</ref>}} (''indagines, alias in vulgari hayn'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 208.</ref>. У 1423 годзе ён зацьвердзіў дароўную грамату віленскага ваяводы Альбэрта Манівіда капліцы пры Віленскай катэдры, дзе загадвалася тром «''сем’ям''» (''familiae vulgariter siemie'') Цярэнцевічаў (''Terentiewiczy'') даваць «''лукно пяціпяднае''» (''lukno petypedne'') мёду, а братам Львовічам (''Lwowiczy'') і Небутовічам (''Nebutowiczy'') — «''лукно шасьціпяднае''» (''vulgariter lukno szescipedne'') мёду на карысьць той капліцы<ref name="Dajlida-2019-176"/>. У дароўнай грамаце віленскага мяшчаніна Мацея Волаха і яго жонкі Дароты [[Віленскі кляштар францішканаў|Віленскаму кляштару францішканаў]] ад 1422 году лацінскі выраз «''situm circa fluvium Niemesz''» («''разьмешчаны ля ракі [[Нявежа (Летува)|Нямежы]]''») патлумачылі гутарковым выразам «''на Нямежы''» (''in vulgari comuniter dicendo na Nemeszi'')<ref name="Dajlida-2019-176">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 176.</ref>. У 1434 годзе ў дароўнай грамаце, якой [[Андрэй Саковіч (ваявода)|Андрэй Саковіч]], дзедзіч [[Немянчын]]а, надаваў Віленскай катэдры дзесяціну з свайго двара ў [[Сьвянцяны|Сьвянцянах]], згадваліся мясцовыя жыхары Войтка, два Мікіты, Кузьма Сямашыч (''Cusma Semaszicz''), Кастусь Пуршка (''Costhus alius Purschka'') ды іншыя. Некаторыя зь іх былі ўдзельнікамі суполак [[Бортніцтва|бортнікаў]], якія па-народнаму называліся «''сябрылы''» (''alias sabrili''); супольнік такой сябрылы называўся «''сябрыч''» (''alias sabricz'')<ref name="Dajlida-2019-176"/>. У грамаце 1436 году, якой [[Конрад Кучук]] (''Cunradus alias Kuczuc''), дзедзіч [[Жырмуны|Жырмуноў]], чыніў наданьне Віленскаму касьцёлу францішканаў, згадвалася мера мёду, якая па-народнаму называлася «''шацец''» (''vulgariter dictam szathec'')<ref name="Dajlida-2019-176"/>. У грамаце 1437 году [[Станіслаў Даўгайла]], харужы віленскі, надаваў Віленскай катэдры сваю зямлю Навіны (''Nowiny'') на дзесяць «''бочак''» (''ad decem tunnas alias beczki'')<ref name="Dajlida-2019-177">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 177.</ref>. У 1451 годзе кашталян віленскі [[Сямён Гедыгольдавіч]] заснаваў [[Касьцёл Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі (Вішнеў)|касьцёл]] у сваёй вотчыне [[Вішнеў (Менская вобласьць)|Вішневе]] і надаў яму зямлю «''з пашняй''» (''cum agro alias z pasznia'') і лугі, па-народнаму менаваныя «''сенажаці''» (''prata alias sianozaczy''). У 1452 годзе Магдалена, удава старосты [[Ліда|лідзкага]] Ягінта, надала Віленскаму кляштару францішканаў «''пашню''» (''agrum alias pasznia'') зь людзьмі ў [[Тракелі (Вярэнаўскі раён)|Тракелях]]. У 1459 годзе пан [[Андрэй Даўгердавіч]] надаў [[Касьцёл Сьвятога Апостала Андрэя (Лынтупы)|касьцёлу]] ў [[Лынтупы|Лынтупах]] людзей, якія мусілі даваць «''бязьмен''» мёду (''bezmien mellis'') або «''пуд''» мёду (''pud mellis''), а таксама пэўную меру «''грачыхі''» (''hreczychy'')<ref name="Dajlida-2019-177"/>{{Заўвага|Таксама ў [[Справаздача|лічбавых]] кнігах Віленскага біскупства XVI стагодзьдзя ў лацінскім тэксьце трапляюцца гутарковыя (''vulgo dictus'') выразы: «паловіца мёдава» (''polowicza myodowa''), мёду «сытнега» (''sythnego''), «цівонскега» (''czywonskyego''), «радунічнэ» (''radunyczne''), «паклон лісічны» (''poklon lysiczny'') ды іншыя<ref>Kościół zamkowy czyli katedra Wileńska. Cz. ІІ. / oprac. x. J. Kurczewski. — Wilno, 1908. S. 178, 180, 199, 201.</ref>. Апроч таго, у [[Хроніка Віганда|Хроніцы Віганда]] зазначаецца, што літоўскія судны па-народнаму завуцца «''паромы''»: {{мова-la|«comprehenduntque ibi duas naves Lithwanas vulgariter Promen»|скарочана}}<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Promen#v=snippet&q=Promen&f=false S. 565].</ref><ref>Łowmiański H. Studja nad początkami społeczeństwa i państwa litewskiego. T. 1. — Wilno, 1931. [https://www.google.by/books/edition/Studja_nad_poczatkami_spoleczenstwa_i_pa/fjQaAAAAIAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%22vulgariter+Promen%22&dq=%22vulgariter+Promen%22&printsec=frontcover S. 8].</ref>}}. Ліцьвіны часта падавалі ў дакумэнтах свае славянскія народныя формы [[Імёны ліцьвінаў|імёнаў]] або прозьвішчы на -віч: ''nos dominus Basilius alias [[Васіль Саковіч (літоўскі баярын)|Waschko Sakowycz]]'' (1444 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 203.</ref>, ''dominus Andreas alias Hrimko [[Сурвіла|Surwiłowicz]]'' (каля 1450 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 600.</ref>, ''Petrus alias [[Пётар Дабрагост Нарбутавіч|Dobrogost Narbutowicz]]''<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 148.</ref> (1471 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 320.</ref>, ''Petrus alias [[Пётар Гедыгольдавіч|Szenko Gyedygoldowicz]]'' (1485 год)<ref>[http://starbel.by/dok/d170.htm Грамота вдовы виленского каштеляна Петра (Сенька) Гедигольдовича Милохны на двор Мир (1485)]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref> ды іншыя<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 15, 60—61, 189, 205—206.</ref>. [[Файл:Ліст вялікага князя Вітаўта з подпісам “Сам” (1399).jpg|значак|Ліст вялікага князя Вітаўта рыскаму бурмістру на [[Старабеларуская мова|беларускай мове]] з подпісам «''Сам''», 1399 г.]] Яшчэ ў XIII ст. прускі храніст Хрысьціян пісаў: «''Калісьці [[Вэнэды]]я, цяпер Літванія, адсюль назва Вэнэдзкай затокі''» і такім спосабам лічыў пачатковую Літву [[Славянскія мовы|славянскай]] краінай<ref>[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] Літва і ліцьвіны — адкуль і хто? (пасляслоўе) // {{Літаратура/Літва-Беларусь: гістарычныя выведы|к}} С. 23.</ref>. У 1440-х гадох славянскай назваў літоўскую мову пісьменьнік і гуманіст, будучы [[папа|рымскі папа]] [[Піюс II (папа рымскі)|Энэа Сыльвіё Пікаляміні]]: «''Літва месьціцца на ўсход ад Польшчы. Мова народу — славянская''»{{Заўвага|{{мова-la|«Lituania et ipsa late patents regio Polonis ad orlentem connexa est… Sermo gentis Sclavonicus est''»|скарочана}}<ref>Pii II Pontificis Maximi Historia Rerum ubique Gestarum cum Locorum descriptione. — Parrhisiis, 1509. P. 109v—110.</ref>}}<ref name="Urban-2001-113">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 113.</ref><ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 265—266.</ref><ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/>. Невядомы сучасьнік [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]] ў трактаце пра Памор’е (1464 год) пісаў, што «''мову памаранаў аднолькава могуць разумець палякі, русіны, ліцьвіны і прусы{{Заўвага|Пад прусамі тут, напэўна, разумелася польскае насельніцтва, якое тады жыло ў нізоўі [[Вісла|Віслы]] на яе правым узьбярэжжы<ref name="Urban-2001-15">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 15.</ref>}}''»<ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/>. Гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на тое, што хоць сам Длугаш адзначыўся супярэчлівымі сьцьверджаньнямі пра мову ліцьвінаў, якіх залічваў да славянізаваных балтаў гэтак званага «[[Італійцы|італійскага]] паходжаньня»<ref name="Urban-2001-76">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 76.</ref>, аднак апісваючы эпізоды хрышчэньня ліцьвінаў і [[жамойты|жамойтаў]] храніст засьведчыў: пры хрышчэньні ліцьвінаў польскія сьвятары ня мелі патрэбы ў перакладніках, якія спатрэбіліся ім пры хрышчэньні жамойтаў{{Заўвага|Таксама у 11-й кнізе сваіх хронікаў Ян Длугаш згадаў першага каталіцкага біскупа для Жамойці [[Мацей зь Вільні|Мацея]]: «''з паходжаньня Немец, які, аднак, нарадзіўся ў Вільні. Ён добра ведаў мовы літоўскую і жамойцкую''», чым прызнаў існаваньне дзьвюх асобных моваў — літоўскай і жамойцкай<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 22.</ref>}}<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 22, 103.</ref>. Тым часам вялікі князь [[Гедзімін]] запрашаў з Захаду ў Вялікае Княства Літоўскае дзеля хрышчэньня ліцьвінаў манахаў-прапаведнікаў, якія валодалі «польскай» і «рускай» мовамі<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 58, 102.</ref>. У грамаце вялікага князя [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] да біскупа віленскага [[Войцех Табар|Войцеха Табара]] ад 1503 году пан [[Іван Сапега]], які працаваў у славянскім сакратарыяце Вялікага Княства Літоўскага і фактычна азначаўся ў дзьвюх папскіх булах ад 1501 году як «''сакратар рускай мовы''» («''secretarius Ruthenicus''», «''in cancellaria Ruthenica secretarium et capitaneum''»), характарызаваўся як «''secretario nostro Litvano''» («''secretarius noster Litvanus''»), што варта разумець як «''сакратар літоўскай мовы''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 114.</ref>. Паводле гісторыка Паўла Урбана, гэта ёсьць адным зь сьведчаньняў працэсу сьціраньня этнічнай мяжы паміж ліцьвінамі і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]] ў XV—XVI стагодзьдзях<ref name="Urban-2001-85">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 85.</ref>. Увогуле, атаясамліваньне Літвы і Русі адзначаў яшчэ польска-прускі гісторык і этнограф XVII ст. {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мацей Прэторыюс||pl|Mateusz Pretoriusz}}, тлумачэньне якому бачыў у агульным паходжаньнем рускіх і літоўскіх княскіх дынастыяў — «''з Прусаў''»<ref>Naruszewicz A. Historya narodu polskiego. T. 1, cz. 1. — Warszawa, 1824. [https://polona.pl/item/historya-narodu-polskiego-t-1-cz-1,OTYyMDI0Njg/265/#info:metadata S. 206].</ref>. Ён жа сьцьвярджаў паходжаньне назвы літвы ад [[Люцічы|люцічаў]]<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 292.</ref>, а таксама сьведчыў, што «''літоўская мова ёсьць настолькі пашыранай у Русі, што літоўскую мову называюць рускай і рускую — літоўскай''»{{Заўвага|{{мова-de|«Die Littauische Sprache ist in Reussen so gemein gewesen, dass man Littauisch Reussisch genannt und Reussisch Littauisch»|скарочана}}}}<ref>Vater J. S. Die Sprache der alten Preussen. — Braunschweig, 1821. [https://books.google.by/books?id=LoICAAAAQAAJ&pg=PR12-IA6&dq=Die+Littauische+und+jetzige+Nadravische&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiX_eWNjp31AhWX87sIHWgzCo4Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Die%20Littauische%20und%20jetzige%20Nadravische&f=false S. VI].</ref>, на што зьвяртае ўвагу [[Вацлаў Пануцэвіч]]<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 278.</ref>. Паводле гісторыка [[Андрэй Катлярчук|Андрэя Катлярчука]], азначэньне старой беларускай літаратурнай мовы як «рускай» (паралельна зь яе азначэньнем «літоўскай» — як гутарковай мовы ліцьвінаў) тлумачыцца тым, што яна ўжывала на пісьме [[Кірыліца|кірылічныя «рускія» літары]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 147.</ref>. Вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] ў сваёй лацінамоўнай грамаце [[Дарагічын (Падляскае ваяводзтва)|Дарагічынскай]] зямлі ([[Вільня]], 1516 год) адзначаў, што ў «''народнай літоўскай мове''» ({{мова-la|vulgo Lituanico|скарочана}}) судовыя выканаўцы называюцца [[Дзецкі|«дзецкія»]] (''Dzieczkie'')<ref>Januszowski J. Statuta, prawa y constitucie. — Kraków, 1600. [https://books.google.by/books?id=AwpqPXb2wE8C&pg=PA834&lpg=PA834&dq=%22vulgo+lituanico%22&source=bl&ots=Pj8onEbDfy&sig=ACfU3U3c61-MJ5YxF1VMaHXJ7Wjj75Uwhw&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi78qfTgoX2AhVSQfEDHZMyBsgQ6AF6BAgEEAM#v=onepage&q=lituanico&f=false S. 834].</ref><ref>Statut litewski. Zbior praw Litewskich od roku 1389 do roku 1529. — Poznań, 1841. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=nkhYAAAAcAAJ&q=lithuanico#v=snippet&q=lithuanico&f=false S. 119].</ref>. Вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]] ва [[Дамова|ўмове]] 1545 году з прускім герцагам [[Альбрэхт Гогенцолерн|Альбрэхтам Гогенцолернам]], пляменьнікам свайго бацькі Жыгімонта Старога, назваў беларускую мову «роднай», «нашай»: {{мова-la|vsque ut lingua Teutonica vocant Rogort, nostra vero vulgari Raigrod|скарочана}}<ref>Книга посольская Метрики Великого Княжества Литовского, содержащая в себе дипломатические сношения Литвы в государствование Короля Сигизмунда Августа (с 1545 по 1572 год). — Москва, 1843. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZmVcAAAAcAAJ&q=nostra+vero+vulgari+Raigrod#v=snippet&q=nostra%20vero%20vulgari%20Raigrod&f=false С. 7].</ref>. Тым часам Альбрэхт Прускі ва ўласным выкладзе той умовы азначыў гэтую мову літоўскай: «''Lithuanica vero volgari Raigrod''»<ref>Книга посольская Метрики Великого Княжества Литовского, содержащая в себе дипломатические сношения Литвы в государствование Короля Сигизмунда Августа (с 1545 по 1572 год). — Москва, 1843. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZmVcAAAAcAAJ&q=Lithuanica#v=snippet&q=Lithuanica&f=false С. 12].</ref>. Літоўскія паны-камісары (Вацлаў, біскуп жамойцкі; [[Рыгор Рыгоравіч Осьцік|Рыгор Осьцік]], кашталян віленскі; [[Аляксандар Хадкевіч (ваявода наваградзкі)|Аляксандар Хадкевіч]], ваявода наваградзкі; Ян Даманоўскі, пробст Віленскі; Мікалай Нарбут, капітан мазырскі) зьвярнулі ўвагу на неадпаведнасьць некаторых месцаў у лісьце прускага герцага да ліста вялікага князя, але абмінулі як нейкую неадпаведнасьць сьцьверджаньне, што «[[Райгорад|Райгрод]]» ёсьць назвай «''у народнай літоўскай мове''»<ref>Книга посольская Метрики Великого Княжества Литовского, содержащая в себе дипломатические сношения Литвы в государствование Короля Сигизмунда Августа (с 1545 по 1572 год). — Москва, 1843. С. 11—12.</ref>. У лістох [[Салямон Рысінскі|Салямона Рысінскага]] захаваліся ўпаміны пра эпіграму ў гонар Радзівілаў на «''народнай мове''» аўтарства [[Андрэй Рымша|Андрэя Рымшы]]<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Т. 1. — {{Менск (Мінск)}}, 2006. С. 480.</ref>, які падпісваў свае творы словам Ліцьвін<ref>Рагойша М. Псеўданім як фактар беларускай журналісцкай практыкі пачатку XX ст. (на матэрыяле перыядычных выданняў «Наша Доля» і «Наша Ніва») // Веснік Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. Куляшова. № 4 (25), 2006. С. 182.</ref> (у тым ліку беларускамоўны «На гербы яснавяльможнага пана… [[Фёдар Скумін Тышкевіч|Тэадора Скуміна]]»). Апроч таго, Салямон Рысінскі пераклаў вершы Андрэя Рымшы зь «''мясцовай мовы''» на лацінскую<ref>Латышонак А. [https://www.belreform.org/latyszonak_rysin.php Навуковыя крыніцы самаакрэслення Саламона Рысінскага як беларуса] // Рэфармацыя і грамадства: XVI стагоддзе: Матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі. — Мінск, 2005. С. 126—131.</ref>. [[Файл:Yermolin Chronicle.jpg|значак|Першая старонка [[Ярмолінскі летапіс|Ярмолінскага летапісу]]: «''Бысть [[Славянскія мовы|Словѣнскіи азыкъ]] отъ седмідесять і дву азыкъ едінъ… раззiдошася по земли и прозвашеся своимі имены, сѣдше на которомъ мѣстѣ… сѣдоша на Вислѣ рѣцѣ и прозвашася [[Палякі|Ляхове]], а инии [[Люцічы|Лютичи]], а инии Литва, а иніи Мазовшане, а инiи Поморяне''»<ref>ПСРЛ. Т. 23. — СПб., 1910. [https://books.google.by/books?id=hZdZAAAAcAAJ&pg=PP13&dq=%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8C+%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B8+%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A+%D0%B5%D0%B4%D1%96%D0%BD%D1%8A+%D0%BB%D1%8E%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B8+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjwlID25Pb8AhVc57sIHXOWBDsQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B8%20%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%20%D0%B5%D0%B4%D1%96%D0%BD%D1%8A%20%D0%BB%D1%8E%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 1].</ref>]] Такія эўрапейскія навукоўцы, як Гэртман Шэдэль у «Сусьветнай хроніцы» (1493 год)<ref name="Panucevic-2014-265">{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 265.</ref><ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/>, дырэктар [[Нюрнбэрг|Нюрнбэрскае]] гімназіі Ян Коклес Норык у «Дэкастыхоне» (1511 год){{Заўвага|{{мова-la|«Post Poloniam Lituania est spaciola quoque tellus verum paludibos sylvisque plurimum obducta… Lingua utuntur Sclavonica»|скарочана}}<ref>Jo. Coclei Norici Decastichon. In librum. Norinburgae, 1511, pp.Kv-K II — Inkunabel. Gymnasial Bibliothek zu Koeln, GB XI 490b, Panzer VII, 451, 86.</ref>}}<ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/>, Ян Багемскі ў працы «Звычаі ўсіх народаў» (1538 год){{Заўвага|{{мова-la|«Lithunia est Poloniae ad ortum connexa noningentorum millium passuum circuitu magna sui parte palustris plurimumque nemorosa… Sermo gentis, ut Polonis, Sclavonicus, hie enim sermo, quern latissime patet, ac plurimis quidem gentibus communis est…»|скарочана}}<ref>Omnium Gentium Mores, Leges et Ritus. Ex mulris clarissimis rerum scriptoribus a Joanne Boemo Aubano Teutonico nuper collecti et novissime recogniti. Antverpiae, 1538. P. 80v-81.</ref>}}<ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/> і аўстрыйскі дыплямат [[Жыгімонт Гербэрштайн]] у «Гісторыі Масковіі» (1549 год) пісалі пра Літву, як пра славянскі народ. Усе яны залічвалі літоўскую мову да [[славянскія мовы|славянскіх моваў]]<ref name="Stankievic-2003-639">Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 639.</ref>. Гісторык [[Вітаўт Чаропка]] зьвяртае ўвагу на тое, што самі ліцьвіны лічылі сябе за славянаў, пра што сьведчыць зробленая ў 1634 годзе заява жыхарам Маскоўскай дзяржавы, што яны зь імі «''людзі аднае веры Хрэсьціянскае, аднаго языка і народа Славенскага''»<ref>Труды и летописи Общества истории и древностей российских. Ч. 6. — Москва, 1833. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DTFjAAAAcAAJ&q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0+%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%22#v=snippet&q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%22&f=false С. 240].</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 44.</ref> (падобную заяву яшчэ ў 1600 годзе таксама зрабіў Леў Сапега перад [[Барыс Гадуноў|Барысам Гадуновым]]<ref>Журнал Министерства народного просвещения. Ч. 68, 1850. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=kx0ZAQAAIAAJ&q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0+%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83%22#v=snippet&q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83%22&f=false С. 112].</ref>). Жыгімонт Гербэрштайн, які наведваў Літву ў 1517—1526 гадох, пісаў: * «''…бізона ліцьвіны ў сваёй мове называюць „зубар“ (Suber{{Заўвага|Тым часам [[летувісы]] завуць гэтага зьвера ''stumbras''<ref name="Arlou-2012-160">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 160.</ref><ref name="Zajkouski-2009">[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj2/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F.html Літва гістарычная] // [[Наша слова|Наша Слова]]. № 26 (917), 1 ліпеня 2009 г.; № 27 (918), 8 ліпеня 2009 г.</ref>}})''»{{Заўвага|{{мова-la|«Bisontem Lithwani lingua patria vocant Suber, Germani improprie Aurox vel Urox»<ref>Sigmund von Herberstein. Rervm Moscoviticarvm Commentarii. — Antverpiae, 1557. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=iUphAAAAcAAJ&dq=Quae+fera+Lithwanis+sua+lingua+Loss&q=suber#v=snippet&q=suber&f=false P. 117].</ref>|скарочана}}}}; * «''…той зьвер, якога ліцьвіны ў сваёй мове называюць „лось“ (Loss), по-нямецку завецца Ellend („лось“ — нямецк.)''»{{Заўвага|{{мова-la|«Quae fera Lithwanis sua lingua Loss est, earn Germani Ellend, quidem Latine Alcem vocant»<ref>Sigmund von Herberstein. Rervm Moscoviticarvm Commentarii. — Antverpiae, 1557. [https://books.google.by/books?id=iUphAAAAcAAJ&pg=PA118-IA1&dq=Quae+fera+Lithwanis+sua+lingua+Loss&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwii8ueNhb70AhWB-qQKHTj7BbIQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Quae%20fera%20Lithwanis%20sua%20lingua%20Loss&f=false P. 118].</ref>|скарочана}}}}; * «''Гаспадар прызначае туды [ў Жамойць] ўрадоўцу [зь Літвы], якога ў сваёй мове яны [ліцьвіны] называюць „староста“ (Starosta)''»{{Заўвага|{{мова-la|«ex Lithvania a Principe Praefectus, quem sua lingua Starosta, quasi seniorem appellant praeficitur»<ref>Sigmund von Herberstein. Rervm Moscoviticarvm Commentarii. — Antverpiae, 1557. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=iUphAAAAcAAJ&dq=Quae+fera+Lithwanis+sua+lingua+Loss&q=suber#v=snippet&q=starosta%20lingua&f=false P. 119].</ref>|скарочана}}}}<ref name="Stankievic-2003-639"/>. Вэнэцыянскі дыплямат Марка Фаскарына ў 1557 годзе пісаў, што «''маскавіты размаўляюць і пішуць славянскай мовай, таксама як [[Харватыя|далматы]], [[Чэхія|чэхі]], [[палякі]] і ліцьвіны''»{{Заўвага|{{мова-it|«Questi Moscoviti parlano la lingua Schiavona, et scrivono nella stessa, siccome i Dalmatini, Bohemi, Polacchi et Lithuani…»|скарочана}}<ref>Historica Russiae Monumenta, ex antiquis exterarum gentium archivis et bibliothecis depromta ab A. J. Turgenevio, T. I. Nr. 135. — Petropoli, 1841. P. 149.</ref>}}<ref>Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 639—640.</ref>. Успрыманьнем у Польшчы ліцьвінаў (разам з русінамі) як народу славянскай мовы, этнічна блізкага палякам, тлумачыцца пасольская інструкцыя для [[Эразм Цёлак|Эразма Цёлка]] на перамовы з новаабраным папам [[Юліюс II (папа рымскі)|Юліюсам II]], выдадзеная ў 1504 годзе ў канцылярыі [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўства Польскага]], дзе сьцьвярджалася нібы «''землі Літоўскага княства спакон веку былі заселеныя палякамі''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 84, 113.</ref>. Тым часам у творах паэта і пісьменьніка [[Мікалай Рэй|Мікалая Рэя]], аднаго з заснавальнікаў [[Польская літаратура (рэнэсанс)|польскай літаратуры]], ліцьвіны гавораць па-беларуску (напрыклад, ліцьвін простага [[Стан (сацыяльная група)|стану]] зь верша «Litwin co pytał Polaka iako gi zową», выдадзенага ў 1562 годзе<ref>Rozprawy Akademii Umiejętności: Wydział Filologiczny. T. VIII, 1894. [https://books.google.by/books?id=bFIoAAAAYAAJ&pg=PA331&dq=rzek%C5%82+Litwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwisoP7b4t7zAhVI6qQKHfNUAHsQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=rzek%C5%82%20Litwin&f=false S. 331].</ref>). Як падкрэсьліваў польскі гісторык літаратуры і мовазнаўца [[Аляксандар Брукнэр]], «''калі [Мікалай Рэй] пазьней апісваў русінаў, яны гаварылі „па-літоўску“ (г.зн. па-беларуску; ліцьвін у яго заўсёды быў толькі беларусам), ніколі па-ўкраінску''»{{Заўвага|{{мова-pl|«[Mikołaj Rej] jeżeli później o Rusinach opowiadał, prawili mu po "litewsku" (tj. po białorusku; Litwin u nego zawsze tyle co Białorusin), nigdy po małorusku»|скарочана}}}}<ref>Brückner A. Mikołaj Rej: człowiek i dzieło. — Lwów, 1922. S. 7.</ref><ref>Brückner A. Mikołaj Rej. — Warszawa: PWN, 1988. [https://books.google.by/books?id=SKTqAAAAMAAJ&q=Miko%C5%82aj+Rej+litwin&dq=Miko%C5%82aj+Rej+litwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjn5Lee4N7zAhVrgP0HHScUAxkQ6AF6BAgCEAI S. 14].</ref>. Таксама польскі паэт {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вацлаў Патоцкі||pl|Wacław Potocki}} (1622—1696) у адным з сваіх твораў тлумачыў, што «''[[Бацьвіньне|boćwiny]] па-літоўску, па-нашаму ćwikły''»<ref>Potocki W. Ogrod fraszek. — Lwów, 1907. [https://archive.org/details/ogrodfraszek00potogoog/page/324/mode/2up?q=litewsku S. 324].</ref>. [[Файл:Книга, глаголемая по-гречески катехизис, по-литовски оглашение, русским же языком нарицается беседословие (1627, 1783).jpg|значак|Першая старонка катэхізісу {{nowrap|Л. Зізанія}} (перавыданьне 1783 году, [[Горадня]]): «''Книга, глаголемая по-гречески катехизис, по-литовски оглашение, русским же языком нарицается беседословие''»]] Апублікаваная ў 1578 годзе ў [[Кракаў|Кракаве]] [[Хроніка Эўрапейскай Сарматыі]] зазначала, што «''…усе іншыя найбольшыя і найхрабрэйшыя народы ўсходніх і паўночных краінаў, якія ўжываюць славянскую мову, ёсьць баўгары, басьнякі, сэрбы, …ліцьвіны, што пануюць размашыста, кашубы… чэхі, палякі, мазуры… Ва ўсіх гэтых краінах, ад Ледавітага акіяну… да Міжземнага і Адрыятычнага мораў, жывуць народы славянскай мовы… Хоць многія зь іх свой бацькоўскі спосаб жыцьця зьмянілі на звычаі іншых народаў. Гэтак басьнякі, баўгары, сэрбы, рацы і далматы перанялі звычаі туркаў і вугорцаў… Ліцьвіны, русіны і мазуры зблізіліся з палякамі… Па-за гэтым, аднак, усе яны, хоць расьсяліліся сярод іншых народаў, гутараць, асабліва ў вёсках, на сваёй роднай, хай сабе адметнай, славянскай мове''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 18—19.</ref>. Таксама пры апісаньні Масковіі паведамлялася, што «''іншыя славяне, якімі ёсьць палякі, чэхі, ліцьвіны (літва) ды іншыя, якія ад мовы рускай адрозьніваюцца, іншым імём цара называюць, адныя Krol, другія Korol, альбо Kral…''»{{Заўвага|{{мова-la|«cæteri autem Slavones vtpote Poloni, Bohemi, Lituani, et cæteri, qui ab idiomate Ruthenico diuersi sunt, alio nomine Regem appellant, scilicet Krol, alij Korol, et Kral»|скарочана}}<ref> Sarmatiae Europeae descriptio, quae regnum Poloniae, Lituaniam, Samogitiam, Russiam, Masouiam, Prussiam, Pomeraniam, Liuoniam, & Moschouiae, Tartariaeque partem complectitur. — Cracovia, 1578. [https://books.google.by/books?id=ULz4bTnQRRoC&pg=RA1-PA29&dq=lithwanice&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjT0tKVws3zAhVbSvEDHcDSCYIQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=kral&f=false Fol. 25].</ref>}}{{Заўвага|{{мова-pl|«Insi zaś Słowacy, iako są Polacy, Czechowie, Litwa, y insi, ktorzy od mowy Ruskiey są rożni inszym imieniem Cara zowią iedni Krolem drudzy Korolem albo Kralem...»<ref>Zbior dzieiopisow polskich, Т. 4. — Warszawa, 1768. [https://books.google.by/books?id=HvYvAAAAYAAJ&pg=PA523&dq=Cara+zowi%C4%85+iedni+Krolem+drudzy+Korolem+albo+Kralem&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiYusyoy87zAhVGSPEDHeBLBFwQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=Cara%20zowi%C4%85%20iedni%20Krolem%20drudzy%20Korolem%20albo%20Kralem&f=false S. 523].</ref>|скарочана}}}}. А ў дапоўненым польскамоўным выданьні 1611 году зазначалася, што «''…называе гэты танец русь і літва Korohodem''»{{Заўвага|{{мова-pl|«...zowie ten taniec Ruś y Litwa Korohodem»<ref>Kronika Sarmacyey Europskiey. — Krakow, 1611. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FxhhAAAAcAAJ&dq=y+Litwa+obuwie+sobie+plot%C4%85%2C+kt%C3%B3re+Litwa+lapciami&q=Korohodem#v=onepage&q=taniec&f=false S. 27].</ref>|скарочана}}}} і «''…як русь, і літва абутак сабе пляце, які літва называе Lapciami, а русь — Kurpiami''»{{Заўвага|{{мова-pl|«...iako Ruś y Litwa obuwie sobie plotą, które Litwa lapciami, Ruś kurpiami nazywa»<ref>Kronika Sarmacyey Europskiey. — Krakow, 1611. [https://books.google.by/books?id=FxhhAAAAcAAJ&pg=RA4-PA11&dq=y+Litwa+obuwie+sobie+plot%C4%85,+kt%C3%B3re+Litwa+lapciami&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwirgZfnxM7zAhU1SvEDHe--CFwQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=l%C3%A1p%C4%87i%C3%A1mi&f=false S. 11].</ref>|скарочана}}}}{{Заўвага|Разам з тым, у гэтым жа выданьні адзначалася, што {{мова-pl|«...y sam narod Litewski iasnie assernie abowiem wiele słow Lacinskich y Włoskich w iezyku ich przyrodzonym nayduie sie iako [[Дзевас|Dziewos]] po Litewsku a po Lacinie Deus Bog; Saulas, u nich Słońce a po Lacinie Sol; maja y Niemieckich słow w swey mowie niemało jako Kinig a u nich Kоnigos Xiaże. Maia y Greckich słow nieco w sobie <...> ale się w tych swych kraiach z [[Палямон (літоўскі князь)|Palemoniem]] zoszli»|скарочана}}. Паводле гісторыка і мовазнаўцы [[Мікалай Нікалаеў|Мікалая Нікалаева]], укладальніка акадэмічнага выданьня «Гісторыі беларускай кнігі», у той час пад назвай «літоўская мова» ўжо разумелася лучнасьць славянскіх і балтыйскіх дыялектаў у межах Вялікага Княства Літоўскага (палітычнай Літвы): «''у розных частках дзяржавы карысталіся сваімі дыялектамі „рускай“ ці „літоўскай“ мовы''», прытым «''асабліва адрозьніваліся дыялекты балтыйскія''»<ref>{{Літаратура/Гісторыя беларускай кнігі|1к}} С. 78.</ref>}}. Нямецкі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Герман Фаброніюс||de|Hermann Fabronius}} у сваёй этнаграфічнай працы 1614 году («Newe Summarische Welt-Historia…»; перавыдавалася ў 1627 годзе<ref>Fabronius H. Geographia historica. — Ketzel, 1627. [https://books.google.by/books?id=9o1BAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false S. 306].</ref>) зазначаў: «''Мова ў іх, у палякаў і ліцьвінаў — [[Вэнэды|вэндзкая]], у русінаў таксама, а ў прусаў нямецкая каля мора, усярэдзіне краіны — вэндзкая. У [[Лівонія|Лівоніі]], аднак, маюць часткова нямецкую, часткова асаблівую мову, але зь некаторымі словамі вэндзкага паходжаньня, як то „нябёсы“ называюцца па-славянску ''nebesih'', па-польску ''niebiessich'', па-лівонску ''debbessis''{{Заўвага|{{мова-lt|debesis|скарочана}} — воблака}}… „Імя“ называецца па-вэндзку або па-славянску ''imi'', па-польску ''imie''… але па-лівонску ''waarz''{{Заўвага|{{мова-lt|vardas|скарочана}} — імя}}. „Дзяржава“ называецца па-вэндзку ''Krailestuo'', па-польску ''Krolestuvo'', па-лівонску ''Walstibe''{{Заўвага|{{мова-lt|valstybė|скарочана}} — дзяржава}}… „Хлеб“ называе лівонец ''Mayse''{{Заўвага|{{мова-lv|maize|скарочана}} — хлеб}}… паляк і багемец — ''Chlieba»<ref>Fabronius H. Newe Summarische Welt-Historia vnd Beschreibung aller Keyserthum, Königreiche, Fürstenthumb, vnd Völcker heutiges Tages auff Erden. — Ketzel, 1614. [https://books.google.by/books?id=bT1VAAAAcAAJ&pg=PA396&dq=Debbessis&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwin0sO83Y_9AhUH36QKHS_hDiEQ6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=Debbessis&f=false S. 396].</ref>. [[Файл:Чэскі і рускі когут, валынскі півень, літоўскі пятух (1627, 1653).jpg|значак|Старонка слоўніка П. Бярынды (другое выданьне, Куцейна пад [[Ворша]]й, 1653 г.): «''Пѣтель: чэскі і рускі — когут, валынскі — півень, літоўскі — пятух''»]] Маскоўскі пісьменьнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Трыфан Карабейнікаў||ru|Коробейников, Трифон}} пры апісаньні свайго падарожжа празь Вялікае Княства Літоўскае адзначыў пра адно зь местаў: «''А поставил тое полату, живеть в ней костянтиновской жилец, судья, по-литовски [[войт|вой]], именем Скряга''»<ref>Православный Палестинский сборник. Т. 9, вып. 2. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=GcM7AQAAMAAJ&pg=RA1-PA76&dq=%D1%81%D1%83%D0%B4%D1%8C%D1%8F+%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%B2%D0%BE%D0%B9&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwityJ6Zib35AhUBh_0HHX1SD0QQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q&f=false С. 76].</ref>. У {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вайсковы статут Маскоўскай дзяржавы (1607)|вайсковым статуце Маскоўскай дзяржавы 1607 году|ru|Воинский устав (1607)}} зазначалася<ref>Устав ратных, пушечных и других дел, касающихся до воинской науки. Т. 1. — СПб., 1777. [https://books.google.by/books?id=fvtkAAAAcAAJ&pg=PA73&lpg=PA73&dq=%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%B8+%D0%BF%D0%BE+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8A,+%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%8A&source=bl&ots=pGqMudYDUC&sig=ACfU3U16i03ipvtTAPg7wX34h8B2NroklA&hl=be&sa=X&ved=2ahUKEwi96-63uL_zAhUYtKQKHd4MAbYQ6AF6BAgREAM#v=onepage&q&f=false С. 73].</ref>: «''…подобает большому Маршалке <…> держаши у себя книгу, именуемую по Француски ле Дроа, а по Немецки Спекулюм Саксоници юрис, а по Польски и по Литовски Статут, а по Руски судебник''»<ref>Савченко Д. А. Создание Соборного Уложения: исторический опыт модернизации отечественного законодательства // Вестник НГУЭУ. № 3, 2013. С. 211.</ref>. У скарзе жыхара [[Наўгародзкая зямля|Наўгародзкай зямлі]] да маскоўскага гаспадара [[Васіль Шуйскі|Васіля Шуйскага]] пра напад у 1610 годзе на вясельны паязд адзначалася, што нападнікі крычалі «''по-литовски: хапай, хапай, рубай, рубай''»<ref>Селин А. А. Об одной сельской свадьбе при царе Василии Шуйском // Мифология и повседневность. Вып. 2. Мат. науч. конф., 24-26 февраля 1999 г. СПб., 1999. С. 186—197.</ref>. У Актах [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] (запіс ад 1618 году): «''…выехали из деревни человек с пятнадцать, а на них магерки литовския, и почали им говорить по-литовски: не утекайте-де!''»<ref>Акты Московского государства. Т. 1. — СПб., 1890. С. 148.</ref><ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-234"/>{{Заўвага|Паводле маскоўскага дакумэнту 1621 году, «''показывал… тот литвин Федька [Яковлев [[Слуцак|слутчанин]]] проезжею память, писана по-литовски…''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 78.</ref>; у выпісе з дакумэнтаў Маскоўскай дзяржавы за 1658 год зазначалася пра [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|ўзятага ў палон]] беларуса: «''зовут де ево по-литовски Ян Мелешков, а во крещение Гришка Иванов сын''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 386.</ref>}}. У азбукоўніку спраўніка Маскоўскага друкарскага двара Давіда Замарая, складзеным у 1620-я гады, некаторыя словы зь беларускай мовы азначаліся як «''пословица литовская''», а сярод пераліку падобных моваў сьцьвярджалася «''словенъская же с литовскою и [[Чэская мова|чешскою]]''»<ref>Библиологический словарь и черновые к нему материалы. — СПб., 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=eGDPFo80qb0C&q=%22%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B6%D0%B5+%D1%81%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E+%D0%B8+%D1%87%D0%B5%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E%22#v=snippet&q=%22%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B6%D0%B5%20%D1%81%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E%20%D0%B8%20%D1%87%D0%B5%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E%22&f=false С. 312].</ref><ref name="Kovalenko-2018">Коваленко К. И. Азбуковник Давида Замарая как источник по русской лексикографии XVII века: дис. кандидат наук: 10.02.01 — Русский язык. — Санкт-Петербург, 2018. С. 179, 283, 397.</ref>. Увогуле, у азбукоўніках Маскоўскай дзяржавы XVI—XVII стагодзьдзяў пад літоўскай разумелася беларуская мова<ref>Будилович А. Общеславянский язык, в ряду других общих языков древней и новой Европы, Т. 2. — Варшава, 1892. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0IHT8FUv5gMC&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%28%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%BE-+%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20(%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%BE-%20%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5&f=false С. 11].</ref><ref name="Kovalenko-2018"/>. У 1655 годзе маскоўскі гаспадар [[Аляксей Міхайлавіч]] скардзіўся запароскім казакам на паклёпніцкія ў дачыненьні да Маскоўскай дзяржавы кнігі, якія за [[Ян Казімер|Янам Казімерам]] [[Паны-Рада]] надрукавалі ў розных местах «''на польскай і на літоўскай мовах''» ({{мова-ru|«на польском и на литовском языках»|скарочана}})<ref>Полное собрание законов Российской империи. Т. 1. — СПб., 1830. [https://books.google.by/books?id=AbZFAAAAcAAJ&pg=PA626&dq=%22%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8+%D0%BD%D0%B0+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%D0%B8+%D0%BD%D0%B0+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiT3LmXic38AhXOGewKHdkfCW8Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 618].</ref>. У дакумэнтах Маскоўскай дзяржавы адзначаецца «літоўскае пісьмо» (нароўні з «польскім пісьмом»<ref>Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA397&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=snippet&q=%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%20%D1%81%20%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&f=false С. 200, 215, 220, 226]</ref>, «лацінскім пісьмом»<ref>Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA397&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=snippet&q=%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%20%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20&f=false С. 205]</ref>, «грэцкім пісьмом»<ref>Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA397&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=snippet&q=%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE&f=false С. 635].</ref>, «нямецкім пісьмом»<ref>Русская историческая библиотека, издаваемая Археографической комиссией. Т. 21. — СПб., 1907. [https://books.google.by/books?id=rQA5AQAAMAAJ&pg=PA355&dq=%22%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22+%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4tYTfl7b8AhXxQvEDHQeBDLYQ6AF6BAgEEAI#v=snippet&q=%22%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%8A%20%D1%81%D1%8A%20%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 356, 875].</ref>, «швэдзкім (сьвейскім) пісьмом»<ref>Архив князя Воронцова. Кн. 24. — Москва, 1880. [https://books.google.by/books?id=ZpREAQAAMAAJ&pg=RA1-PA62&dq=%22%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwicnI-Y8bj8AhVKPuwKHQXmCecQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 62].</ref> ды іншымі, зь якіх рабіліся пераклады на расейскую мову): «''[[Рыгор Хадкевіч|Григорей Хоткевич]] … прислал … лист литовское писмо''»<ref>Сборник Императорского Русского исторического общества. Т. 71. — СПб., 1892. [https://books.google.by/books?id=ebsNAQAAMAAJ&pg=PA76&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjX9szvmbb8AhVph_0HHVXDB3UQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%20%D0%B8%22%20&f=false С. 76].</ref> або «''прислал … Григорей Александрович Ходкевич … лист, литовское писмо''»<ref>Сборник Императорского Русского исторического общества. Т. 71. — СПб., 1892. [https://books.google.by/books?id=ebsNAQAAMAAJ&pg=PA76&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjX9szvmbb8AhVph_0HHVXDB3UQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%20%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F%22&f=false С. 69].</ref> (1562 год), «''списано с литовского письма''» (1608 год)<ref>Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA397&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 397].</ref>, «''для литовского письма переводу''» (1635—1639 гады)<ref>Чтения в Императорском обществе истории и древностей российских. № 7. — Москва, 1848. [https://books.google.by/books?id=sW01AQAAMAAJ&pg=RA4-PA93&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi52M-3kLb8AhUzXvEDHeewDds4ChDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 93].</ref>, «''перевод с литовского письма''» (1653 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской Академией наук. Т. 2. — СПб., 1894. [https://books.google.by/books?id=93gyAQAAMAAJ&pg=PA311&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjl_JPjj7b8AhXsSvEDHdm6CVMQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 311].</ref>, «''в той церкви (у [[Сафійскі сабор (Полацак)|Полацкім Сафійскім саборы]])… пять сундуков с книгами печатными и с писмеными и со всякими литовскими письмами<ref>Сапунов А. П. Витебская старина. Ч. 2. — Витебск, 1885. [https://web.archive.org/web/20230107205921/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003904857?page=680&rotate=0&theme=white С. 278].</ref> <…> пять сундуков с рускими и с литовскими и с латынскими с розными книгами<ref>Сапунов А. П. Витебская старина. Ч. 2. — Витебск, 1885. [https://web.archive.org/web/20230107205921/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003904857?page=694&rotate=0&theme=white С. 292].</ref>''» (1654 год), «''два листа, писаны литовским писмом''» (1658 год)<ref>Дополнения к актам историческим, собранные и изданные археографической коммиссией. Т. 4. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?id=StFEAQAAMAAJ&pg=PA136&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiAteq8nbb8AhXKiv0HHYHxCrMQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 136].</ref>, «''прислал… из села Мигович Фадей Крыжевской вестовые писма на четырех листах литовским писмом''» (1686 год)<ref>Памятники дипломатических сношений древней России с державами иностранными. Т. 6. — СПб., 1862. [https://books.google.by/books?id=pH5QAQAAMAAJ&pg=PA1375&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiAteq8nbb8AhXKiv0HHYHxCrMQ6AF6BAgBEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 1375].</ref>, «''в списку с литовского письма''» (1688 год)<ref>Полное собрание законов Российской Империи с 1649 года. Т. 2. — СПб., 1830. [https://books.google.by/books?id=9nk-AQAAMAAJ&pg=PA934&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjl_JPjj7b8AhXsSvEDHdm6CVMQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 934].</ref>. Існуюць дакумэнтальныя сьведчаньні, што ў Пасольскі прыказ Маскоўскай дзяржавы адмыслова бралі людзей дзеля «''литовского письма''»<ref>Беляков А. В. Служащие Посольского приказа 1645—1682 гг. — СПб., 2017. [https://books.google.by/books?id=KDadDwAAQBAJ&pg=PA167&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjDkcr2-LX8AhUVH-wKHaJLCUoQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 167].</ref>. Увогуле, яшчэ ў 1918 годзе гісторык літаратуры і мовазнаўца [[Аляксандар Брукнэр]] зьвяртаў увагу на тое, што ў Маскоўскай дзяржаве беларуская мова афіцыйна вызначалася як «літоўская»<ref>Brückner A. Z niwy białoruskiej. — Kraków, 1918. [https://polona.pl/item/z-niwy-bialoruskiej,Njc4NTg4MjY/5/#info:metadata S. 4].</ref>. Гэты ж факт прызнаюць летувіскія аўтары {{Артыкул у іншым разьдзеле|Станіславас Лазутка||lt|Stanislovas Lazutka}}, [[Ірэна Валіканіце]] і [[Эдвардас Гудавічус]]: «''у канцылярыі вялікага князя маскоўскага дакумэнты, якія прыходзілі з ВКЛ, напісаныя на старабеларускай мове, вызначаліся як пісаныя „па-літоўску“''»{{Заўвага|У якасьці прыкладаў падаюцца вопісы архіваў маскоўскага гаспадара і пасольскага прыказа: «''Грамота <…> писана по-литовски''» (1502 год), «''Лист <…> писан по-литовски''» (1570 год) ды іншыя<ref>Описи Царского архива XVI века и архива Посольского приказа 1614 года / Под ред. С. О. Шмидта. — Москва: Изд-во вост. лит., 1960. С. 68, 73.</ref>}}<ref>Лазутка С., Валиконите И., Гудавичюс Э. Первый литовский статут. — Вильнюс, 2004. [https://books.google.by/books?id=jeg1AQAAIAAJ&q=po+litowski+Pisan&dq=po+litowski+Pisan&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjx2qfv0vX1AhXDQ_EDHSUyANgQ6AF6BAgEEAI С. 64].</ref>. Праваслаўны культурны дзяяч [[Ляўрэнці Зізані]], ураджэнец Вялікага Княства Літоўскага, выдаў у 1627 годзе на заказ патрыярха Вялікі [[катэхізіс]], у якім гэтак патлумачыў назву кнігі: «''Книга, глаголемая по-гречески катехизис, по-литовски оглашение, русским же языком нарицается беседословие''» і такім спосабам атаясамліваў літоўскую мову з [[Старабеларуская мова|старабеларускай]], а рускую — з [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]]. Праз год маскоўскі гаспадар [[Міхаіл I Раманаў]] пытаўся ў яго: «''По литовскому языку как вы говорите „собра“?''», на што асьветнік адказваў: «''Тожде и по литовскому языку „собра“''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-234"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-325"/>. Іншы культурны дзяяч і лексыкограф [[Памва Бярында]], ураджэнец Рэчы Паспалітай, таксама атаясамліваў літоўскую мову з старабеларускай: «''пѣтель'' (царкоўнаславянская мова)'': чэскі і рускі — когут, валынскі — півень, літоўскі ''(г.зн. па-старабеларуску)'' — пятух''»<ref name="Sviazynski-2006">Свяжынскі У. Праблема афіцыйнай мовы ВКЛ у літоўскай і ўкраінскай гістарыяграфіях // «Мова — Літаратура — Культура»: матэрыялы V Міжнароднай навуковай канферэнцыі (да 80-годдзя прафесара Льва Міхайлавіча Шакуна), Мінск, 16-17 лістапада 2006 года / Беларускі дзярж. ун-т; у аўтарскай рэдакцыі. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2007. С. 131.</ref>. Тым часам [[невель]]скі [[бургамістар]] Грыгоры Радзецкі (зь мянушкай Каваль), які перайшоў на бок [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] ў час [[Смаленская вайна|Смаленскай вайны]] 1632—1634 гадоў, апісваў, як змог падмануць [[Полацак|полацкую]] варту празь веданьне «літоўскай» мовы: «''И в острог вошедчи, литовских сторожей к себе приманил дву человек, — заговорил по-литовски, — и примоня их, и зарубил тех сторожей''»<ref>Малов А. В. Начальный период Смоленской войны на направлении Луки Великие — Невель — Полоцк до разгрома Полоцка 3 июня 1633 г. // Памяти Лукичева. Сборник статей по истории и источниковедению. — М., 2006. С. 166.</ref>. А ў 1633 годзе апякун [[збор]]а ў [[Сьвіслач (горад)|Сьвіслачы]] Станіслаў Пакаш прасіў даслаць яму сьвятара, «''які б гаварыў па-літоўску''» ({{мова-pl|«któryby umiał po litewsku»|скарочана}})<ref>Zarys dziejów powstania i upadku reformacji w Polsce. T. II. Cz. II. — Warszawa, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=kek_AQAAMAAJ&q=umia%C5%82+po+litewsku+#v=snippet&q=umia%C5%82%20po%20litewsku&f=false S. 223].</ref> (лучнасьць фактаў сьведчыць пра тое, што тут мелася на ўвазе адно беларуская мова<ref name="Kviatkouski-2025-100">Квяткоўскі М. Я. Самавызначэнне беларускамоўнага насельніцтва Горадзеншчыны і ваколіц у мінулых стагоддзях і Сакольшчыны ў сучаснасці // Acta Albaruthenica. Вып. 25, 2025. С. 100—101, 104.</ref>). [[Файл:Catechism by Peter Canisius in Belarusian.jpg|значак|Каталіцкі [[Катэхізіс|катэхізм]] на [[Старабеларуская мова|беларускай мове]], надрукаваны ў [[Вільня|Вільні]] ў 1585 годзе<ref>[[Генадзь Семянчук|Семянчук Г.]] [https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/arche/html/2005-2/siemiancuk205.htm Беларускі катэхізм ХVI ст.], [[ARCHE Пачатак]]. № 2, 2005.</ref>]] У 1649 годзе Віленская капітула (у складзе канонікаў Гераніма Сангушкі, Аляксандра Хадкевіча, Адама Копаця, Юрыя Валовіча, Андрэя Грыгаровіча ды іншых) пастанавіла прымаць у сэмінарыю [[Віленскае біскупства|Віленскай дыяцэзіі]] толькі моладзь, якая належным чынам ведала «''літоўскую мову''» ({{мова-la|linguae lituanicae|скарочана}})<ref>Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. — Kraków, 1914. [https://books.google.by/books?id=C_gKAAAAIAAJ&pg=PP7&dq=Fija%C5%82ek.+Uchrze%C5%9Bcijanienie+Litwy+przez+Polsk%C4%99+//+Polska+i+Litwa+w+dziejowym+stosunku.&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiom4-fv-z3AhUAS_EDHXgrAbMQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=maturos%20et%20linguae%20lituanicae&f=false S. 312].</ref>. Статут Віленскага біскупства 1669 году, укладзены біскупам [[Аляксандар Казімер Сапега|Аляксандрам Сапегам]], дазваляў даваць бэнэфіцыі толькі тым іншаземцам, якія ведалі «''літоўскую''» ({{мова-la|litvanica|скарочана}}) мову, і загадваў прамаўляць казані ў касьцёлах Віленскага біскупства (абыймала [[Віцебск]] і [[Мазыр]], але не абыймала Жамойці) паводле чаргі «''адну ў літоўскай мове, адну ў польскай''» ({{мова-la|«alteram in litvanica, alteram in polonica»|скарочана}})<ref>Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. — Kraków, 1914. [https://books.google.by/books?id=C_gKAAAAIAAJ&pg=PP7&dq=Fija%C5%82ek.+Uchrze%C5%9Bcijanienie+Litwy+przez+Polsk%C4%99+//+Polska+i+Litwa+w+dziejowym+stosunku.&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiom4-fv-z3AhUAS_EDHXgrAbMQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&q=alteram%20in%20litvanica&f=false S. 312].</ref><ref name="evkl-2010-131">[https://web.archive.org/web/20221004001720/http://vkl.by/articles/531 Віленскі сінод 1669] // {{Літаратура/ЭВКЛ|3к}} С. 131.</ref>. [[Файл:Widaw in German, Vilna in Italian, Wilenski in Lithuanian (Belarusian), Wilna in Polish, Vilne in French, Vilna in Latin (V. Coronelli, 1690) (2).jpg|значак|Фрагмэнт мапы ВКЛ ([[Вэнэцыянская рэспубліка|Вэнэцыя]], 1690 г.) з назвамі Вільні на розных мовах: ''Widaw'' на нямецкай, ''Vilna'' на італьянскай, ''Wilenski'' [горад, замак] на літоўскай (г. зн. беларускай), ''Wilna'' на польскай, ''Vilne'' на францускай, ''Vilna'' на лаціне<ref name="Briedis-2009">Briedis L. Vilnius: City of Strangers. — Central European University Press, 2009. P. 15.</ref>]] Гісторык мовы [[Сяргей Запрудзкі]] сярод сьведчаньняў называньня беларускай мовы «літоўскай», апроч Жыгімонта Гербэрштайна, Лаўрэція Зізанія і Памвы Бярынды, таксама прыводзіць аўтара лацінамоўнай польскай граматыкі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Статорыюс-Стоенскі|Пятра Статорыюса-Стоенскага|pl|Piotr Stoiński}}{{Заўвага|{{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Статорыюс-Стоенскі||pl|Piotr Stoiński}} пісаў пра існаваньне мазавецкага, рускага і літоўскага дыялектаў поруч з польскай мовай, разумеючы пад літоўскім дыялектам беларускую мову<ref name="Zaprudzki-2013"/>}} (XVI ст.), славацкага падарожніка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Даніэль Крман|Даніэля Крмана|uk|Даніел Крман}} і [[Пісар вялікі літоўскі|пісара вялікага літоўскага]] [[Удальрык Крыштап Радзівіл|Ўдальрыка Радзівіла]], які заклікаў да рэформы літоўскай граматыкі на фанэтычнай аснове (XVIII ст.)<ref name="Zaprudzki-2013">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 91—93.</ref>. Ён жа адзначае сярод тых, хто сьцьвярджаў, што ліцьвіны гаварылі на славянскай мове, апроч Гераніма Праскага, яшчэ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Паола Джовія Навакомскі|Паолу Джовію Навакомскага|uk|Паоло Джовіо}} і {{Артыкул у іншым разьдзеле|Конрад Геснэр|Конрада Геснэра|be|Конрад Геснер}}<ref name="Zaprudzki-2013-92">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 92.</ref>. Гісторык [[Андрэй Катлярчук]] зьвяртае ўвагу на тое, што гістарычных ліцьвінаў да шэрагу славянамоўных народаў таксама залічваў швэдзкі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёхан Гот Батвід||sv|Johannes Bothvidi}}{{Заўвага|{{мова-la|«Illyricam voco Linguam qua Sclavis, Croatis, Bohemis, Dalmatis, Polonis, Lithvanis, Russis, Muschovitis alias populi est communis»|скарочана}}}}<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 139, 142.</ref>, а першы [[Панславізм|панславіст]] [[Юры Крыжаніч]] пастанавіў у сваёй працы 1663 году: «''хачу выціснуць усіх іншаземцаў, узьнімаючы ўсіх дняпранаў, ляхаў, літоўцаў, сэрбаў, усякага, хто ёсьць сярод славянаў''»<ref>[[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 86.</ref>. Францускі палітык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Блез дэ Віжэнэр||pl|Blaise de Vigenère}} у сваім «Апісаньні Польскага Каралеўства» (1573 год) зазначаў пра жыхароў [[Падольле|Падольля]], што «''няма ніякага сумневу ў тым, што яны, падобна іншым, належаць да славянскага племені; бо і мова іхная, і норавы, і звычаі амаль тыя ж самыя, як у Русінаў, Валынян і Ліцьвінаў''»<ref>Блез де Виженер. [https://www.vostlit.info/Texts/rus14/Vizhener/text.phtml?id=395 Описание Польского Королевства] // Мемуары, относящиеся к истории Южной Руси. Вып. I (XVI ст.). — Киев, 1890.</ref>, падаваў прыклады славянскай мовы ліцьвінаў{{Заўвага|{{мова-fr|«le Bifons, que les Lithuaniens appellent Suber… Ellend est dict des Latins Alces, & des Polaques & Lituanies Loß»|скарочана}}<ref>La Description du royaume de Poloigne, et pays adiacens. — Paris, 1573. P. XXV—XXVI.</ref>}}, а таксама зазначаў пра Жамойць: «''толькі мова зусім не падобная, а таксама і тое, што там людзі тучнейшыя, ніж у Літве''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Toutefois il a esté tousiours fouz l'obeissance des Lithuaniens, & presque de mesmes façons de faire auec eux, sino que le langage n'est pas du tout semblable, & aussi que les personnes y sont de plus grande corpulence qu'e Lithuanie»|скарочана}}<ref>La Description du royaume de Poloigne, et pays adiacens. — Paris, 1573. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=58hWt2zphusC&q=Samogithie+Toutefois#v=snippet&q=Samogithie%20Toutefois&f=false P. XXVIII].</ref>}}. Далмацкі сьвятар і заснавальнік [[Паўднёваславянскія мовы|паўднёваславянскай]] гістарыяграфіі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Маўра Арбініч||hr|Mavro Orbini}} паведамляў у 1601 годзе, што «''русіны і ліцьвіны, асабліва ў гарадох, і сёньня прытрымліваюцца звычая хлопаць у далоні падчас танцу, прыпяваючы „Ладоні“''»{{Заўвага|{{мова-it|«Li Russi, e Lituani, massime nelle ville, ancor hoggi hano per costume, che mentre ballano, e percuotono una mano con l’altra, cantando replicano Ladone»|скарочана}}<ref>Il regno de gli Slavi, hoggi corrottamente detti Schiavoni. — Pesaro, 1601. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Fx3OntcdUkQC&q=Ladone#v=snippet&q=Ladone&f=false P. 54].</ref>}}, а саміх ліцьвінаў ён далучаў да славянскіх народаў<ref>Il regno de gli Slavi, hoggi corrottamente detti Schiavoni. — Pesaro, 1601. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=seZlAAAAcAAJ&q=Lituani+pur+natione+Slaua+#v=snippet&q=Lituani%20pur%20natione%20Slaua&f=false P. 8, 54].</ref>. Нямецкі пісьменьнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Якаб Борніц||en|Jakob Bornitz}} зазначаў у сваёй кнізе (1625 год): «''Іншыя народы, апроч германцаў, таксама ўжываюць напой зь мёду, які па-народнаму называецца Medonen, напрыклад, Мёд [Meth] у ліцьвінаў, русінаў, маскавітаў, палякаў''»{{Заўвага|{{мова-la|«Alii populi praeter Germanos utuntur etiam potu consecto ex melle, vulgo „Medonen“ vocant, „Meth“ puta Lithvani, Rutheni, Moscovitae, Poloni»|скарочана}}<ref>Tractatus politicus de rerum sufficientia in Rep. & Civitate procuranda. — Francofurti, 1625. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Aw1lAAAAcAAJ&q=Rutheni#v=snippet&q=Rutheni&f=false P. 96—97].</ref>}}. Нямецкі дыплямат {{Артыкул у іншым разьдзеле|Яган Георг Корб||ru|Корб, Иоганн Георг}} у дзёньніку свайго падарожжа 1698 году ў Масковію праз [[Прусія|Прусію]], Жамойць і Літву (у тым ліку сталіцу Вільню) пры апісаньні [[Жодзін]]а адзначыў, што свае заезныя двары ліцьвіны называюць «круг»<ref>Корб И. Г. Дневник путешествия в Московию. — СПб., 1906. [https://books.google.by/books?id=erw6AQAAMAAJ&pg=PA28&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi_68Pqj8LzAhVwRfEDHW48B7I4KBDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&f=false С. 28].</ref> ({{мова-la|«Diversoria sua Lithuani Krug appellant»|скарочана}}<ref>Korb J. G. Diarium itineris in Moscoviam perillustris ac… — Vienna, 1698. [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/55809-korb-j-g-diarium-itineris-in-moscoviam-perillustris-ac-ignatii-christophor-nobilis-domini-de-guarient-rall-ab-romanorum-imperatore-leopoldo-i-ad-tzarum-et-magnum-moscoviae-ducem-petrum-alexiowicium-anno-1698-vienna-1698#mode/inspect/page/38/zoom/4 P. 26].</ref>). На выдадзенай у 1690 годзе ў [[Вэнэцыянская рэспубліка|Вэнэцыі]] мапе Вялікага Княства Літоўскага падаваліся варыянты назваў асобных мясьцінаў на розных мовах, дзе для Вільні з пазнакай «''Lit''» (на літоўскай мове) падавалася славянская беларуская назва «Віленскі [горад, замак]» («Wilenski»)<ref name="Briedis-2009"/>. [[Файл:Udalryk Kryštap Radzivił. Удальрык Крыштап Радзівіл (1742-47).jpg|значак|[[Удальрык Крыштап Радзівіл|Удальрык Радзівіл]]]] У канцы XVII — пачатку XVIII ст. у сваіх неапублікаваных лацінамоўных курсах філязофіі шэраг кіеўскіх прафэсараў называлі беларускую мову «літоўскай» — ''Lit(h)uanica''<ref name="Zaprudzki-2013-92"/>. У падрыхтаваным у гэты ж час на паўднёвай [[Чарнігаў]]шчыне або на паўночнай [[Палтава|Палтаўшчыне]] зборніку вершаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Кліменці Зіноўіў|Кліменція Зіноўіва|uk|Зіновіїв Климентій}} беларуская мова таксама называецца літоўскай: «''О теслях або теж о плотника(х) по моско(в)скии(и): а о дейлидах по лито(в)ски(и)''»<ref name="Zaprudzki-2013-92"/>. У дакумэнтах Чарнігаўскай кансысторыі і [[Гетманшчына|Гетманшчыны]] (1735<ref>Тиханов Н. Н. Брянский говор // Сборник отделения русского языка и словесности Императорской академии наук. Т. 76. — СПб., 1904. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=C8MzAQAAMAAJ&dq=%22%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D1%8C+%D0%BF%D0%BE+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83%22&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83#v=snippet&q=%22%D0%BF%D0%BE%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83%22%20%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false С. 119].</ref>, 1761<ref>Древности. Т. 1, вып. 3. — М., 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=vb4KAAAAIAAJ&dq=%D0%BF%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83&f=false С. 37].</ref> і 1765<ref>Ділова документація Гетьманщини XVIII ст.: 3б. документів. — К., 1993. С. 200.</ref> гады) адзначалася пра [[ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў (беларусаў) Севершчыны]], што тыя «''гавораць па-літоўску''». У дакумэнце 1637 году, укладзеным у [[Бранск]]у, упамінаецца жыхар [[Канстантынопаль|Канстантынопалю]] ([[Асманская імпэрыя]]) пад турэцкім імём Рэзван, які «''…был литвин и взят в полон в турки… …родом литвин… …а по литовску зовут ево Ондрюшкам''»<ref>Труды Саратовской ученой архивной комиссии. Вып. 29. — Саратов, 1912. [https://books.google.by/books?id=XztDAAAAIAAJ&pg=RA1-PA66&dq=%22%D0%BF%D0%BE+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwif44b-sbD6AhUSzKQKHWQgA3kQ6AF6BAgLEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83&f=false С. 66]—68.</ref>. Паводле выдадзенай у 1899 годзе ў Вільні працы гісторыка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Венядзікт Плашчанскі|Венядзікта Плашчанскага|uk|Площанський Венедикт Михайлович}}, за часамі Рэчы Паспалітай дакумэнты на беларускай мове, якія паходзілі зь Літвы, ва Ўкраіне азначалі як пісаныя літоўскай мовай ({{мова-la|st. et idiom. lithuanico|скарочана}})<ref>Площанский В. М. Прошлое Холмской Руси. — Вильна, 1899. [https://books.google.by/books?id=s6vZ3kR-LJwC&pg=RA1-PA95&dq=idiom+lithuanico&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjp9s7CqoT2AhVR_rsIHe75DucQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=idiom%20lithuanico&f=false С. 95].</ref>. Апроч таго, ліцьвіны — беларусы, якія размаўляюць на роднай беларускай мове — сталі трывалым кампанэнтам украінскіх [[інтэрмэдыя]]ў XVIII стагодзьдзя<ref>Кабржыцкая Т., Рагойша У. [https://web.archive.org/web/20211023162716/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/92798/1/%D0%A2%D0%B0%D1%86%D1%86%D1%8F%D0%BD%D0%B0%20%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B6%D1%8B%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F,%20%D0%A3%D1%81%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%20%D0%A0%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B9%D1%88%D0%B0%20%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%20%D1%84%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%20%D0%B2%D0%B0%20%D1%9E%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85%20%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%D1%85%20%D0%A5V%D0%86%D0%86%D0%86%20%D1%81%D1%82..pdf Беларускі фальклор ва ўкраінскіх інтэрмедыях ХVІІІ ст.] // Фалькларыстычныя даследаванні. Кантэкст. Тыпалогія. Сувязі: зб. арт. Вып. 4 / пад нав. рэд. Р. Кавалёвай, В. Прыемка. — {{Менск (Мінск)}}: Бестпрынт, 2007. C. 206.</ref>, напісаных навукоўцам і пісьменьнікам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мітрафан Даўгалеўскі|Мітрафанам Даўгалеўскім|uk|Довгалевський Митрофан}}<ref>Rozprawy Wydziału Filologicznego. T. 14, 1891. [https://books.google.by/books?id=8-AfAAAAIAAJ&pg=PR18&dq=Litwin+czy+Bia%C5%82orusin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiy6pD_-t7zAhXJ-aQKHQ-EAPcQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=Litwin%20czy%20Bia%C5%82orusin&f=false S. XVIII].</ref> (які, магчыма, меў беларускае паходжаньне<ref name="Kabrzyckaja-2007">Кабржыцкая Т., Рагойша У. Феномен часу: драматургія Кіева-Магілянцаў як выява ўкраінска-беларускай культурнай супольнасці // Беларусь і беларусы ў прасторы і часе: зборнік да 75-годдзя прафесара Адама Мальдзіса / Грамадскае аб’яднанне «Міжнародная асацыяцыя беларусістаў», Польскі інстытут у Мінску. — {{Менск (Мінск)}}, 2007. С. 140―151</ref>), прафэсарам [[Кіева-Магілянская акадэмія|Кіеўска-Магілянскай акадэміі]] будучым [[магілёў]]скім япіскапам [[Георгі (Каніскі)|Георгіем (Каніскім)]] ды іншымі аўтарамі<ref>Гудзій М. [http://litopys.org.ua/ukrinter/int02.htm Українські інтермедії XVII—XVIII ст.] — Київ, 1960.</ref>. Выдадзены ў 1688 годзе «Геаграфічны слоўнік» {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эдмунд Богун|Эдмунда Богуна|en|Edmund Bohun}} паведамляў, што Літву мясцовыя жыхары (якіх аўтар адрозьніваў ад палякаў) называюць «Litwa»{{Заўвага|{{мова-en|«Lithuania, …called by the inhabitants, Litwa»|скарочана}}}}, а яе галоўныя месты — гэта [[Браслаў]], [[Берасьце]], [[Горадня]], [[Менск]], [[Магілёў]], [[Наваградак]], [[Полацак]], [[Трокі]], [[Вільня]] і [[Віцебск]]<ref>A Geographical Dictionary, Representing the Present and Ancient Names of All the Countries, Provinces, Remarkable Cities …: And Rivers of the Whole World: Their Distances, Longitudes and Latitudes. — London, 1688. [https://books.google.by/books?id=9AlmAAAAcAAJ&pg=PA72-IA284&dq=lithuanie+poloczk+witebsk&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiMiN693cn8AhUGzaQKHUS7CsA4ChDoAXoECAwQAg#v=onepage&q=lithuanie%20poloczk%20witebsk&f=false P. 71—72].</ref>. А ў 1693 годзе ў [[Лёндан]]е пабачыла сьвет ангельскамоўнае выданьне энцыкляпэдыі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Le Grand Dictionnaire historique|«Le Grand Dictionnaire historique»|en|Le Grand Dictionnaire historique}}, дзе таксама значылася, што жыхары Літвы называюць яе «Litwa» і што мова Літвы — славянскі дыялект ({{мова-en|«Lithuania <…> called by the inhabitants, Litwa; <…> Their language is a dialect of the Sclavonick»|скарочана}})<ref>Bohun E. A Geographical Dictionary, representing the present and ancient names of all the countries, provinces, remarkable cities … of the whole world … With a short historical account of the same, etc. — London, 1693. [https://books.google.by/books?id=ag5mAAAAcAAJ&pg=PA234&dq=lithuanians+litwa+language&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiTm4DC_8fzAhWgSvEDHe4NBJ84UBDoAXoECAsQAg#v=onepage&q=lithuanians%20litwa%20language&f=false P. 234].</ref>. У выдадзеным у Лёндане 34-м томе калектыўнай навуковай працы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Universal History (1747—1768)|«Universal History»|en|Universal History (Sale et al)}} (1762 год) зазначалася, што Літву карэнныя яе жыхары называюць «Litwa» ({{мова-en|«…Lithuania, called Litwa by the natives»|скарочана}})<ref>The Modern Part of an Universal History. Vol. XXXIV. — London, 1762. P. 409.</ref>, а таксама што Літва мяжуе з [[Расея]]й, [[Інфлянты|Інфлянтамі]], [[Валынь]]ню, [[Чырвоная Русь|Чырвонай Русьсю]], [[Польшча]]й, [[Падляшша]]м, [[Прусія]]й і [[Жамойць|Жамойцю]]<ref>The Modern Part of an Universal History. Vol. XXXIV. — London, 1762. P. 410.</ref>. Падобныя памежныя рэгіёны (з удакладненьнем у выглядзе Малой Польшчы — замест Чырвонай Русі і Польшчы) пазначаліся ў выдадзеным у [[Пэрт (Шатляндыя|Пэрце]] 13-м томе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Encyclopædia Perthensis|«Encyclopædia Perthensis»|en|Encyclopædia Perthensis}} (1806 год{{Заўвага|Перавыдаваўся ў Лёндане ў 1807 годзе і ў [[Эдынбург]]у ў 1816 годзе}}), дзе таксама адзначалася назва «Litwa» і тое, што мова Літвы — славянскі дыялект ({{мова-en|«Lithuania, or Litwa <…> The language is a dialect of the Sclavonic»|скарочана}})<ref>Encyclopaedia Perthensis; or, Universal dictionary of Knowledge. Vol. XIII. — London, 1806. P. 285.</ref>. А выдадзены ў 1765 годзе «Ўнівэрсальны гандлёвы слоўнік» францускага эканаміста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жак Савары дэ Брулён|Жака Савары дэ Брулёна|en|Jacques Savary des Brûlons}} паведамляў, што «''Літва: на літоўскай мове Litwa, <…> Вільня…: …на літоўскай мове Wilenski''»<ref>Bruslons J. S. Dictionnaire universel de commerce. — Copenhague, 1765. [https://books.google.by/books?id=P4ZdAAAAcAAJ&pg=PA573&dq=%22en+Lithuanien+Litwa%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj3uv6u3Mz8AhVD3qQKHeYVBNIQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22en%20Lithuanien%20Litwa%22&f=false P. 574]—575.</ref>. Таксама выдадзеная ў 1767 годзе энцыкляпэдыя нямецкага лексыкографа і эканаміста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Карл Гюнтэр Людовічы|Карла Гюнтэра Людовічы|en|Carl Günther Ludovici}} сьведчыла, што «''Літва, у літоўскай мове Litwa''»<ref>Ludovici C. G. Eröffnete Akademie der Kaufleute. — Liepzig, 1767. [https://books.google.by/books?id=ZV8UbjqzfeEC&pg=PA1509&dq=litwa+litawia&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjVysrkhs38AhWrhv0HHRNbDCkQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=litwa%20litawia&f=false S. 1509].</ref>{{Заўвага|Таксама знакамітая француская Энцыкляпэдыя ў артыкуле «Літва» (''Lithuanie'') пісала<ref>[[wikisource:fr:L’Encyclopédie/1re édition/LITHUANIE|Lithuanie]] // L’Encyclopédie, 1re éd. T. 9. — Neufchastel, 1765. P. 591—592).</ref>: «''Сучасная Літва абыймае дзевяць ваяводзтваў: а ўласна ваяводзтвы Вільні, Трокаў, Менску, Наваградку, Берасьця, Кіева, Амсьціслава, Віцебску і Полацку. Літва мае тытул вялікага княства, бо яна ўлучае ў сябе асобныя княствы, вельмі старажытныя <…> Там размаўляюць славянскай мовай, але вельмі перакручанай» ({{мова-fr|«On y parle la langue Esclavonne, mais fort corrompue»|скарочана}})}}. [[Файл:Disputatio medica inauguralis de Plica Polonica, Lithvanice Koltun, Polonice Gozdziec (1723).jpg|значак|Вокладка кнігі навукоўца Рэчы Паспалітай {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ян Фрыдэрык Бахстрам|Яна Фрыдэрыка Бахстрама|pl|Johann Bachstrom}}: «Уступны мэдычны дыспут пра Plica Polonica, па-літоўску Kołtun, па-польску Goździec», 1723 г.]] У прадмове да выдадзенай у 1704 годзе кнігі «Лексикон треязычный», аднаго з галоўных слоўнікаў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]], пісьменьнік і перакладнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фёдар Палікарпаў-Арлоў|Фёдар Палікарпаў-Арлоў|ru|Поликарпов-Орлов, Фёдор Поликарпович}}{{Заўвага|У рэдагаваньні і дапаўненьні «Лексикона треязычного» бралі ўдзел ураджэнец Рэчы Паспалітай {{Артыкул у іншым разьдзеле|Стэфан (Яворскі)||uk|Стефан (Яворський)}} і выпускнік Кіеўскай духоўнай акадэміі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Рафаіл (Краснапольскі)||uk|Рафаїл (Краснопольський)}}, а пры складаньні гэтага слоўніка Фёдар Палікарпаў-Арлоў карыстаўся рукапісным беларуска-лацінска-польскім слоўнікам XVII ст.<ref>Сперанский М. Н. Один из источников «Триязычного лексикона» Федора Поликарпова — рукописный белорусско-латинско-польский словарь XVII в. // Из истории русско-славянских литературных связей. — М., 1960. С. 205, 209.</ref>}} адзначыў літоўскую мову сярод славянскіх: «''Вместо же языка еврейскаго наш предпоставихом славенский, яко поистинне отца многих языков благоплоднейша. Понеже от него аки от источника неизчерпаема, прочиим многим произыти языком, сиречь польскому, чешскому, сербскому, болгарскому, литовскому, малороссийскому, и иным множайшым, всем есть явно''»<ref>Поликарпов-Орлов Ф. П. Лексикон треязычный, сиречь речений славенских, еллиногреческих и латинских сокровище. — Москва, 1704. [https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_004091708?page=9&rotate=0&theme=white]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Польскі езуіт, натураліст і фізіёграф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Габрыэль Жанчынскі||pl|Gabriel Rzączyński}} пісаў у 1721 годзе, што матэрыялы з драўніны дуба (а менавіта бочкі) палякамі мянуюцца «''Klepki''», а дошкі, зь якіх яны робяцца, завуцца ў ліцьвінаў [[Ванчас|«''Wanczos''»]], у немцаў «''Eichenebolen''» і ў [[Батавы|батаваў]] «''Planken''»<ref>Rzączyński G. Historia naturalis curiosa Regni Poloniae, Magni Ducatus Lithuaniae, annexarumque; Provinciarum, in tractatus XX divisa. — Сандамір, 1721. [https://archive.org/details/bub_gb_C_OVohJo2m4C/page/n204/mode/1up?q=Vanczos P. 187].</ref>. Навуковец [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ян Фрыдэрык Бахстрам||pl|Johann Bachstrom}} адзначыў на вокладцы выдадзенай у 1723 годзе кнігі, што {{мова-la|Plica Polonica|скарочана}} — гэта «''па-літоўску [[каўтун]]''» ({{мова-la|Lithvanice Koltun|скарочана}}). Таксама францускі прафэсар мэдыцыны {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жан Аструк||en|Jean Astruc}} у 1743 годзе (гэтая праца перавыдавалася ў 1755<ref>Astruc J. Traité des maladies vénériennes. T. 1. — Paris, 1755. [https://books.google.by/books?id=wla8PkLD8r8C&pg=PA345&dq=Koltun+Lithuanien&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwielamPtc78AhWeg_0HHUr8Dh8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Koltun%20Lithuanien&f=false P. 345].</ref> і 1773<ref>Astruc J. Traité des maladies vénériennes. T. 1. — Paris, 1773. [https://books.google.by/books?id=i7oscuxk3EoC&pg=PA304&dq=Koltun+Lithuanien&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwihh8-4uM78AhUP7KQKHYo1DyUQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=Koltun%20Lithuanien&f=false P. 304].</ref> гадох) зазначаў, што «''каўтун, у літоўскай мове Koltun''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Gozdziec en Polonois, signifie un Cloud, & Koltun en Lithuanien»|скарочана}}}}<ref>Traité des maladies vénériennes. T. 1. — Paris, 1743. [https://archive.org/details/b33021156_0001/page/344/mode/2up?q=%22en+Lithuanien%22 P. 345].</ref>, а таксама ў сваёй кнізе на лацінскай мове, выдадзенай у 1768 годзе: «''Koltun — літоўская назва для'' {{мова-la|Plica|скарочана}}»{{Заўвага|{{мова-la|«Koltun, hoc eft, Paxillus, nomen Lithuanicum Plicæ»|скарочана}}}}<ref>Astruc J. De morbis venereis libri novem. — Neapoli, 1768. [https://books.google.by/books?id=li9QR0lQ1SUC&pg=PA408#v=onepage&q&f=false P. 408].</ref>, «''koltun у літоўскай мове значыць'' {{мова-la|Paxillum|скарочана}}»{{Заўвага|{{мова-la|«Koltun, lithuanice Paxillum significant»|скарочана}}}}<ref>Astruc J. De morbis venereis libri novem. — Neapoli, 1768. [https://books.google.by/books?id=li9QR0lQ1SUC&pg=PA408#v=onepage&q=lithuanice&f=false P. 69].</ref>. Першы прафэсійны расейскі літаратар {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Сумарокаў||ru|Сумароков, Александр Петрович}} (1717—1777), прыводзячы назвы зямлі на розных мовах, зазначаў: «''По Трансильвански Йерде : по Персидски Земин : а о Славенском, Польском и Литовском и поминать не чево; ибо сии языки теже, что и наш''»<ref>Полное собрание всех сочинений в стихах и прозе покойного действительного статского советника, ордена св. Анны кавалера и Лейпцигского ученого собрания члена, Александра Петровича Сумарокова. Ч. X. — Москва, 1782. [https://books.google.by/books?id=33NdAAAAcAAJ&pg=PA128&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj1uraa38DzAhWoQ_EDHcgPAFo4tAEQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 128].</ref>. Нямецкі гісторык і мовазнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Готліб Зыгфрыд Баер||ru|Байер, Готлиб Зигфрид}} у сваёй працы «Geographia Russiae» (1747 год) зазначаў, што «''[[люцічы|вільцы]] — на літоўскай мове ваўкі''»{{Заўвага|{{мова-la|«Vilzi Lithuana lingua Lupi»|скарочана}}}}<ref>Commentarii Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae. T. X. — Petropoli, 1747. [https://books.google.by/books?id=1wBlAAAAcAAJ&pg=PA371&dq=GEOGRAPHIA+RVSSIAE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjP5__w08z8AhUJMewKHT7zDHEQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=vilzi%20Lithuana%20lingua%20&f=false P. 397].</ref>. Францускі лекар і натураліст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Люі Даніэль Арно дэ Наблевіль||fr|Louis Daniel Arnault de Nobleville}} у сваёй кнізе «Натуральная гісторыя жывёлаў» (1757 год) пісаў, што «''лось… у польскай, у літоўскай і ў рускай мовах — Loss або Lozzi''»<ref>Nobleville A. Histoire naturelle des animaux. — Paris, 1757. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tJ5E7CRUbtQC&dq=%22en+Lithuanien%22&q=lozzi#v=onepage&q=Ruffien&f=false P. 163].</ref>. Народжаны на [[Лідзкі павет|Лідчыне]] гісторык-археограф [[Мацей Догель]] у сваёй працы «Limites regni Poloniae & magni ducatus Litvaniae» (1758 год) пры апісаньні выгляду межавога знаку Вялікага Княства Літоўскага на граніцы з Маскоўскай дзяржавай зазначаў, што той «''па-літоўску''» называецца [[капец]] (''kopiec'')<ref>Dogiel M. Limites regni Poloniae & magni ducatus Litvaniae. — Vilane, 1758. [https://books.google.by/books?id=vb9KrnwvrboC&pg=PA89&dq=%22litewsku+kopiec%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiDsIqwtob9AhX0nf0HHcjRAAQQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22litewsku%20kopiec%22&f=false S. 89].</ref>. Выдадзены ў друкарні {{Артыкул у іншым разьдзеле|Замойская акадэмія|Замойскай акадэміі|pl|Akademia Zamojska}} «Каляндар польскі і рускі на рок панскі 1765», у пачатку якога зьмяшчалася прысьвячэньне [[Кухмістар вялікі літоўскі|кухмістру вялікаму літоўскаму]] [[Міхал Вяльгорскі|Міхалу Вяльгорскаму]] і ягонай жонцы Альжбеце з [[Агінскія|Агінскіх]], падаваў наступнае тлумачэньне да сельскагаспадарчай інфармацыі: «''hreczki (па-русінску), gryki (па-нямецку) альбо greczychy (па-літоўску)''»<ref>Estreicher K. Bibliografia polska. T. 15. — Kraków, 1897. [https://archive.org/details/bibliografiapols15estre/page/396/mode/2up?q=litewsku S. 396].</ref>. У камэнтарах да выдадзенага ў 1773 годзе францускага перакладу «Натуральнай гісторыі» {{Артыкул у іншым разьдзеле|Плініюс Старэйшы|Плініюса Старэйшага|be|Пліній Старэйшы}} адзначалася, што «''byl на [[Флямандзкая мова|флямандзкай мове]] значыць сякера, біла''{{Заўвага|[[Тлумачальны слоўнік беларускай мовы]] дае адным з значэньняў „''назва ўдарных частак прыладаў і машынаў''“, а [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы]] выводзіць беларускае „біла“ ад славянскага ''biti'' (біць), якое параўноўвае з [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкім]] bīhal 'сякера'}} [bila] ''на літоўскай мове значыць тое ж самае''»{{Заўвага|{{мова-fr|«car byl en Flamand, signifie une hache; bila, en Lithuanien, signifie la même chose»|скарочана}}}}<ref>Histoire naturelle de Pline traduite en françois. T. 6. — Paris, 1773. [https://books.google.by/books?id=JeyFTzG771cC&pg=PA134&dq=%22en+Lithuanien%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipvNe838z8AhXsy7sIHRIzCwE4FBDoAXoECAcQAg#v=onepage&q&f=false P. 134].</ref>. Гішпанскі езуіт і філёляг {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ларэнца Гервас||en|Lorenzo Hervás}} у 1784 годзе зазначаў, што «''літоўская мова вельмі падобная да польскай''» ({{мова-it|«il Lituano è molto affine a Polacco»|скарочана}}), а сам пералічваў яе як гаворку славянскай («ілірыйскай») мовы<ref>Catalogo delle lingue conosciute e notizia della loro affinita', e diversita'. — Cesena, 1784. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XQsJAAAAQAAJ&q=Lituano#v=snippet&q=Lituano&f=false P. 158—160].</ref>. Апошні кароль Рэчы Паспалітае [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] (які менаваў сябе «радавітым ліцьвінам») падчас наведваньня [[Нясьвіж]]у ў 1784 годзе зьвярнуўся да [[Караль Станіслаў Радзівіл «Пане Каханку»|Караля Станіслава Радзівіла]] «па-просту»: «''Пане гаспадару, каж віна даці, штоб у тваёй хаце ліха ня знаці''»<ref>Tyszkiewicz E. Nasze strony. Obrazek litewski. — Kraków, 1871. S. 15.</ref>. На [[Чатырохгадовы Сойм|Чатырохгадовым Сойме]] 1788—1792 гадоў віленскі земскі судзьдзя [[Тадэвуш Корсак]] прамаўляў «''зь літоўскім акцэнтам''», які ўражваў палякаў<ref>Юргайціс, Р. Парламенцкая дзейнасць паслоў з віленскага сойміка ў сойме Рэчы Паспалітай у 1717—1793 гг. // [[ARCHE Пачатак]]. 2011, № 6 (105). С. 109.</ref>. У канцы XVIII ст., ужо [[Расейская акупацыя Беларусі|за часамі расейскага панаваньня]], беларуская мова працягвала называцца літоўскай. Гэтак, прызначаны кіраваць новаўтворанай [[Менская япархія|Менскай япархіяй]] [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Урадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] [[Віктар Садкоўскі]], адданы гаспадыні [[Кацярына ІІ|Кацярыне ІІ]], пагражаў мясцовым прэзьбітэрам на [[Слуцак|слуцкім]] эпархіяльным зборы: «''Ja was skoreniu, zniszczu, sztob i jazyka nie było waszoho proklatoho litowskoho i was samych, ja was u zsyłki pozasyłaju, albo u sołdaty pooddaju, a swoich z zakordonu ponawożu''»<ref>Sakowicz E. Kościół prawosławny w Polsce w epoce Sejmu Wielkiego 1788—1792. — Warszawa, 1935. S. 79.</ref><ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-235">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 235.</ref><ref>{{Літаратура/Русіфікацыя: царская, савецкая, прэзыдэнцкая (2010)|к}} С. 5.</ref><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-325"/>. У 1806 годзе расейскі царкоўны гісторык, археограф і бібліёграф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Яўген (Балхавіцінаў)||ru|Евгений (Болховитинов)}}, камэнтуючы ў сваім «Гістарычным слоўніку аб расейскіх пісьменьніках» сьцьверджаньне [[Шыман Старавольскі|Шымана Старавольскага]] пра зробленыя [[Ян з Глогава|Янам з Глогава]] (настаўнікам [[Францішак Скарына|Францішка Скарыны]]{{Заўвага|Існуе вэрсія, што Францішак Скарына мог працягнуць і выдаць пераклад, распачаты яго настаўнікам Янам з Глогава<ref>Владимировас Л. Всеобщая история книги: Древний мир. Средневековье. Возрождение. — М.: Книга, 1988. С. 201.</ref>}}) пераклады кнігаў бібліі на «славянскую мову» — мову Вялікага Княства Літоўскага<ref>Яцухна В. Скарыназнаўчая спадчына Вацлава Ластоўскага // Спадчына Скарыны: да 500-годдзя беларускага кнігадрукавання : зб. навуковых артыкулаў : у 2 ч. Ч. 1 / рэдкал. : А. Ермакова (гал. рэд.) [і інш] ; М-ва адукацыі Рэспублікі Беларусь, Гомельскі дзярж. ун-т імя Ф. Скарыны. — Гомель : ГДУ імя Ф. Скарыны, 2017. С. 61.</ref> — адзначаў, што той напраўду перакладаў іх на літоўскую мову{{Заўвага|{{мова-ru|«Но оба они ошибаются по незнанию подлинного Словянского языка. Потому что Глоговенский переводил упомянутые книги не на Славянский, а на Литовский язык, на коем они и напечатаны в Кракове»|скарочана}}}}<ref>Друг просвещения. Ч. 1, 1806. [https://books.google.by/books?id=WCloAAAAcAAJ&pg=PA100&dq=%D0%B3%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjZ_7LQhoz0AhWsR_EDHamUA3oQ6AF6BAgCEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A&f=false С. 100].</ref>. Гэты ж аўтар у іншым сваім слоўніку (1827 год) азначаў «Катэхізіс вялікі» [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]] як ад пачатку «напісаны на літоўскай мове» ({{мова-ru|«писанный <…> на Литовском языке»|скарочана}})<ref> Словарь исторический о бывших в России писателях духовного чина греко-российской церкви. Т. 2. — СПб., 1827. [https://books.google.by/books?id=M91dAAAAcAAJ&pg=PA4&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%A3%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiGi9bxzY30AhU1SPEDHTyUCsI4lgEQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%A3%22&f=false С. 4].</ref>, такое азначэньне гэтага выданьня як укладзенага «на літоўскай мове» даў яшчэ ў 1822 годзе расейскі выдавец і філёляг {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікалай Грэч||be|Мікалай Іванавіч Грэч}}{{Заўвага|{{мова-ru|«Зизаний сочинил еще на Литовском языке большой Катихизис»|скарочана}}}}<ref>Опыт краткой истории руской литературы. — СПб., 1822. [https://books.google.by/books?id=kMFLAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 62].</ref>. У выдадзенай у [[Харкаў|Харкаве]] працы «Найноўшы нарыс правілаў расейскай граматыкі»<ref>Новейшее начертание правил Российской грамматики, на началах всеобщей основанных. — Харьков, 1810. С. 28.</ref> (1810 год) {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Арнатоўскі||uk|Орнатовський Іван}} называў беларусаў літоўцамі і сьцьвярджаў, што «''паўночна-заходняя частка Расеі запазычыла многа словаў, а яшчэ больш канчаткаў, уласьцівых мове літоўцаў''»<ref name="Zaprudzki-2013-96">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 96.</ref>. У [[бэрлін]]скім патэнце прускага караля [[Фрыдрых Вільгельм II|Фрыдрыха Вільгельма II]] (1797 год), які прызначаўся жыхарам [[Падзелы Рэчы Паспалітай|анэксаваных тэрыторыяў Рэчы Паспалітай]] (у тым ліку [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскага павету]] ВКЛ) і тычыўся «''польскіх і літоўскіх да гэтых часоў дзейных правоў, статутаў і канстытуцыяў''», зазначалася, што вытрымка з адпаведных крыніцаў права, калі яна «''на польскай або літоўскай мове была напісаная''» ({{мова-de|«in der Polnischen oder Litthauischen Sprache abgesasst ist»|скарочана}}, {{мова-pl|po Polsku lub po Litewsku napisana była|скарочана}}), мае мець нямецкі або лацінскі пераклад<ref>Novum Corpus Constitutionum Prussico-Brandenburgensium Praecipue Marchicarum, Oder Neue Sammlung Königl. Preußl. und Churfürstl. Brandenburgischer, sonderlich in der Chur- und Marck-Brandenburg, Wie auch andern Provintzien, publicirten und ergangenen Ordnungen, Edicten, Mandaten, Rescripten, Von 1796, 1797, 1798, 1799 und 1800. — Berlin, 1801. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10490389?page=588,589&q=Litewfku S. 1131—1134, 1151—1154]</ref>. У 1807 годзе нямецкі географ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Георг Гасэль||ru|Гассель, Георг}} у сваёй працы пра Расейскую імпэрыю<ref>Hassel H. Statistischer Abriss des Russischen Kaisertums nach seinen neuesten politischen Beziehungen. — Nürnberg — Leipzig, 1807. [https://books.google.by/books?id=irZfAAAAcAAJ&pg=PA92&dq=lithauer+sklaverei&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi-yPTizM78AhWE87sIHezVCFEQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=lithauer%20sklaverei&f=false S. 92].</ref> пісаў пра славянскі народ ліцьвінаў (літоўцаў), праваслаўных, якія жылі сярод палякаў у Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай і Віцебскай губэрніях і зазначаў, што яны карыстаюцца сваёй асобнай мовай<ref name="Zaprudzki-2013-95">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 95.</ref>. Ангельскі падарожнік Робэрт Джонстан адзначаў у дзёньніку сваёй вандроўкі Расейскай імпэрыяй, выдадзеным у 1815 годзе, што «''старажытная Літва''» пачынаецца ад мястэчка [[Ляды (Дубровенскі раён)|Лядаў]]<ref>Johnston R. Travels Through Part of the Russian Empire and the Country of Poland. — New York, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3n1CP801ukAC&dq=%22native+lithuanians+generally%22&q=%22native+lithuanians%22#v=onepage&q=liadi%20lithuania&f=false P. 328].</ref>, мясцовых сялянаў ён апісваў як «''карэнных літоўцаў''»<ref>Johnston R. Travels Through Part of the Russian Empire and the Country of Poland. — New York, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3n1CP801ukAC&dq=%22native+lithuanians+generally%22&q=%22native+lithuanians%22#v=snippet&q=%22native%20lithuanians%22&f=false P. 332].</ref>, а мясцовую мову называў «''літоўскім дыялектам''»<ref>Johnston R. Travels Through Part of the Russian Empire and the Country of Poland. — New York, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3n1CP801ukAC&dq=%22native+lithuanians+generally%22&q=%22native+lithuanians%22#v=onepage&q=lithuanian%20dialect&f=false P. 348].</ref>. [[Адам Міцкевіч]] (1798—1855), які паводле сьведчаньня свайго сучасьніка Максымільяна Маркса, размаўляў з каханай Марыляй Верашчакай па-беларуску, а свае першыя вершы, не напісаныя, а агучаныя ўслых, прамаўляў па-беларуску<ref>Корбут В. [https://www.polskieradio.pl/396/8226/Artykul/2810981,%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%81-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D1%8B%D1%9E-%D1%88%D1%82%D0%BE-%D0%9C%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87-%D1%81%D0%B2%D0%B0%D0%B5-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F-%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B-%D1%81%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%83 Маркс сведчыў, што Міцкевіч свае першыя вершы складаў па-беларуску], [[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]], 23 верасьня 2021 г.</ref>, і паводле гісторыка беларускай літаратуры [[Мікола Хаўстовіч|Міколы Хаўстовіча]], зрэдку называў мову сваіх твораў «ліцьвінскай»<ref>Хаўстовіч М. Наш Міцкевіч // XIX стагоддзе: Навукова-літаратурны альманах. Кн. 1. — {{Менск (Мн.)}}: БДУ, 2000. С. 3.</ref>, клапаціўся пра захаваньне і перадачу дзецям мясцовага вымаўленьня<ref>[[Станіслаў Станкевіч (кнігар)|Станкевіч С.]] Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі. — Вільня, 2010. С. 201.</ref>: {{Цытата|…няраз слухаючы нас, ён уздыхаў, што ў нас бясколерны, чужаземскі акцэнт. Ён бы хацеў чуць з нашых вуснаў мову сьпеўную, літоўскую, якая была яму мілейшая за ўсё. {{арыгінал|pl|…nieraz słycząc nas mówiących, wzdychał, że mamy akcent bezbarwny, cudzoziemski. On byłby chciał słyczeć w naszych ustach tę mowę spewną, litewską, która nadewszystko była mu miłą.}} |Gorecka A. Wspomnienia o Adamie Mickiewiczu. — Kraków, 1897. S. 76.}} У апублікаванай у 1840 годзе аповесьці «Панна Кацярына», дзе беларускамоўны селянін называе сябе ліцьвінам<ref name="Tygodnik Literacki-51-1840"/>, адзначалася, што іншыя народы пазнаюць ліцьвінаў паводле іх «''сьпеўнай мовы''»<ref name="Tygodnik Literacki-52-1840"/>. У кнізе «Ўспаміны яснавяльможнага пана Севярына Сапліцы, чашніка парнаўскага», напісанай выхаваным на [[Менскае ваяводзтва|гістарычнай Меншчыне]] [[Генрык Жавускі|Генрыкам Жавускім]], апавяданьне вядзецца ад імя «''прыроджанага ліцьвіна, [[Наваградак|наваградзкага]] [[Зямяне|зямяніна]]''», які наракае на тое, што ў час канфідэнцыйнай выправы праз [[Запароская Сеч|Запароскую Сеч]] да крымскага хана сын [[менск]]ага чашніка Міхал Ратынскі размаўляў «''па-літоўску''»<ref>Rzewuski H. Pamiątki pana Seweryna Soplicy, cześnika parnawskiego. — Lipsk, 1868. [https://books.google.by/books?id=WrwaAAAAYAAJ&pg=PA187&dq=%22ci%C4%85gle+z+litewska+co%C5%9B%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi9gYyusLqEAxUvg_0HHYdVC6EQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22ci%C4%85gle%20z%20litewska%20co%C5%9B%22&f=false S. 187].</ref> (г. зн. па-беларуску<ref>[https://pawet.net/library/v_literature/rzewuski/10/%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%B5%D1%87.html Запароская Сеч] // Жавускі Г. Успаміны Сапліцы. — {{Менск (Мінск)}}: Лімарыус, 2005. С. 361.</ref>), чым мог выдаць сваё паходжаньне<ref>[https://pawet.net/library/v_literature/rzewuski/10/%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%B5%D1%87.html Запароская Сеч] // Жавускі Г. Успаміны Сапліцы. — {{Менск (Мінск)}}: Лімарыус, 2005. С. 111—112.</ref>. Ляўрэат [[Нобэлеўская прэмія ў галіне літаратуры|Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры]] [[Генрык Сянкевіч]], які меў літоўскае паходжаньне і часта бываў на [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыне]], у сваім найбольш вядомым гістарычным рамане «[[Агнём і мячом (раман)|Агнём і мячом]]», напісаным у 1884—1888 гадох, апавядае пра літоўскага шляхціча Лонгіна Падбіпенту (у XVII ст. рэальны шляхецкі род Падбіпентаў валодаў [[Пліса (Віцебская вобласьць)|Плісай]] на [[Полацкае ваяводзтва|Полаччыне]]), які адзначаўся сваёй «''сьпеўнай літоўскай гаворкай''» і гаварыў з тыповым беларускім фрыкатыўным «г» (напрыклад, «''Słuchać hadko''»), што не ўласьціва ані палякам, ані летувісам. Тым часам іншы пэрсанаж раману зь імём «Жмудзін» адзначыўся летувіскімі выразамі: «''Padłas!''», «''Panas Kmitas»<ref>Гацак М. Беларускамоўныя літвіны Генрыка Сянкевіча // Вольнае Глыбокае. № 9 (725), 27 лютага 2014. С. 5.</ref>. [[Файл:Литовско-русский словарь, составленный в 1596 году Лаврентием Зизанием (1849).jpg|значак|Тытульны аркуш [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянска]]-беларускага слоўніка [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]] ў публікацыі 1849 году]] У 1836 годзе расейскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхаіл Пагодзін||ru|Погодині, Михаил Петрович}} пісаў пра Ўкраіну: «''Прыйшлі жа туды яшчэ пазьней літоўцы або беларусцы, з [[Гедзімін]]ам, і ўвялі ў пісьмовы ўжытак сваю мову''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Пришли же туда еще позднее Литовцы или Белорусцы, с Гедемином, и ввели в письменное употребление свой язык»|скарочана}}}}<ref>Погодин М. П. Записка о древнем языке русском // Известия Императорской академии наук по отделению русского языка и словестности. Т. 5, 1836. С. 82.</ref>{{Заўвага|Тым часам у афіцыйным часопісе Міністэрства народнай асьветы Расейскай імпэрыі за 1836 год прафэсар [[Маскоўскі ўнівэрсытэт|Маскоўскага ўнівэрсытэту]] гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сьнегіроў||ru|Снегирёв, Иван Михайлович}} у сваім артыкуле «Латинская синонимика в Германии», зьмешчаным у радзьдзел «Науки и словестность», прыводзіў варыянты славянскага слова «хлеб»: «''по Малорос. хлиб, на Польском по Варшавскому и Краковскому произношению хлиб, а по Литовскому хлеб (chleb)''»<ref>Журнал Министерства Народного Просвещения. 1836. Ч. 9. [https://books.google.by/books?id=3dljAAAAcAAJ&pg=PA470&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjUv6_5g9nzAhUpQvEDHYb9CtUQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%83&f=false С. 470].</ref>}}. Расейскі пісьменьнік і выдавец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Павел Сьвіньін||be|Павел Пятровіч Свін’ін}} у 1839 годзе адзначаў, што ўкраінская мова за [[Чарнігаў|Чарнігавым]] зьмяняецца на літоўскую ({{мова-ru|«Язык Малороссийский <…> за Черниговым изменяется в Литовский»|скарочана}})<ref>Картины России и быт разноплеменных ее народов : Из путешествий П. П. Свиньина. Ч. 1. — СПб., 1839. С. 313—314.</ref>. У 1841 годзе расейскі пісьменьнік і аўтар шматлікіх падручнікаў расейскай мовы Іван Пенінскі ў прадмове да трэцяга выданьня «Славянскай хрэстаматыі», у якое ён дадаў вытрымкі зь [[Літоўская Мэтрыка|Літоўскай мэтрыкі]], зазначаў<ref>Пенинский И. С. Славянская хрестоматия, или Избранные места из произведений древнего отечественного наречия. — СПб.: Тип. Деп. нар. прос., 1841. [https://books.google.by/books?id=DmJcAAAAcAAJ&pg=PR6&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjMw6W6or7zAhWKRfEDHaYZDYI4WhDoAXoECAsQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&f=false С. VI].</ref>: «''Бракавала таксама ранейшым выданьнях Хрэстаматыі артыкулаў, якія пазнаёмілі б выхаванца з мовамі Беларускай і Літоўскай, слушна названымі мовай Заходне-Рускай; і ў гэтых адносінах кніга папоўненая цяпер здавальняльна''» ({{мова-ru|«Недоставало также в прежних изданиях Хрестоматии статей, которые познакомили бы воспитанника с языками Белорусским и Литовским, страведливо названными языком Западно-Русским; и в этом отношении книга пополнена теперь удовлетворительно»|скарочана}}){{Заўвага|Гэтае ж сьцьверджаньне паўтараецца ў прадмове да чацьвертага выданьня (1843 год)}}. У 1849 годзе расейскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сахараў||ru|Сахаров, Иван Петрович}} апублікаваў [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянска]]-беларускі слоўнік [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]] пад назвай «Літоўска-рускі слоўнік» ({{мова-ru|«Литовско-русский словарь»|скарочана}})<ref>Сахаров И. П. Сказания русского народа. Т. 2. — СПб., 1849. С. 119.</ref>, у 1869 годзе ў часопісе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Филологические записки||ru|Филологические записки}} адзначалася: «''Слоўнік Л. Зізанія належыць да літоўскай пісьменнасьці. У ім славянскія словы, іншаземныя тлумачацца літоўскай мовай, бо і сам складальнік быў родам зь Літвы''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Словарь Л. Зизания принадлежит грамотности Литовской. В нем слова Славянские иностранные объясняются речью Литовскою потому что и сам составитель был родом из Литвы»|скарочана}}}}<ref>Филологические записки. Вып. 1, 1869. [https://books.google.by/books?id=n1lKAAAAcAAJ&pg=RA1-PA10&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE+%22%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiRkKWd_o30AhWdQ_EDHQz1D_04HhDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E&f=false С. 9].</ref>, а ў 1872 годзе пісьменьнік і пэдагог {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Чудзінаў||ru|Чудинов, Александр Николаевич}} пісаў пра слоўнік Л. Зізанія, што «''аўтар родам зь Літвы, таму ўсе тлумачэньні словаў ім робяцца на літоўскай мове''» ({{мова-ru|«Так как автор родом из Литвы, то и все объяснения слов им делаются на Литовском языке»|скарочана}})<ref>О преподавании отечественнаго языка: Очерк истории языкознания в связи с историей обучения родному языку, с приложением библиографического указателя. — Воронеж, 1872. [https://books.google.by/books?id=DdtdAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=%D0%9E%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%8A+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F&hl=ru&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 201].</ref>. Народжаны на [[Жамойць|Жамойці]] гісторык і археоляг {{Артыкул у іншым разьдзеле|Тадэвуш Валянскі||be|Тадэвуш Валянскі}} ў 1854 годзе залічваў літоўскую мову да славянскіх: «''…трэба валодаць веданьнем усіх найгалоўнейшых, прынамсі, цяпер яшчэ жывых гаворак славянскіх, якімі лічацца: руская, польская, чэская, сэрба-далмацкая, ілірыйская, вэнэдзкая альбо вэндзкая і літоўская''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…должно обладать знанием всех главнейших, по крайней мере, теперь ещё живых наречий славянских, которыми почитаются: русское, польское, чешское, сербо-далматское, иллирийское, венедское или вендское и литовское»|скарочана}}}}<ref>Воланский Т. [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9E%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2,_%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D1%8F%D1%81%D0%BD%D1%8F%D1%8E%D1%89%D0%B8%D1%85_%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%BD%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%8E_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8E/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B5 Описание памятников, объясняющих славяно-русскую историю] // Новые материалы для древнейшей истории славян вообще и славяно-руссов в особенности с лёгким очерком истории русов до Рождества Христова. Вып. I—III. — М., 1854; переизд.: СПб., 1995.</ref>. Паводле рапарту берасьцейскага судовага спраўніка, у 1863 годзе стараста сяла [[Малыя Зводы|Зводаў]] Павал Стальнік знайшоў пад сваім домам паўстанцкі ліст, «''надрукаваны простай літоўскай гаворкай''», то бок на беларускай мове{{Заўвага|{{мова-ru|«''письмо, печатанное простым литовским наречием''»|скарочана}}}}<ref>Восстание в Литве и Белоруссии 1863―1864 гг. — М., 1965. С. 374.</ref>. У часопісе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вестник Европы (1866—1918)|«Вестник Европы»|ru|Вестник Европы (1866—1918)}} (1866 год) гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фэактыст Хартахай||ru|Хартахай, Феоктист Авраамович}} адзначаў: «''у справах Літоўскага пасольскага прыказу захоўваецца ярлык [[Мэнглі I Гірэй|Мэнглі Гірэя]], перакладзены на тагачасную літоўскую мову. У гэтым ярлыку адзін татарскі ўрад [землямера] называецца адпаведным яму літоўскім урадам „[[каморнік]]а“''»{{Заўвага|{{мова-ru|«В делах литовского посольского приказа находится ярлык Менгли-Гирея, который переведен на тогдашний литовский язык. В этом ярлыке один татарский чин [землемера] назван соответствующим ему литовским чином „коморника“»|скарочана}}}}<ref>Хартахай Ф. Историческая судьба крымских татар (статья вторая) // Вестник Европы. Т. 2, 1866. [https://books.google.ru/books?id=FwYYAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA&f=false С. 213].</ref>. Этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхаіл Дзьмітрыеў||be|Міхаіл Аляксеевіч Дзмітрыеў}} у сваім «Зборніку песень, казак, абрадаў і звычаяў сялянаў Паўночна-Заходняга краю» (1869 год) зазначаў, што «''пахаваньне ў сялянаў Дзісьненскага і Вялейскага паветаў называецца літоўскім словам „хаўтуры“''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Похороны у простолюдинов Дисненского и Вилейского уездов называются Литовским словом „хаутуры“»|скарочана}}}}<ref>Дмитриев М. А. Собраніе пѣсен, сказок, обрядов и обычаев крестьян Сѣверо-западнаго края. — Вильна, 1869. [https://books.google.by/books?id=zwLkAAAAMAAJ&pg=PP7&dq=%D0%A1%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B5+%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%BA%D1%8A,+%D0%BE%D0%B1%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjmkeiLtcz5AhWD8LsIHcEID5EQ6AF6BAgHEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 211].</ref>. У 1875 годзе адзін з кіраўнікоў [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] [[Агатон Гілер]] зазначаў у сваёй кнізе пра гісторыю паўстаньня, што [[багун]] ({{мова-pl|Bagno|скарочана}}) завецца «''па-літоўску „bahun“''»<ref>Giller A. Polska w walce: zbiór wspomnie i pamitników z dziejów naszego wyjarzmienia. — Kraków, 1875. [https://archive.org/details/polskawwalcezbi00gilluoft/page/288/mode/2up?q=litewsku S. 288].</ref>. У 1881 годзе [[Крымскія татары|крымска-татарскі]] асьветнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ісмаіл Гаспрынскі||uk|Ісмаїл Ґаспринський}} зьвяртаў увагу на тое, што «''ўжо першае пакаленьне [[Беларускія татары|літоўскіх татараў]] гаварыла больш мовай маці, г. зн. па-літоўску, чым па-татарску, так што празь некалькі пакаленьняў татарская мова зьнікла з ужытку, і мова літоўская'' (г. зн. беларуская<ref>[[Ібрагім Канапацкі]], [https://belhistory.com/lang_bel-tatars.html?fbclid=IwY2xjawFxxx1leHRuA2FlbQIxMAABHS0BTrKHuISdVo6ytfjrneGQ7_PwjeX7SEjysTtNqYzmBT-Bw9AljPU5dw_aem_Oysw00mcgdnwiZ7OvxWDBA Мова беларускіх татар], Беларускі гістарычны партал, 2 лютага 2018 г.</ref>) ''стала нацыянальнай мовай тамтэйшых татараў''»{{Заўвага|{{мова-ru|«уже первое поколение литовских татарчат говорило больше языком матери, т.е. по-литовски, чем по-татарски, так что через несколько поколений татарский язык исчез из употребления, и язык литовский стал национальным языком тамошних татар»|скарочана}}}}<ref>Гаспринский И. «Русское мусульманство: Мысли, заметки и наблюдения мусульманина». — Симферополь, 1881. С. 28.</ref>. Украінскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Дзьмітры Багалей||uk|Багалій Дмитро Іванович}} тлумачыў у сваім навуковым артыкуле, апублікаваным у 1883 годзе ў гістарычна-этнаграфічным часопісе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Кіевская старина||uk|Кіевская старина}}, што тэрмін «сябрынны» ўтварыўся ад «''старажытнага літоўскага слова „сябар“''»<ref>Багалей Д. Займанщина в левобережной Украйне XVII и XVIII ст. // Киевская старина. № 12, 1883. [https://archive.org/details/kievskaya_starina_1883_12/page/n53/mode/2up?q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%22 С. 576].</ref>. Гісторык і краязнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сямён Пісараў||ru|Писарев, Семён Петрович}} у сваёй публікацыі ад 1897 году ўдакладняў, што старажытная частка (цэнтар) [[Смаленск]]у — Княская мясцовасьць — гістарычна называлася «''па-літоўску проста „[[Горад|места]]“''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…бывшей Княжеской местности, по-литовски просто: „места“»|скарочана}}}}<ref>Писарев С. П. Было ли перенесение мощей святых мучеников Бориса и Глеба из Вышгорода в Смоленск. — Смоленск, 1897. [https://books.google.by/books?id=Z2SsMAAC6BQC&pg=PA52&dq=%D0%B2%D1%8B%D0%B6%D0%B3%D0%BB%D0%B8+%D0%BC%D1%A3%D1%81%D1%82%D0%BE,+%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B8+%D0%B8+%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B8&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj09Jb_rb35AhVjMOwKHdHcDyQQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q&f=false С. 52].</ref>. У другой палове XIX стагодзьдзя датычна Асавецкага прыходу ([[Бабруйскі павет]]) адзначалася, што «''мова простанародная, літоўская, мяшаная з польскай''»{{Заўвага|{{мова-ru|«язык простонародный, литовский, смешанный с польским»|скарочана}}}}, датычна Седліскай воласьці ([[Ашмянскі павет (Віленская губэрня)|Ашмянскі павет]]) — «''гаворка, ужываная мясцовымі жыхарамі, беларуская або літоўская''», датычна Нарацкага прыходу — «''мясцовы народ размаўляе літоўскай гаворкай''»<ref>Яшкiн I. Да вытокаў моўнай сiтуацыi ў Беларусi: Матэрыялы для сацыялiнгвiстыкi, 50—80-я гг. XIX ст. // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. № 4, 1992. С. 208, 217, 219.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 73.</ref>. Захаваліся сьведчаньні, што яшчэ ў сярэдзіне XIX ст. на захадзе [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] мясцовыя жыхары называлі беларускую мову літоўскай<ref>Этнографический сборник, издаваемый Имп. Русским географическим обществом. Вып. 3. — СПб., 1858. С. 105.</ref><ref name="Kviatkouski-2025-100"/>{{Заўвага|Падобныя зьвесткі прыводзяцца ў трэцім томе выданьня «Живописная Россия» (1882 год)<ref>Живописная Россия. Т. 3. — СПб. — Москва, 1882. [https://books.google.by/books?id=D4U1AQAAMAAJ&pg=PA448&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj63IXp1cDzAhVcSfEDHTbbC084RhDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&f=false С. 448].</ref>: {{мова-ru|«Около Свислочи, Крынок, Яловки и м. Гродка живут уже настоящие (как называют там) „дзекалы“ или дэкалы со своим языком, называемым здесь литовским»|скарочана}}}}: {{Цытата|На ўсходзе і паўночным усходзе яна мяжуе з мовай уласна беларускай, якая ў мясцовых жыхароў называецца літоўскай. Гэтай мовай гавораць ужо каля [[Сьвіслач (горад)|Сьвіслачы]], [[Крынкі|Крынак]], [[Ялоўка|Ялоўкі]] і каля мястэчку [[Гарадок (Беластоцкі павет)|Гарадку]], пры якім сустракаюцца гэтыя два адценьні. {{арыгінал|ru|На востоке и северо-востоке он граничит с языком собственно белорусским, который у здешних жителей называется «литоуским». Этим языком говорят уже около Сьвислочи, Крынок, Яловки и около мест. Гродка, при котором втречаются эти два оттенка.}}|Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Вестник Императорского русского географического общества. Ч. 16. — СПб., 1856. С. 151. <br /> Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Этнографический сборник. Вып. 3. — СПб., 1858. С. 105.}} [[Файл:Lithuanian (1850).jpg|значак|Моўная мапа з этнаграфічнага атлясу ([[Лёндан]], 1850 г.): літоўская мова (''Lithuanian'') займае ўсю [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыю беларусаў]] (ад [[Горадня|Горадні]] да [[Смаленск]]у), [[Летувіская мова|жамойцкая мова]] (''Samogitian'') — этнічную тэрыторыю летувісаў]] Тым часам шырокае бытаваньне сярод беларусаў азначэньня ўласнай мовы як літоўскай (а ўласнай краіны — як Літвы) засьведчыў этнограф і фальклярыст [[Мікалай Янчук]] паводле вынікаў свайго падарожжа [[Менская губэрня|Менскай губэрняй]] у 1886 годзе<ref>Янчук Н. [https://www.prlib.ru/item/437605 По Минской губернии (заметки из поездки в 1886 году)]. — Москва, 1889. [https://books.google.by/books?id=G34hEAAAQBAJ&pg=PA26&dq=Po+litewsku+%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiNyOa8isPzAhVPRPEDHQkbDGYQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Po%20litewsku%20%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&f=false С. 25—26].</ref>: {{Пачатак цытаты}} Іншая цяжкасьць паходзіць ад таго, што на мясцовай мове, а пагатоў на польскай, нярэдка зьмешваюцца назвы «Беларусь» і «Літва», беларуская мова і літоўская{{Заўвага|Тут — у сэнсе «летувіская»|name="letuviskaja"}}… Спытаеце вы, напрыклад, якуюсьці мяшчанку, хто яна такая? — Polka [''г. зн. каталічка — паводле сьведчаньня Мікалая Янчука''{{Заўвага|«''У народзе існуе толькі падзел на рускіх і палякаў, але ня варта думаць, што адрознасьць сапраўды засноўваецца на нацыянальнасьці: гэта — падзел паводле веры''» ({{мова-ru|«В народе существует только подразделение на русских и поляков, но не следует думать, что различие действительно основано на национальности: это — деление по вероисповеданию»|скарочана}})<ref>Янчук Н. [https://www.prlib.ru/item/437605 По Минской губернии (заметки из поездки в 1886 году)]. — Москва, 1889. С. 24.</ref>}}], адкажа яна вам. — Адкуль родам? — Z Litwy. Як гавораць дома? — Po litewsku. Між тым пры высьвятленьні больш дакладных зьвестак выяўляецца, што ні сама яна, ні яе родныя ні слова не разумеюць па-літоўску{{Заўвага|Тут — у сэнсе «па-летувіску»|name="pa-letuvisku"}}, а гавораць вынятна па-беларуску. {{Канец цытаты}} Беларускі мовазнаўца [[Анатоль Літвіновіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што расейцы, украінцы, палякі ды іншыя народы часта называлі беларускую мову «літоўскай» яшчэ ў XIX стагодзьдзі<ref name="Litvinovic-2010">Літвіновіч А. Беларуская мова на старонках «Энцыклапедыі літоўскай мовы» // [[Наша слова]]. [http://pawet.net/ns/2010/32/%E2%84%96_32_(975).html № 32 (975)], 2010 г.</ref>. У 1839 годзе ўкраінскі і расейскі лінгвіст, гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Максімовіч||uk|Максимович Михайло Олександрович}} зазначаў, што беларускую мову дакладней называць літоўска-рускай і даваў наступнае тлумачэньне: ва Ўкраіне гэтую мову называюць проста літоўскай, а тых, хто ёй гаворыць — ліцьвінамі, адпаведна і [[Старадубскі павет|паўночна-заходняя частка Чарнігаўскай губэрні]], дзе гавораць па-беларуску, называецца ўжо Літвой<ref>Максимович М. А. История древней русской словесности. Кн. 1. — Киев, 1839. [https://books.google.by/books?id=rkVBAQAAIAAJ&pg=PA97&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwivxqmDrb7zAhVbQ_EDHUVbD8g4bhDoAXoECAcQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&f=false С. 97].</ref>. Тое, што вакол [[Гародня (Гараднянскі раён)|Гародні]] і [[Новае Места (Бранская вобласьць)|Новага Места]] гавораць ужо «па-літоўску», адзначаў яшчэ ў 1786 годзе ўкраінскі гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Апанас Шафорнскі||uk|Шафонський Опанас Филимонович}}<ref>Черниговского наместничества топографическое описание. — Киев, 1851. [https://books.google.by/books?id=z0pdAAAAcAAJ&pg=PA235&dq=%22%D1%82%D0%BE+%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BF%D0%BE+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiktNeF2Lr5AhUNtKQKHbX_BCAQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22%D1%82%D0%BE%20%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%BF%D0%BE%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22&f=false С. 233].</ref>. У 4-м томе часопісу {{Артыкул у іншым разьдзеле|Biblioteka Warszawska||pl|Biblioteka Warszawska}} за 1848 год захавалася сьведчаньне, што «''…палякі звычайна называюць беларускую (крывіцкую) мову літоўскай, а літоўскую{{Заўвага|Тут — у сэнсе „летувіскую“}} — жамойцкай''» ({{мова-pl|«…Polacy język biało-ruski (krzywicki) powszechnie nazywają litewskim, a litewski żmudzkim»|скарочана}}<ref>Biblioteka Warszawska. T. 4, 1848. [https://books.google.by/books?id=dm5lAAAAcAAJ&pg=PA435&dq=powszechnie+nazywaj%C4%85+litewskim,+a+litewski+%C5%BCmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiVhrLjkN70AhXB8rsIHZLnCOgQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=powszechnie%20nazywaj%C4%85%20litewskim%2C%20a%20litewski%20%C5%BCmudzkim&f=false S. 435].</ref>){{Заўвага|Сам аўтар нататкі (J. Szreder) лічыць, што гэтая замена нібыта адбываецца з прычыны «''невуцтва''» ({{мова-pl|«Tylko niewiadomość popełnić może taką zamianę»|скарочана}}). Тым часам у 1832 годзе народжаны на Жамойці сьвятар і мовазнаўца Калікст [[Касакоўскія|Касакоўскі]] абраў для сваёй граматыкі летувіскай мовы назву «Граматыка жамойцкай мовы» ({{мова-pl|Grammatyka języka żmudzkiego|скарочана}} або {{мова-lt|Kałbrieda leźuwio źiamaytiszko|скарочана}})<ref>Subačius G. Kalikstas Kasakauskis // Visuotinė lietuvių enciklopedija. T. IX (Juocevičius — Khiva). — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2006. P. 521.</ref>. А польскі гісторык літаратуры {{Артыкул у іншым разьдзеле|Караль Эстрэйхэр||pl|Karol Estreicher (starszy)}}, якога называюць «бацькам польскай бібліяграфіі», у сваёй «Bibliografia Polska» (1888 год) азначаў надрукаваны ў Кёнігсбэргу першы поўны пераклад Бібліі на летувіскую мову як «''жамойцкую біблію''», «''біблію ў жамойцкай мове''» ({{мова-pl|«Biblia Żmudzka», «w języku żmudzkim»|скарочана}})<ref>Estreicher K. Bibliografia Polska. T. IX. — Kraków, 1888. S. [https://books.google.by/books?id=d3JmAAAAcAAJ&pg=PA527&dq=w+jezyku+zmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi806izw-n1AhXF7rsIHbsaAFI4FBDoAXoECAkQAg#v=snippet&q=biblia%20%C5%BCmudzkim%20krolewiec&f=false 527], [https://books.google.by/books?id=d3JmAAAAcAAJ&pg=PA527&dq=w+jezyku+zmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi806izw-n1AhXF7rsIHbsaAFI4FBDoAXoECAkQAg#v=snippet&q=biblia%20%C5%BCmudzka%201735&f=false CCCXLI].</ref>}}. Польскі этнограф [[Оскар Кольбэрг]] пры апісаньні [[Падляшша]] (1890 год) зазначаў, што жыхары яго паўночнай часткі «''размаўляюць на дыялекце руска-літоўскім, набліжаным да беларускага, які тут проста называюць літоўскім''»<ref name="Kolberg-1890-359">Kolberg O. Mazowsze: obraz etnograficzny. Mazowsze stare. Mazury. Podlasie. Tom V. — Kraków, 1890. [https://books.google.by/books?id=k_pLxc6D2oMC&pg=PA359&dq=ruskolitewski&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjklvv7j675AhWyMewKHZJwAkYQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=ruskolitewski&f=false S. 359].</ref>. Народжаны ў ваколіцах [[Бельск Падляскі|Бельску]] віленскі доктар Людвік Чаркоўскі сьведчыў у сваёй этнаграфічнай працы (1907 год), што падляскія [[мазуры]] і русіны называюць беларускую мову «літоўскай», а яе носьбітаў — «ліцьвінамі»<ref name="Czarkowski-1907">Czarkowski L. Powiat Bielski w gub. Grodzieńskiej // Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. T. 1, 1907. [https://books.google.by/books?id=SaXQPv5oxykC&pg=PA98&dq=nazywa+lud+siebie+Litwinami&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwirvJL7jfT5AhUOy6QKHfpjD04Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q&f=false S. 97]—98.</ref>. [[Файл:Jan Stankievič. Ян Станкевіч (1920-29).jpg|значак|[[Ян Станкевіч]]]] Мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] ў сваім дакладзе пра старабеларускую мову, зробленым у 1893 годзе, прывёў некалькі назваў беларускай мовы, сярод якіх былі літоўская і літоўска-руская<ref name="Zaprudzki-2013-82">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 82.</ref>. Яшчэ ў 1825 годзе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн||be|Пётр Іванавіч Кёпен}} прапаноўваў называць беларускую мову літоўска-рускай<ref>Кеппен П. Рец. на: Калайдович К., Строев П. Обстоятельное описание славяно-российских рукописей, хранящихся в Москве в библиотеке графа Федора Андреевича Толстова // Библиографические листы, 19. Санкт-Петербург, 1825. С. 267—268.</ref> і абгрунтоўваў гэта тым, што ўкраінцы называлі беларускую мову літоўскай і што такі лінгвонім сустракаецца ў катэхізьме XVII ст. [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]]<ref>[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] Аб навуковай рэцэпцыі беларускай мовы ў Расіі ў першай палове ХІХ стагоддзя // Мовазнаўства. Літаратуразнаўства. Фалькларыстыка. XV Міжнародны з’езд славістаў (Мінск, 20-27 жніўня 2013 г.): Даклады беларускай дэлегацыі. Рэдкал. А. Лукашанец і інш. — {{Менск (Мінск)}}, Беларуская навука, 2013. С. 37—52.</ref>. Літоўска-рускую мову таксама згадвалі ў 1828 годзе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Качаноўскі||uk|Михайло Каченовський}}<ref>Каченовский М. О снимке жалованной грамоты Великого князя Литовского Витовта каноникам виленским // Вестник Европы. № 22, 1828. С. 146.</ref>, у 1829 годзе — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Павел Строеў||ru|Строев, Павел Михайлович}}<ref>Строев П. М. Обстоятельное описание старопечатных книг славянских и российских. — Москва, 1829. С. 6, 80, 120.</ref>, у 1842 годзе — [[Фёдар Шымкевіч]]<ref>Шимкевич Ф. Корнеслов русского языка, сравненного со всеми главнейшими славянскими наречиями и с двадцатью четырьмя иностранными языками: удостоен Демидовской премии / сост. Федором Шимкевичем. — СПб.: Тип. Имп. Акад. наук, 1842. [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/63236-ch-1-1842#mode/inspect/page/17/zoom/4 С. XVII].</ref>, у 1852 годзе — Фёдар Галатузаў<ref name="Zaprudzki-2013-85">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 85.</ref>, у 1878 годзе — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Каратаеў||be|Іван Пракопавіч Каратаеў}}<ref>Карский Е. Ф. Белоруссы. Т. 1. — Варшава, 1903. [https://books.google.by/books?id=Hbw6AQAAMAAJ&pg=PA411&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9+%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjh2qbZ5Yv0AhXIQvEDHQOfA30Q6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9%20%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%22&f=false С. 411].</ref>, у 1890 годзе — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пампей Бацюшкаў||uk|Батюшков Помпей Миколайович}}<ref>Батюшков П. Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=30dbAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A&f=false С. 159].</ref>. Назву «руска-літоўская мова» ({{мова-ru|«Русско-Литовский язык»|скарочана}}) у 1854 годзе ўжыў гісторык і бібліёграф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхаіл Палудзенскі||ru|Полуденский, Михаил Петрович}}<ref>Временник Императоркого московского общества истории и древностей российских. Кн. 19, 1854. [https://books.google.by/books?id=N35fAAAAcAAJ&pg=RA4-PA25&dq=%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9+%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi35r_4go70AhUvQfEDHSnyCdoQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A&f=false С. 25].</ref>. Назву «літоўска-славянская мова» ({{мова-ru|«литово-славянский язык»|скарочана}}) датычна беларускай мовы цытуе [[Мікалай Улашчык]] у біяграфічным нарысе [[Міхал Баброўскі|Міхала Баброўскага]]<ref>[[Мікалай Улашчык|Улащик Н. Н.]] Введение в изучение белорусско-литовского летописания. — М.: Наука, 1985. С. 41.</ref>. [[Файл:Vacłaŭ Panucevič. Вацлаў Пануцэвіч (1930-39).jpg|значак|[[Вацлаў Пануцэвіч]]]] У 1918 годзе прафэсар славянскіх моваў і літаратураў [[Бэрлінскі ўнівэрсытэт|Бэрлінскага ўнівэрсытэту]] [[Аляксандар Брукнэр]] апублікаваў артыкул «Зь беларускай нівы» ({{мова-pl|«Z niwy białoruskiej»|скарочана}}), дзе падкрэсьліваў, што гістарычная літоўская — гэта беларуская мова, якая была [[Афіцыйная мова|афіцыйнай мовай]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], што гістарычныя ліцьвіны — гэта беларусы, а гістарычная літоўшчына — гэта беларушчына: «''…па-літоўску г. зн. па-беларуску пісаныя ўсе літоўскія акты, хронікі, статуты… …ліцьвін, г. зн. беларус… …літоўшчына, г. зн. беларушчына…''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Tento białoruski język ma własną przeszłość, wcześniejszą nierównie i światlejszą niż mało- lub wielkoruski, ale pod obcą, litewską nazwą w niej się ukrywa. Był bowiem językiem urzędowym na całej Litwie; po litewsku; t. j. białorusku spisywano akty, kroniki, statuty; on pierwszy w druku się pojawił, równocześnie z polskim, w Biblii doktora Skoriny w Pradze i Wilnie około 1520 r. <…> Więc mógł sobie niegdyś tuszyć Litwin, t. j. Białorus, że mowa jego i narodowość na całej Litwie każdą inną wyprze — losy zrządziły inaczej: wyparła mowę jego, a zamieniła narodowość wszechpotężna polszczyzna. …w grodach zaś litewskich, od Wilna do Witebska, osiadało mieszczaństwo polskie, bo po polsku mówiące i myślące a litewszczyzna, t. j. białoruszczyzna kątem około monasterów i cerkwi się kupiła. Już w 15 w. w aktach litewskich (białoruskich) spotykasz gęste wyrazy polskie… W 16 w. czytają jeszcze białoruscy Chodkiewicze, Tryznowie, Pacowie, Tyszkiewicze, Sapiehowie, Dorohostajscy, Kiszkowie po białorusku, otrzymują z kancelarii wileńskiej dyplomy i listy białoruskie…»|скарочана}}}}<ref>Brückner A. Z niwy białoruskiej. — Kraków, 1918. [https://polona.pl/item/z-niwy-bialoruskiej,Njc4NTg4MjY/4/#info:metadata S. 3]—5.</ref>. У 1922 годзе прафэсар гісторыі [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] [[Фэлікс Канечны]] апублікаваў артыкул з прапановай тэрміналягічна аддзяляць летувіскую мову ({{мова-pl|język letuwski|скарочана}}) ад гістарычнай літоўскай (беларускай), а таксама Летуву ({{мова-pl|Letuwa|скарочана}}) — ад гістарычнай Літвы і летувісаў ({{мова-pl|Letuwini|скарочана}}) — ад гістарычных ліцьвінаў{{Заўвага|Падобнае тэрміналягічнае разьмежаваньне ({{мова-pl|Letuwisi, letuwiski|скарочана}}) прапаноўваў яшчэ ў 1916 годзе польскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Людвік Яноўскі||pl|Ludwik Janowski}}<ref>Janowski L. Litwa i Polska. — Lausanne, 1916. S. 5.</ref>, тым часам яшчэ ў 1837 годзе падобную назву народу ({{мова-ru|летувы|скарочана}}) выкарыстаў расейскі пісьменьнік зь [[Менскі павет|Меншчыны]] [[Фадзей Булгарын]]: {{мова-ru|«Все соседние народы Датчане, Германы, Скандинавы и Летувы или Литва <…> Славяне заняли часть земли, принадлежавшей древним Летувам, или Литве, в нынешней Пруссии, и часть Вендов даже смешалась с Летувами»|скарочана}}<ref>Булгарин Ф. Россия в историческом, статистическом, географическом и литературном отношениях. — СПб., 1837. С. 135, 149.</ref>}}: «''пасольства яго [Уладзіслава Ягайлы] у Кракаў (аб руцэ Ядвігі) не патрабавала перакладніка, бо яны выкарыстоўвалі беларускую мову. Тая мова вякамі лічылася „літоўскай“ і так нават часта называлася. У Польшчы нават ня ведалі пра існаваньне летувіскай мовы, пакуль яе не адкрыла парафіяльнае духавенства''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Poselstwo ego [Władysława Jagiełły] do Krakowa (o rękę Jadwigi) nie potrzebowały tłumacza, gdyż używały języka białoruskiego. Ten język uważany był przez wieki całe za „litewski“ i tak nawet często nazywany. W Polsce nawet nie wiedziano o istnieniu języka letuwskiego, aż dopiero odkryło go duchowieństwo parafjalne»|скарочана}}}}<ref>Koneczny F. Letuwa a Litwa // Przegląd Powszechny. Nr. 463, 1922. S. 41.</ref>. 18 сакавіка 1928 году гэтую прапанову абмяркоўвалі на паседжаньні Віленскага аддзелу [[Польскае гістарычнае таварыства|Польскага гістарычнага таварыства]], дзе Фэлікс Канечны выступіў зь лекцыяй «Этнаграфічная тэрміналёгія ў Вялікім Княстве Літоўскім», адзначаючы: «''у крыніцах часта ўпамінаецца літоўская мова, але маецца на ўвазе не летувіская мова, а беларуская. Афіцыйнай мовай у Вялікім Княстве Літоўскім была беларуская''»{{Заўвага|{{мова-pl|«W źródłach jest często mowa o języku litewskim, ale rozumieją one przez to nie język litewski, czyli letuwski, lecz białoruski. Językiem urzędowym w W. Ks. Lit. był język białoruski»|скарочана}}}}<ref>Ateneum Wilenskie. Z. 14, 1928. S. 215.</ref>. [[Файл:Вялікалітоўска-расійскі слоўнік (Greatlitvan-Russian Dictionary).jpg|значак|Вокладка [[Вялікалітоўска-расейскі слоўнік|Вялікалітоўска-расейскага слоўніка]] (1989 г.), які захоўваецца ў [[Бібліятэка Кангрэсу|Бібліятэцы Кангрэсу]]]] У 1927 годзе аўтар месячніку літаратуры і культуры Заходняй Беларусі «[[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні]]» Д. Масальскі паведамляў у сваім артыкуле: «''ведама, што ў мінуўшчыні звычайна як самі Беларусы так і чужнікі Беларусь называлі Літвой. Беларусаў — Ліцьвінамі а мову беларускую — мовай літоўскай, у малой меры гэтыя назовы захаваліся нат дагэтуль''»<ref name="Masalski-1927"/>. У 1926 годзе беларускі гісторык і мовазнаўца [[Ян Станкевіч]] на старонках віленскай газэты «[[Сялянская Ніва]]» зазначаў: ''«Вялікае значэньне мела імя Ліцьвін, Літва. Нашая мова часта завецца гэтым імем <…> Але нашыя продкі самі называлі сябе і далей па-старому: Крывіч, Ліцьвін, Крывія, Літва, мова крывіцкая, літоўская, руская»''<ref name="Stankievic-1926"/>. Пазьней ён папулярызаваў датычна беларускай мовы назву ''вялікалітоўская''{{Заўвага|А датычна Беларусі — назву ''Вялікалітва''}}, падрыхтаваў і выдаў на сродкі [[Вялікалітоўская фундацыя імя Льва Сапегі|Вялікалітоўскай (беларускай) фундацыі імя Льва Сапегі]] «Вялікалітоўска-расейскі слоўнік» ({{мова-en|Greatlitvan-Russian Dictionary|скарочана}}, {{мова-ru|великолитовско-русский словарь|скарочана}}), які захоўваецца ў найбуйнейшай у сьвеце [[Бібліятэка Кангрэсу|Бібліятэцы Кангрэсу]] [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]<ref>Мартыненка В. [https://knihi.com/Kastus_Travien/Bryhadny_hienieral.html Уводзіны]. Кастусь Травень. Брыгадны генерал, [[Knihi.com]]</ref>. А ў працах беларускага гісторыка [[Вацлаў Пануцэвіч|Вацлава Пануцэвіча]], які меў грунтоўную філялягічную падрыхтоўку і выдаваў у [[Чыкага]] навуковы часопіс «[[Litva]]», літоўская мова — гэта беларуская мова, як і ліцьвін — беларус, а Літва — Беларусь<ref name="Zlutka-1998">[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] [https://media.catholic.by/nv/n5/art16.htm Пра Вацлава Пануцэвіча] // [[Наша Вера]]. № 2, 1998.</ref>. У фундамэнтальным двухтомным падручніку «Беларуская мова» [[Валянтына Пашкевіч|Валентыны Пашкевіч]] ([[Таронта]], 1978 год) — першай практычнай граматыцы беларускай мовы [[Ангельская мова|па-ангельску]] — зазначаецца: «''літоўская мова была ўрадавай на ўсёй тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага… наш край праз больш, як паўтысяча гадоў зваўся Літвой, дзяржава — Вялікім Княствам Літоўскім, а нашыя прашчуры — ліцьвінамі''»<ref>Беларуская мова — Fundamental Byelorussian. — Toronto, 1978. С. 26.</ref>, што дадаткова сьцьвярджаецца ў пададзеным пры падручніку слоўніку: «''Лятува [Летува] — present-day Lithuania; Літва — Lithuania (old name of present-day Byelorussia [Belarus]); Жамойць — Samogitia — old name (lasting almost until the end of the 19th c.) of present-day Lithuania''»<ref>Беларуская мова — Fundamental Byelorussian. — Toronto, 1978. С. 26, 251, 271—272.</ref>. === Балтыйская (неславянская) літоўская мова === {{Асноўны артыкул|Жмогусы|Прускія летувісы|Жамойты|Аўкштайты}} [[Файл:Catechismus in preüßnischer sprach, gecorrigiret und dagegen das deüdsche.jpg|значак|Першая друкаваная летувіская кніга<ref name="Panucevic-271"/><ref>[[Павал Урбан|Урбан П.]] [https://knihi.com/Paula_Urban/U_sviatle_histarycnych_faktau.html У сьвятле гістарычных фактаў (У сувязі з брашурай Л. С. Абэцэдарскага)]. — Мюнхэн — Нью-Ёрк: БІНІМ, 1972.</ref> («''у прускай мове''»), выдадзеная дзеля [[Прускія летувісы|жамойтаў («прусаў»)]] [[Самбія|Самбіі]]. [[Каралявец|Кёнігсбэрг]], 1545 г.]] Уласна літоўскія князі і баяры, пакінуўшы ў XIV—XV стагодзьдзяў у сваіх перакладных [[Лацінская мова|лацінскіх]] і [[Нямецкая мова|нямецкіх]] граматах тузіны гутарковых беларускіх словаў і выразаў, не падалі ў іх ніводнага [[Балтыйскія мовы|балтыйскага слова]]{{Заўвага|Прытым, да прыкладу, хаця польская мова не была пісьмовай да XVI ст., ёсьць запісы ў сярэднявечных лацінамоўных крыніцах, якія падаюць прыклады польскай мовы і адназначна сьведчаць пра тое, што палякі размаўлялі на польскай мове, а запіс пра эстонскую мову сустракаецца яшчэ пад 1214 годам у хроніцы Генрыка Латвійскага: «лаўла, лаўла, паппі» («сьпявай, сьпявай, поп»)<ref name="Dajlida-2019-29">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 29.</ref>}}<ref name="Dajlida-2019-29"/>. Паводле некаторых летувіскіх аўтараў<ref>[https://web.archive.org/web/20211026153053/https://www.litviny.net/10801079-108010891090108610881080109510771089108210801093-1076108610821091108410771085109010861074.html Летувіская мова з гістарычных дакумэнтаў паводле адэпта тэорыі летувізму Томаса Бараноўскага]{{ref-ru}}</ref>, адным зь першых, хто пісьмова зафіксаваў такое балтыйскае слова, стаў італьянскі гуманіст [[Філіп Калімах]] (1437—1496). Ён быў асабістым сакратаром караля і вялікага князя [[Казімер Ягелончык|Казімера Ягайлавіча]] і ў сваім творы, прысьвечаным жыцьцю польскага кардынала [[Зьбігнеў Алясьніцкі|Зьбігнева Алясьніцкага]], дае зьвесткі пра звычаі і мову ліцьвінаў: «''…хвалілі [Ліцьвіны] лясы, камяні, аддалённыя месцы, азёры і розныя пачвары, асабліва вужаку{{Заўвага|Спэцыфічнае стаўленьне да вужакаў — агульная асаблівасьць беларускага і летувіскага фальклёру{{зноска|Wilson|2012|Wilson|27}}, прытым гісторык [[Андрэй Катлярчук]] зьвяртае ўвагу на тое, што ўшанаваньне вужакаў нельга зьвязваць вынятна з [[Балты|балтыйскай]] традыцыяй, бо «Вужыны кароль» — гэта цэнтральны пэрсанаж міталёгіі [[Лужычане|лужыцкіх сэрбаў]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 137.</ref>}}, які на іх мове мае назву „Gyvotem“''»{{Заўвага|{{мова-la|«Litifani … ante omnia serpentem, quem Gyvotem lingua sua dicunt»|скарочана}}<ref>Callimachus Buonacorsi P. Vita et mores Sbignei Cardinalis // Pomniki dziejowe Polski. T. 6. — Warszawa, 1961. P. 245.</ref>}} ([[летувіская мова|па-летувіску]] ''gyvatė'' — гэта 'зьмяя', тым часам у беларускай міталёгіі «жывойтамі» называюць яшчарак — «зьмеяў на чатырох кароткіх лапах»<ref>Клімковіч І. [http://pawet.net/library/history/bel_history/dk/45/%D0%A6%D0%BC%D0%BE%D0%BA_%D0%B7_%D0%AE%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D1%88%D1%87%D1%8B.html Цмок з Юбілейнай плошчы] // [[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]]. № 7, 2011. С. 96.</ref><ref>Мяцеліца К. У пошуках жывойта // [[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]]. № 12, 2015. С. 148—149.</ref>). Прытым сам Калімах выводзіў паходжаньне ліцьвінаў ад [[Кельты|кельтаў]], назву Літвы — ад невядомага слова ''Litifa'', а ўшанаваньне зьмеяў прыпісваў таксама «басфорцам», пад якімі хутчэй за ўсё разумеў [[Крымскія татары|крымскіх татараў]]<ref>Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі. У 6 т. Т. 2. Протарэнесанс і Адраджэнне / [[Сяргей Санько|С. Санько]] [і інш.] ; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т філасофіі. — {{Менск (Мінск)}}: Беларус. навука, 2010. С. 482—485.</ref>. [[Файл:Mazvydo katekizmas.jpg|міні|Катэхізм [[Марцінас Мажвідас|Мажвіда]] (1547 г.), які афіцыйна лічыцца ў Летуве першай друкаванай кнігай на летувіскай мове, тым часам [[Старабеларуская мова|па-беларуску]] яго азначалі як «''катэхізм па-жамойцку друкаваны''» (1580 г.)<ref name="Lebedys-1976-111">Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 111.</ref>]] У 1564 годзе польскі храніст [[Марцін Бельскі]], які адзначыўся супярэчлівымі зьвесткамі пра моўную сытуацыю ў Літве{{Заўвага|Мовазнаўца [[Ян Станкевіч]] зьвяртае ўвагу на сьцьверджаньне Марціна Бельскага, што [[пруская мова]] мае падабенства з мовай Літвы — той часткі Літвы, дзе гавораць [[куршаўская мова|куршаўскай мовай]] ({{мова-pl|«Rzecz Prusów podobna jest rzeczy Litwy, tej Litwy, która mówi językiem kurońskim»|скарочана}}). Такім спосабам польскі храніст фактычна разьмяжоўвае славянскую Літву зь яе балтыйская часткай, мову якой ён гэтым разам называе «куршаўскай»<ref>Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 651.</ref>. Сярод іншага, Марцін Бельскі яшчэ сьцьвярджаў, што «''Жамойты, а таксама Куршы, гавораць іначай, чым Літва''» ({{мова-pl|«Odmiennie mówią Żmódzinowie, takoż Kurowie, niż Litwa»|скарочана}}<ref>Słownik języka polskiego. T. 3. — Warszawa, 1814. [https://books.google.by/books?id=I1NRAAAAcAAJ&pg=PA977&dq=%C5%BBm%C3%B3dzinowie+bielski&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiXptHQq831AhVplP0HHTQQAuAQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%C5%BBm%C3%B3dzinowie%20bielski&f=false S. 977].</ref>)}}, у адказ на зьяўленьне [[Палямонавічы|легенды пра Палямона]] напісаў у сваёй [[Хроніка ўсяго сьвету|Хроніцы ўсяго сьвету]]: «''Зь літоўскай гаворкай мы ўсе добра знаёмыя, а як гавораць, быццам яна падобная на лацінскую. Мне так не здаецца, як у гэтых словах убачыш „Superatus hodie astus demonis, cum ipse sit cum suis demonibus ambiciosus“ — „Isgaleta Jauesti Kitristas velino / Kuri saua sutrine Lampse velina“''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Litewskiey mowy świadomismy wszyscy a iako powiedzaią żeby się zgadzała z Łacińską niezda mi się iako w tych słowiech obaczysz „Superatus hodie astus demonis, cum ipse sit cum suis demonibus ambiciosus“ „Isgaleta Jauesti Kitristas velino / Kuri saua sutrine Lampse velina“»|скарочана}}<ref>Kronika wszystkyego swyata. Wyd. 1564. S. 438.</ref>}}. З прычыны вялікай адрознасьці дэкляраванага «літоўскага» перакладу адпаведнай лацінскай фразы ад яе сапраўднага летувіскага перакладу ({{мова-lt|«Nugalėta jau šiandien velnio gudrystė, nors jis su savo demonais ir trokšta garbės»|скарочана}}) летувіскі мовазнаўца [[Зігмас Зінкявічус]] мусіў яшчэ ў 1996 годзе прызнаць, што пададзены Бельскім тэкст «''занадта дэфармаваны''»{{Заўвага|{{мова-it|«è troppo deformato»|скарочана}}}}<ref>Zinkevičius Z. Martynas Mažvydas e l’inizio della lingua scritta lituana // Res Balticae. 1996. P. 184.</ref>. [[Файл:Samogitia-Samaidae (W. Grodecki, 1558, 1570).jpg|значак|[[Жамойць]]: [[Жамойцкае староства|літоўская]] (''Samogitia'') і [[Малая Летува|пруская]] (''Samaidae''). {{nowrap|{{Артыкул у іншым разьдзеле|Вацлаў Градзецк|В. Градзецкі|pl|Wacław Grodziecki}}}}, 1570 г. (1558 г.)]] Апроч таго, летувіскія гісторыкі і мовазнаўцы, а таксама тыя<ref>[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/47/%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D1%9E_%D0%92%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC.html Літоўская мова ў Вялікім Княстве Літоўскім] // Палітычная сфера. № 16—17 (1—2), 2011. С. 115—143.</ref>, хто іх цытуе, спрабуюць спасылацца на пэўныя сьведчаньні, у якіх не ўдакладняецца, што памянёная там «літоўская» ёсьць неславянскай (балтыйскай) або, увогуле, датычыцца [[Летувіская мова|жамойцкай (летувіскай) мовы]]: [[Файл:Lingua Samogitica (1690).jpg|значак|Надрукаваны ў Вільні ў 1690 годзе пераклад [[Папа|папскай]] булы на летувіскую мову, якая ў дакумэнце называецца «жамойцкай мовай» ({{мова-la|Lingua Samogitica|скарочана}}). Прызначаўся да чытаньня ў парафіях [[Жамойцкае біскупства|Жамойцкага біскупства]], якое ахоплівала ня толькі [[Жамойцкае староства]], але і [[Упіцкі павет|Ўпіцкі павет]], жыхароў якога за Расейскай імпэрыяй назвалі «[[Аўкштайты|аўкштайтамі]]» — «верхнімі або ўласнымі літоўцамі»]] * Лацінскі ліст вялікага князя [[Вітаўт]]а да імпэратара [[Жыгімонт Люксэмбурскі|Жыгімонта Люксэмбурскага]] 1420 году, у якім паведамляецца, што слова [[Жамойць]] «''перакладаецца ў літоўскую як „ніжняя зямля“''» ({{мова-la|«ideo Szomoyth vocatur, quod in lythwanico terra inferior '''interpretatur'''»|скарочана}}). ** Меркаваньне летувіскіх аўтараў пра тое, што Вітаўт пісаў, нібы слова Жамойць «''па-літоўску азначае „ніжняя зямля“''», зьняпраўджваецца ўласна зьместам ліста (пры адэкватным яго перакладзе з лацінскай мовы). Пагатоў у тым жа лісьце Вітаўт ужывае «''народнае''» слова «гайны», што азначае логвы ({{мова-la|«indagines, alias in vulgari hayn»|скарочана}}): паводле [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы|Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]], «''гайно — 'бярлога, логава'''»<ref>{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 18.</ref>. Таксама Вітаўт двойчы ўжывае славянскія тэрміны (''Szomoyth'', ''Somoyth'' — {{мова-be-old|Жомойть|скарочана}}) у называньні Жамойці і [[жамойты|жамойтаў]] (хоць у тагачасных лацінскіх тэкстах да іх дастасоўвалі назвы ''Samogitia'' і ''Samogiti''), кажучы, што іх гэтак называлі «''ў літоўскай мове''»<ref name="Urban-2001-105-106">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 105—106.</ref>. Апроч таго, пра сваю «''гутарковую''» мову Вітаўт ясна сьведчыў і ў іншых лістох, напрыклад, у лісьце [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Віленскай катэдры]] 1423 году, дзе ўпамінае «''простанародную''» (''vulgariter'') меру «лукно шасьціпяднае» (''lukno szescipedne'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 63, 208—209.</ref>. * Успамін Вітаўта пра тое, што на [[Луцак|Луцкім]] зьезьдзе манархаў у студзені 1429 году ён зьвярнуўся да [[Ягайла|Ягайлы]] «па-літоўску» ({{мова-la|«nos vero in lithwanico diximus ad vos»|скарочана}})<ref name="Urban-2001-106">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 106.</ref>. ** Хоць сам гэты ўпамін нічога ня кажа пра зьмест той «літоўскай» мовы, аднак захаваліся сьведчаньні, што асабістае ліставаньне паміж Вітаўтам і Ягайлам вялося на беларускай мове<ref name="Urban-2001-107">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 107.</ref>. * Паведамленьне храніста [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]] пра тое, што ў 1440 годзе вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера Ягайлавіча]], які нарадзіўся і выхоўваўся ў [[Кракаў|Кракаве]], па прыбыцьці ў Вільню мясцовыя князі і баяры [[Алелька Ўладзімеравіч]], [[Васіль Пуцята]], [[Юры Сямёнавіч Гальшанскі|Юры Сямёнавіч]], [[Іван Манівід|Івашка Манівідавіч]] і [[Пётар Мантыгердавіч|Пятрашка Мантыгердавіч]] навучалі літоўскай мове і звычаям ({{мова-la|«Pauci qui remanserant, odio et arte Lithuanorum tempore succedente exclusi sunt, veriti, ne native affect plus esset Polonis quam Lithuanis affectus, officials Lithuanos adiungung et ipsum linguam et mores suos instruunt»|скарочана}}). ** Пра славянскі характар той «літоўскай» мовы кажа ўжо сам пералік асобаў. Адметна тое, што Пятрашка Мантыгердавіч прысьведчыў у 1434 годзе наданьне для Віленскай катэдры зямель у Медніцкай, Дубінскай, Лынгменскай і Няменчынскай валасьцях, дзе ўпаміналіся снасткі, «''па-народнаму „язы“''» (''vulgariter jazi''){{Заўвага|Паводле [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы|Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]], «''Ез — 'перагародка, якую ставяць рыбакі на рацэ з праходам, у якім расстаўляюць нерат' <...> (гл. таксама яз)''»<ref>{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 184.</ref>, таксама шэраг прыкладаў ужываньня гэтага слова ў форме «яз» падае [[Гістарычны слоўнік беларускай мовы]]<ref>{{Літаратура/ГСБМ|37к}} С. 300.</ref>}}, а ў 1449 годзе ён прысьведчыў наданьне для касьцёла ў Дубінках, дзе ўпаміналася «''сядзіба або інакш „дварэц“''» (''allodium alias dworecz'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 176—177.</ref>. ** Увогуле, падобныя спробы з боку летувісаў атаясаміць усякі гістарычны ўпамін «літоўскай мовы» менавіта зь летувіскай мовай адзначаліся ўжо ў пачатку XX ст., калі [[Міхал Піюс Ромэр]] з спасылкай на летувіскае выданьне «Lietuvis» за 1907 год сьцьвярджаў, нібы апошні афіцыйны дакумэнт па-летувіску склалі ў [[Белая Царква (Кіеўская вобласьць)|Белай Царкве]] ваявода кіеўскі [[Адам Кісель]], ваявода смаленскі [[Юры Караль Глябовіч|Юры Глябовіч]], [[Стольнік вялікі літоўскі|стольнік]] [[Вінцэнт Корвін-Гасеўскі|Вінцэнт Гасеўскі]] і падсудак браслаўскі Міхал Касакоўскі{{Заўвага|Гэты «''ліст на літоўскай мове''» ўпамінаецца ў працы польскага гісторыка XVII ст. {{Артыкул у іншым разьдзеле|Лаўрын Ян Рудаўскі|Лаўрына Яна Рудаўскага|pl|Wawrzyniec Jan Rudawski}}: {{мова-la|«Quibus enim rationibus persuaderent surenti multitudini, se legatos et commissarios esse, quos ubique iuris gentium praerogatiua securos reddit, communicatis itaque in unum confiliis, in quo tunc rerum et fortunae articulo versarentur, Ianussio duci Radiuilio Lituana lingua secretis literis scripserunt»|скарочана}}<ref>Historiarum Poloniae ab excessu Vladislai iv ad pacem Olivensem vsque libri ix, seu, Annales regnante Ioanne Casimiro Poloniarum. — Varsaviae et Lipsiae, 1755. [https://books.google.by/books?id=SjtD6h1inW0C&pg=PA85&dq=%22lituana+lingua%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiq9oGDqsL5AhVR6LsIHZSjBNIQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=lingua&f=false P. 85].</ref>}}. Абсурднасьць гэтага сьцьверджаньня паказаў яшчэ ў 1912 годзе гісторык [[Лявон Васілеўскі]]<ref>Wasilewski L. Litwa i Białoruś: przeszłość — teraźniejszość — tendnecje rozwojowe. — Kraków, 1912. S. 157.</ref>. На пашыраную ўжо ў тыя часы «манію» ўглядаць у кожным літоўскім паводле назвы мовы гістарычным дакумэнце жамойцкую мову зьвяртаў увагу ў 1918 годзе гісторык літаратуры і мовазнаўца [[Аляксандар Брукнэр]] («''…сёньняшні літваман гатовы падумаць, што тое пра яго жамойцкую гаворку мова; нават… у „літоўскім“ лісьце русіна Кісяля ўгледзелі помнік жамойцкай мовы''»)<ref>Brückner A. Z niwy białoruskiej. — Kraków, 1918. [https://polona.pl/item/z-niwy-bialoruskiej,Njc4NTg4MjY/5/#info:metadata S. 4]—5.</ref>. * Лічба [[гданьск]]іх мяшчанаў, якія ў 1492 годзе прыбылі ў Вільню дзеля сустрэчы з [[Казімер Ягайлавіч|Казімерам Ягайлавічам]] і [[Паны-Рада|Панамі-Радаю]] і ў час перамоваў сутыкнуліся з польскай, літоўскай і рускай мовамі ({{мова-de|«Daruff wart manchfaldig handelt gehat itzundt Polnisch, itzundt Lithows, itzundt Reuszch»|скарочана}}). * Два наказы аналягічнага зьместу вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] намесьніку [[Жыжмары|жыжмарскаму]] ад 3 жніўня 1511 году (''«Вялелі есма ў таго касьцёла жыжмарскага меці каплана, што бы ўмеў па­літоўскі казаці, і містра»'') і [[Эйшышкі|эйшыскаму]] плябану ад 27 студзеня 1524 году ({{мова-la|«…presbyteros idoneos, quorum saltem unus idiomate Lithuanico praedicare populo Dei bene sciat et debeat»|скарочана}}). ** Раней за памянёныя наказы, у верасьні 1501 году [[Віленскія біскупы|віленскі біскуп]] [[Войцех Табар|Альбэрт Табар]] атрымаў ад вялікага князя [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] грамату, паводле якой змог на свой погляд прызначаць ксяндзоў, пажадана такіх, якія б валодалі «літоўскай гаворкай»{{Заўвага|У той час набажэнствы і казаньні спраўляліся на лацінскай мове}}. У грамаце пералічвалася 28 парафіяльных касьцёлаў [[Віленскае біскупства|Віленскага біскупства]], у тым ліку ў [[Ліда|Лідзе]], [[Беліца|Беліцы]], [[Быстрыца|Быстрыцы]], [[Слонім]]е, [[Валожын]]е, [[Краснае|Красным Сяле]], [[Маладэчна|Маладэчне]], [[Радашкавічы|Радашкавічах]], [[Койданава|Койданаве]], а таксама тры касьцёлы на [[Падляшша|Падляшшы]] (у [[Гонядзь|Гонядзі]] і ваколіцах). Апроч відавочна нелетувіскага геаграфічнага ахопу, гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на тое, што гэтая пажаданая ў тым часе «моўная рэформа» не пакінула ніякіх сьлядоў, якія б маглі пацьвердзіць факт ужываньня жамойцкай (летувіскай) мовы ў набажэнствах ня толькі пералічаных, але ўвогуле, хоць якой парафіі<ref name="Urban-2001-32-33">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 32—33.</ref>. Увогуле жа, пра тое, што ў [[Віленскае біскупства|Віленскім біскупстве]] пад літоўскай разумелася не балтыйская мова, таксама сьведчыць статут гэтага біскупства ад 1669 году, які забараняў даваць [[Бэнэфіцыя|бэнэфіцыі]] іншаземцам, якія ня ведаюць ''літоўскай'' ({{мова-la|litvanica|скарочана}}) мовы, і загадваў прамаўляць казані ў касьцёлах дыяцэзіі паводле чаргі «''адну ў літоўскай мове, адну ў польскай''» ({{мова-la|«alteram in litvanica, alteram in polonica»|скарочана}})<ref>Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. — Kraków, 1914. [https://books.google.by/books?id=C_gKAAAAIAAJ&pg=PP7&dq=Fija%C5%82ek.+Uchrze%C5%9Bcijanienie+Litwy+przez+Polsk%C4%99+//+Polska+i+Litwa+w+dziejowym+stosunku.&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiom4-fv-z3AhUAS_EDHXgrAbMQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&q=alteram%20in%20litvanica&f=false S. 312].</ref><ref name="evkl-2010-131"/>. * Запіс пад 1529 годам у [[Мэтрыка Вялікага Княства Літоўскага|Мэтрыцы Вялікага Княства Літоўскага]], дзе судовы выканаўца Васіль Бялянін (пра якога вядома толькі, што ён «русін» з ВКЛ без удакладаньня — зь [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускай]] або з украінскай яго часткі) засьведчыў, што баярын гаспадарскі Пятро Сумарок, які быў перасяленцам першага або другога пакаленьня з занятай маскоўскім гаспадаром Смаленскай зямлі<ref>Религия и русь, XV—XVIII вв. — Москва, 2020. С. 175.</ref>, спрабаваў пры ім падкупіць сьведак з-пад [[Эйшышкі|Эйшышкаў]]: «''…і Сумарок пачаў ім гаварыці па-літоўскі перада мною і прасіў іх: „Для Бога ня выдайце мя, а што есьмі вам абяцаў то дам, а вас у том ня выдам“''». У дакумэнце таксама падаюцца імёны сьведак: Міцька Рафалавіч і яго брат Сьвяцька, Разьвіл [[Ятаўт]]авіч, Міска Кабызевіч{{Заўвага|У іншых дакумэнтах ВКЛ Кабызевічы ўпамінаюцца ў [[Кіеў|Кіеве]], Ваўкавыску і на [[Пінскі павет|Піншчыне]], тым часам яшчэ ў 1488 годзе вялікі князь [[Казімер Ягайлавіч|Казімер]] зрабіў наданьне «[[Русіны|русіну]]» Мішку Кабызю<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 60.</ref>}}, Стась Івашкавіч<ref>Lietuvos Metrika. Nr. 225: 6-oji Teismų bylų knyga (1528—1547). — Vilnius, 1995. [http://dev.metrika.ldkistorija.lt/knyga/128/#page/n243/mode/1up С. 90].</ref>. * Паведамленьне пра адстаўку ў 1538 годзе лаўніка [[Коўна|Ковенскай]] магдэбургіі немца Андрэаса Войта з прычыны няведаньня ім літоўскай мовы ({{мова-de|«…er sproch halben dem, er im litauischen nicht wol erfaren sei»|скарочана}}). * Цытата зь Віленскага мескага статуту ад 18 лістапада 1551 году, каб выклік на суд і вырак суду абвяшчаўся «''po polsku i po litewsku, i po rusku, aby wszyscy, ktorzy by słuchali, rozumieli''». {{Падвойная выява|справа|Zmudzki Ięzyk (1783).jpg|98|Samogitico (1851).jpg|116|Старонкі каталёгаў бібліятэк у [[Гарадзішча (вёска, Пінскі раён)|Гарадзішчы]] і [[Крэтынга|Крэтынзе]], на якіх мова выдадзеных у Літве і Прусіі летувіскіх кніг азначаецца як жамойцкая}} Як падкрэсьлівае беларускі гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], напраўду не існуе нават ускосных пацьверджаньняў таго, што вялікія князі літоўскія гаварылі па-летувіску. Прытым з гістарычных крыніцаў вядома, што ў час выправаў углыб Жамойці гаспадары і віленскія ўраднікі бралі з сабой перакладнікаў<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 105.</ref>. {{Падвойная выява|справа|Dictionarium trium lingvarum in usum studiosae iuventutis (Dictionary of the Polish-Latin-Lithuanian languages) by Konstantinas Sirvydas, Vilnius, 1713.jpg|102|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu (in Lithuanian language), Vilnius, 1766.jpg|112|Вокладкі першых летувіскіх слоўніка {{мова-la|Dictionarium trium linguarum|скарочана}} (налева) і лемантара {{мова-lt|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu|скарочана}} або {{мова-pl|Nauka czytania pisma polskiego dla małych dziatek|скарочана}} (направа)}} Першае дакладнае азначэньне летувіскай мовы [[Старабеларуская мова|па-беларуску]] датуецца 6 чэрвеня 1580 году і датычыцца катэхізму [[Марцінас Мажвідас|Мажвіда]] 1547 году<ref>Jablonskis K. Lietuvių kultūra ir jos veikėjai. — Vilnius, 1973. P. 49.</ref>, які ў Летуве афіцыйна лічыцца першай друкаванай кнігай на летувіскай мове: «''катэхізм па-жамойцку друкаваны''»{{Заўвага|«''катехизм по жомоитъску друкованыи''»}}<ref name="Lebedys-1976-111"/>. Упершыню назва «летувіская мова» ({{мова-lt|«Lietuwiſchka [ließuwi]»|скарочана}} — «''літоўская мова''») датычна жамойцкай мовы (дакладней — яе ''літоўскага дыялекту'') зьявілася ў назове кнігі, надрукаванай у 1579 годзе народжанымі на [[Жамойцкае староства|літоўскай Жамойці]] выхаванцамі [[Кёнігсбэрг|Кёнігсбэрскай]] акадэміі — былымі [[Палітонім|палітычнымі]] «літоўцамі» (жыхарамі Вялікага Княства Літоўскага), якія [[Эміграцыя|эмігравалі]] ў [[Самбія|прускую частку Жамойці]]. Гэта адбылося па сьмерці заснавальніка акадэміі і ініцыятара летувіскага кнігадрукаваньня герцага прускага [[Альбрэхт Гогенцолерн|Альбрэхта Гогенцолерна]]<ref name="Panucevic-2014-273">{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 273.</ref>, пляменьніка [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]], хоць і яго супраціўніка<ref name="Nikalajeu-2009-82">{{Літаратура/Гісторыя беларускай кнігі|1к}} С. 82.</ref>. Прытым у назове першага летувіскага катэхізму, надрукаванага яшчэ ў 1545 годзе, яго мова азначалася «прускай» (як прызначаная вынятна жамойтам Прусіі, пра што сьведчыць вялікая колькасьць [[германізм]]аў), а ў назовах дзьвюх наступных кніг (1547 і 1559 гады) — хоць ужо і ўкладзеных літоўскімі жамойтамі на ''літоўскім дыялекце'' (дзеля пашырэньня [[пратэстанцтва]] ня толькі ў Прусіі, але і ў ВКЛ) — назва мовы не ўпаміналася<ref name="Panucevic-271">{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 271.</ref>. Ад 1579 году назва «літоўская мова» датычна жамойцкай мовы пачала пасьлядоўна ўжывацца ў наступных пруска-летувіскіх кнігах, выдадзеных як жамойтамі, так і прускімі немцамі. Адзначаецца, што пазьней — за часамі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] — існаваньньне нямецкай навуковай літаратуры, дзе жамойцкая мова называлася «літоўскай», стала адным з вызначальных фактараў у [[Летувізацыя|працэсе паступовага атаясамліваньня Жамойці зь Літвой]]<ref>Саракавік І. Гісторыя Беларусі ў кантэксце сусветнай гісторыі. — {{Менск (Мінск)}}: Современная школа, 2006. [https://books.google.by/books?id=5hghAQAAMAAJ&q=%22%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B.+%D0%9D%D1%8F%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B6+%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%22&dq=%22%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B.+%D0%9D%D1%8F%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B6+%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiB2OLzpNH5AhW4wAIHHeVACXYQ6AF6BAgDEAI С. 116].</ref>. Выкарыстаньне летувіскай мовы ў Прусіі дзеля пашырэньня [[лютэранства]] сярод летувісаў прымусіла зьвярнуцца да гэтай мовы [[Езуіты|езуітаў]] — галоўных дзеячоў [[Контрарэфармацыя|Контрарэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім, што прычыніліся да друкаваньня летувіскамоўных кніг у [[Вільня|Вільні]]<ref name="Nikalajeu-2009-82"/>. Гісторык [[Павал Урбан]] адзначае, што менавіта дзякуючы выдавецкай дзейнасьці сьпярша ў Прусіі, а потым і ў Вільні (з 1595 году) мова жамойтаў атрымала статус «літоўскай мовы»<ref name="Urban-2001-33">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 6, 33.</ref>. Сярод іншых фактараў, гэтую ж прычыну частковага (супярэчлівага і праз гэта даволі заблытанага) пашырэньня ў Вялікім Княстве Літоўскім тэрміна «літоўская мова» на ''літоўскі дыялект'' мовы жамойтаў называе [[Вацлаў Пануцэвіч]]<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 277.</ref>. {{Падвойная выява|справа|Ziemaytiszki (1793).jpg|106|Ziemaytiszki (1793) (2).jpg|108|Лацінска-польска-жамойцкія слоўнікі месяцаў з кніг, надрукаваных у Вільні ў 1793 годзе}} Як падкрэсьлівае гісторык і літаратуразнаўца [[Іван Саверчанка]], раньнія ідэолягі [[Летувіскае нацыянальнае абуджэньне|жамойцкага нацыянальнага руху]] (найперш пісьменьнікі і багасловы [[Марцін Мажвід]], [[Мэльхіёр Пяткевіч]], [[Мікалай Даўкша]] і [[Канстанцін Шырвід]]) назвалі свой народ «літоўцамі» і пачалі актыўна ўжываць тэрмін «літоўская мова» ў дачыненьні да гістарычна жамойцкай мовы на падставе вынятна этнічных фантазіяў і показак<ref>[[Іван Саверчанка|Саверчанка І.]] Aurea mediocritas. Кніжна-пісьмовая культура Беларусі. Адраджэнне і ранняе барока. — {{Менск (Мінск)}}: Тэхналогія, 1998. С. 14.</ref>. Сучасны менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, які мяркуе, што назва «ліцьвіны» ў першым пэрыядзе Вялікага Княства Літоўскага (да [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]]) была назвай мясцовай эвангелісцкай канфэсійнай супольнасьці і ўласна «Літоўскім» Вялікае Княства ад самага яго стварэньня назвалі менавіта з такім канфэсійным сэнсам, зазначае: «''[[Летувізацыя|Балтыйская тэорыя]] не адлюстроўвае ніякія гістарычныя рэаліі, яна была проста снасткай палітычнага змаганьня езуітаў проці літоўскай [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|Рэфармацыі]] і палітычнай моцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўскага гаспадарства]]. Разам з разбуральнай праграмай Контрарэфармацыі, распачатай па выбуху эвангеліцкага адраджэньня ў Літве, езуіты распачалі таксама [[Летувізацыя|цэлую ідэалягічную праграму перакручваньня гісторыі Літвы]]: заміж сапраўднай гісторыі [[Славянскія мовы|славянізацыі]] [[Германскія мовы|германскае]] шляхты Літвы (выкладзенай у літоўскіх летапісах і добра вядомай езуітам) езуіцкая тэорыя мусіла апавядаць пра паходжаньне літоўскае шляхты і створанага ёй гаспадарства ад мясцовых паўдзікіх [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх]] плямёнаў, што рабіла адзіным „цывілізацыйным“ чыньнікам гісторыі Літвы вынятна [[Каталіцкая Царква|Каталіцкую Царкву]] (з той жа мэтай езуіцкая прапаганда пачала пашыраць гратэскныя, чыста фантастычныя плёткі пра „балтыйскае [[паганства]]“ Літвы, якое нібы было галоўнай рэлігіяй ВКЛ да Крэўскай уніі). Калі за часоў ВКЛ гэтая тэорыя мела выгляд маргінальных калянавуковых практыкаваньняў, не прынятых літоўскай шляхтай, то па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелах Рэчы Паспалітай]] гэтая езуіцкая прапагандысцкая схема сталася ў XIX стагодзьдзі адзінай „навуковай“ вэрсіяй гісторыі Літвы''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 5, 16, 27—28, 61, 201.</ref>. == Герб == [[Файл:Jagajła, Pahonia. Ягайла, Пагоня (K. Kielisiński, 1841).jpg|міні|[[Пагоня]] з надмагільля [[Ягайла|Ягайлы]]]] {{Асноўны артыкул|Пагоня}} Паходжаньне дзяржаўнага гербу ліцьвінаў — [[Пагоня|Пагоні]] — мае [[Сэмантыка|сэмантычную]] повязь з старажытнай ваеннай традыцыяй народнай пагоні — найважнейшай функцыяй арганізацыі жыцьця і побыту [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскіх плямёнаў]], калі кожны чалавек быў у адказе за жыцьцё супляменьніка. У выпадку раптоўнага нападу супраціўніка і захопу ў палон суродзічаў кожны мужчына, які меў права насіць зброю, мусіў пехатою або конна кідацца ў пагоню за ворагам, каб адбіць палон. Ва ўмовах ваеннай дэмакратыі традыцыя народнай пагоні выконвалася безумоўна і захоўвалася стагодзьдзямі і ў эпоху [[Русь|Русі]], і ў часы Вялікага Княства Літоўскага<ref name="ehb-391">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.</ref>. [[Іпацьеўскі летапіс]] паведамляе пра пагоню жыхароў [[Берасьце|Берасьця]] ў 1280 годзе за польскім вайсковым аддзелам, які паваяваў ваколіцы места. Вялікі князь літоўскі [[Ягайла]] ў сваёй ([[Лацінская мова|лацінскай]]) грамаце ад 20 лютага 1387 году пісаў<ref>Гісторыя Беларусі ў дакументах і матэрыялах (IX—XVIII ст.) / Склад.: В. Шчарбакоў, К. Кернажыцкі, Д. Даўгяла. Т. 1. — Менск: Выдавецтва АН БССР, 1936.</ref><ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 78—79.</ref>: [[Файл:Pahonia. Пагоня (1832).jpg|значак|Пагоня як сымбаль [[Белая Русь|Белай Русі]] (у адрозьненьне ад іншых гістарычных краінаў [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]) на эмблеме [[Таварыства Літоўскае і зямель Рускіх|Таварыства Літоўскага і зямель Рускіх]], 1832 г.]] {{Цытата|…паводле старажытнага звычаю, перасьлед ворага ёсьць абавязкам кожнага мужчыны ў нашым краі; гэткае [[паспалітае рушэньне]] дзеля выгнаньня ворага з нашае Літоўскае зямлі па-народнаму завецца „пагоня“''. {{арыгінал|la|...Quotiescunque etiam hostes et adversarios nostros et ipsius terrae nostrae Lithuanicae fugitivos insequi opportuerit, ad insequutionem huiusmodi, quod роgоniа vulgo dicitur, nоn solum armigeri, verum etiam omnis masculus, cuiuscunque status aut conditionis extiterit, dummodo аrmа bellicosa gestare poterit, proficisci teneatur.}}||З прывілею вялікага князя літоўскага [[Ягайла|Ягайлы]], 20 лютага 1387 г.}} [[Файл:Pahonia, Žyvie Biełaruś. Пагоня, Жыве Беларусь (1918).jpg|міні|Гербы [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх ваяводзтваў]] і дзяржаўны герб [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]], 1918 г.]] Паводле [[Летапісы Вялікага Княства Літоўскага|летапісаў Вялікага Княства Літоўскага]], Пагоню ў якасьці гербу гаспадарства ўвёў князь [[Нарымонт]], брат вялікага князя [[Трайдзень|Трайдзеня]] (1270—1282): {{Цытата|Той Нарымунт меў герб, або кляйнот, рыцарства сваяго таковы, і тым пячатаваўся, Вялікаму княству Літоўскаму заставіў яго, а то такі: у гербе муж збройны, на каню белам, у полю чырвонам, меч голы, яка бы каго гонячы дзяржаў над галавою, і ёсьць адтоля названы «'''пагоня'''».|[[Хроніка літоўская і жамойцкая]]{{Заўвага|Хроника Литовская и Жемайтская // [[ПСРЛ]]. Т. 32 — М.: Наука, 1973.}}{{Заўвага|Хроника Быховца // [[ПСРЛ]]. Т. 32 — М.: Наука, 1973.}}}} Выява гербу Пагоні ёсьць на пячаці полацкага князя Глеба-Нарымонта 1338 году і на пячаці (з кірылічным надпісам) вялікага князя літоўскага [[Альгерд]]а 1366 году<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 120.</ref>. Назва ''Пагоня'' набыла шырокую вядомасьць у канцы XV — пачатку XVI стагодзьдзя, відаць, у выніку асэнсаваньня гербавай выявы як сымбалю абаронцы Айчыны<ref>Шаланда А. Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 4—5.</ref>. Кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]] у 1562 годзе загадаў біць на [[Віленская мынца|Віленскай мынцы]] манэты-траякі: «''А на сем з аднае стараны два першыя словы, каторымі ся пачынаець пісаці імя наша гаспадарскае, а з другое стараны … герб Пагоня''». Дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага пад назвай Пагоня ({{мова-be-old|Погоня|скарочана}}) сьцьвярджаецца ў [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|статутах Вялікага Княства Літоўскага]] [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 году|1566]]<ref name="salanda-2019-5">Шаланда А. Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 5.</ref> і [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|1588]]<ref>{{Літаратура/ГСБМ|25к}} С. 131.</ref> гадоў. А ў [[Лацінская мова|лацінскім]] перакладзе Статуту 1566 году адмыслова падкрэсьліваецца, што дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага завецца Пагоняй у народнай мове ({{мова-la|vulgo Pogonia vocatur|скарочана}})<ref>Archiwum komisji prawniczej. T. 7. — Kraków, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=mNMMAAAAYAAJ&q=%22vulgo+Pogonia+vocatur%22#v=snippet&q=%22vulgo%20Pogonia%20vocatur%22&f=false S. 80].</ref>. Афіцыйная беларуская гербавая назва ''Пагоня'' не пакідае ніякіх сумневаў у [[беларусы|беларускай этнічнай прыналежнасьці]] грамадзтва, дзе зьявіўся і выкарыстоўваўся герб Вялікага Княства Літоўскага<ref name="salanda-2019-5"/>. Тым часам [[Летувіская мова|летувіскае]] слова «''výtis''» («''віціс''»), якое выкарыстоўваецца дзеля азначэньня [[Герб Летувы|сучаснага летувіскага варыянту Пагоні]], прыдумаў у сярэдзіне XIX ст. [[Сыманас Даўкантас]]<ref name="Kraucevic-1993">[[Алесь Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] Як здарылася, што Жамойць пачала называцца Літвою? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 54.</ref><ref name="Arlou-2012-349">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 349.</ref>. Сьпярша ім называлі толькі вершніка-рыцара, а дзеля азначэньня гербу цалкам слова «''Vytís''» (ужо зь вялікай літары і з націскам на другім складзе) упершыню выкарысталі толькі ў 1884 годзе (раней Пагоню па-летувіску звычайна звалі «''Vaikymas''» — 'Перасьледаваньне'). Да канца XIX ст. слова «''Vytis''» стала агульнапрынятым у Летуве дзеля азначэньня Пагоні. Аднак яшчэ доўгі час ішлі спрэчкі пра тое, на якім складзе трэба рабіць націск — на першым ці на другім. Толькі ў 1930-я гады з гэтым канчаткова вызначыліся — спыніліся на «''Výtis''»<ref>{{кніга|аўтар=Rimša E.|частка=Heraldika |загаловак=Iš praeities į dabartį|месца=Vilnius|выдавецтва=Versus aureus|год=2004|pages=61—63}}</ref>. {| |- | <gallery caption="Гербы [[Вялікае Княства Літоўскае#Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел|адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак (ваяводзтваў) Вялікага Княства Літоўскага]], 1720-я гады" class="center""> Amścisłaŭ, Pahonia. Амсьціслаў, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскае]] Bieraście, Pahonia. Берасьце, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскае]] Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Віленскае ваяводзтва|Віленскае]] Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскае]] Miensk, Pahonia. Менск, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Менскае ваяводзтва|Менскае]] </gallery> <gallery class="center""> Padlašša, Pahonia. Падляшша, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляскае]] Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Полацкае ваяводзтва|Полацкае]] Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Троцкае ваяводзтва|Троцкае]] Žemaitija. Жамойць (1720).jpg|[[Жамойцкае староства|Жамойцкае (староства)]] Inflanty. Інфлянты (1720) (2).jpg|[[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянцкае]] </gallery> |} == Сталіца == {{Асноўны артыкул|Вільня}} [[Файл:Vilnia, Vostraja Brama. Вільня, Вострая Брама (J. Bułhak, 1912) (2).jpg|значак|[[Вострая брама]] з гербам [[Пагоня]]й у [[Вільня|Вільні]]. Здымак [[Ян Булгак|Яна Булгака]], 1912 г.]] У старажытных пісьмовых крыніцах сталіца ліцьвінаў — [[Вільня]] — упамінаецца пад беларускай назвай ''Вільня'' (''Vilnia'' або ''Vilna'', напрыклад, у лістах [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Гедзімін]]а 1323 году «''in civitate nostra regia '''Vilnia'''''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 79.</ref>). У старабеларускіх тэкстах з XV ст. суіснавалі формы ''Вильня'' / ''у Вильни'' і ''Вильна'' / ''у Вильне'' (што параўнальна з ''Горадна'' — ''[[Горадня]]'' і ''[[Коўна]]'' — ''Коўня''), але паступова запанавала форма ''Вильня''<ref name="viacorka"/>. [[Файл:Vilnia, Zamkavaja. Вільня, Замкавая (P. Rossi, 1796).jpg|значак|Галоўная вуліца Вільні — паводле гістарычных крыніцаў, «[[Замкавая вуліца (Вільня)|Замкавая]]» або «[[Вялікая вуліца (Вільня)|Вялікая Замкавая]]»]] Захавалася апісаньне Вільні яшчэ з пачатку XV стагодзьдзя, зьмешчанае ў рэляцыі [[Бургундыя|бургундзкага]] падарожніка з [[Фляндрыя|Фляндрыі]] [[Жыльбэр дэ Лянуа|Жыльбэра дэ Лянуа]], які наведаў сталіцу Вялікага Княства Літоўскага ў 1413 годзе{{Заўвага|Тэкст падаецца паводле перакладу [[Вацлаў Пануцэвіч|Вацлава Пануцэвіча]] (LITVA, Lithuanian Research Periodical. Том І. С. 25), арыгінальны тэкст быў апублікаваны яшчэ ў 1840 годзе (Voyages et ambassades de Messire Guillebert de Lannoy: chevalier de la Toison d’or, seigneur de Santes, Willerval, Tronchiennes, Beaumont et Wahégnies. 1399—1450. P. 24)}}: {{Цытата|Потым я прыехаў '''у сталіцу Літвы, што называецца Вільня''' (Wilne), дзе ёсьць замак, які знаходзіцца даволі высака на пясковай гары, абведзены каменьнямі, зямлёй і мурам; унутры ён збудаваны зь дзерава. Муры названага замку, зыходзячы па абодвых бакох гары, абымаюць многа дамоў. У гэтым вось замку й у навакольлі прабывае звычайна названы князь Вітаўт, уладар Літвы, ды мае там свой двор і гасподу. '''Каля названага замку цячэ рака''', якая кружыць свае воды цераз горад унізе; '''яна называецца Вільня''' (Wilne). А горад ня ёсьць абведзены абароннай сьцяной. Ён доўгі ды вельмі вузкі, зьверху ўніз забудованы драўлянымі дамамі. Толькі некаторыя сьвятыні цагляныя. Названы замак на самай гары абкружаны толькі драўляным валам на падабенства муру, аднак вялікім і абаронным…}} Тым часам форму «''Vilnius''» [[летувіская мова|па-жамойцку]] пачалі ўжываць прыкладна з XVII ст. ([[Мікалоюс Даўкша]] ў «Пастыле» 1600 году). Летувіскі тапаніміст [[Аляксандрас Ванагас]] мяркуе, што гэта форма ўзьнікла пад уплывам польскай назвы ''Wilno'' (у летувіскай мове няма назоўнікаў ніякага роду, у пазычаньнях ён зьмяняецца на мужчынскі). Тым часам польскае ''Wilno'' утварылася ад старабеларускага варыянту ''Вільна''<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/vilnia/30284660.html Вільня ці Вільнюс? Ці карэктна называць горад традыцыйным беларускім імем], [[Радыё Свабода]], 21 лістапада 2019 г.</ref>. А першаснай і найбольш старажытнай назвай места ў жамойцкіх (летувіскіх) гаворках ёсьць ''Vilnia'', на што зьвяртае ўвагу Ванагас і што пацьвярджаецца сучаснай [[латыская мова|латыскай]] назвай — ''Viļņa''<ref name="viacorka"/>. Насельніцтва [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыны]], як мінімум зь першай паловы ХІХ стагодзьзя, належала да [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|тэрыторыі]] [[Беларусы|беларускага этнасу]], што засьведчыў у свой час беларуска-польскі фальклярыст [[Ян Чачот]] (1796—1847): «''…нават у далёка адлеглых паміж сабою вёсках, яны [песьні] вельмі падобныя, зь невялікімі, часам, адхіленьнямі ў словах. Нёман і Беліца ад Дзьвіны, Бярэзіны і лепельскіх ваколіц няблізкія, а песьні іх усё ж падобныя; гэткія ж песьні й над Вяльлёй у Завялейскім павеце. Хто іх пераносіў? Ня друк і творы, але памяць, сэрца й вусны братэрскіх плямёнаў''»<ref>Piosnki wieaśniacze znad Dźwiny. — Вільня, 1840. [https://books.google.by/books?id=-nFBAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=Plemion%20braterskich&f=false S. VII.]</ref>{{Заўвага|Панаваньне беларусаў («русінаў») у бліжнім навакольлі Вільні таксама засьведчыў у 1840 годзе [[Юзэф Ігнацы Крашэўскі|Юзэф Крашэўскі]] ({{мова-pl|«Porzucamy przeto wywód zbyteczny tutaj pochodzenia Litwinów, rozróżniając tylko ze względu na język, dwa plemiona ludów około Wilna Rusinów i Litwę. Te dwie mowy graniczą z sobą w okolicach Wilna, samo miasto jednakże leży wśród Rusinów»|скарочана}}<ref>[[:wikisource:pl:Wilno (Kraszewski, 1840-1842)/Wstęp/IV|IV. Pochodzenie Litwinów.]] // Kraszewski J. I. Wilno od początków jego do roku 1750. T. 1. — Wilno, 1840.</ref>)}}. Пра брак нейкай «беларусізацыі» летувісаў Віленшчыны за часамі Расейскай імпэрыі сьведчыць супастаўленьне статыстычных зьвестак пра колькасьць летувісаў (жамойтаў): 17,56% ад усяго насельніцтва [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] на 1851 год паводле зьвестак расейска-нямецкага навукоўцы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн|Пятра Кёпэна|ru|Кёппен, Пётр Иванович}}<ref>Кеппен П. Об этнографической карте Европейской России. — СПб., 1852. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cWZAAQAAMAAJ&q=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B+%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8#v=snippet&q=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B%20%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8&f=false С. 35].</ref><ref>Кеппен П. Девятая Ревизия. Исследование о числе жителей в России в 1851 году. — СПб., 1857. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=erJXAAAAMAAJ&q=%22787%2C609%22+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F#v=snippet&q=%22787%2C609%22%20%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F&f=false С. 26].</ref> і 17,58% ад усяго насельніцтва губэрні на 1897 год паводле вынікаў усеагульнага перапісу<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=87 Перепись 1897 года. Виленская губерния], Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей</ref>. Увогуле, сьведчаньнем пераважнай беларускамоўнасьці мясцовых жыхароў з даўніх часоў ёсьць даволі хуткі пераход [[Беларускія татары|крымскіх татараў]], якіх вялікі князь [[Вітаўт]] асадзіў у ваколіцах Вільні і [[Трокі|Трокаў]], менавіта на беларускую (а не летувіскую) мову, што выявілася ў напісаных гутарковай беларускай мовай татарскіх літаратурных помніках (у тым ліку [[Кітабы|аль-кітабах]])<ref>Станкевіч Я. Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом. — Вільня, 1933. С. 8—9, 13—16.</ref><ref>Канапацкі І. Татары // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 663—664.</ref>. {| |- | <gallery class="center"> Belarusians - on Ethnic Map of European Russia by Aleksandr Rittich - 1875 AD.jpg|[[Беларусы]] (арэал у цэнтры) на «Этнаграфічнай мапе Эўрапейскай Расеі» (1875 г.), складзенай [[Аляксандар Рыціх|Аляксандрам Рыціхам]] (фрагмэнт) Biełarusy. Беларусы (1885).jpg|Фрагмэнт этнаграфічнай мапы Эўропы з атлясу «Géographie Militaire» ([[Парыж]], 1885 г.) Biełarusy. Беларусы (J. Karski, 1903).jpg|Этнаграфічная мапа беларусаў (паводле моўнага крытэру), складзеная філёлягам-славістам [[Яўхім Карскі|Яўхімам Карскім]], 1903 г. Länder und Völkerkarte Europas.jpg|Фрагмэнт мапы «Землі і народы Эўропы» (1918 г.), складзенай нямецкім гісторыкам [[Дзітрых Шэфэр|Дзістрыхам Шэфэрам]] (1845—1929) Peoples of Eastern Europe by United States Department of State (1943).jpg|Этнаграфічная мапа Ўсходняй Эўропы, складзеная супрацоўнікамі [[Дзяржаўны Дэпартамэнт ЗША|Дзяржаўнага Дэпартамэнту ЗША]] ў 1943 г. </gallery> |} == Перайменаваньне ліцьвінаў у «беларусаў» == {{Асноўны артыкул|Белая Русь|Летувізацыя|Русіфікацыя Беларусі}} [[Файл:Samogitia, Lituania-Russia Bianca, Moscovia (G. Albrizzi, I. Tirion, 1740).jpg|значак|Фрагмэнт мапы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе [[Літва]] (''Lituania'') цалкам атаясамліваецца зь [[Белая Русь|Белай Русьсю]] (''Russia Bianca''), тым часам [[Жамойць]] (''Samogitia'') падаецца асобна ад Літвы, а [[Маскоўская дзяржава|Масковія]] (''Moscovia'') — асобна ад [[Русь|Русі]] ([[Вэнэцыя]], 1740 г.)]] Назва [[беларусцы]] (як вытворная ад [[харонім]]у [[Белая Русь]], якім часам азначалася адна з складовых частак [[Літва|Літвы]]) датычна ліцьвінаў пачала шырока выкарыстоўвацца толькі ў XVII стагодзьдзі — за часамі войнаў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] з [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] — у запісах маскоўскіх вайсковых пісараў дзеля азначэньня [[праваслаўе|праваслаўнага]] вызнаньня тых палонных ліцьвінаў і [[Украінцы|ўкраінцаў]], якія былі праваслаўнымі (у адрозьненьне ад ліцьвінаў-каталікоў{{Заўвага|Напрыклад, {{мова-ru|«…литвин Ивашко Иванов з женою с Роинкою да с сыном с Микулайком да с сестрою з девкою Агафьицею. А сказал, что он родом литвин, католицкие веры из города [[Нясьвіж|Несвижа]], мещанский сын, а жена де за ним литовка же тово ж города Несвижа»|скарочана}}<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 108.</ref>}})<ref name="Latysonak-2009-216">[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] Нацыянальнасць — Беларус. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2009. С. 216.</ref>. На падставе таго, што палонныя шляхцічы-ліцьвіны называлі сябе толькі «ліцьвінамі» (напрыклад, «''литвин Корнейко Круковский, уроженец [[Аршанскі павет|Оршанского повету]], шляхтич белоруские веры''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&f=false С. 347].</ref>{{Заўвага|Іншыя прыклады: «''[[Аршанскі павет|Аршанского повету]] <…> литвин шляхтич Семен Судовский''» (1614 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9&f=false С. 99].</ref>, «''литвин Гришка Романов… Оршанского повету, шляхецкий сын''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. С. 401.</ref>, «''литвин Янька Бобровский… [[Полацкае ваяводзтва|Полоцкого повету]], шляхецкий сын''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9&f=false С. 402].</ref>, «''литвин Александр Лабыт… шляхтич [[Віцебскі павет|Витебского повету]]''»<ref name="AMG-1890-433">Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8A&f=false С. 433].</ref>, «''литвин Петрушка Янов… шляхтич… Троицкого повету''», «''литвин Степанко Глинский… шляхтич… Оршанского повету''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. С. 434.</ref> (усе 1632 году)}}), гісторык [[Алег Латышонак]] прыйшоў да наступнай высновы: «''Сьвядомае ўжываньне назвы „беларусец“ непісьменнымі сялянамі і прадстаўнікамі гарадзкога плебсу ў сытуацыі, калі гэтае найменьне невядома шляхце, я лічу немагчымым. Выснова з гэтага можа быць толькі адна: слова „беларусец“ ува ўсіх выпадках уклалі ў вусны прышэльцаў маскоўскія чыноўнікі''»<ref name="Latysonak-2009-217">[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] Нацыянальнасць — Беларус. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2009. С. 217.</ref>. Разам з тым, існуюць прынамсі тры выпадкі ўласнага азначэньня шляхцічаў як «беларусцаў» у маскоўскіх дакумэнтах{{Заўвага|«''Поляк… Ондрей Станислав в роспросе сказал, что он родом белорусец, шляхтич [[Полацкае ваяводзтва|Полоцкого повету]]… князь… Глинский''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA428&dq=%D0%9E%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%B2%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%A3+%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8A,+%D1%87%D1%82%D0%BE+%D0%BE%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B5%D1%86%D1%8A,+%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D1%82%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwia5aSphLP6AhWm7rsIHeNVBm0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B5%D1%86%D1%8A%2C%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D1%82%D1%83%20%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9&f=false С. 428].</ref>, «''литвин Александр [Олехновский] в роспросе сказался родом белорусец, Полоцкого повету, шляхтич; отец его был шляхтич же, испомещен был под [[Вільня|Вильной]] в Ошмянском повете, и отец де его то имение свое продал, а в то место имение купил в Полоцком повете''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false С. 432].</ref>, (абодва 1632 год), «''…литвин — белорусец Степан Голынский <…> в роспросе сказал: [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Мстиславского повету]], белорусец, шляхтич''» (1633 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=jCMEAAAAYAAJ&pg=PA442&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%22%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjjhLCu6ar6AhU6YPEDHe60B8IQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BC%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false С. 488].</ref>}}. [[Файл:Biełarusy. Беларусы (1803).jpg|значак|Беларус ({{мова-ru|«белороссиянин»|скарочана}}) і беларуска ({{мова-ru|«белороссиянка»|скарочана}}). З альбому, выдадзенага ў 1803 годзе для [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I Раманава]], дзе зьмяшчаюцца малюнкі [[Палякі|палякаў]], [[Латышы|латышоў]] («ліфлянцаў» і «курляндцаў»), [[Украінцы|украінцаў]] («маларасіянаў») ды шматлікіх іншых народаў пад [[Расейская імпэрыя|расейскай уладай]], але няма ліцьвінаў{{Заўвага|Беларускі этноляг [[Юры Ўнуковіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што расейскі навуковец [[Васіль Севяргін]], які ў 1802 годзе наведаў [[Шаўлі]], [[Кейданы]], [[Коўна]], [[Вільня|Вільню]], [[Горадня|Горадню]], [[Стоўпцы]], [[Менск]], [[Барысаў]], [[Крупкі]] і [[Ворша|Воршу]], хоць і разглядаў адпаведную тэрыторыю як «''Литву и Белоруссию''», аднак датычна мясцовага насельніцтва не ўжываў ані назвы «беларусы», ані «літоўцы» («ліцьвіны»)<ref>Унуковіч Ю. Этнічная ідэнтыфікацыя і катэгарызацыя беларусаў і літоўцаў у ХІХ ст. // Białorutenistyka Białostocka. T. 12 (2020). S. 377.</ref>}}]] Па [[анэксія|анэксіі]] земляў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (1772, 1793, 1795 гады) улады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], як адзначае гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], спрыялі пашырэньню назвы [[беларусы]], бо гэтая назва больш адпавядала [[імпэрыялізм|імпэрскім інтарэсам]] і дазваляла трактаваць ліцьвінаў як разнавіднасьць [[расейцы|расейцаў («вялікарусаў»)]]. Разам з тым, гэтая назва замацавалася за ўсім насельніцтвам толькі на мяжы XIX і XX стагодзьдзяў<ref name="Arlou-2012-161"/>. [[Файл:Congress Poland and Lithuanian governorates - by Alexander Voschinin - 1851 AD.jpg|значак|Мапа № 6 атлясу «Географический атлас Российской империи» (1851 г.)<ref>Географический атлас Российской империи [Карты] / Сост. на основании Высочайше утвержденного наставления 24 декабря 1848 года Александром Вощининым. — Санкт-Петербург: 1851. — 17 с.</ref>, дзе цэнтральная частка [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] (на поўдзень ад [[Горадня|Горадні]] і [[Менск]]у) мае подпіс «літоўцы» ({{мова-ru|литовцы|скарочана}}), а паўночна-ўсходняя частка — «беларусы» ({{мова-ru|белорусы|скарочана}})]] Выдадзенае ў 1787 годзе на загад маскоўскай гаспадыні [[Кацярына II|Кацярыны II]] «Пространное Землеописание Российского Государства» паведамляла, што ў [[Магілёўскае намесьніцтва|Магілёўскім]] і [[Полацкае намесьніцтва|Полацкім]] намесьніцтвах, «''апроч расейцаў, знаходзяцца <…> палякі, літва і жыды''»{{Заўвага|{{мова-ru|«кроме Россиян, находятся <…> Поляки, Литва и Жиды»|скарочана}}}}<ref>Пространное Землеописание Российского Государства. — СПб., 1787. С. 272, 276.</ref>, прытым літва адносілася да славянскіх народаў<ref>Пространное Землеописание Российского Государства. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=GFxiAAAAcAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 133].</ref>, а аддрукаванае таго ж году «Краткое землеописание Российского Государства» паведамляла, што «''літва [насяляе] Полацкае і Магілеўскае [намесьніцтвы]''»<ref>Гакман И. Краткое землеописание Российского государства. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?id=RmtYAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 46].</ref>. У афіцыйным аглядзе Расейскай імпэрыі 1787 году (перавыдаваўся ў 1793 годзе) адзначалася, што Магілёўскае намесьніцтва складае частку «Беларусі» ({{мова-ru|«Бело-Руссии»|скарочана}}), а «''яго жыхары — гэта палякі і літва, якія спавядаюць рымска-каталіцкі, грэцкі і ўніяцкі законы; ёсьць тут таксама жыды''» ({{мова-ru|«жители оного суть поляки и литва, исповедующие римско-католицкий, греческий и униатский закон; здесь есть также жиды»|скарочана}})<ref>Плещеев С. И. Обозрение Российской империи в нынешнем ее новоустроенном состоянии. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Wa5iAAAAcAAJ&dq=%22%22%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8+%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22+%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%B5%D0%B2&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&q=%22%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22&f=false С. 73].</ref>. Такі ж склад насельніцтва пазначаўся для Полацкага намесьніцтва, якое называлася другой часткай «Беларусі»<ref>Плещеев С. И. Обозрение Российской империи в нынешнем ее новоустроенном состоянии. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Wa5iAAAAcAAJ&dq=%22%22%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8+%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22+%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%B5%D0%B2&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&q=%22%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22&f=false С. 76].</ref>. Геаграфічны слоўнік Расейскай дзяржавы 1788 году азначаў «літву» як «''народ, які насяляе Полацкае і Магілёўскае намесьніцтвы''»<ref>Максимович Л. Новый и полный географический словарь Российскаго государства, или, Лексикон. Ч. 3. — М., 1788. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=L3BpAAAAcAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=onepage&q=%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 22].</ref>, а таксама зьмяшчаў артыкул «''Белоруссия, или Белая Россия''» з азначэньнем «''краіна, далучаная да Расеі <…> за панаваньнем Кацярыны II <…>, як то павет Дынабурскі, ваяводзтвы Амсьціслаўскае, Віцебскае, часткі паветаў Аршанскага і Рэчыцкага <…> цяпер жа ўся Беларусь падзяляецца на два намесьніцтвы: Полацкае і Магілёўскае''»<ref>Новый и полный географический словарь Российского государства. Ч. 1. — Москва, 1788. С. 123—125.</ref>. Тым часам у выдадзеным да [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772 год) пры Імпэратарскім Маскоўскім унівэрсытэце атлясе зазначалася, што «''Белая Расія <…> складаецца з [[Смаленская губэрня|Смаленскай губэрні]]''»<ref>Детской атлас: о Российской Империи с толкованием гербов и с родословием царствующему дому. Т. 4. — Москва, 1771. [https://books.google.by/books?id=rABhAAAAcAAJ&pg=PA91&dq=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjw8b27hJj0AhXc8LsIHRRbA9sQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&f=false С. 91].</ref>, а прафэсар Маскоўскага ўнівэрытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Харытон Чабатароў||ru|Чеботарёв, Харитон Андреевич}} у першым падручніку расейскай геаграфіі «Географическое методическое описание Российской империи…» (выйшаў з друку ў 1776 годзе) пісаў: «''З даўніх часоў прыналежныя да Расеі землі складаюць тры галоўныя яе часткі, гэта значыць: вялікую, малую і белую Расію. <…> Белая Расія, Rossia alba, ляжыць да Польскіх граніцаў паміж вялікай і малой Расіяй. Яна складаецца з аднаго Смаленскага княства <…> Смаленскае княства паводле цяперашняга падзелу называецца Смаленскай губэрняй''»<ref>Географическое методическое описание Российской империи… — Москва, 1776. С. 95, [https://books.google.by/books?id=pnVpAAAAcAAJ&pg=PA104&dq=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjw8b27hJj0AhXc8LsIHRRbA9sQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&f=false 104].</ref>{{Заўвага|Далей жа, аднак, пры падрабязным апісаньні тагачаснага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Расейскай імпэрыі аўтар ужо адзначае, што Смаленская губэрня з наступнай Магілёўскай і большай часткай Пскоўскай губэрні «складае гэтак званую Белую Расію» ({{мова-ru|«составляет так называемую Белую Россию»|скарочана}})<ref>Географическое методическое описание Российской империи… — Москва, 1776. [https://books.google.by/books?id=pnVpAAAAcAAJ&pg=PA104&dq=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjw8b27hJj0AhXc8LsIHRRbA9sQ6AF6BAgJEAI#v=snippet&q=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%8A%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BC%D1%83%D1%8E&f=false С. 429].</ref>}}. У 1815 годзе расейскі географ прафэсар Пецярбурскага пэдагагічнага інстытуту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Еўдакім Зяблоўскі||ru|Зябловский, Евдоким Филиппович}} пісаў у другім выданьні сваёй працы «Статистическое описание Российской Империи»: «''Палякі… жывуць у губэрнях Віцебскай, Магілёўскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай… <…> Літва знаходзіцца ў Віленскай і Магілёўскай губэрні, і ва ўсіх месцах былога Герцагства Літоўскага''»{{Заўвага|{{мова-ru|Поляки… живут в Губерниях Витебской, Могилевской, Виленской, Гродненской, Минской… <…> Литва находится в Виленской и Могилевской Губерниях и во всех местах бывшего Герцогства Литовского|скарочана}}}}<ref>Зябловский Е. Статистическое описание Российской Империи в нынешнем ее состоянии. — СПб., 1815 [https://books.google.by/books?id=FwRhAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%98%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%B8&hl=ru&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 123].</ref>. Адным зь сьведчаньняў называньня ліцьвінамі («літоўскай нацыяй») беларусаў у Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях ёсьць сьпісы ўраднікаў-[[Базыляны|базылянаў]] Віленскай уніяцкай мітрапаліцкай япархіі за 1815 год, у першым зь якіх тры чалавекі назваліся «ўраджэнцамі літоўскімі», 16 — прылічылі сябе да «літоўскай нацыі», два — да «польскай», адзін — да «беларускай», адзін — «ураджэнец валынскі» і адзін — «ураджэнец самагіцкі»; паводле другога сьпісу адзін чалавек назваўся «літоўскім ураджэнцам», тры — прылічылі сябе да «літоўскай нацыі», адзін — да «самагіцкай», адзін — да «курляндзкай», 20 — да «польскай»<ref>Описание документов архива западнорусских униатских митрополитов. Т. 2. — СПб., 1907. [https://books.google.by/books?id=ecEYAAAAYAAJ&pg=PA697&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%96%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjp4deFxqj8AhVbiv0HHSa7CnIQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%96%D0%B8%22&f=false С. 694—714]</ref>. [[Файл:Рассказы на белорусском наречии (1863).jpg|значак|[[Рассказы на белорусском наречии (1863)|«Рассказы на белорусском наречии»]], выдадзеныя ўладамі Расейскай імпэрыі ў 1863 г.]] Пачатковую папулярнасьць у Расейскай імпэрыі меркаваньня пра этнічную блізкасьць ліцьвінаў (літоўцаў) і [[Русіны|русінаў (русаў)]] засьведчыла выдадзеная ў 1799 годзе пры [[Расейская акадэмія навук|Імпэратарскай акадэміі навук у Санкт-Пецярбургу]] кніга нямецкага навукоўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёган Гатліб Георгі|Ёгана Георгі|ru|Георги, Иоганн Готлиб}} «Описание всех в Российском государстве обитающих народов»: «''літоўцы — старажытнае племя русаў… гэты народ у пляне сваіх звычаяў, павер’яў, ладу жыцьця, адзеньня і нораваў мае падабенства часткова з палякамі і маларосамі, а часткова зь вядомымі плямёнамі старажытных русаў, што жывуць у Расеі''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Литовцы суть древнее племя Руссов… В прочем народ сей в рассуждении своих обычаев, поверьев, образа жизни, одеяния и нравов, имеет сходство частью с Поляками и Малороссиянами, а частью с известными, обитающими в России, племенами древних Руссов»|скарочана}}}}<ref>Георги И. Г. Описание всех обитающих в Российском государстве народов их житейских обрядов, обыкновений, одежд, жилищ, упражнений, забав, вероисповеданий и других достопамятностей. Ч. 4. — СПб., 1799. С. 385.</ref>. У 1827 годзе расейскі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн||ru|Кёппен, Пётр Иванович}} азначаў нашчадкаў [[крывічы|крывічоў]] як «літоўска-рускіх» ({{мова-ru|Литовско-Русских|скарочана}})<ref name="Kiopen-1827-10">Кёппен П. И. О происхождении, языке и литературе литовских народов. — СПб., 1827. С. 10.</ref>, «ліцьвіна-русаў» ({{мова-ru|Литвино-Руссов|скарочана}}) і «беларусцаў» ({{мова-ru|Белорусцев|скарочана}})<ref name="Kiopen-1827-11">Кёппен П. И. О происхождении, языке и литературе литовских народов. — СПб., 1827. С. 11.</ref>. Выдадзеная у 1843 годзе 2-я частка «Геаграфіі Расейскай імпэрыі» {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Паўлоўскі|Івана Паўлоўскага|ru|Павловский, Иван Яковлевич}} паведамляла, што «''ў Беларусі агулам жывуць літоўцы і рускія; у местах пераважна палякі і жыды''»{{Заўвага|{{мова-ru|«В Белоруссии вообще живут Литовцы и Русские; в городах преимущественно Поляки и Евреи»|скарочана}}}}<ref>Павловский И. Я. География Российской империи. Ч. 2. — Дерпт, 1843. С. 7.</ref>. У 1849 годзе расейскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сахараў||ru|Сахаров, Иван Петрович}} ужыў датычна беларусаў назву літоўца-русы ({{мова-ru|литовцо-руссы|скарочана}}){{Заўвага|Напрыклад, {{мова-ru|«Литовцо-руссы хоровод переименовали в корогод»|скарочана}}}}<ref>Сахаров И. П. Сказания русского народа. Т. 2. — СПб., 1849. С. [https://books.google.by/books?id=UvtJAAAAcAAJ&pg=RA3-PA38&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiS0srKqrnzAhUkS_EDHRXODUIQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&f=false 38], [https://books.google.by/books?id=oboNAAAAIAAJ&pg=RA3-PA77&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiS0srKqrnzAhUkS_EDHRXODUIQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&f=false 77].</ref>. Напісаную каля 1857 году і выдадзеную ў 1867 годзе кнігу пра гісторыю [[Тураў]]скай япархіі народжаны на [[Пінскі павет|Піншчыне]] архімандрыт [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Урадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Анатолі (Станкевіч)||uk|Анатолій Станкевич}}<ref>Ільїн О. Єпископ Анатолій (Станкевич) та виникнення білоруської національної ідеї // Сіверянський літопис. № 1, 2013. С. 33—34.</ref> пачынаў наступнымі словамі<ref>Воспоминание о древнем православии Западной Руси. — Москва, 1867. С. 1.</ref>: «''Якім бедным ня быў бы выгляд цяперашняга [[Тураў|Турава]], але ўсё-ткі памяць пра Тураў, як калыску праваслаўя ў Літве, сьвятая для ўсякага руса-ліцьвіна''» ({{мова-ru|«Как ни беден вид теперешнего Турова, но все-таки память о Турове, как колыбели православия в Литве, священна для всякого руссо-литвина»|скарочана}}){{Заўвага|«Руса-ліцьвіны» ({{мова-ru|«руссо-литвины»|скарочана}}) таксама ўпамінаюцца ў іншым месцы кнігі<ref>Воспоминание о древнем православии Западной Руси. — Москва, 1867. С. 23.</ref>}}. [[Файл:Dictionary Nasovic Title Page .jpg|значак|[[Слоўнік Насовіча]] ({{мова-ru|«Словарь белорусского наречия»|скарочана}}). [[Санкт-Пецярбург]], 1870 г.]] Выдадзеная ў 1839 годзе 3-я частка расейскай энцыкляпэдыі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Военный энциклопедический лексикон||ru|Военный энциклопедический лексикон}} у артыкуле пра Віленскую губэрню падавала наступную інфармацыю: «''Насельніцтва складаецца з прыродных літоўцаў, палякаў, жыдоў, расейцаў і малой колькасьці караімаў і татараў. Шляхта большай часткай літоўскага паходжаньня''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Народонаселение состоит из природных Литовцев, Поляков, Евреев, Русских и малого числа Караимов и Татар. Дворянство большей частью происхождения Литовского»|скарочана}}}}<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 3. — СПб., 1839. С. 324.</ref>, тым часам у артыкуле пра [[Віцебская губэрня|Віцебскую губэрню]] гэтая ж крыніца замест літоўцаў сярод насельніцтва падавала беларусаў, а паходжаньне шляхты не адзначалася<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 9. — СПб., 1839. С. 384.</ref>. Падобная сытуацыя назіралася і ў выдадзенай у 1845 годзе 9-й частцы, калі ў артыкуле пра [[Менская губэрня|Менскую губэрню]] зазначалася, што «''Насельніцтва складаецца з прыродных літоўцаў, палякаў, жыдоў і малой колькасьці татараў. Шляхта большай часткай літоўскага паходжаньня''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Народонаселение состоит из природных Литовцев, Поляков, Евреев и малого числа Татар. Дворянство большей частью происхождения Литовского»|скарочана}}}}<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 9. — СПб., 1845. [https://books.google.by/books?id=r_IIAAAAQAAJ&pg=PA58&hl=ru&source=gbs_selected_pages&cad=2#v=onepage&q&f=false С. 58].</ref>, а ў артыкуле пра [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую губэрню]] замест літоўцаў ужо падаваліся беларусы<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 9. — СПб., 1845. С. 108.</ref>{{Заўвага|Разам з тым, у выдадзенай у 1840 годзе 4-й частцы адзначалася, што насельніцтва [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] «''пераважна складаецца з русінаў, беларускага племені, з выняткам паўночных паветаў, у якіх пануюць літоўцы. Шляхта амаль уся даўняга літоўскага і найноўшага польскага паходжаньня''»<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 4. — СПб., 1840. С. 108.</ref>}}. У 1846 годзе на прапанову Расейскай акадэміі навук даслаць зьвесткі пра наяўнасьць неславянскіх нацыянальных меншасьцяў, у тым ліку і летувісаў, ваўкавыскі земскі спраўнік паведаміў, што ў [[Ваўкавыскі павет (Гарадзенская губэрня)|Ваўкавыскім павеце]] [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] жыве 84 190 «''літоўцаў праваслаўнага і каталіцкага веравызнаньня''ў» (большасьць насельніцтва павету). Як падкрэсьлівае гісторык [[Аляксандар Краўцэвіч]], такім спосабам мясцовы ўраднік з тэрыторыі гістарычнай Літвы традыцыйна атаясаміў «літоўцаў» з тутэйшымі беларусамі<ref>Краўцэвіч А. Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. — Беласток, 2008. С. 114.</ref>. Паводле апублікаваных у 1861 годзе афіцыйных зьвестак губэрнскіх статыстычных камітэтаў, сабраных у канцы 1850-х гадоў з дапамогай мясцовага духавенства ўсіх канфэсіяў, у Ваўкавыскім павеце налічвалася ўжо толькі 37 481 «літоўцаў», з астатняга насельніцтва павету 23&nbsp;816 чал. назвалі праваслаўнымі «вялікарасіянамі», 9032 чал. — каталікамі-«палякамі», 8578 чал. — «беларусамі», 2854 чал. — праваслаўнымі «[[яцьвягі|яцьвягамі]]», 15 чал. — «маларасіянамі»<ref name="Zapiski-1861-153">Записки Императорского русского географического общества. Кн. 3, 1861. С. 153.</ref>. Тым часам у [[Гарадзенскі павет (Гарадзенская губэрня)|Гарадзенскім павеце]] налічылі 46&nbsp;270 «літоўцаў», 16&nbsp;426 «палякаў», 8171 «вялікарасіяніна» і 2074 «беларусы», прытым 29&nbsp;856 «літоўцаў» спавядалі праваслаўе. Апроч таго, у [[Берасьцейскі павет (Гарадзенская губэрня)|Берасьцейскім павеце]] налічылі 13&nbsp;322 праваслаўныя «літоўцы», у [[Пружанскі павет (Гарадзенская губэрня)|Пружанскім павеце]] — 22&nbsp;103, у [[Слонімскі павет (Гарадзенская губэрня)|Слонімскім павеце]] — 53&nbsp;808, а ў [[Кобрынскі павет (Гарадзенская губэрня)|Кобрынскім павеце]] — 22&nbsp;725 праваслаўных «яцьвягаў»<ref name="Zapiski-1861-153"/>. Тым часам большую частку насельніцтва Менскай губэрні ў гэтых сьпісах ужо азначылі як беларусаў, хоць у [[Слуцкі павет (Менская губэрня)|Слуцкім павеце]] яшчэ налічылі 20&nbsp;721 «літоўцаў» (зь іх 9028 праваслаўных), у [[Барысаўскі павет|Барысаўскім павеце]] — 19&nbsp;082, у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] — 14&nbsp;919<ref>Записки Императорского русского географического общества. Кн. 3, 1861. С. 153.</ref>. У Віленскай губэрні гэтыя ж сьпісы дэкляравалі 27&nbsp;985 праваслаўных «літоўцаў» (пераважна ў [[Лідзкі павет (Віленская губэрня)|Лідзкім павеце]])<ref>Записки Императорского русского географического общества. Кн. 3, 1861. С. 150—151.</ref>. У 1869 годзе расейскія ўлады апублікавалі статыстычныя зьвесткі пра этнічны склад падатнага насельніцтва, дзе ўжо і большасьць насельніцтва Гарадзенскай губэрні азначалася як беларусы («нацыянальнасьць» жыхароў гэтым разам вызначалі расейскія паліцыйныя прыставы, якія дасылалі зьвесткі беспасярэдне ў статыстычны камітэт)<ref>[[Сяргей Токць|Токць С.]] Беларуская вёска на мяжы эпох. Змены этнічнай самасвядомасці сялянства ва ўмовах распаду традыцыйнага аграрнага грамадства (па матэрыялах Гарадзеншчыны 19 — першай трэці 20 ст.). — {{Горадня (Гродна)}}: ГрДУ, 2003. С. 149—150.</ref>. У 1886 годзе латыска-летувіскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эдуард Вольтэр||be|Эдуард Аляксандравіч Вольтэр}}, які карыстаўся падтрымкай [[Расейскае геаграфічнае таварыства|Расейскага геаграфічнага таварыства]], даваў наступныя інструкцыі датычна збору статыстычных зьвестак у Віленскай губэрні<ref>Вольтер Э. Об изучении литовского языка и племени // Памятная книжка Виленской губернии на 1887 год. — Вильна, 1886. С. 133.</ref>: «''Пры зьбіраньні статыстычных зьвестак часта зьмешваюцца паняцьці Ліцьвін, Літва ў гістарычна-геаграфічным значэньні зь Літвой этнаграфічнай. Ліцьвінам лічыцца мусіць той, хто ў хатнім побыце размаўляе па-літоўску{{Заўвага|name="pa-letuvisku"}} <…> У цяперашні час зьвесткі, датычна прынятых у войска ў рубрыцы „паводле паходжаньня“, мусяць лічыцца сумнеўнымі ад таго, што вельмі шмат ліцьвінаў значыцца ў паветах — дзе іх цяпер, як тых, хто размаўляе па-літоўску, зусім няма; а наадварот, у тых паветах, дзе цяпер яшчэ гавораць па-літоўску, паводле статыстычных табліцаў прынятых літоўцаў у войска паказваецца параўнальна мала. У [[Вялейскі павет (Віленская губэрня)|Вялейскім]] і [[Дзісенскі павет (Віленская губэрня)|Дзісенскім]] паветах пра літоўцаў ня можа быць і гаворкі…»{{Заўвага|{{мова-ru|«При собирании статистических сведений часто смешиваются понятия Литвин, Литва в историко-географическом значении с литвою этнографической. Литвином считаться должен тот, кто в домашнем быту говорит по литовски <…> В настоящее время сведения, относительно принятых в войска по рубрике „по происхождению“, должны считаться сомнительными оттого, что очень много литвинов значится в уездах — где их теперь, как по литовски говорящих, вовсе нет; а наоборот, в тех уездах, где ныне еще говорят по литовски, по статистическим таблицам принятых литовцев в войска показано сравнительно мало. В Вилейском и Дисненском уездах о литовцах не может быть и речи…»|скарочана}}}}''. [[Файл:Vysokaŭski zamak. Высокаўскі замак (N. Orda, 1877-83, 1901-14).jpg|значак|Выдадзеная ў Расейскай імпэрыі [[Летувіская мова|летувіскамоўная]] паштоўка з рэпрадукцыяй малюнка [[Высокае|Высокага]] [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] (аўтар малюнка — [[Напалеон Орда]]) і подпісам: {{мова-lt|Augštaičai, Gardino gubernijoje|скарочана}}. Падобныя летувіскія паштоўкі выйшлі з краявідамі [[:Файл:Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (1909) (2).jpg|Наваградку]], [[:Файл:Kreŭski zamak. Крэўскі замак (1907) (2).jpg|Крэва]], [[:Файл:Lida. Ліда (N. Orda, 1877, 1901-14).jpg|Ліды]], [[:Файл:Gieranionski zamak. Геранёнскі замак (N. Orda, 1877, 1906).jpg|Геранёнаў]]]] У 1863 годзе ўлады Расейскай імпэрыі вялікім накладам надрукавалі [[Рассказы на белорусском наречии (1863)|«Рассказы на белорусском наречии»]]<ref>[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20220326050408/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/lat902ec.html?OpenDocument Гутарка «царкоўнага старасты Янкі» з «Яськам гаспадаром з-пад Вільні»] // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 9 (2), 2004. С. 196—212.</ref> (выдавалася за зборнік ананімных «народных» твораў) — кнігу да чытаньня ў [[Народная вучэльня|народных вучэльнях]], дзе гістарычным ліцьвінам навязваўся ідэалягічны штамп расейскага [[імпэрыялізм]]у дзеля абгрунтаваньня прынцыпаў [[Русіфікацыя Беларусі|іх русіфікацыі]] і асыміляцыі<ref>Хаўстовіч М. «Разсказы на белорусскомъ наречіи» ў кантэксце ананімнай літаратуры 60-х гг. XIX ст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. № 1, 2001. С. 11.</ref>: у першым творы «Кто булы наши найдавнійшіи диды и якая их була доля до уніи?» аўтар (відаць, [[Міхаіл Каяловіч]]<ref name="Chaustovic-2001-9">Хаўстовіч М. «Разсказы на белорусскомъ наречіи» ў кантэксце ананімнай літаратуры 60-х гг. XIX ст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. № 1, 2001. С. 9.</ref>) апавядае пра «літоўскую заваёву Беларусі», называючы «ліцьвінамі» летувісаў<ref>[[Сяргей Токць|Токць С.]] Абуджэнне заходнерусізму ў інтэграцыйным канструктывізме А. Бендзіна // [[Беларускі гістарычны агляд]]. Т. 13, сш. 2 (снежань 2006). С. 388—419.</ref>, у другім творы праводзіцца думка, што «''нашы дзяды былі рускімі, але сталі над імі панаваць літоўцы (то бок [[Аўкштайты|літоўцы]] і жмудзіны{{Заўвага|„''Наши отцы и дзяды были Русскиe; тольки не завсегды над ими пановали свои родные Русские князя. Упярод над ими пановали Русские князи, потом стали пановаць над ими князя Литовцев т. е. князя, тых самых Литовцев и Жмудзинов, што живуць з нами''“}}) і палякі ды прымусілі прыняць унію, каб ператварыць нас у палякаў і католікаў''»<ref name="Chaustovic-2001-9"/>. Выдадзены ў 1870 годзе Імпэратарскай акадэміяй навук у [[Санкт-Пецярбург]]у [[Слоўнік Насовіча|«Словарь белорусского наречия»]] [[Іван Насовіч|Івана Насовіча]] падае да беларускага слова «литвин» расейскі адпаведнік «литовец» і прыклад ужываньня «''литвин як лин''»{{Заўвага|Выдадзены ў 2011 годзе [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук Беларусі]] «Слоўнік беларускіх народных параўнанняў» дае наступнае тлумачэньне выразу «''ліцьвін як лін''»: «''Пра характар колішняга беларуса — дужага, моцнага, выкрутлівага, якога голай рукой ня возьмеш''»<ref>Слоўнік беларускіх народных параўнанняў. — {{Менск (Мінск)}}: Беларуская навука, 2011. С. 241.</ref>}}, сьледам падаецца слова «[[Ліцьвякі (неадназначнасьць)|литвяк]]», якому даецца расейскае тлумачэньне «тоже, что литвин» і прыклад ужываньня «''литвяки по нашему не говоруць''»<ref>Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб., 1870. С. 269.</ref>. Тым часам у якасьці прыкладу да слова «[[Бацьвіньне|боцвинне]]» падаецца вытрымка зь вядомай беларускай народнай песьні: «''Кузьма и Дземьянъ два лицвины, принешли горшочекъ боцвиння''»<ref name="Nasovic-1870-31"/>{{Заўвага|Як зазначаюць сучасныя дасьледнікі, сьвятых Кузьму і Дзям’яна беларусы здаўна лічылі сваімі апекунамі і дарадцамі: у беларускім фальклёры адлюстроўваецца вера ў тое, што Кузьма і Дзям’ян дапамагалі сялянам у іх галоўных клопатах — сенакосе, падрыхтоўцы да жніва, малацьбе. Сярод іншага, менавіта Кузьма і Дзям’ян дапамагаюць ліцьвіну паводле сюжэту ўкраінскай інтэрмэдыі XVIII стагодзьдьзя<ref name="Kabrzyckaja-2007"/>}}. Гэты ж слоўнік да вядомай беларускай назвы расейцаў — [[маскаль]] — падае толькі адно расейскае значэньне «солдат»<ref>Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб., 1870. С. 290.</ref>. На мэтанакіраванае зьнішчэньне расейскімі ўладамі ў народнай сьвядомасьці гістарычнага сэнсу «літоўскасьці» (г. зн. азначэньня сябе ліцьвінамі беларускамоўным сялянствам «[[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга краю]]»), што беспасярэдне спрыяла [[летувізацыя|летувізацыі]], зьвяртае ўвагу амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]]<ref>[[Тымаці Снайдэр|Снайдэр Т.]] [https://web.archive.org/web/20220503112024/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1202ec.html?OpenDocument Спрэчкі за літоўска-беларускую Айчыну. Працяг] // [[Дзеяслоў]]. № 12, 2004.</ref>. [[Файл:Vilnia, Lidzkaja-Franciškanskaja. Вільня, Лідзкая-Францішканская (J. Bułhak, 1912).jpg|значак|Шыльда летувіскай школы ({{мова-lt|Lietuviška mokykla|скарочана}}, {{мова-ru|Литовское училище|скарочана}}) на Лідзкай вуліцы ў цэнтры [[Вільня|Вільні]], 1912 год. Тым часам хоць-якія беларускія школы ў Расейскай імпэрыі заставаліся пад забаронай]] Як адзначае гісторык [[Павал Церашковіч]], па 1860-х гадох тэрмін «ліцьвіны» («літоўцы») у дачыненьні да беларусаў зьнікае з афіцыйных дакумэнтаў і статыстыкі Расейскай імпэрыі<ref>Терешкович П. В. Этническая история Беларуси XIX — начала XX в. — Минск, 2004. С. 79.</ref>{{Заўвага|Выдадзеная ў 1869 годзе кніга «Последнее слово о польском вопросе в России», якая апісвала захады дзеля абмаскаленьня колішняга Вялікага Княства Літоўскага, вызначала ў «[[Паўночна-Заходні край|Заходнім краі]]» наступныя тры народнасьці: жмудзінаў, якіх прапаноўвалася ніяк не русіфікаваць і ўсяляк падтрымліваць («''калі яны пачнуць паважаць расейцаў, яны стануць цалкам адданымі нам і мы ўсё наступнае стагодзьдзе можам быць пэўнымі ў іх адданасьці''»); беларусаў, якія «''людзі чыста расейскія, але… стаяць на найніжэйшай ступені разьвіцьця, таму ў палітычных дачыненьнях абсалютна нікчэмныя; яны будуць рабіць тое, што прымусяць абставіны''»; трэцяя жа народнасьць у кнізе не называецца паводле імя, адзначаецца толькі, што яна насяляе Гарадзенскую, большую частку Віленскай і Менскай губэрняў і што, калі жмудзінаў і беларусаў можна прывязаць да Расеі, то гэтая трэцяя народнасьць ёсьць напраўду вельмі небясьпечнай праз сваю варожасьць да «[[Маскаль|маскалёў]]»<ref>Отечественныя записки. Т. 192. — СПб., 1870. С. [https://books.google.by/books?id=xFcFAAAAQAAJ&pg=RA1-PA53&dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%8B+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwju35v3ueL5AhVInf0HHYRfAW4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&f=false 53]—54.</ref>}}. Разам з тым, яшчэ ў працы 1886 году (перавыдавалася ў 1890 годзе) пра здушэньне [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] расейскі вайсковы гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Пузырэўскі||pl|Aleksandr Puzyriewski}}, які паходзіў зь віленскай шляхты, апісваў насельніцтва вылучанага ім паўночнага тэатру ваенных дзеяньняў ([[Беластоцкая вобласьць (Расейская імпэрыя)|Беластоцкая вобласьць]], [[Віленская губэрня]], часткі [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]] і [[Менская губэрня|Менскай]] губэрняў з найважнейшымі местамі [[Вільня]]й, [[Горадня]]й, [[Коўна]]й, [[Беласток]]ам і [[Менск]]ам) як «''жамойць і літоўцы складаюць земляробчую клясу; гандаль і прамысловасьць у руках жыдоў, якія насяляюць месты і мястэчкі; польская шляхта — паноўная кляса''», а насельніцтва сярэдняга тэатру ваенных дзеяньняў ([[Палесьсе]] — паўднёвыя часткі Менскай і Гарадзенскай губэрняў, паўночная частка [[Валынская губэрня|Валынскай губэрні]] з найважнешымі местамі [[Берасьце]]м, [[Пінск]]ам, [[Мазыр]]ом і [[Бабруйск]]ам) — «''беларусы, літоўцы, палякі, жыды''»<ref>Пузыревский А. К. Польско-русская война 1831 г. — СПб., 1886. С. 21—22.</ref>. [[Файл:Litwa i Białoruś (J. Bazewicz, 1916).jpg|значак|Краіна «Літва і Беларусь» ({{мова-pl|«Litwa i Białoruś»|скарочана}}), асобная ад [[Жамойць|Жамойці]] (''Żmujdź''), 1916 г.]] Такім парадкам, [[Русіфікацыя Беларусі|палітыка татальнай русіфікацыі колішняга Вялікага Княства Літоўскага]], якую праводзілі ўлады Расейскай імпэрыі, спрыяла паступоваму зьнікненьню з ужытку назвы «ліцьвіны» ў гістарычным сэнсе<ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 5, 19.</ref><ref>{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 49—50.</ref> і яе адначаснаму замацаваньню за суседнім балтыйскім народам ([[летувісы|летувісамі]])<ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-321"/><ref>Cordasco F. Dictionary of American immigration history. — Metuchen, 1990. [https://archive.org/details/dictionaryofamer00cord/page/96/mode/2up?q=licviny P. 96—97].</ref>. Тым часам на ўсе землі ліцьвінаў пашырылася назва «[[Белая Русь]]», «Беларусь», якая раней ужывалася датычна ўсходняй часткі ВКЛ, дзе праваслаўных жыхароў называлі «[[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]]». Хоць ліцьвіны-беларусы ў афіцыйным жыцьці Расейскай імпэрыі нібыта спынілі сваё існаваньне як асобны народ, але ў рэальнасьці яны працягвалі захоўваць свае нацыянальныя традыцыі, культуру і мову<ref name="Bic-Harecki-Konan-2005-19">{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 19.</ref>. [[Файл:Pahonia. Пагоня (M. Bahdanovič, 30.11.1917).jpg|значак|Першая публікацыя верша «[[Пагоня (песьня)|Пагоня]]» [[Максім Багдановіч|М. Багдановіча]] ([[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]], 30 лістапада 1917 г.)]] У канцы XIX — пачатку XX ст. нацыянальная эліта гістарычных ліцьвінаў пры чынным удзеле выхадцаў з [[шляхта|шляхты]] колішняга [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] — простых нашчадкаў [[Літва старажытная|гістарычнай Літвы]]<ref name="Katlarcuk-2003">[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] [https://web.archive.org/web/20241225230441/https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/arche/html/2003-2/katl203.html Чаму беларусы не апанавалі літоўскай спадчыны] // [[ARCHE Пачатак]]. № 2 (25), 2003.</ref> (з шляхты паходзілі заснавальнікі [[Наша Ніва|Нашай Нівы]] браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч]]ы, заснавальнік [[Беларуская рэвалюцыйная партыя|першай беларускай партыі]] [[Вацлаў Іваноўскі]], адзін з заснавальнікаў [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]] паэт [[Карусь Каганец]], стваральнік беларускага тэатру [[Ігнат Буйніцкі]], клясыкі беларускай паэзіі [[Алаіза Пашкевіч]] і [[Янка Купала]], адзін з пачынальнікаў нацыянальнага адраджэньня [[Вацлаў Ластоўскі]], аўтар навукова вызначаных межаў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] гісторык і этнограф прафэсар [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] ды іншыя{{Заўвага|Як зазначае гісторык [[Сяргей Токць]], «''Менавіта выхадцы з шляхты колькасна пераважалі ў беларускім нацыянальным руху на пачатковай фазе яго разьвіцьця і стварылі тады большасьць тэкстаў, якія заклалі культурны канон нацыянальнай ідэі''»<ref>[[Сяргей Токць|Токць С.]] Шляхта Беларусі і беларускі нацыянальны рух у другой палове ХІХ — пачатку ХХ ст. // Rocznik Centrum Studiów Białoruskich. Гадавік Цэнтра Беларускіх Студыяў. Nr 2/№ 2 (2017). С. 134.</ref>}}) — якая выступала за адраджэньне свайго народа і яго дзяржаўнасьці, абрала назвы «Беларусь» і «беларусы»{{Заўвага|Разам з тым, частка літоўскай шляхты (найперш буйныя землеўласьнікі — зямяне) не сьпяшалася і нават асьцерагалася прымаць назву «беларусы». Дачка [[Ежы Чапскі|Ежы Чапскага]], які ў 1917 годзе ўсё ж назваў сябе беларусам<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] [https://www.svaboda.org/a/30169005.html У 1917 годзе нашчадак Рурыка і іншыя магнаты Меншчыны абвясьцілі сябе беларусамі], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2019 г.</ref>, графіня Марыя Чапская (1894—1981) у сваім эсэ «Florian Czarnyszewicz» (1965 год, Парыж) патлумачыла, якое стаўленьне было ў літоўскай шляхты да сялянаў і чаму зямяне не прымалі назвы «беларусы», прыводзячы вытрымкі з палемічных лістоў [[Флярыян Чарнышэвіч|Флярыяна Чарнышэвіча]], напісаных па-беларуску да [[Кастусь Акула|Кастуся Акулы]] і пазьней перасланых ёй копіяй: «''Важна тое, што спадар зьяўляецца сынам свайго краю. Я таксама ёсьць сын Вялікага Княства Літоўскага. Мой бацька і дзед, і дзед майго дзеда нарадзіліся і злажылі свае косьці ў гэтай зямлі; і суджу, што можна мне родны край кахаць і тужыць па ім, і думаць аб ім, і цешыцца, калі гаспадары чыняць штось мудрае і шляхетнае, і самоціцца, калі памнажаюць памылкі. <…> І не былі гэта караняжы, а сыны Вялікага Княства Літоўскага, многія ў доме ня мовілі па-польску, але назвы „бела-“ ці „чарнарусаў“ не прымалі, бо „рускі“ для іх азначаў тры чацьвертых [[Расейцы|маскаля]]. Называлі сябе палякамі, але чулі сваю своеасаблівасьць. І калі б тады якая мудрасьць, якісь аўтарытэт пагадзіўся і прывёў у жыцьцё найменьне „літоўца“ (у значэньні [[Адам Міцкевіч|міцкевічаўскім]]) альбо крывічаніна, ахвотна бы тое прынялі»<ref>Czapska M. Florian Czarnyszewicz // Ostatnie odwiedziny i inne szkice. — Warszawa, 2006. — S. 166—167.</ref>}}. Палітык і грамадзкі дзяяч [[Зянон Пазьняк]] дае наступныя тлумачэньні, чаму дзеячы нацыянальна-вызвольнага руху мелі выступіць пад назвай «Беларусь»<ref>[[Зянон Пазьняк|Пазьняк З.]] [http://www.bielarus.net/archives/2016/12/30/4684 Беларусь-Літва] // [[Беларуская Салідарнасьць]], 27 сьнежня 2016 г.</ref>: {{Пачатак цытаты}} І нарэшце, чаму нацыянальныя дзеячы ўмоўнай «Літвы», разумеючы гісторыю, ня выступілі пад аб’яднаўчым тэрмінам «Літва», але пад назвай «Беларусь»? Адказ на паверхні: таму што аб’яднаўчым тэрмінам у гэтай сытуацыі магла быць толькі Беларусь. Гэта ўжо была навуковая і палітычная рэальнасьць. Нашыя нацыянальныя дзеячы таго часу — гэта былі мудрыя людзі, якія грунтаваліся на аб’яднаўчай нацыянальнай ідэі, умелі стратэгічна думаць і глядзець наперад, абапіраліся на навуку і на рэчаіснасьць. Сытуацыя была такой, што калі б яны кансэрватыўна ці рамантычна выступілі пад назовам «Літва», то ўсходнюю Беларусь мы маглі б страціць назаўсёды. Царская Расея скарыстала б канфэсійны падзел і тэрміналёгію ў сваіх інтарэсах з усёй магутнасьцю імпэрскай прапаганды, бюракратычнага апарату і царквы. Вось тады зьявілася б у Расеі рэальная Белая Русь, якую б яшчэ і натравілі супраць «католической литовской ереси» ды «сэпаратызму». Бальшавікі давяршылі б гэты падзел ужо ў сьведамасьці. А сьведамасны падзел, як вядома, нашмат горшы і разбуральны, чым падзел тэрытарыяльны. Стаўка на назву «Літва» была б у тых умовах ужо сэпаратысцкай і тупіковай. У лепшым выпадку — маргінальнай. Нацыянальныя дзеячы-адраджэнцы абазначылі і ўключылі ў нацыянальны рух усю літоўскую тэрыторыю Вялікага Княства Літоўскага (умоўную Літву і Беларусь) пад агульнай назвай Беларусь. У выніку расейская прапаганда не змагла фармальна ўклініцца ды падзяліць адзіную ідэю (хоць увесь час імкнулася). Расея ў такіх абставінах вымушана была агулам непрызнаваць і змагацца зь беларускім нацыянальным рухам. Расейцам у ідэйным пляне фармальна нічога не дасталося. <…> [[Беларусы|Беларуская нацыя]] адбылася ў пачатку ХХ стагодзьдзя. Вяршыняй гэтага працэсу было стварэньне [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], прытым дакладна ў дзяржаўна-этнічных межах [[Літва старажытная|гістарычнай Літвы]]. {{Канец цытаты}} [[Файл:BNR (Ruthienie Blanche) Map 1918.jpg|значак|Межы [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі (БНР)]], абвешчаныя 25 сакавіка 1918 г. паводле [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнага крытэру]] — на падставе працаў гісторыка і этнографа [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]]]] Разам з тым, усе дзеячы беларускага нацыянальна-вызвольнага руху (ад [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]] да [[Янка Купала|Янкі Купалы]]) бесьперапынна падкрэсьлівалі повязь Беларускай дзяржаўнасьці зь Вялікім Княства Літоўскім, а ўсе беларускія гісторыкі (ад [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] да [[Усевалад Ігнатоўскі|Ўсевалада Ігнатоўскага]]) называлі ВКЛ «Беларуска-Літоўскім гаспадарствам». Гэтая ж пазыцыя знайшла адлюстраваньне ў [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной грамаце]] Беларускай Народнай Рэспублікі ад 9 сакавіка 1918 году («''Пасьля трох з паловаю вякоў няволі зноў на ўвесь сьвет кажа беларускі народ аб тым, што ён жыве і будзе жыць''»), а гербу [[Пагоня|Пагоні]] («''старадаўняй Літоўскай Пагоні''»), які стаў дзяржаўным сымбалем БНР, прысьвяціў [[Пагоня (песьня)|свой верш]] клясык беларускай літаратуры [[Максім Багдановіч]]. У 1918 годзе сябра камісіі БНР у арганізацыі Беларускага ўнівэрсытэту прафэсар [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] падкрэсьліваў у газэце [[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]]: «''Цяпер ідзе дзяржаўнае будаваньне. Натуральна, паўстае думка пра тэрміналёгію дзяржаўных установаў, т.ё. ці пакідаць нам цяперашнія, чужыя нам найменьні ўстановаў, ці мы павінны вярнуцца да найменьняў нашага дзяржаўнага права, — да родных, часам забытых ужо намі, тэрмінаў. <…> — будзем аднаўляць наш праўны язык зь [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскага Статуту]], каторы ўжываўся, як закон, да 1830 г. А тэрміналёгія Статуту стварылася ў часы [[Вялікае Княства Літоўскае|нашай дзяржаўнай (панствовай) незалежнасьці]]''»<ref>Доўнар-Запольскі М. К пытаньню аб найменьні дзяржаўных установаў // Вольная Беларусь. № 19, 1918. С. 2—3.</ref>. Яшчэ ўлетку 1916 году [[Беларускі народны камітэт]] на чале з Антонам Луцкевічам падтрымаў і пашырыў ідэю [[Канфэдэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|канфэдэрацыі Вялікага Княства Літоўскага]] да канцэпцыі «Злучаных Штатаў» ад [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] да [[Чорнае мора|Чорнага]] мораў, якія плянавалася ўтварыць зь незалежных [[Беларусь|Беларусі]], [[Летува|Летувы]], [[Латвія|Латвіі]] і [[Украіна|Ўкраіны]]. Падобны зьвяз тлумачыўся найперш эканамічнымі прычынамі — атрыманьнем выйсьця да мора і патрэбамі нацыянальнай абароны. У 1917 годзе беларускія арганізацыі працягвалі выступаць за ўтварэньне Беларуска-Летувіскай дзяржавы (падтрымана ў верасьні 1917 году [[Беларускі нацыянальны камітэт (Менск)|Беларускім нацыянальным камітэтам]] у [[Менск]]у), прытым рабілі гэта, нягледзячы на пазыцыю [[Летувіская Тарыба|Летувіскай Тарыбы]], якая заявіла прэтэнзіі на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічныя тэрыторыі беларусаў]]. Пры канцы студзеня 1918 году ў Вільні прайшла [[Беларуская канфэрэнцыя (1918)|Беларуская канфэрэнцыя]], якая прыняла рэзалюцыю аб імкненьні стварыць незалежную дэмакратычную дзяржаву зь дзьвюх асноўных нацыянальных тэрыторыяў — беларускай і летувіскай. Па абвяшчэньні ў лютым 1918 году незалежнасьці Летувы ў хаўрусе зь [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыяй]] (у ліпені 1918 году прапанову ад Тарыбы стаць [[Летува (каралеўства, 1918)|каралём Летувы]] пад імём «Міндаўгаса II» прыняў нямецкі прынц і вайсковец [[Вільгельм Карл фон Урах]]) ідэя канфэдэрацыі не ўздымалася<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 351—352.</ref>. [[Файл:Jazep Losik. Язэп Лёсік (1910-19).jpg|значак|[[Язэп Лёсік]]]] Кіраўніцтва Беларускай Народнай Рэспублікі ад пачатку няраз сутыкалася з прэтэнзіямі Летувы на велізарную частку [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]. У адказ на заявы ўрада БНР, што Вільня — адвечная сталіца Беларусі, яе палітычны і духоўны цэнтар, летувісы запатрабавалі Гарадзенскую і Віленскую губэрні, большыя за тэрыторыю ўсёй Летувы. Тады ж зьявіліся безапэляцыйныя сьцьверджаньні, што значная частка беларусаў — гэта зьбеларушчаныя летувісы<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 362—363.</ref>. Падобныя заявы тлумачыліся прысваеньнем гістарычнай і культурнай спадчыны Вялікага Княства Літоўскага з боку летувіскага нацыянальнага руху, які праз больш спрыяльныя ўмовы пачаўся значна раней за беларускі. Амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]] таксама зьвярнуў увагу на тое, што першае пакаленьне інтэлігентаў-летувісаў складалі ня шляхцічы былога Вялікага Княства Літоўскага (якім само паходжаньне і кодэкс гонару не дазваляў займацца фальшаваньнем), а ксяндзы і настаўнікі — дзеці заможных сялянаў з расейскай адукацыяй<ref>{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 31—32, 46.</ref>, якім было вельмі лёгка замоўчваць і ігнараваць гістарычныя факты<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 348—349.</ref><ref name="Katlarcuk-2003"/>. У ліпені 1920 году адбылося падпісаньне савецка-летувіскай [[Маскоўская дамова (1920)|Маскоўскай дамовы]], згодна зь якой Летува атрымала значную частку гістарычных і этнаграфічных земляў беларусаў, што выклікала пратэст з боку кіраўніцтва БНР і прывяло да ўтварэньня [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 363—365.</ref>. [[Файл:Tamaš Hryb. Тамаш Грыб (1925).jpg|значак|[[Тамаш Грыб]]]] Ужо ў 1921 годзе адзін з ініцыятараў абвяшчэньня Беларускай Народнай Рэспублікі былы старшыня [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады БНР]] [[Язэп Лёсік]] апублікаваў у афіцыйным культурна-адукацыйным часопісе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] артыкул «Літва — Беларусь (Гістарычныя выведы)»<ref>Лёсік Я. Літва-Беларусь: гістарычныя выведы // Школа и культра Советской Белоруссии. — 1921. №2. — С. 12—22.</ref>, у якім зазначыў: «''Беларусь у пазьнейшыя часы дзяржаўнай незалежнасьці насіла найменьне Вялікага Княства Літоўскага, Рускага, Жмудзкага й інш., або карацей — Вялікае Княства Літоўскае. <…> Сталася так, што пад Літвою разумеюць землі, заселеныя жмудзінамі, або даўнейшую Жамойць. <…> А што важней за ўсё, дык гэта тое, што Літва й Жмудзь — дзьве рэчы зусім розныя, і, апіраючыся на летапісныя весткі, ні ў якім разе ня можна зваць цяперашніх жмудзінаў літоўцамі. <…> Мала гэтага, цяперашнія літоўцы (жмудзіны) упэўнілі нават усю Эўропу, што гэты іх маленькі жмудзкі народ абладаў колісь магутнай і слаўнай Літоўска-Рускай дзяржавай. <…> Расійскія і польскія гісторыкі, дзякуючы сваім імпэрыялістычным тэндэнцыям, ня вытлумачылі сабе значэньне слова Літва і вераць створанай ілюзіі, што ўвесь гістарычны скарб б. В. К. Літоўска-Рускага (Беларускага) належыць цяперашнім жмудзінам. Але правільнае асьвятленьне гістарычных фактаў сьведчыць нам пра тое, што Літва — гэта было славянскае племя, увайшоўшае ў склад цяперашняга беларускага народа. Літва, Лютва, Люцічы — іменьні славянскага племя <…> і калі нашы продкі — беларусіны ў прошлых сталецьцях звалі сябе літвінамі, то яны ведалі, што казалі''». Неўзабаве, аднак, [[Беларусізацыя|беларусізацыю]] ў БССР спыніў [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|сталінскі тэрор]], які цалкам зьнішчыў беларускую гістарычную школу (Язэпа Лёсіка арыштавалі ўжо ў 1930 годзе — увогуле жа, савецкія ўлады фізычна або духоўна зьнішчылі 32 менскія гісторыкі, а іх працы выдалілі з навуковых бібліятэк)<ref name="Katlarcuk-2009">[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] [https://web.archive.org/web/20091202093523/http://arche.by/by/19/30/1220/ Прадмова да «літоўскага» нумару] // [[ARCHE Пачатак]]. № 9, 2009.</ref>. Далучаная да [[СССР]] пазьней Летува пазьбегла татальнага зьнішчэньня гуманітарных кадраў і здолела ў 1945—1991 гадох працягваць традыцыі навуковай школы пэрыяду незалежнасьці. У адрозьненьне ад БССР і [[УССР]], савецкае кіраўніцтва дазволіла Летуве, як і Латвіі з Эстоніяй, мець унівэрсытэт на мове тытульнай нацыі. Гэты летувіскамоўны Віленскі ўнівэрсытэт хутка стаў «раем для балтыйскіх дасьледаваньняў»<ref name="Kascian-2009">[[Кірыл Касьцян|Касьцян К.]], Васілевіч Г. Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў? // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303.</ref>. Тым часам БССР была адзінай рэспублікай эўрапейскай часткі СССР, якая ня мела гістарычнага часопісу. Згодна з партыйнымі дырэктывамі, адлік сапраўднай гісторыі Беларусі вёўся з 1917 году, а беларускі этнас разглядаўся як негістарычны, які ня меў уласнай эліты, высокай культуры і мастацтва<ref name="Katlarcuk-2009"/>. Адначасна савецкія ўлады фактычна дазволілі летувісам праводзіць палітыку дэнацыяналізацыі і [[Летувізацыя|летувізацыі]] далучаных [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх земляў]] гістарычных [[Віленскае ваяводзтва|Віленшчыны]] і [[Троцкае ваяводзтва|Троччыны]]<ref name="Kascian-2009"/>. [[Файл:Пікет каля Дому ўраду (Менск, 1991 г.).jpg|значак|Пікет у [[Менск]]у з плякатам [[лацінка]]й: «''Вярнуць народу яго спрадвечныя сымбалі: герб [[Пагоня]] й [[бел-чырвона-белы сьцяг]], а таксама назоў Бацькаўшчыны — [[Вялікае Княства Літоўскае|Літва]], сталіцы — Менск!''» (19.09.1991 г.)]] Дасьледаваньні гісторыі Літвы і ліцьвінаў працягнулі беларускія навукоўцы па-за межамі СССР. Яшчэ ў 1934 годзе загаднік беларускага замежнага архіва ў [[Прага|Празе]], былы [[Міністры ўнутраных справаў БНР|міністар унутраных справаў БНР]] [[Тамаш Грыб]] у сваім артыкуле «[[wikisource:be:На два франты|На два франты (Галоўныя засады вызвольнай праграмы беларускага народу)]]» падкрэсьліваў: «''Хай нас ня блытаюць розныя найменьні дзяржавы, утворанай на рубяжы XIII—XIV стагодзьдзяў на вагромністым абшары Ўсходняе Эўропы, найменьні, якія ўжываюцца ў сучаснай гістарычнай літаратуры — Літва, Русь, Западная Русь, Літоўская Русь, Вялікае Князьства Літоўскае, Вялікае Князьства Літоўска-Рускае, Вялікае Князьства Літоўска-Беларускае, Вялікае Князьства Беларуска-Літоўскае, а таксама: Западная Русь пад уладаю Літвы, Беларусь пад Літоўскім панаваньнем ды інш. Усё гэта ёсьць выплад надзіву годнага непаразуменьня і зблытаніны паняцьцяў. Трымаймося фактаў гістарычнае рэчаістасьці: мова і культура беларускага народу былі пануючымі ў гэнай дзяржаве. Вось жа: гэта была беларуская дзяржава! <…> Трэ мець на ўвазе пры гэтым і адрознасьць паміж Ліцьвінамі (старадаўнымі Люцічамі, Велетамі або Волатамі) і Жмудзінамі. Асабліва сяньня трэ мець на ўвазе гэну адрознасьць, калі Жмудзіны, прыняўшы старадаўнае найменьне Літва, імкнуцца прыўласьніць і гістарычны зьмест гэтага слова — гістарычную мінуўшчыну беларускага народу''»<ref>[[Тамаш Грыб|Грыб Тамаш]]. На два франты // [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]. № 4, 1995. С. 80—120.</ref>. Тым часам яшчэ ў 1939 годзе [[Ян Станкевіч]], які з 1927 году выкладаў у [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]], зазначыў: «''Трэба зацеміць, што з гледзішча нацыянальнага Беларусы ў гэтую пару звалі сябе Ліцьвінамі, гэтак-жа нас звалі ўсе нашыя суседзі, але з гледзішча рэлігійнага Беларусы ўсходняга абраду заўсёды зваліся Русінамі''»<ref>[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Гісторыя Беларускага языка. — Вільня, 1939. C. 6.</ref>. Адным зь першых дасьледнікаў, хто спрабаваў высьветліць, як назва «Літва» перамясьцілася на тэрыторыю суседняй дзяржавы і як славяне-ліцьвіны сталі беларусамі, быў [[Вацлаў Пануцэвіч]] (1911—1991), які выдаваў навуковы часопіс «[[Літва (часопіс)|Litva]]», а таксама апублікаваў некалькі манаграфічных публікацыяў, зь якіх асаблівую навуковую вартасьць маюць кнігі «Літва і Жмудзь» (Чыкага, 1953—1954 год) і «З гісторыі Беларусі або Крывіччыны-Літвы» (Чыкага, 1965 год). Гісторык мовы [[Алесь Жлутка]] адзначае засяроджанасьць В. Пануцэвіча на гістарычных крыніцах і яго грунтоўную філялягічную падрыхтоўку<ref name="Zlutka-1998"/>. Погляды В. Пануцэвіча падтрымаў і разьвіў гісторык [[Павал Урбан]] (1924—2011), які адзначыў разьмежаваньне ліцьвінаў і жамойтаў і што Жамойць была адасобленай ад Літвы моўна і этнічна. У рамках гэтай праграмы знаходзіцца сьцьверджаньне гісторыка, што «''ад 1579 году ў выданьнях, што таксама выходзяць у Кёнігсбэргу, жмудзкая мова пачынае звацца літоўскай''» («У сьвятле гістарычных фактаў», 1972 год). Ужо ў найноўшы пэрыяд у Беларусі выйшла чарговая праца П. Урбана «Да пытаньня этнічнай прыналежнасьці старажытных ліцьвіноў» (1994 год), у якой аўтар сфармуляваў наступную тэзу: «''[[Аўкштота]] была асобнай зямлёй і ніколі не атаясамлівалася з уласна Літвой''». Пашыраны варыянт (у першую чаргу праз улучэньне дадаткаў) гэтай кнігі пад назвай «Старажытныя ліцьвіны» апублікавалі празь сем гадоў<ref name="Dziarnovic-2012">[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А.]] [https://web.archive.org/web/20220921214302/http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/52c/%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%83%D0%BA%D1%96_%D0%90%D0%B9%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B%3A_%27%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0%27_%D1%96_%27%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%27_%D1%83_%D1%81%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96.html Пошукі Айчыны: «Літва» і «Русь» у сучаснай беларускай гістарыяграфіі] // Палітычная сфера. № 18—19 (1—2), 2012. С. 30—53.</ref>. Тым часам у паваеннай Беларусі да падобных высноваў у сваіх дасьледаваньнях, якія праводзіліся па-за афіцыйнай савецкай гістарыяграфіяй, прыйшоў [[Мікола Ермаловіч]] (1921—2000), які завяршыў у 1968 годзе працу над кнігай «Па сьлядах аднаго міта». Гэтая кніга доўгі час пашыралася пад закансьпіраванай назвай «Сто старонак» і ўпершыню легальна выйшла з друку толькі ў 1989 годзе. З пачаткам працэсу дэмакратызацыі ў СССР ужо ў другой палове 1980-х гадоў канцэпцыя М. Ермаловіча атрымала інстытуцыянальнае, фармальнае акадэмічнае завяршэньне і пашырылася ў літаратуры<ref name="Dziarnovic-2012"/>. [[Файл:Coat of arms of Belarus (1991–1995).svg|значак|[[Пагоня|Дзяржаўны герб Беларусі Пагоня]]]] Па [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|аднаўленьні незалежнасьці Беларусі]] [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальны герб]] беларусаў і дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага [[Пагоня]] зноў стаў афіцыйным сымбалем Беларускай дзяржавы, на афіцыйным узроўні ўздымалася пытаньне дзяржаўнай заступнасьці зь Вялікім Княстве Літоўскім (сярод іншага, ВКЛ мелася згадвацца як крыніца Беларускай дзяржаўнасьці ў тэксьце [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Беларусі]]<ref>[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30488810.html У праекце Канстытуцыі 1994 прыгадваліся ВКЛ і БНР], [[Радыё Свабода]], 15 сакавіка 2020 г.</ref>). У гэты ж час пачаліся супольныя кантакты беларускіх і летувіскіх гісторыкаў, а ў 1993 годзе ў вёсцы [[Гервяты|Гервятах]] адбыўся першы круглы стол беларускіх і летувіскіх навукоўцаў, прысьвечаны спадчыне Вялікага Княства Літоўскага. Аднак па абраньні на пасаду прэзыдэнта Беларусі [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]], які неўзабаве ўсталяваў [[Русіфікацыя Беларусі#Рэжым Лукашэнкі|прарасейскі]] [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарны рэжым]] і гісторыкі-[[Прапаганда ў Беларусі|прапагандысты]] якога ([[Якаў Трашчанок]], [[Вадзім Гігін]], [[Ігар Марзалюк]] ды іншыя) адзначыліся фактычным зваротам да расейска-савецкага погляду на гістарычных ліцьвінаў, падобныя абмеркаваньні спыніліся, тым часам адбылася рэактывацыя двухбаковых (найперш эканамічных) міждзяржаўных дачыненьняў<ref name="Kascian-2009"/>. == Сучаснасьць == {{Асноўны артыкул|Ліцьвінства}} === Ужываньне === У частковым ужытку найменьне «ліцьвін» працягвае існаваць як саманазва вясковага жыхарства і ў цяперашні час<ref name="Arlou-2012-157"/>{{Заўвага|Напрыклад, з слоўніка «Мікратапаніміка Івацэвіччыны» (2018 год) краязнаўцы [[Алесь Зайка|Алеся Зайкі]]: «''бо мы ж ліцьвіны''»<ref>Зайка А. Мікратапаніміка Івацэвіччыны. — {{Менск (Мінск)}}, 2018. С. 148.</ref>}}. У 1990 годзе часопіс «Савецкая этнаграфія» падаваў зьвесткі: {{Пачатак цытаты}} «Як мікраэтнонім, найменьне „ліцьвіны“ існавала і працягвае існаваць сярод некаторых мясцовых групаў [[беларусы|беларускага]] і асыміляванага [[балты]]йскага жыхарства заходніх раёнаў [[Беларусь|Беларусі]] і Ўсходняй [[Летува|Летувы]]»<ref>Чаквин И. В., Терешкович П. В. Из истории становления национального самосознания белорусов (XIV — начало XX вв.) // Советская этнография. № 6, 1990.</ref>. {{Канец цытаты}} У працы 1985 году, у якой адлюстроўваюцца рэаліі 1980-х гадоў, [[Ігар Чаквін]] пісаў: {{Пачатак цытаты}} «У гісторыка-этнаграфічнай вобласьці [[Беларусь|беларуска]]-[[Украіна|ўкраінскага]] [[Палесьсе|Палесься]] арэал распаўсюджваньня назвы ''[[палешукі]]'' не складае суцэльнага масіву. Асноўнай этнанімічнай формай, якая часьцей за ўсё чаргуецца на Палесьсі з назвай ''палешукі'' зьяўляецца этнікон '''ліцьвіны'''. Паводле зьвестак Л. Асоўскага (на 30-я гады ХХ ст.) назва ''ліцьвіны'' была лякалізавана ў Заходнім Палесьсі ў вярхоўях [[Ясельда|Ясельды]] і ў раёне [[Ружаны|Ружан]], [[Косаў|Косава]], [[Івацэвічы|Івацэвіч]]. З гэтай вобласьці, мяркуючы па прыведзенай ім карце, арэал назвы ''ліцьвіны'' распаўсюджваўся на поўдзень да [[Лунінец|Лунінца]]. На [[Прыпяць|Прыпяцкім]] правабярэжжы гэты арэал ішоў ад [[Давыд-Гарадок|Давыд-Гарадка]] на [[Столін]] і далей у двух напрамках — на [[Ракітнае (Ровенская вобласьць)|Ракітнае]] і на [[Кастопаль]]. (…) Арэальнае існаваньне на Палесьсі формы ''ліцьвіны'' таксама носіць контурны малюнак, калі адпаведная этнанімічная самасьвядомасьць найбольш выразна выступае ў паўзьмежных зонах кантакціраваньня непасрэдна з палешукамі, а ўнутры гэтых зон аслаблена і часткова дыфэрэнцыравана. Так, у радзе палескіх абласьцей, дзе распаўсюджана назва ''ліцьвіны'', яна часта дапаўняецца азначэньнямі, якія падкрэсьліваюць асобныя асаблівасьці гаворак — ''ліцьвіны-хацюны'' (паміж Століным і Ракітным, а таксама паміж Косавам і Лунінцом), ''літвакі-калыбанюкі'' (паміж Століным і Кастопалем), іх антрапалягічныя рысы і спэцыфіку месца існаваньня — ''ліцьвіны-чарнякі'' ([[Пружанскі раён]]), ''парэчукі'' ([[Гарынь|Пагарыньне]]) і г. д.»<ref name="Cakvin-1985"/> {{Канец цытаты}} У энцыкляпэдыі «[[Этнаграфія Беларусі (энцыкляпэдыя)|Этнаграфія Беларусі]]» (1989 год), 7-м томе [[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі|Энцыкляпэдыі гісторыі Беларусі]] (1997 год) і 9-м томе [[Беларуская энцыкляпэдыя|Беларускай энцыкляпэдыі]] (1999 год) зазначалася<ref>[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Літвіны, ліцвіны // {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)|к}} С. 292.</ref><ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/><ref name="Cakvin-1999"/>: {{Пачатак цытаты}} У наш час [назва ліцьвіны] ужываецца <…> таксама як лякальны этнікон невялікіх групаў беларускага насельніцтва (у раёне [[Бяроза (горад)|Бярозы]], [[Івацэвічы|Івацэвічаў]], [[Косаў|Косава]], [[Пружаны|Пружанаў]], [[Наваградак|Наваградку]], [[Вярэнаў|Вярэнава]], [[Горадня|Горадні]], [[Паставы|Паставаў]], [[Браслаў|Браслава]] ды інш.), некаторых раёнаў беларуска-ўкраінскага [[Палесьсе|Палесься]] (раёны [[Столін]]а, [[Ракітнае (Ровенская вобласьць)|Ракітнага]], [[Кастопаль|Кастопалю]], [[Сарны|Сарнаў]], [[Оўруч]]у) і часткова беларускамоўнага насельніцтва паўночнай Чарнігаўшчыны і Кіеўшчыны, заходняй Браншчыны і Смаленшчыны. {{Канец цытаты}} У канцы 1990-х гадоў [[Уладзімер Каткоўскі]], які ў 2004 годзе запачаткаваў [[Беларуская Вікіпэдыя|Беларускую Вікіпэдыю]], стварыў сайт «Літванія, зямля ліцьвінаў»<ref>[[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], [https://www.svaboda.org/a/24468948.html Імёны Свабоды: Уладзімер Каткоўскі], [[Радыё Свабода]], 31 студзеня 2012 г.</ref>. У час правядзеньня [[Перапіс насельніцтва Расеі (2002)|перапісу насельніцтва Расеі ў 2002 годзе]] тыя, хто сябе называў ''ліцьвінам'', былі разьмеркаваныя наступным спосабам: ''[[аўкштоты]]'', ''[[жамойты]]'', ''[[летувнік]] (і)'', ''[[летувяй]]'', а таксама тыя ''ліцьвіны'' і ''[[літвякі]]''/''[[літвакі]]'', якія ўжываюць летувіскую мову, былі аднесеныя да [[летувісы|летувісаў]]; пазасталыя ''ліцьвіны'' і ''літвякі''/''літвакі'' былі аднесеныя да [[беларусы|беларусаў]]<ref>[http://www.perepis2002.ru/ct/html/TOM_04_01.htm 1. Национальный состав населения], [https://web.archive.org/web/20041106060159/http://www.perepis2002.ru/ www.perepis2002.ru]</ref>. У публікацыі 2009 году на тэрыторыі колішняга [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянцкага ваяводзтва]] ВКЛ ([[Латгалія]]) адзначалася этнаграфічная група карэннага мясцовага насельніцтва — ''ліцьвіны'' — беларусы-каталікі, якія размаўляюць на беларускай мове<ref name="Галиопа-2009-45"/>. Артур Пракапчук, аўтар часопісу «Самиздат», у 2009 годзе пісаў: «''Літвой гэты край называўся амаль тысячу гадоў, усутыч да XIX стагодзьдзя, а назва народу — „ліцьвіны“ захоўвалася і па Другой сусьветнай вайне, што я нават памятаю з сваіх летніх вакацыяў у вёсцы [[Цытва|Цытве]] ([[Менская вобласьць]]), дзе зацята працягвалі менаваць сябе „ліцьвінамі“ аднавяскоўцы маёй бабулі Эміліі''»<ref>Прокопчук А. А. [http://zhurnal.lib.ru/p/prokopchuk_artur_andreewich/vkl.shtml Беларусь литовская], Журнал «Самиздат», 8 траўня 2011 г.</ref>. Як адзначае гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], дзясяткі тысячаў беларусаў маюць прозьвішчы з коранем 'ліцьв' ('літв'): Ліцьвін (Літвін), Ліцьвіновіч (Літвіновіч), Ліцьвінка (Літвінка), Ліцьвіненка (Літвіненка), Ліцьвіненя (Літвіненя), Ліцьвіёнак (Літвіёнак), Ліцьвінаў (Літвінаў), Ліцьвінчык (Літвінчык), Ліцьвінюк (Літвінюк), Ліцьвінчук (Літвінчук), Ліцьвінскі (Літвінскі), Літоўчанка, Ліцьвінец ды іншыя<ref name="Arlou-2012-157"/>. Агульнанацыянальны сэнс назвы «ліцьвін» у ВКЛ прызнаецца ў розных афіцыйных выданьнях сучаснае Беларусі, напрыклад, у «Кароткім гістарычным слоўніку беларускай мовы» (Менск, 2015 год), які дае слову «ліцьвін» азначэньне «''жыхар Вялікага Княства Літоўскага''» (з спасылкай на грамату вялікага князя Казімера 1440 году)<ref>Кароткі гістарычны слоўнік беларускай мовы. — {{Менск (Мінск)}}: «Беларуская навука», 2015. С. 394.</ref>. [[Файл: Стары Ольса. Гераічны эпас. Сьпевы рыцараў і шляхты Вялікай Літвы.jpg|значак|Ваяр-ліцьвін на вокладцы альбому «Гераічны эпас» (2006 год) гурту «[[Стары Ольса]]»]] Апроч таго, назва «ліцьвіны» шырока ўжываецца ў розных сфэрах жыцьця Беларусі: элітарнай і масавай культуры, спорце, грамадзкім харчаваньні. Яшчэ ў 1991 годзе ўтварыўся [[фальклёр]]ны гурт «[[Ліцьвіны (гурт)|Ліцьвіны]]», які займаецца адраджэньнем беларускіх аўтэнтычных сьпеваў<ref>Скобла М. [https://www.svaboda.org/a/28147841.html Натальля Матыліцкая: «Ліцьвіноў» не было ў дзяржаўных рэестрах, але нас слухалі з захапленьнем!], [[Радыё Свабода]], 30 лістапада 2016 г.</ref>. У 2004 годзе беларускі гурт «[[Стары Ольса]]» запісаў альбом «[[Скарбы літвінаў]]», у якім ёсьць песьня «Літвін» (у 2013 годзе зьявіўся відэакліп на гэтую песьню<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=FLxS2rE44Zo Stary Olsa — Litvin (official music video)], [[YouTube]], 22 красавіка 2013 г.</ref>). У 2004 годзе ансамбль «[[Песьняры]]» запісаў песьню «Літвінка»<ref>[https://pesnyary.com/song/litvinka Літвінка], [[Песьняры]], 2004 г.</ref>, а ў 2010 годзе — песьню «Я ліцьвін»<ref>[https://pesnyary.com/song-865.html Я лiцвiн], [[Песьняры]], 2010 г.</ref>. У 2005 годзе ўтварыўся беларускі фолк-мэтал-гурт «[[Litvintroll]]». У 2010 годзе ў Менску зьявіўся клюб амэрыканскага футболу «Літвіны», сымбалем якога сталі [[Калюмны]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/27759277.html «Літвіны» — гэта амэрыканскі футбол], [[Радыё Свабода]], 2016 г.</ref>. У 2011 годзе гурт «[[Рокаш (гурт)|Рокаш]]» выдаў свой першы альбом, дзе была песьня «Баляда пра ліцьвіна». У 2015 годзе беларускі гурт [[Крамбамбуля (гурт)|Крамбамбуля]] зьмясьціў у сваім альбоме «[[Чырвоны штраль]]» песьню «Гэй, ліцьвіны! Бог нам радзіць»<ref>[https://web.archive.org/web/20211126195423/https://34mag.net/piarshak/releases/chyrvony-shtral/p/10 «Чырвоны штраль» ‒ развітальны альбом «Крамбамбулі»], [[34mag]]</ref>. У 2017 годзе ў Менску адкрыўся рэстаран сучаснай беларускай кухні «Літвіны», які праз паўгоду стаў сеткавым<ref>[https://realt.onliner.by/2018/04/06/litviny-2 В Каменной Горке открылся ресторан новой белорусской кухни «Литвины»], [[Onliner.by]], 6.04.2018 г.</ref>. У час [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (2022)|абароны Ўкраіны ад расейскага ўварваньня]] першы гераічна палеглы беларус-добраахвотнік [[Ільля «Ліцьвін» (Хрэнаў)|Ільля «Ліцьвін»]] меў вайсковы пазыўны ў гонар гістарычных ліцьвінаў — жыхароў Вялікага Княства Літоўскага<ref>[https://novychas.online/hramadstva/belarus-jaki-vajue-za-ukrainu-raspavjou-pra-hibe Беларус, які ваюе за Украіну, распавёў пра гібель Іллі «Літвіна»], [[Новы час (газэта)|Новы час]], 8 сакавіка 2022 г.</ref>. 21 траўня 2022 году назву «Ліцьвін» атрымаў адзін з батальёнаў [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|палку імя Кастуся Каліноўскага]] — вайсковай фармацыі беларускіх ваяроў-дабраахвотнікаў ва Ўкраіне<ref>[https://www.svaboda.org/a/31861235.html Батальён Кастуся Каліноўскага абвясьціў аб стварэньні аднайменнага палка], [[Радыё Свабода]], 21 траўня 2022 г.</ref>. У 2022 годзе ў Вільні ўтварыўся клюб «Ліцьвіны» — добраахвотніцкае аб’яднаньне беларусаў Летувы, якое дзее ў некалькі кірунках: фізычнае навучаньне беларусаў на выпадак ваеннага канфлікту (многія ўдзельнікі клюбу бароняць Украіну ад расейскага ўварваньня), культурныя і сацыяльныя праекты<ref>[[Зьміцер Панкавец]], [https://www.svaboda.org/a/32619725.html Кіруе падпалкоўнік запасу, трэніруюцца з дронамі. Расказваем пра клюб «Ліцьвіны», які выклікаў крытыку ў Літве], [[Радыё Свабода]], 2 кастрычніка 2023 г.</ref>. === Грамадзкая дзейнасьць === Гісторыкі [[Сяргей Абламейка (гісторык)|Сяргей Абламейка]] і [[Аляксандар Краўцэвіч]] зьвяртаюць увагу на тое, што ліцьвінства ня можа быць альтэрнатывай [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускасьці]], бо ёсьць яе неад’емнай складовай часткай. Проціпастаўляць іх — значыць дэструктыўна перакручваць рэальную гісторыю і этнагенэз беларусаў<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] [https://www.svaboda.org/a/28920419.html Зноў пра ідэнтычнасьць Скарыны], [[Радыё Свабода]], 15 сьнежня 2017 г.</ref><ref name="Kraucevic-2017">[https://nashaniva.com/?c=ar&i=146173 Алесь Краўцэвіч: Ліцвінства — выдумка ворагаў, якую падтрымалі дурні], [[Наша Ніва]], 28 сакавіка 2017 г.</ref>. Адзначаецца, што ўлады [[Расея|Расеі]] атакуюць тое ліцьвінства, якое ёсьць сынонімам беларускасьці, аднак актыўна падтрымліваюць пэўныя «ліцьвінскія» праекты, якія аддзяляюць «ліцьвінаў» ад беларусаў<ref>{{Навіна|аўтар=Руселік В.|загаловак=Вейшнорыя: сьмех скрозь сьлёзы|спасылка=https://novychas.by/palityka/krok-da-zahopu-belarusi-zrobleny-abo-smeh-skroz-s|выдавец=[[Новы час (газэта)|Новы час]]|дата публікацыі=14 верасьня 2017|дата доступу=25 лютага 2020}}</ref>, ганяць беларусаў і ўсё беларускае<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гэта слова сакральнае. Аб некаторых аспэктах Беларускага Адраджэньня і паразы рускай палітыкі|спасылка=http://pazniak.info/page_geta_slova_sakralnae__ab_nekatoryih_aspektah_belaruskaga__adradjennya_|выдавец=[[Зянон Пазьняк]]|дата публікацыі=13 верасьня 2015|копія=http://www.bielarus.net/archives/2015/09/15/4232|дата копіі=15 верасьня 2015|дата доступу=22 траўня 2020}}</ref> або прапагандуюць, што беларусы — гэта летувісы, якія маюць вывучаць летувіскую мову і злучацца зь Летувой<ref name="Kraucevic-2017"/>. === Міленіюм Літвы === 22 студзеня 2009 году ў Беларусі ўтварыўся грамадзкі арганізацыйны камітэт імпрэзы 1000-годзьдзя назвы ''Літва'' пад старшынствам доктара гістарычных навук прафэсара [[Анатоль Грыцкевіч|Анатоля Грыцкевіча]]. У арганізацыйны камітэт «Міленіюм Літвы» ўвайшлі пісьменьніца [[Вольга Іпатава]], доктар гістарычных навук [[Алесь Краўцэвіч]], доктар мэдычных навук [[Алесь Астроўскі]], доктар біялягічных навук [[Аляксей Мікуліч]], археоляг [[Эдвард Зайкоўскі]], мастак і грамадзкі дзяяч [[Аляксей Марачкін]], сьвятар [[Леанід Акаловіч]] і дасьледнік [[Зьдзіслаў Сіцька]]. У звароце арганізацыйнага камітэту паведамляецца, што першы ўпамін назвы Літва (Lituae) у пісьмовых крыніцах — нямецкіх Квэдлінбурскіх аналах — належыць да 1009 году. Аўтары звароту адзначаюць, што назва Літва датычыцца старажытнай тэрыторыі Беларусі, а цяперашнія беларусы да пачатку XX стагодзьдзя называлі сябе ліцьвінамі. «''Тэрміны Беларусь і беларусы навязаныя нам расейскай адміністрацыяй у сярэдзіне XIX стагодзьдзя. Беларусь ёсьць галоўнай пераемніцай Вялікага Княства Літоўскага. Нашы землі складалі вялікую частку ВКЛ. Менавіта на нашых землях і паўстала вялікая дзяржава ВКЛ, якая аб’яднала ў XV стагодзьдзі асобныя княствы-землі, у тым ліку Наваградзкае, Полацкае, Смаленскае, Турава-Пінскае і Гарадзенскае''», — гаворыцца ў звароце<ref>{{Навіна|аўтар=[[Марат Гаравы]]|загаловак=Створаны грамадзкі аргкамітэт сьвяткаваньня 1000-годзьдзя назвы Літва пад старшынствам прафэсара Анатоля Грыцкевіча|спасылка=https://euroradio.fm/u-belarusi-ryhtuecca-svyatkavanne-1000-goddzya-nazvy-litva|выдавец=[[БелаПАН]]|дата публікацыі=22 студзеня 2009|дата доступу=14 кастрычніка 2014}}</ref>. == Цытаты == {{Цытата|Літва месьціцца на ўсход ад Польшчы. Мова народу — славянская. {{арыгінал|la|Lituania et ipsa late patents regio Polonis ad orientem connexa est… Sermo gentis Sclavonicus est.}}|[[Піюс II (папа рымскі)|Энэй Сыльвій Пікаляміні]], будучы папа рымскі Піюс II, 1440-я гг.}} {{Цытата|…ня обчым якім языком, але сваім уласным правы сьпісаныя маем.|[[Статуты ВКЛ|Літоўскі Статут]], 1588 г.}} {{Цытата|Кажам заўжды «літоўскі, ліцьвін» — але тое адно замест «беларускі, беларус», бо ў 1510 годзе ніхто яшчэ «Літву этнічную» і ня сьніў, яшчэ [[Мікалай Рэй|Рэй]] у 1562 годзе ліцьвінам называў беларуса, а ў Маскве і ў XVII стагодзьдзі «літоўскі» — тое самае што беларускі. {{арыгінал|pl|Mówimy ciągle «litewski, Litwin», ale to tylko zamiast «białoruski, Białorus», bo w r. 1510 nikomu nie o Litwie właściwej, etnograficznej ani śnilo; jeszcze Rej w r. 1562. Litwinem Białorusina nazywał, a w Moskwie i w XVII wieku «litowskij» tyle, co białoruski}} |[[Аляксандар Брукнэр]], прафэсар [[Бэрлінскі ўнівэрсытэт|Бэрлінскага ўнівэрсытэту]], сябра [[Польская акадэмія навук|Польскай]], [[Праская акадэмія навук|Праскай]], [[Бялградзкая акадэмія навук|Бялградзкай]] і [[Пецярбуская акадэмія навук|Пецярбускай]] акадэміяў навук, 1928 г.<ref>[[Аляксандар Брукнэр|Brückner A.]] Ruskopolski rękopis z r. 1510 // Slavia: časopis pro slovanskou filologii. VII, 1928—1929. S. 10—11.</ref><ref>Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 637.</ref> }} {{Цытата|У афіцыйных дакумэнтах XVI—XVIII стагодзьдзяў, апроч «Літвы», для ўсёй тэрыторыі Беларусі другога найменьня наагул не існавала, і ўвесь народ называлі Літвой. У нашай жа гістарычнай літаратуры да цяперашнага часу ігнаруюць гэтае найменьне народу, якое ён насіў больш чым 500 гадоў.|[[Язэп Юхо]], гісторык права, доктар навук, 1968 г.<ref name="jucho">[[Язэп Юхо|Юхо Я.]] Пра назву «Беларусь» // Полымя. № 1, 1968. С. 175—182.</ref>.}} {{Цытата|У другой палове ХІХ ст. нацыянальная інтэлігенцыя, якая выступала за адраджэньне свайго народа і яго дзяржаўнасьці, аднавіла назвы «Беларусь» і «беларусы» як сымбаль пратэсту супраць расейскага ўціску. Пад гэтай назвай наш народ увайшоў у ХХ ст., замацаваў яе за сабой у сусьветнай супольнасьці і ўступіў зь ёй у новае тысячагодзьдзе. Але нам неабходна памятаць, што мы — нашчадкі ліцьвінаў, прадаўжальнікі іх патрыятычных справаў<ref name="Bic-Harecki-Konan-2005-19"/>.|Аўтарскі калектыў кнігі «Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы», выдадзенай у 2005 годзе Міжнародным грамадзкім аб’яднаньнем «[[Згуртаваньне беларусаў сьвету Бацькаўшчына|Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“]]»: [[Міхась Біч]] — доктар гістарычных навук; [[Натальля Гардзіенка]] — кандыдат гістарычных навук, [[Радзім Гарэцкі]] — акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, экс-прэзыдэнт Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Уладзімер Конан]] — доктар філязофскіх навук; [[Арсень Ліс]] — доктар філялягічных навук; [[Леанід Лойка]] — кандыдат гістарычных навук; [[Адам Мальдзіс]] — доктар філялягічных навук; [[Уладзімер Мархель]] — кандыдат філялягічных навук; [[Алена Макоўская]] — старшыня Рады Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Алесь Петрашкевіч]] — кандыдат гістарычных навук; [[Анатоль Сабалеўскі]] — доктар мастацтвазнаўства; [[Лідзія Савік]] — кандыдат філялягічных навук; [[Віктар Скорабагатаў]] — заслужаны артыст Беларусі; [[Ганна Сурмач]] — экс-старшыня Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Барыс Стук]] — намесьнік старшыні Рады Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Галіна Сяргеева]] — кандыдат гістарычных навук; [[Алег Трусаў]] — кандыдат гістарычных навук; [[Георгі Штыхаў]] — доктар гістарычных навук; [[Язэп Юхо]] — доктар юрыдычных навук}} == Глядзіце таксама == * [[Імёны ліцьвінаў]] * [[Ліцьвіны Севершчыны]] * [[Беларусы]] * [[Літва]] * [[Белая Русь]] * [[Літоўская мітраполія]] * [[Старалітва]] * [[Ліцьвякі]] == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{Літаратура/Дзесяць вякоў беларускай гісторыі (1997)}} * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/БЭ|9}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|3}} * {{Літаратура/ГСБМ|17}} * {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2}} * Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. — 656 с {{ISBN|985-6299-34-9}}. * Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі. У 6 т. Т. 1. Эпоха Сярэднявечча / В. Евароўскі [і інш.]; рэд. кал.: В. Евароўскі [і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Беларуская навука, 2008. — 575 с {{ISBN|978-985-08-0967-4}}. * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * [[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]], [[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]] [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2}} * {{Літаратура/Беларуская дзяржава Вялікае Княства Літоўскае}} * [[Мікола Ермаловіч|Ермаловіч М.]] [https://knihi.com/Mikola_Jermalovic/Pa_sladach_adnaho_mifa.html Па слядах аднаго міфа]. 2-е выданьне. — Менск, Навука і тэхніка, 1991. — 98 с {{ISBN|5-343-00876-3}}. * [[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj2/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F.html Літва гістарычная] // [[Наша слова|Наша Слова]]. № 26 (917), 1 ліпеня 2009 г.; № 27 (918), 8 ліпеня 2009 г. * [[Кірыл Касьцян|Касьцян К.]], Васілевіч Г. [https://web.archive.org/web/20091221104014/http://arche.by/by/20/20/1239/ Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў?] // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303. * {{Літаратура/Гісторыя ВКЛ (2013)}} * {{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)}} * [[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] [https://adzharaj-kut.blogspot.com/2016/03/2016_6.html Жамойцкі тупік] // [[Літаратура і мастацтва]]. 17 верасьня 1993. С. 14—15. * {{Літаратура/Літва-Беларусь: гістарычныя выведы}} * {{Літаратура/Русіфікацыя: царская, савецкая, прэзыдэнцкая (2010)}} * {{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях}} * {{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы}} * [[Зьдзіслаў Сіцька|Сіцька З.]] Утроп Літвы. — Смаленск: Новая школа, 2009. — 322 с. * [[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}: «Энцыклапедыкс», 2003. — 776 с {{ISBN|985-6599-77-6}}. * [[Сьвятлана Струкава|Струкава С.]] [https://web.archive.org/web/20211126064818/https://rep.bntu.by/bitstream/handle/data/6488/%D0%A1.%2037-40.pdf?sequence=1&isAllowed=y Старажытныя найменні беларусаў] // [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]. № 8, 2009. С. 37—40. * [[Павал Урбан|Урбан П.]] Да пытаньня этнічнай прыналежнасьці старажытных ліцьвіноў. — Менск: ВЦ «Бацькаўшчына»; МП «Бесядзь», 1994. — 107 с. * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * [[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Гістарычная этнаніміка Палесся // Весці Акадэміі навук Беларускай ССР. — Серыя грамадскіх навук. № 4, 1985. С. 74—80. * Чаквін І. [https://web.archive.org/web/20141129020526/http://kamunikat.fontel.net/pdf/albaruthenica/06.pdf Нацыя ліцвінаў у этнагенезе беларусаў: Параўнальна-тыпалагічны і гістарычны аспекты] // Беларусіка = Albaruthenica. Кн. 6 : Беларусь паміж Усходам і Захадам: Праблемы міжнац., міжрэліг. і міжкультур. узаемадзеяння, дыялогу і сінтэзу. Ч. 1, 1997. С. 37—41. * Чаквін І. Формы этнічнага і нацыянальнага самавызначэння беларускага насельніцтва XIV—XVIII ст. (да праблемы станаўлення нацыянальнай самасвядомасці беларусаў) // Усебеларуская канферэнцыя гісторыкаў. Мінск, 3—5 лютага 1993 года. Ч. I. — {{Менск (Мн.)}}, 1993. С. 47—49. * [[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}: Полымя, 1995. — 96 с. — (Б-ка часопіса «[[Маладосць]]»). * [[Мікалай Шкялёнак|Шкялёнак М.]] Беларусь і суседзі: Гістарычныя нарысы. — Беласток: Беларускае Гістарычнае Таварыства, 2003. {{ISBN|83-915029-4-5}}. * [[Сяргей Шыдлоўскі|Шыдлоўскі С.]] Формы самавызначэння і самасвядомасці прывілеяванага саслоўя ў Беларусі першай паловы ХІХ стагоддзя // Вестник Полоцкого государственного университета: Серия А (гуманитарные науки). № 7, 2006. С. 25—33. * {{Літаратура/ЭГБ|4}} * {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)}} * {{Літаратура/ЭСБМ|6}} * [[Норман Дэвіс|Davies N.]] Litva: The Rise and Fall of the Grand Duchy of Lithuania. — Penguin Group US, 2013. — 90 p. {{ISBN|9781101630822}}. * {{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў}} * {{Кніга |аўтар = [[Эндру Ўілсан|Wilson A.]] |частка = |загаловак = Belarus. The last European dictatorship |арыгінал = |спасылка = https://yalebooks.yale.edu/book/9780300259216/belarus |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = {{артыкул у іншым разьдзеле|Yale University Press|Yale University Press|uk|Yale University Press}} |год = 2012 |том = |старонкі = |старонак = 384 |сэрыя = |isbn = 978-0-300-25921-6 |наклад = |ref = Wilson }} * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} * [[Фэлікс Канечны|Koneczny F.]] Letuwa a Litwa // Przegląd Powszechny. Nr. 463, 1922. S. 38—45. * Litwinowicz-Droździel M. O starożytnościach litewskich. Mitologizacja historii w XIX-wiecznym piśmiennictwie byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego. — Kraków: Tow. Autorów i Wydawców Prac Naukowych «Universitas», 2008. — 227 p. {{ISBN|97883-242-0837-1}}. * Короткий В. [https://web.archive.org/web/20211126064904/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/19949/1/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%2c%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%2c%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%2c%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD%20%D0%B2%20%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%85%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B%20%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20XVI-XVII%20%D0%B2%D0%B2.pdf «Литва», «Русь», «литвин», «русин» в памятниках литературы Великого Княжества Литовского XVI—XVII веков] // Bibliotheca archivi lithuanici. — № 7. — Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2009. C. 187—196. * [[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 82—91. * Сталюнас Д. Идентификация, язык и алфавит литовцев в российской национальной политике 1860-х годов // Ab imperio. № 2, 2005. С. 225—254. * [[Павал Церашковіч|Терешкович П. В.]] Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.: В контексте Центрально-Восточной Европы. — Мн.: БГУ, 2004. — 223 с. {{ISBN|985-485-004-8}}. * Чаквин И. В. Избранное: теоретические и историографические статьи по этногенезу, этническим и этнокультурным процессам, конфессиональной истории белорусов. — Минск: Беларуская навука, 2014. — 463 с {{ISBN|978-985-08-1740-2}}. == Вонкавыя спасылкі == {{Вікіцытатнік|Літвіны}} * [[Дзяніс Марціновіч|Марціновіч Д.]] [https://web.archive.org/web/20220126190747/https://budzma.org/news/dzyanis-marcinovich-chamu-licviny-stali-byelarusami.html Чаму ліцвіны сталі беларусамі?], [[Budzma.org]], 13 траўня 2014 г. * [[Зянон Пазьняк|Пазьняк З.]] [http://www.bielarus.net/archives/2016/12/30/4684 Беларусь-Літва] // [[Беларуская Салідарнасьць]], 27 сьнежня 2016 г. * [[Сяргей Астравец|Астравец С.]] [https://www.svaboda.org/a/26711502.html З «Іліядай» пад падушкай], [[Радыё Свабода]], 26 лістапада 2014 г. * [http://litviny.blogspot.com/ Разважаньні пра ВКЛ і ліцьвінаў] * [https://www.facebook.com/litva.belarus Энцыкляпэдыя Літвы-Беларусі], [[Facebook]] * [https://web.archive.org/web/20190709085536/http://history-belarus.by/pages/terms/litwiny.php Ліцьвіны]{{ref-ru}}, Кароткая гісторыя Беларусі за апошнія 1000 год * [http://veras.litvin.org/ Віктар Верас «У вытокаў гістарычнай праўды»]{{ref-ru}} * [https://staralitva.livejournal.com/3721.html А. Дайліда «Чому мы Літвіны, а Літвіны гэто мы»] * [https://knihi.com/Alochna_Dajlida/Bajki_i_bajecki_ludu_Vialikaje_Litvy.html Байкі і баечкі люду Вялікае Літвы, княскія, рыцарскія, мяшчанскія і сялянскія, звычайныя і цудоўныя, у розныя часы запісаныя, а цяпер разам да чытання паспалітаму люду выдадзеныя. Менск, 2020] * [https://web.archive.org/web/20090402191512/http://lietuvos.istorija.net/lituanistica/litvinizm.htm Тэндэнцыйная крытыка ліцьвінства з боку летувіскага гісторыка Томаса Бараноўскага]{{ref-ru}} {{Беларусы}} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Славяне]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] 8zp4k7theykn91zectzrhzo9ebk604y 2677934 2677932 2026-07-06T22:24:00Z Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund 97932 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2677934 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|тып=варыянты|Ліцьвіны (неадназначнасьць)|Літоўцы (неадназначнасьць)}} [[Файл:Lićviny. Ліцьвіны (1903).jpg|значак|Ліцьвіны ў [[Беларускі нацыянальны строй|народных строях]], канец XIX — пачатак XX ст.]] '''Ліцьвіны'''<ref name="BKP-2005">{{Літаратура/Беларускі клясычны правапіс (2005)}}</ref> ('''літвіны'''<ref name="BKP-2005"/>, '''літва'''; {{мова-be-old|литвины|скарочана}}<ref name="ESBM-6">{{Літаратура/ЭСБМ|6к}} С. 12.</ref>) — назва тытульнага народу [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гістарычнае найменьне і [[Эндаэтнонім|саманазва]] [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларусаў эпохі ВКЛ]]{{Заўвага|Гісторык [[Анатоль Астапенка]] ў сваёй доктарскай дысэртацыі, абароненай 26 красавіка 2021 годзе ў [[Кіеўскі нацыянальны ўнівэрсытэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеўскім нацыянальным унівэрсытэце імя Тараса Шаўчэнкі]] (спэцыяльнасьць — [[этналёгія]]), падкрэсьлівае: «''мова „Літвы“ сярэднявечча — беларуская, а „ліцьвін“ — гэта назва беларуса таго часу''»<ref>Остапенко А. В. [https://shron1.chtyvo.org.ua/Ostapenko_Anatolii/Etnichni_faktory_u_protsesakh_formuvannia_biloruskoho_narodu_ta_natsii.pdf?PHPSESSID=m47mi2g6psl5t9sjten73f21f1 Етнічні фактори у процесах формування білоруського народу та нації : автореф. дис. … д-ра іст. наук] : [спец.] 07.00.05 «Етнологія» / Остапенко Анатолій Володимирович ; Київський нац. ун-т ім. Тараса Шевченка. — Захищена 26.04.2021. — Київ, 2021. С. 114.</ref>}}, якая ўжывалася поруч з [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]]<ref>{{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4к}} С. 46, 96.</ref><ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 5, 19.</ref><ref name="Arlou-2012-156">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 156.</ref><ref>Багдановіч А. Да пытання аб ужыванні назвы «Русь» на тэрыторыі Беларусі ў XIV—XVI стст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 3, Гісторыя. Філасофія. Паліталогія. Сацыялогія. Эканоміка. Права. № 1, 1996. С. 3—5.</ref><ref>Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 320—321.</ref>. Па [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] «ліцьвінамі» называліся каталікі ВКЛ у [[канфэсія|канфэсійным]] сэнсе, а таксама ўсё жыхарства ў нацыянальным сэнсе, «русінамі» ў ВКЛ называліся пераважна праваслаўныя ў канфэсійным сэнсе; таксама праваслаўныя жыхары ВКЛ называліся «ліцьвіны рускае веры», «ліцьвіны грэчаскага закону людзі» і да т. п.<ref>Этнаграфія беларусаў. Гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя. / рэд. кал. В. Бандарчык і інш. — {{Менск (Мінск)}}, 1985. С. 81.</ref><ref>[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Формы этнічнага і нацыянальнага самавызначэння беларускага насельніцтва XIV—XVIII ст. (да праблемы станаўлення нацыянальнай самасвядомасці беларусаў) // Усебеларуская канферэнцыя гісторыкаў. Мінск, 3—5 лютага 1993 года. Ч. I. — {{Менск (Мн.)}}, 1993. С. 48.</ref> Паводле энцыкляпэдыі «[[Этнаграфія Беларусі (энцыкляпэдыя)|Этнаграфія Беларусі]]» 1989 году, 4-га тому [[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі|Энцыкляпэдыі гісторыі Беларусі]] (1997 год) і 9-га тому [[Беларуская энцыкляпэдыя|Беларускай энцыкляпэдыі]] (1999 год), гэта назва жыхароў Вялікага Княства Літоўскага, пераважна заходніх [[беларусы|беларусаў]] і ўсходніх [[летувісы|летувісаў]] у XIV—XVIII стагодзьдзях, якая ў XVI—XVIII стагодзьдзях набыла гучаньне [[палітонім]]у — дзяржаўна-палітычнага вызначэньня ўсяго насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага<ref name="Zajkouski-Cakvin-1997">[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]], [[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Літвіны // {{Літаратура/ЭГБ|4к}} С. 382.</ref><ref name="Cakvin-1999">[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Літвіны // {{Літаратура/БЭ|9к}} С. 314.</ref>. У XVI—XVIII стагодзьдзях назва «ліцьвіны» была найбольш абагульняльнай этнанімічнай формай самасьвядомасьці літоўскага (беларускага) [[народ]]у і адлюстроўвала найбольш шырокі ўзровень яго нацыянальнае кансалідацыі<ref>[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Формы этнічнага і нацыянальнага самавызначэння беларускага насельніцтва XIV—XVIII ст. (да праблемы станаўлення нацыянальнай самасвядомасці беларусаў) // Усебеларуская канферэнцыя гісторыкаў. Мінск, 3—5 лютага 1993 года. Ч. I. — {{Менск (Мн.)}}, 1993. С. 48—49.</ref><ref>Чаквин И. В. Избранное: теоретические и историографические статьи по этногенезу, этническим и этнокультурным процессам, конфессиональной истории белорусов. — Минск: Беларуская навука, 2014. С. 172, 176.</ref>. [[Файл:Lićviny. Ліцьвіны (1907).jpg|значак|Ліцьвіны ў народных строях, канец XIX — пачатак XX ст.]] Дзеля вызначэньня беларусаў назва «ліцьвіны»{{Заўвага|[[Славянскія мовы|Славянізаванае]] вызначэньне «ліцьвіны» адрозьнівалася ад саманазвы ўласна [[летувісы|летувісаў]], якая гучала як «lietuwis», «lietuwai», «lietuwininkas»<ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-320">Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 320.</ref>}} шырока ўжывалася яшчэ ўсё XIX стагодзьдзе і захоўваецца ў сучасным частковым ужытку ў якасьці саманазвы вясковага жыхарства [[Беларусь|Беларусі]]<ref name="Cakvin-1985">[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Гістарычная этнаніміка Палесся // Весці Акадэміі навук Беларускай ССР. — Серыя грамадскіх навук. № 4, 1985. С. 79—80.</ref><ref>{{Літаратура/Беларуска-расейскі слоўнік (2020)}} С. 697.</ref>. Як адзначае беларускі гісторык [[Уладзімер Аляксеевіч Арлоў|Уладзімер Арлоў]] у кнізе «[[Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае]]», «''Мы — беларусы, але мы і ліцьвіны, спадкаемцы гісторыі і культуры магутнай эўрапейскай дзяржавы — Вялікага Княства Літоўскага''»<ref name="Arlou-2012-161">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 161.</ref>. == Назва == [[Файл:Litva. Літва (1009).jpg|значак|Першы пісьмовы ўпамін [[Літва|Літвы]] ({{мова-la|«Litua»|скарочана}} — чытаецца як «Літва»), 1009 г.]] {{Асноўны артыкул|Літва}} Назва «літвін» (наймя ў такой форме — «литвин», «Litwini») вядома ў розных крыніцах ад XIII стагодзьдзя: у [[Русіны|рускамоўных]] («''съ Лукою съ Литвиномъ''» — у [[Сафійскі першы летапіс|Сафійскім першым летапісе]] пад 1267 годам<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=f9pQAAAAcAAJ&q=%D1%81%D1%8A+%D0%9B%D1%83%D0%BA%D0%BE%D1%8E+%D1%81%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%8A#v=snippet&q=%D1%81%D1%8A%20%D0%9B%D1%83%D0%BA%D0%BE%D1%8E%20%D1%81%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 192].</ref><ref>Лурье Я. С. Общерусские летописи XIV—XV вв. / АН СССР, Ин-т рус. литературы (Пушкинский дом). — Л., 1976. С. 77.</ref>; «''сіи [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрѣи]] бяше родомъ Литвинъ''» — у [[Траецкі летапіс|Траецкім летапісе]] пад 1289 годам<ref>Троицкая летопись. Реконструкция текста. Изд. М. Д. Присёлков. — М. — Л., 1950. С. 344—345.</ref>, «''литвин родом''» у [[Жыціе|жывоце]] [[Даўмонт Пскоўскі|Даўмонта Пскоўскага]] першай трэці XIV стагодзьдзя<ref>Лосева О. В. Жития русских святых в составе древнерусских Прологов XII — первой трети XV веков. — М., 2009. [https://books.google.by/books?id=9abSAAAAQBAJ&pg=PA200&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjchJnemq78AhWNiP0HHWRNCiA4KBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 199—201].</ref>, «''Василко литвинъ''» — у [[Наўгародзкая рэспубліка|наўгародзкай]] грамаце 1370-х гадоў<ref>Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 617.</ref>), а таксама ў шматлікіх лацінамоўных крыніцах, як літоўскіх, так і з суседніх Літве краінаў (''Litowini'' — [[Кроніка Лівоніі Генрыха Латвійскага|хроніка Генрыка Латвійскага]] пад 1221 годам<ref>Monumenta Germaniae Historica inde ab anno Christi quingentesimo usque ad annum millesimum et Quingentesimum: Scriptorum. T. 23. — Hannoverae, 1874. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=_7WxF4HYgXcC&q=Lito#v=snippet&q=Lito&f=false P. 314].</ref>; ''Letvinis'' — [[Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга|хроніка Вартбэрга]] пад 1236 годам<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Letvinis#v=snippet&q=Letvinis&f=false S. 33].</ref>; ''Letwinis'' — у акце судовага працэсу [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]] з Казімерам Куяўскім 1259 году; ''rex Litwinorum'' — у (імаверна, падробленай [[Крыжакі|крыжакамі]]) грамаце [[Міндоўг]]а 1261 году<ref>{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 43.</ref>; ''Littwini'' — у лісьце [[Інфлянцкі ордэн|ліфлянцкіх]] біскупаў 1277 году<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 1. — Reval, 1853. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=hDoPAAAAYAAJ&q=Littwini#v=snippet&q=Littwini&f=false S. 565].</ref>; ''Lethwinorum'' — у крыжацкім лісьце 1298 году<ref>Chodynicki K. Próby zaprowadzenia chrześcijaństwa na Litwie przed r. 1386. // Przegląd Historyczny. T. 18, z. 3, 1914. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=BtFBAAAAYAAJ&q=Lethwinorum#v=snippet&q=Lethwinorum&f=false S. 261].</ref>; ''litwini'' — у лісьце вармійскага біскупа 1323 году<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 2. — Reval, 1855. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=4zoPAAAAYAAJ&q=litwini+1323#v=snippet&q=litwini%201323&f=false S. 157—158].</ref>; ''LETHVINORVM'' — на пячаці вялікага князя [[Гедзімін]]а 1323 году<ref>Gumowski M. Pieczęcie Ksiązat Litewskich // Ateneum Wileńskie. Zesz. 3—4, 1930. S. 696.</ref>; ''Litwini'' — у лісьце тэўтонскага магістра 1331 году<ref>Kwartalnik historyczny. R. 19. — Lwów, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=pVnpAAAAMAAJ&q=Litwini+crucis+Christi+inimicis#v=snippet&q=Litwini%20crucis%20Christi%20inimicis&f=false S. 40].</ref> ды іншых)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 38, 51, 52, 59, 64, 78, 361.</ref>{{Заўвага|Мовазнаўца [[Ян Станкевіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што лацінскае ''Lythwanos'' паходзіць ад вялікалітоўскай (беларускай) формы «Літва», а не балтыйскай «Летува», гэтак жа лацінскае ''Litwinorum'' (1330 год) паходзіць ад вялікалітоўскага «літвін»<ref>[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 638, 641.</ref>}}. Найстарэйшы вядомы ліст з азначэньнем «літвін» у [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]] — арыгінал<ref>Карский Е. Ф. Труды по белорусскому и другим славянским языкам. — М., 1962. С. 443.</ref> ярлыка ардынскага цара [[Тахтамыш|Тактамыша]] каралю [[Ягайла|Ягайле]] 1393 году («''Вы пак послали есте к нам посла вашего '''литвина''' на имя [[Нявойст|Невойста]]''»)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} Дадатак №34.</ref>. Традыцыйнае гістарычнае беларускае вымаўленьне гэтай назвы (у якім знайшла адлюстраваньне такая адметная ўласьцівасьць беларускай мовы, як [[Цеканьне|цеканьне]]{{Заўвага|У 1911 годзе прыводзілася сьведчаньне сьвятара ў [[Выступовічы|Выступовічах]] на поўдні [[Палесьсе|Палесься]] — на [[беларусы|беларуска]]-[[Украінцы|ўкраінскім]] этнічным памежжы — што тамтэйшыя сяляне «''[раней] такъ, якъ ліцвіны <…> [[Дзеканьне|дзікалы]] і [[Цеканьне|цікалы]]''»<ref>Каминский В. А. Отчет о поездке в Волынское Полесье // Известия Отделения русского языка и словестности Императорской академии наук. Т. XVI, кн. 3, 1911. [https://books.google.by/books?id=epQqAQAAMAAJ&pg=RA1-PA88&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi1tLettczzAhUkSfEDHd_MCTQQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&f=false С. 88].</ref>}}) засьведчыў у 1870 годзе [[Іван Насовіч]] у [[Слоўнік Насовіча|сваім слоўніку]]: «''Кузьма и Дземьянъ два Лицвины, принешли горшочекъ [[Бацьвіньне|боцвиння]]''» (з народнай песьні)<ref name="Nasovic-1870-31">Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб., 1870. [https://books.google.by/books?id=tRsOdAcJl5MC&pg=PA31&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi1tLettczzAhUkSfEDHd_MCTQQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&f=false С. 31].</ref>. Яшчэ ў [[Лацінская мова|лацінскім]] дакумэнце 1323 году форма «''Lecwinorum''» значылася ў тытуле вялікага князя [[Гедзімін]]а<ref>Codex diplomaticus Lithuaniae, 1253—1433. — Vratislaviae, 1845. [https://books.google.by/books?id=G-ItQP7DyhkC&pg=PA33&dq=Gedemundi+Regis+Lecwinorum&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiPxazty5D8AhULhv0HHQQnBR0Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Gedemundi%20Regis%20Lecwinorum&f=false P. 33].</ref>{{Заўвага|Таксама ў пасланьні [[Папа|Папы]] [[Аляксандар IV (папа рымскі)|Аляксандра IV]] ад 1257 году датычна ліцьвінаў значыцца форма ''Licwan''<ref>[http://starbel.by/dok/d351.htm Первое послание папы Александра IV о крестовом походе против литвинов и ятвягов (1257)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>}}, а напісаньне «''Лицвин''» сустракаецца ў Рэестры расходаў места [[Магілёў|Магілёва]] за 1688 год<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 5. — Витебск, 1874. [https://web.archive.org/web/20250124104620/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003871106?page=96&rotate=0&theme=white С. 93].</ref>{{Заўвага|Таксама ў старых літоўскіх (беларускіх) тэкстах часам адлюстроўвалася мяккае вымаўленьне «ў Ліцьве» ({{мова-be-old|«в (у) Литьве»|скарочана}})<ref>Булахаў М. Практыкаванні і матэрыялы па курсу гісторыі беларускай мовы. — {{Менск (Мн.)}}, 1969. [https://books.google.by/books?id=S9UfAAAAMAAJ&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5%22&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjzmb3wvvz8AhW_if0HHXeBAiIQ6AF6BAgBEAI С. 36].</ref><ref>{{Літаратура/ГСБМ|5к}} [https://archive.org/details/HSBM_05.pdf/page/n31/mode/2up?q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5 С. 67].</ref><ref>{{Літаратура/ГСБМ|36к}} [https://archive.org/details/HSBM_36.pdf/page/368/mode/2up?q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5 С. 368].</ref><ref>[http://gulevich.net/statiy.files/a/a8.files/LietuvosMetrika_Kn-4(1479-1491).pdf?fbclid=IwAR0Z3kPdST17VboFICNGfKH6UC11-n1astq88PTlRhXh9hqgqtJUmwp2Nfk Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 4 (1479—1491)]. — Vilnius, 2004. P. 70.</ref>}}, аднак звычайна ў [[Старабеларуская мова|старых беларускіх тэкстах]] цеканьне — як і [[Дзеканьне|дзеканьне]] — не адлюстроўваліся пры напісаньні. Апроч Івана Насовіча, бытаваньне сярод беларусаў формы «ліцьвіны» засьведчылі: пісцовая кніга [[Гарадзенская эканомія|Гарадзенскай эканоміі]] (1558 год<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Liczwin#v=snippet&q=Liczwin&f=false С. 267—268].</ref>), інвэнтар [[Люцын]]скага староства (1765 год<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской. Вып. 31. — Витебск, 1903. [https://books.google.by/books?id=DpJOAQAAMAAJ&pg=PA312&dq=licwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjXpv2tsf78AhVrh_0HHYZ3Ch4Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=licwin&f=false S. 312].</ref>), [[Кур’ер Літоўскі]] (1811 год<ref>Dodatek do Kuryera Litewskiego. Nr. 92, 1811. [https://books.google.by/books?id=UEBJAAAAcAAJ&pg=PP263&dq=Li%C4%87win&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjCvejWhbb6AhW-RPEDHV9rBxY4ChDoAXoECAIQAg#v=onepage&q=Li%C4%87win&f=false S. 1.]</ref>), [[Ян Чачот]] (1819 год<ref>Czubek J. Poezya filomatów. — Kraków, 1922. [https://archive.org/details/poezyafilomatw02czubuoft/page/78/mode/2up?q=Li%C4%87winie S. 77].</ref>), абвестка [[Сэнат Расейскай імпэрыі|Сэнату Расейскай імпэрыі]] (1836 год<ref>Правительствующего Сената Санктпетербургских департаментов объявления, к Санктпетербургским ведомостям. № 1, 1836. [https://archive.org/details/SPBSenateAnnouncementsStateMatters/1836.St.PetersburgSenateAnnouncementsOnStateGovernmentalAndJudicialMattersVolume1/page/n3009/mode/2up?q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%85%D1%8A С. 12].</ref>), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Tygodnik Literacki poświęcony literaturze, sztukom pięknym i krytyce|Tygodnik Literacki|pl|Tygodnik Literacki poświęcony literaturze, sztukom pięknym i krytyce}} (1840 год<ref name="Tygodnik Literacki-51-1840">Tygodnik Literacki. Nr. 51, 1840. [https://polona.pl/item/tygodnik-literacki-literaturze-sztukom-pieknym-i-krytyce-poswiecony-t-3-no-51-21,NzkxMDQ0Mjk/2/#info:search:Li%C4%87win S. 403].</ref><ref name="Tygodnik Literacki-52-1840">Tygodnik Literacki. Nr. 52, 1840. [https://polona.pl/item/tygodnik-literacki-literaturze-sztukom-pieknym-i-krytyce-poswiecony-t-3-no-52-28,NzkxMDQ0MzE/7/#info:search:Li%C4%87win S. 416].</ref>), [[Стэфан Куклінскі]] (1856 год{{Заўвага|Гэтак, жыхары [[Падляшша]] ў [[Свая мова|сваёй мове]] (што, паводле гэтага жа аўтара, межавала з «''мовай уласна беларускай, якая ў мясцовых жыхароў называецца „літоўскай“<ref>Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Вестник Императорского русского географического общества. Ч. 16. — СПб., 1856. [https://books.google.by/books?id=WpPzAt6IfogC&pg=RA1-PA151&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjwyePEtu_5AhX9gP0HHTtrDCoQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 151].</ref>''»), у тыя часы называлі «ліцьвінамі» носьбітаў гэтай амаль літаратурнай беларускай мовы: «''…одзіонъ Панъ споткауши якоһось Лицьвина, што добрэ лhау, бы һэто ты кажэ јому: „а ну Михалку, Ондрей (чи якъ тамъ joho звали) золжи мнјѣ што-лѣнь“. — „А калиба һэта, Паночку, — кажэ Лицьвинъ, — нямаю цяпѣрь часу лhаци, ба пришла рыба да hаци, людзи нясуць, вьязуць, а я пабѣhу хучѣй хаць тарбинку набьяру''“»}}<ref>Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Вестник Императорского русского географического общества. Ч. 16. — СПб., 1856. [https://books.google.by/books?id=UEo9AQAAMAAJ&pg=PA133&dq=%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%8A+%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%8A%D1%83%D1%88%D0%B8+%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D2%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C+%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D1%83,+%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D1%87%D0%B8+%D1%8F%D0%BA%D1%8A+%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8A+joho+%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjHtbWdtO_5AhW2i_0HHa5hBp4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%8A%20%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%8A%D1%83%D1%88%D0%B8%20%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D2%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C%20%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D1%83%2C%20%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9%20%D1%87%D0%B8%20%D1%8F%D0%BA%D1%8A%20%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8A%20joho%20%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B8&f=false С. 133].</ref>), [[Павал Шэйн]] (1873 год<ref name="Sejn-1873-675">Записки Императорского Русского географического общества по отделению этнографии. Т. 5. — СПб., 1873. [https://books.google.by/books?id=8IsWAQAAIAAJ&pg=PA675&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi0yP6A4Kv6AhX0wAIHHfpeDS4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false С. 675].</ref>, 1902 год<ref name="Sejn-1902-21">Шейн П. В. Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-Западного края. Т. 2. — СПб., 1902. [https://books.google.by/books?id=fLFNAQAAMAAJ&pg=PA97&dq=%D0%9D%D1%A3%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B5+%D1%81%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D1%81%D0%B5%D0%B1%D1%8F+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipwY6Pnu_5AhXbnP0HHZdbCC0Q6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=%D0%9D%D1%A3%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B5%20%D1%81%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D1%81%D0%B5%D0%B1%D1%8F%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 21].</ref>), [[Міхал Федароўскі]]{{Заўвага|«Ліцьвінкі спрадаюць [[Бацьвіньне|бацьвінкі]]» ([[Саколка (горад)|Сакольскі]] павет)}}<ref>Federowski M. Lud białoruski na Rusi Litewskiej. T. 4. — Warszawa, 1935. S. 167.</ref>, [[Аляксандар Сержпутоўскі]] (1910 год)<ref name="Sierzputouski-1910">Сержпутовский А. Земледельческие орудия белорусского Полесья // Материалы по этнографии России. Т. 1. — СПб., 1910. [https://web.archive.org/web/20230108145403/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003998050?page=68&rotate=0&theme=white С. 45].</ref>, [[Ян Станкевіч]]<ref name="Stankievic-1926">Станкевіч Я. Кнігапісь // Сялянская Ніва. № 16, 1926. С. 3.</ref>, [[Яўхім Кіпель]]<ref name="Kipiel-1995">Дыдзік У. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10208/%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%AF%D1%83%D1%85%D1%96%D0%BC%D0%B0_%D0%9A%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%8F.html Успаміны Яўхіма Кіпеля] // Спадчына. № 3, 1995. С. 72—99.</ref>, [[Якуб Колас|Канстантын Міцкевіч (Якуб Колас)]]<ref name="Kolas-1955">Якуб Колас. [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0:Na_rostaniah_1.pdf/41 На ростанях]. Т. 1. Кн. 1—2. — {{Менск (Мінск)}}, 1955. С. 40—41.</ref>, [[Алесь Змагар|Аляксандар Яцэвіч (Алесь Змагар)]]<ref name="Jacevic-1999">[[Алесь Змагар]]. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_memoirs/051d/%D0%9C%D0%BE%D0%B9_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%8C%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81.html Мой жыцьцяпіс] // Беларуская мэмуарыстыка на эміграцыі. — Нью-Ёрк, 1999. С. 201—213.</ref>, [[Францішак Чарняўскі]]<ref name="Traciak-2012-202">Трацяк І. Беларускае каталіцкае духавенства ля вытокаў сацыякультурнай ідэнтыфікацыі : манагр. — {{Горадня (Гродна)}}: ГрДУ, 2013. С. 202.</ref> ды іншыя<ref>Білецький-Носенко П. Гостинець землякам: казки слiпого бандуриста, чи спiви об рiзних рiчах. — Киев, 1872. [https://books.google.by/books?id=lgAoAAAAYAAJ&pg=PA34&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi37KK246v6AhWxQvEDHahJBRAQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 34].</ref><ref>Опыт истории Харьковскаго университета (по неизданным материалам). Т. 2. — Харьков, 1908. [https://web.archive.org/web/20250124063210/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003931928?page=756&rotate=0&theme=white С. 748]</ref><ref>Потебня А. А. К истории звуков русского языка. Ч. 3. — Варшава, 1881. [https://books.google.by/books?id=ZB9oAAAAcAAJ&pg=PA71&dq=%22%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC+%D1%81+%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B9%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj9jY_Cn7j8AhXe_7sIHZuAAGgQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B8%20%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%20%D1%81%20%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B9%22&f=false С. 71].</ref><ref>Потебня А. Из записок по русской грамматике. — Харьков, 1888. [https://books.google.by/books?id=k2hJAQAAIAAJ&pg=PA280&dq=%D0%B1%D1%8B+%D1%82%D0%BE%D0%B9+%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjNtLXMvbb8AhUNDuwKHTQVA5UQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%8B%20%D1%82%D0%BE%D0%B9%20%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B0&f=false С. 280].</ref>. Таксама народжаны ў [[Вызна|Вызьне]] на [[Слуцкае княства|гістарычнай Случчыне]] мастак і празаік шляхецкага паходжаньня [[Браніслаў Залескі]] (1820—1880) карыстаўся псэўданімам «''Lićwin''»<ref>Шыцька Я. [https://web.archive.org/web/20250124064632/https://zviazda.by/be/news/20200716/1594847640-z-zhyccya-litvina-branislau-zaleski-tvorca-i-baracbit З жыцця літвіна. Браніслаў Залескі: творца і барацьбіт] // [[Літаратура і мастацтва]]. № 24, 2020. С. 11.</ref><ref>Woynarowska M. [https://sandomierz.gosc.pl/doc/7247419.Dziewietnastowieczna-epistolografia Dziewiętnastowieczna epistolografia] // Gość Sandomierski. Nr. 48, 2021.</ref><ref>Pociask-Karteczka J. [http://denali.geo.uj.edu.pl/~j.pociask/G_59_Tajemnica%20pewnego%20grobu.pdf Tajemnica pewnego grobu] // Tatry. Nr. 65, 2018. S. 158.</ref> (поруч з {{мова-pl|«Litwin»|скарочана}})<ref>[https://www.vle.lt/straipsnis/bronislovas-zaleskis/ Bronislovas Zaleskis], Visuotinė lietuvių enciklopedija</ref>. Форму «ліцьвіны» пасьлядоўна ўжывалі ў сваіх працах гісторыкі [[Вацлаў Пануцэвіч]] і [[Павал Урбан]]. Таксама існавала старажытная зборная форма «літва», якую ставяць у адзін шэраг з такімі славянскімі паводле формы (але не [[Этымалёгія|этымалёгіі]]) зборнымі назвамі, як «[[расейцы|масква]]», «[[Мардва|мардва]]», «[[татары|татарва]]» ды іншымі (у адрозьненьне ад шэрагу [[Русіны (гістарычны этнонім)|русь]], [[Чудзь|чудзь]], [[перм (этнонім)|перм]] ды іншых)<ref>Степанов Ю. С. Константы. Словарь русской культуры. Опыт исследования. — М., 1997. [https://books.google.by/books?id=ebMoAgAAQBAJ&pg=PA499&lpg=PA499&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0+%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B2%D0%B0+%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0+%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0&source=bl&ots=ZjDMl1bGNS&sig=ACfU3U2bHv7xu1VI-fDZBJYSYVPfExEHbg&hl=be&sa=X&ved=2ahUKEwjdg5Su5db1AhXah_0HHe9eAuwQ6AF6BAgbEAM#v=onepage&q&f=false С. 499].</ref>. Форма «літоўцы», што таксама ўжывалася ў значэньні ліцьвінаў<ref>{{Літаратура/Русіфікацыя: царская, савецкая, прэзыдэнцкая (2010)|к}} С. 11.</ref><ref>{{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)|к}} P. 45.</ref><ref>Народная культура Беларусі: энцыклапедычны даведнік / пад рэдакцыяй В. Цітова. — {{Менск (Мінск)}}: БелЭн, 2002. С. 222.</ref>, ёсьць пазьнейшай{{Заўвага|Напрыклад, у нявыдадзеным нумары [[Мужыцкая праўда|Мужыцкай праўды]]}} і не сустракаецца ў [[Старабеларуская мова|старых беларускіх]] тэкстах. == Паходжаньне == [[Файл:BogislawI.Siegel.JPG|значак|Пячаць [[Багуслаў I|Багуслава I]], князя [[Люцічы|люцічаў]], 1170 г.]] Наконт этнічнага паходжаньня ліцьвінаў існуюць розныя погляды: * літва была [[Заходнеславянскія мовы|заходнеславянскім]] народам ([[Люцічы|люцічы]]), які ў раньнім сярэднявеччы перасяліўся ў [[Панямоньне]] ([[Вацлаў Пануцэвіч]]<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 236—255, 291—294.</ref>, [[Павал Урбан]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 58—72.</ref>, [[Алесь Жлутка]]<ref>{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 106—107.</ref>); * ад пачатку [[Балтыйскія мовы|балтыйская]] літва жыла пераважна ў [[Вяльля|Вялейска]]-[[Нёман]]скім міжрэччы і зазнала славянізацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім ужо ў XIII—XIV стагодзьдзях ([[Мікола Ермаловіч]]<ref>{{Літаратура/Беларуская дзяржава Вялікае Княства Літоўскае}}</ref>, [[Аляксандар Краўцэвіч]]<ref>{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)}}</ref><ref name="Kraucevic-2013-10">{{Літаратура/Гісторыя ВКЛ (2013)|к}} С. 10.</ref>); * назва «літва» пашырылася ў якасьці азначэньня грамадзкай супольнасьці (прафэсійныя ваяры) асобаў рознага этнічнага паходжаньня ([[Зьдзіслаў Сіцька]], [[Зьміцер Сасноўскі]]); * літва была [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскім]] ([[Готы|гоцкай]] групы) народам, які славянізаваўся ў Вялікім Княстве Літоўскім у XIII—XIV стагодзьдзях, утварыўшы канфэсійную супольнасьць «ліцьвінаў» (Алёхна Дайліда<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}}</ref><ref>[[Сяргей Тарасаў|Тарасаў С.]] [https://web.archive.org/web/20211115190255/https://esxatos.com/tarasau-recenziya-na-zbornik-artykulau-z-dadatkami-daylidy-pachatki-vyalikaga-knyastva Рэцэнзія на зборнік артыкулаў з дадаткамі А. Дайліды «Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі»], Эсхатос, 2019 г.</ref>). Тым часам расейская (савецкая) і летувіская гістарыяграфіі ў рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] традыцыйна атаясамліваюць ліцьвінаў з «старажытнымі [[летувісы|летувісамі]]» (найперш — з этнаграфічнымі «[[аўкштайты|аўкштайтамі]]», фактычна вынайдзенымі ў другой палове XIX ст.), аднак такое меркаваньне зьняпраўджваецца ўжо адным толькі бракам адэкватнага тлумачэньня назвы «літва» з [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх моваў]]. Пададзеныя яшчэ ў савецкіх слоўніках<ref name="ESBM-6"/> летувіскія этымалёгіі непераканаўчыя і маюць шмат слабых бакоў. Праявай хісткасьці летувіскіх гіпотэзаў і прыкметай таго, што этымалягічныя пошукі ў гэтым кірунку заходзяць у тупік, стала вылучэньне [[Артурас Дубоніс|Артурасам Дубонісам]] новай вэрсіі, дзе Літва супастаўляецца з назвай служылага [[Стан (сацыяльная група)|стану]] [[лейці|лейцяў]]<ref>[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] Літва і ліцьвіны — адкуль і хто? (пасляслоўе) // {{Літаратура/Літва-Беларусь: гістарычныя выведы|к}} С. 19—20.</ref>. == Тытульны народ у праўных крыніцах Вялікага Княства Літоўскага == Адным зь першых сьведчаньняў нацыянальнае кансалідацыі тытульнага народу ліцьвінаў у Вялікім Княстве Літоўскім ёсьць утварэньне [[Літоўская мітраполія|Літоўскае мітраполіі]] ў 1299 годзе. Дакумэнты гэтае мітраполіі не захаваліся, але ў [[Бізантыя|бізантыйскіх]] крыніцах яе мітрапаліт меў тытул «мітрапаліта Літвы» (''μητροπολίτης Λιτβων''). Бізантыйскія афіцыйныя лісты 1364 і 1380 гадоў паведамляюць, што Літоўскую мітраполію аднавілі ў 1354 годзе «''на жаданьне '''народу''' Літвы''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 50.</ref>. Паводле прывілею [[Ягайла|Ягайлы]] 1387 году і ліста Ягайлы і [[Вітаўт]]а да віленскага біскупа [[Андрэй Васіла|Васілы]] ад 1397 году, [[Віленскае біскупства|Віленскае каталіцкае біскупства]] стваралася для «нацыі ліцьвінаў» (''nacione Lithvanos''), «народу літоўскага» (''gentem Lithuanicam'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 165, 171.</ref>. Віленскае біскупства абыймала ўсе землі ўласна ВКЛ з Падняпроўем і Палесьсем (якія і называліся «Літвой» або «Літоўскім княствам»), у той час як створанае ў 1417 годзе [[Жамойцкае біскупства]], паводле прывілею вялікага князя Вітаўта, прызначалася для асобнага «[[Жамойты|жамойцкага народу]]» (''gens Samagitarum''). Першыя віленскія біскупы адзначаліся ў дакумэнтах як «''літоўскае нацыі''» або «''родам ліцьвін''»: [[Якуб Пліхта]] (1398—1407) (''vicarium Lythuanie, eiusdemque '''nacionis''' et lingue''), [[Мікалай Дзяжковіч]] (1453—1467) (''Nicolaus Dzierzgowicz dictus, '''natione Lituanus'''''), [[Андрэй Гасковіч]] (1481—1491) (''Andreas Petri Goschovicz de Vilna, '''natione Lituanus''''')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 182—183.</ref>. [[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага.jpg|міні|Тытульны ліст [[Статут ВКЛ 1588 году|Статуту Вялікага Княства Літоўскага]] 1588 году]] У дзяржаўных дакумэнтах Вялікага Княства Літоўскага XV—XVI стагодзьдзяў назва «Ліцьвіны» (або «''Літоўскі народ''») азначае як каталікоў (або жыхарства [[Літва|Літвы]] ў вузкім сэнсе), так і, у шырокім сэнсе, увесь народ уласна Вялікага Княства Літоўскага (без [[Жамойць|Жамойці]]). У дамовах з [[Пскоўская рэспубліка|Псковам]] 1440 і 1480 гадоў вялікі князь [[Казімер Ягелончык|Казімер]] ужываў назву «ліцьвіны» як агульнае азначэньне ўсяго народу Вялікага Княства Літоўскага («''а мне вялікаму князю Казіміру блюсьці Пскавіціна как і сваяго Ліцьвіна; також і Псковічам блюсьці Ліцьвіна, как і Пскавіціна''»); прытым у дамове 1480 г. выраз «''нашого Литвина''» тоесны з выразамі «''нашы купцы''» і «''люди нашы''» і выразна стасуецца як да [[Вільня|віленцаў]], так і да [[Полацк|палачанаў]]<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. I. — СПб., 1846. № 38, 39, [https://books.google.by/books?id=u5cNAAAAQAAJ&pg=PA93&dq=%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BA%D0%B0%D0%BA+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiLrev6ur38AhVL3KQKHdIgBMMQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BA%D0%B0%D0%BA%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false 73].</ref><ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 86—87.</ref><ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 206—207.</ref>. Земскі прывілей Кіеўскай зямлі 1507 году абумоўліваў «''…а Кіяніна, как і Ліцьвіна, ва чці дзяржаці''»<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. IІ. — СПб., 1848. № 30, [https://books.google.by/books?id=emdcAAAAcAAJ&pg=PA34&dq=%D0%9A%D1%96%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiDx_Luu738AhUb57sIHavtDKIQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%9A%D1%96%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false С. 34].</ref><ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 78.</ref>. На Віленскім сойме 1565 году разглядалася пытаньне «''садночаньня народу Літоўскага з Рускім''»<ref>Янушкевіч А. Вялікае Княства Літоўскае і Інфлянцкая вайна 1558—1570 гг. — {{Менск (Мінск)}}, 2007. С. 275.</ref> (то бок касаваньня канфэсійных перапонаў паміж ліцьвінамі-каталікамі і русінамі-праваслаўнымі, дакананае Гарадзенскім прывілеем 1568 году), прытым прывілеі 1563—1568 гадоў зьвярталіся да «''[[шляхта|шляхты]] літоўскай''», «''[[Стан (сацыяльная група)|станаў]] літоўскіх''» (то бок да ўсёй шляхты і ўсіх станаў ВКЛ)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 211.</ref>. У 9-м артыкуле трэцяга разьдзелу [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 году|Літоўскага Статуту рэдакцыі 1566 году]] зазначаецца, што тытульнымі нацыямі Вялікага Княства Літоўскага ёсьць адно ліцьвіны і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русіны]], у той час як [[жамойты]] адносяцца да ліку «''обчых, чужаземцаў і загранічнікаў''»{{Заўвага|Жамойтаў да ліку «''ўражонцаў''» Вялікага Княства Літоўскага далучылі толькі на Берасьцейскім сойме 1566 году — праз паўтара стагодзьдзя па далучэньні да ВКЛ большай часткі Жамойці}}<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 88—89.</ref>: {{Цытата|У том панстве Вялікам Княстве Літоўскам і ва ўсіх землях яму прыслухаючых дастойнасьцей духоўных і сьвецкіх гарадоў, двароў і грунтаў, староств у дзяржаньні і пажываньні і вечнасьцей жадных чужаземцам і загранічнікам ані суседам таго панства даваці ня маем; але то ўсё мы і патомкі нашы Вялікія Князі Літоўскія даваці будуць павінны толька '''Літве''' а Русі, родзічам старажытным і ўражонцам Вялікага Княства Літоўскага і іных земль таму Вялікаму Княству належачых. <…> Але на дастаенства і ўсякі ўрад духоўны і сьвецкі ня маець быці абіран, ані ад нас Гаспадара стаўлен, толька здаўна продкаў сваіх ураджэнец Вялікага Княства Літоўскага '''Ліцьвін''' і Русін.}} {{Падвойная выява|справа|Lićvin. Ліцьвін (1598).jpg|106|Lićvinka. Ліцьвінка (1598).jpg|106|Ліцьвіны (Lituani), 1598 г.<ref>Habiti antichi et moderni di tutto il Mondo, — Венецыя, 1598 г., — старонкі 352-354 [https://books.google.by/books?id=HjPwoxDPxo4C&pg=PA360-IA1&dq=lituani+crodne&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&ov2=1&sa=X&ved=2ahUKEwjP0vmLi4L_AhUN_SoKHcnqDxYQuwV6BAgKEAY#v=onepage&q=lituani%20crodne&f=false]</ref>.}} У Гарадзенскім прывілеі 1568 году кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]] пісаў, што хоць народ Вялікага Княства Літоўскага падзяляецца на «літву» і «русь» (у канфэсійным сэнсе — «''рымскага закону Літве і грэчаскага Русі''»), гэта адзіны народ ВКЛ (заступнікамі якога ёсьць «''шляхта літоўская''», «''станы літоўскія''»)<ref>Monumenta reformationis Polonicae et Lithuaniae: Zbiór pomników reformacji kościoła polskiego i litewskiego. — Wilno, 1925. S. 20—27.</ref>: {{Цытата|…што вышэй аб народзе том слаўнам Вялікага Княства, аж двоега закону хрысьціянскага людзей, але '''аднаго і аднакага народу''' апісана і памянёна… <…> …роўна і аднака яка і рымскага і ўсякага хрысьціянскага закону і веры людзех у Вялікам Княстве Літоўскам і ва ўсіх землях ку нему прыслухаючых належыць, гды ж супольне межы сабою і з сабою ў адном панстве Вялікам Княстве Літоўскам і землях яму прыслухаючых і ў граніцах адных мешкаюць і '''адным народам суць'''…}} У акце [[Люблінская унія|Люблінскае уніі]], выдадзеным прадстаўнікамі ВКЛ на сойме ў Любліне 1 ліпеня 1569 году, «літоўскі народ» (адзін з стваральнікаў Рэчы Паспалітае «абодвух народаў») прадстаўлялі: гетман вялікі літоўскі і кашталян віленскі [[Рыгор Хадкевіч]], ваявода троцкі [[Стафан Збараскі|Стэфан Збараскі]], падканцлер і кашталян троцкі [[Астафей Валовіч]], маршалак вялікі літоўскі і староста ковенскі [[Ян Геранімавіч Хадкевіч|Ян Хадкевіч]], біскуп віленскі [[Валяр’ян Пратасевіч]], падскарбі земскі [[Мікалай Ян Нарушэвіч|Мікалай Нарушэвіч]], маршалак дворны [[Мікалай Крыштап Радзівіл «Сіротка»|Мікалай Крыштап Радзівіл]], крайчы літоўскі [[Ян Кішка]], стольнік літоўскі [[Мікалай Дарагастайскі]], а таксама паслы зь зямель і паветаў ВКЛ: з [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]] — падкаморы Андрэй Дзежка, харужы Троцкай зямлі Касьпер Раецкі, Міхайла Варона, з [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] — падкаморы Мікалай Станкевіч Білевіч, зь [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]] — гараднічы віцебскі Андрэй Кісель, падсудак віцебскі Тымафей Гурко, з [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскага ваяводзтва]] — Ісай Шчолкан, Грыгор Макароўскі, зь [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]] — харужы дворны ВКЛ Васіль Рагоза, зь [[Вількамірскі павет|Вількамірскага павету]] — Мікалай Конча, Крыштаф Размысовіч, зь [[Пінскі павет|Пінскага павету]] — войскі пінскі Станіслаў Шырма, падсудак пінскі Іван Дамановіч, з [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] — Фёдар Лянковіч, Ян Клопат, з [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] — пісар земскі рэчыцкі Андрэй Халецкі, Ізмайла Зянковіч, ды іншыя<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 355—357.</ref>. Назва «літва» ў якасьці агульнанацыянальнай (назвы ўсяго народу ўласна Вялікага Княства Літоўскага цалкам) ужывалася ў афіцыйных дакумэнтах ВКЛ, напрыклад: у пастановах Гарадзенскага сойму 1567 году («''Тэж уфаляем, абы панове ваяводаве, староставе, дзяржаўцы, цівунове, '''Літва''' і Палякаве, усі асобамі сваімі на вайну ехалі з почты…''»)<ref>Литовская метрика. Ч. 3, т. 1. — Юрьев, 1914. Стб. 425.</ref>, у статуце менскага цэху рымароў 1634 году («''…aby towarzyszów polakow i '''litwę''' do roboty y warstatów swych przymowali… ''»)<ref name="BA-1930-143">{{Літаратура/Беларускі архіў|3к}} № 94. С. 143.</ref>. У Сэнаце Рэчы Паспалітае «літоўскі народ» прадстаўлялі [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер ВКЛ]], [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлер]], [[Маршалак вялікі літоўскі|маршалак земскі]], [[Маршалак дворны літоўскі|маршалак дворны]], [[падскарбі земскі]], [[біскуп віленскі]], [[біскуп жамойцкі]], ваяводы і кашталяны. У 1569—1795 гадох гэтыя пасады займалі пераважна роды [[Сапегі|Сапегаў]], [[Радзівілы|Радзівілаў]], [[Хадкевічы|Хадкевічаў]], [[Валовічы|Валовічаў]], [[Вішнявецкія|Вішнявецкіх]], [[Агінскія|Агінскіх]], [[Слушкі|Слушкаў]], [[Тышкевічы|Тышкевічаў]], [[Пацеі|Пацеяў]] ды іншыя. [[Файл:Leŭ Sapieha. Леў Сапега (1616).jpg|значак|[[Леў Сапега]]]] У прадмове да Літоўскага Статуту 1588 году [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлер]] [[Леў Сапега]] адзначаў, што літоўскія правы і Статуты пісаны «''ўласным языком''» тытульнага народу ВКЛ: {{Цытата|І то ёсьць наша вольнасьць, катораю ся мы межы іншымі народы хрысьціянскімі хвалім, жа пана, іж бы водле волі сваее, а ня водле праў нашых панаваў, над сабою ня маем, а яка славы ўчцівае, так жывата і маетнасьці вольна ўжываем. <…> А есьлі катораму народу ўстыд праў сваіх ня ўмеці, пагатоў '''нам, каторыя ня обчым якім языком, але сваім уласным правы сьпісаныя маем''' і кождага часу, чаго нам патрэба ку адпору ўсякае крыўды, ведаці можам.}} У акце «Каэквацыі літоўскіх станаў» 1697 году (таксама вядомым як акт Каэквацыі «літоўскага народу») ВКЛ прадстаўлялі: кашталян віцебскі Міхал Коцел, харужы ашмянскі Станіслаў Пазьняк, цівун і пісар троцкі Міхал Шчука, інстыгатар ВКЛ і войскі гарадзенскі Станіслаў Рукевіч, кухмістар ВКЛ і староста ваўкавыскі Крыштаф Камароўскі, падсудак Віцебскага ваяводзтва Язэп Гурко, падкаморы берасьцейскі Людвік Пацей, харужы амсьціслаўскі Марцыян Валовіч, староста менскі і чачэрскі і дэпутат ад Менскага ваяводзтва Крыштаф Завіша, староста мазырскі Міхал Халецкі ды іншыя<ref>Volumina Legum. T. 5. — Petersburg, 1860. P. 420—421.</ref>. Назвы «літва», «літвіны», «літоўскі» ў нацыянальным сэнсе шырока ўжываліся ў розных дакумэнтах ВКЛ усё XVIII стагодзьдзе, напрыклад, у пастанове сойміку Віленскага ваяводзтва 1729 году, у пастанове сойміку Наваградзкага ваяводзтва 1756 году ды іншых (гл. ніжэй). == Гісторыя == === Раньнія часы === Хоць этнакультурная сытуацыя ў [[Літва|Літве]] X—XIII стагодзьдзяў застаецца няяснай, гісторыкі адзначаюць пашырэньне тут [[Славянскія мовы|славянскай]] культуры і [[хрысьціянства]] ўжо ў XI—XII стагодзьдзях<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] Этнічная і канфесійная сітуацыя ў гістарычнай Літве на рубяжы XIV—XV стст. // Вялікае княства Літоўскае і яго суседзі ў XIV—XV стст.: саперніцтва, супрацоўніцтва, урокі. — {{Менск (Мінск)}}, 2011. С. 20—25.</ref><ref>Заяц Ю. История белорусских земель Х — первой половины ХІІІ в. в отображении летописей и хроник Великого княжества Литовского // Гістарычна-археалагічны зборнік. Вып. 12. — {{Менск (Мн.)}}, 1997. С. 88.</ref><ref>Краўцэвіч А. Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. — Беласток, 2008. С. 79—80, 94.</ref>. Сярод іншага, такое меркаваньне знаходзіць пацьверджаньне ў археалягічных знаходках (велізарны масіў старажытных [[праваслаўе|усходнехрысьціянскіх]] могілак у [[Кернаў|Кернаве]])<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Сяргей Абламейка]], [https://www.svaboda.org/a/30232421.html Хто і чаму разьбеларушвае спадчыну Вільні. Алег Дзярновіч пра беларускіх «ліцьвіноў» і ўкраінска-літоўскі хаўрус], [[Радыё Свабода]], 24 кастрычніка 2019 г.</ref>. Тым часам пісьмовыя крыніцы сьведчаць пра шчыльныя і прыязныя дачыненьні літвы з полацка-менскімі князямі: у 1128—1132 гадох кіеўскія князі хадзілі «''во Литву ко Изяславу''» і «''…а Киянъ тогда много побиша Литва''», у 1180 годзе літва дапамагала полацка-менскім князям у вайне супраць смалянаў, у 1198 годзе літва разам з палачанамі хадзіла на [[Вялікія Лукі]]. Летапісы Вялікага Княства Літоўскага апавядаюць пра літоўскага князя Гінвіла-Юрыя (паводле хронікі [[Аўгустын Ратундус|Ратунда]], ён хрысьціўся ў праваслаўі ў [[Наваградак|Наваградку]] ў 1148 годзе, а памёр у 1199 годзе ў [[Ворша|Воршы]]), што ён «''з пскавяны і з смаляны ваяўваў ся доўга а граніцы прылеглыя''». Ад 1200 году літва разам з полацка-менскімі князямі ваявала проці крыжакоў: полацкі княжыч Усевалад быў зяцем літоўскага князя [[Даўгерд]]а («''аднаго з найбольш магутных ліцьвінаў''»), «''быў як яго зяць для іх амаль сваім''», «''часта ачольваў іхныя войскі''» і «''заўжды памагаў ліцьвінам і радаю, і справаю''». У 1216 і 1223 гадох полацкія князі зьбіралі «''вялікае войска з [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінаў]] і ліцьвінаў''» для паходу на [[Крыжакі|крыжакоў]]<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 35—37.</ref>. Гісторыкі таксама зьвяртаюць увагу на тое, што ў [[Цьвярскі летапіс|Цьвярскім летапісе]], напісаным пры двары цьвярскіх князёў, якія ў XIII—XIV стагодзьдзях мелі шчыльныя кантакты зь Літвой (паводле першага Наўгародзкага летапісу, у 1245 годзе на службе ў цьвярскіх князёў знаходзіліся князі-ліцьвіны [[Явід]] і Эрбэт, а ад 1289 году цьвярскім япіскапам быў сын колішняга полацкага князя [[Гердзень|Гердзеня]] [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрэй]], і ўрэшце, вялікі князь [[Альгерд]] ажаніўся зь цьвярской князёўнай Ульлянай<ref name="Urban-2001-62">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 62.</ref>), літва пералічваецца ў ліку славянскіх плямёнаў<ref>Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 36.</ref>{{Заўвага|Гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на іншую вытрымку з гэтага летапісу: «''А Луцічы і Ціверычы прыседааху к Дунаеві, і бе множаства іх, седзяаху па Днястру <...> да мора''» і што аналягічныя зьвесткі таксама зьмяшчаюцца ў [[Ніканаўскі летапіс|Ніканаўскім летапісе]]. Тым часам у сярэдняй плыні [[Дунай|Дунаю]] захаваліся гідронімы Літава, Літавіца і пэўныя сугучныя назвы, а ў [[Трансыльванія|Трансыльваніі]] або далей за Дунаем на [[Балканскі паўвостраў|Балканскім паўвостраве]] існавалі Літоўская княства (''kenezat Lytwa'') і Літоўская зямля (''terra Lytwa'')<ref name="Urban-2001-60">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 60.</ref>}}{{Заўвага|На ўяўленьне пра літву ў рускіх летапісах як племя-нашчадка [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяслава]], сына Ўладзімера і [[Рагнеда|Рагнеды]], зьвяртаў увагу яшчэ ў 1769 годзе расейскі гісторык і вандроўнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фёдар Эмін||ru|Эмин, Фёдор Александрович}}<ref>Российская история, жизни всех древних, от самого начала России, государей. Сочиненная Федором Эмином. Т. 2. — СПб., 1769. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DxzMXphmLNIC&q=%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B8+%D0%9B%D1%A3%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8+%D1%83%D1%82%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&q=%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B8%20%D0%9B%D1%A3%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8%20%D1%83%D1%82%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 11].</ref>}}: {{Цытата|...а ад Ляхаў празвашася Паляне, Ляхаве жа друзі [[Люцічы|Люціцы]], а іныі Літва, іныі Мазаўшане, іныі Памаране.}} === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Mindoŭh. Міндоўг (XVIII).jpg|значак|Кароль [[Міндоўг]]]] Сярод лістоў першага вялікага князя літоўскага [[Міндоўг]]а ёсьць меркаваная{{Заўвага|Разглядаецца дасьледнікамі як фальсыфікат канца XIV ст.<ref name="Zlutka-2005-41">{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 41.</ref>}} грамата 1261 году, дзе ён мянуе свой народ на [[Лацінская мова|лаціне]] «''Litwinos''», а сябе тытулуе «''rex Litwinorum''» — «''гаспадар ліцьвінаў''» ({{мова-la|«Mindowe, Dei gracia rex Litwinorum»|скарочана}})<ref name="Zlutka-2005-43">{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 43.</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда мяркуе, што назва «ліцьвіны» ў першым пэрыядзе Вялікага Княства Літоўскага, да [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] (у 1238—1385 гадох) была назвай мясцовай [[Богумільства|эвангелісцкай]] канфэсійнай супольнасьці і ўласна «Літоўскім» Вялікае Княства падчас яго стварэньня назвалі менавіта з такім канфэсійным сэнсам, — чым тлумачыцца імклівае пашырэньне ідэнтычнасьці «ліцьвінаў» у ВКЛ, крыжовыя паходы на ВКЛ розных каталіцкіх дзяржаваў (з адпаведнай фразэалёгіяй: «''вераадступныя хрысьціяне ліцьвіны''» ({{мова-la|«perfidos christianos Letoinos»|скарочана}}, 1245 год), пагроза «''для веры''» палякаў у 1294 і 1319 гадох і да т. п.), стварэньне [[Літоўская мітраполія|Літоўскай мітраполіі]] ў 1299 годзе, славянізацыя ліцьвінаў ды іншыя гістарычныя факты<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} — Менск, 2019. С. 50—52.</ref>. Польскі дакумэнт 1257 году сьведчыў, што {{Не перакладзена|Лукаў (Польшча)||pl|Łuków}} (за 70 км на захад ад [[Берасьце|Берасьця]]) месьціўся «на мяжы зь ліцьвінамі» ({{мова-la|«in confinio Letwanorum»|скарочана}}<ref>Theiner A. Vetera monumenta Poloniae et Lithuaniae gentiumque finitimarum historiam illustrantia maximam partem nondum edita ex tabularis vaticanis deprompta collecta ac serie chronologica disposita. T. 1. — Romae, 1860. [https://books.google.by/books?id=b31YaUNa_fQC&pg=PA72&dq=in+confinio+Letwanorum&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj5nrWPtvz1AhXuhf0HHYY-A_EQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=in%20confinio%20Letwanorum&f=false P. 72].</ref>). Практычна тое ж пазначае і дакумэнт 1373 года Мазавецкаму князю, дзе пазначаецца пра «суседства зь ліцьвінамі»<ref>[1373.X.23], X. Kalendas Novembris, pontificatus nostri anno tercio. Авіньён. [https://web.archive.org/web/20230609100138/http://starbel.by/dok/d071.htm Папа Грыгорый ХІ паведамляе мазавецкаму князю Земавіту, што ён напісаў літоўскім князям пасланьне з заклікам прыняць каталіцтва, і просіць Земавіта дапамагаць у хрышчэнні няверных ліцьвіноў, якія жывуць па суседству з Мазовіяй], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>. Крыжацкія крыніцы XIII—XIV ст. шматкроць засьведчылі, што [[Горадня]] месьцілася ў Літве, а ў Гарадзенскай зямлі жылі ліцьвіны (''Lethowini'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 59.</ref>. Сярод іншага, [[Пётар з Дусбургу]] у сваёй хроніцы двойчы (пад 1296 і 1305 гадамі) пішучы пра змаганьне нямецкіх рыцараў зь літоўскімі (ліцьвінамі) заўважаў, што апошнія былі «[[Русіны (гістарычны этнонім)|рускімі]]»<ref name="Jermalovic-2000-37">{{Літаратура/Беларуская дзяржава Вялікае Княства Літоўскае|к}} С. 37.</ref>. Тым часам у [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскім княстве]] князь [[Леў Данілавіч]] надаў вёску ў валоданьне двум «''зь Літоўскае зямлі… браценцам''» — [[Дудзен|Туценію]] і [[Мажэйка (імя)|Мойжаку]]<ref>[http://starbel.by/dok/d324.htm Грамота галицкого князя Льва Даниловича для Тутения и Моижека из Литвы на село Добаневичи (1264—1301)]{{Недаступная спасылка|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>. Складзены ў канцы XIV ст. у [[Кіеў|Кіеве]] (Вялікае Княства Літоўскае) «[[Сьпіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]]», дзе пералічваліся [[замак|гарады (замкі)]], падначаленыя ўладзе [[Кіеўская мітраполія|праваслаўнага («рускага») мітрапаліта]] — баўгарскія, валаскія, польскія (падольскія), кіеўскія, валынскія, літоўскія, смаленскія, разанскія і залескія — улучаў большасьць гарадоў на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] у разьдзел ''літоўскія гарады''<ref>[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Спіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 392.</ref>, сярод іх [[Ворша]], [[Полацак]], [[Віцебск]], [[Слуцак]], [[Менск]], [[Наваградак]], [[Барысаў]], [[Крычаў]]<ref name="Arlou-2012-156"/>. [[Файл: Vilenskija mučaniki. Віленскія мучанікі (1417).jpg|значак|[[Віленскія мучанікі]]-ліцьвіны Антоні (Круглец), Ян (Кумец) і Яўстах (Няжыла) (выява каля 1417 г.)]] У 1299 годзе ўтварылася [[Літоўская мітраполія]], якая абыймала Наваградзкае, Полацкае і [[Тураў]]скае біскупствы, менаваныя ў бізантыйскім лісьце 1361 году «літоўскімі» ({{мова-el|«των Λιτβων»|скарочана}}). Яе кіраўнік тытулаваўся «мітрапалітам Літвы» ({{мова-el|«μητροπολίτης Λιτβων»|скарочана}}) і меў намесьнікаў у Горадні і Вільні («''із старыны''», як адзначаецца ў лісьце 1451 году)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 50.</ref>. Літоўская мітраполія была першай установай, на грунце якой адбылася кансалідацыя тытульнага народу ВКЛ — народу ліцьвінаў — што ясна відаць зь бізантыйскага дакумэнту пра падзеі 1354 году, які сьведчыць, што Літоўскую мітраполію тады аднавілі на жаданьне «народу» Літвы<ref>Памятники древнерусского канонического права. Ч. 1, т. VI. — СПб., 1880. Прил., № 15. Стлб. 94.</ref>: {{Цытата|…магутны князь Літоўскае зямлі <…> гатовы быў на ўсё, каб <…> яго край быў самастойным і быў паднесены на ўзровень мітраполіі, кіраванае ўласным мітрапалітам, пра што і прасіў сьвяты і высокі збор; і гэты збор <…> паставіў пасланага адтуль і прызнанага дастойным кандыдата (Рамана) на мітрапаліта таго краю, згодна з жаданьнем '''яго народу''', зь мясцовымі патрэбамі і жаданьнем згаданага князя}} [[Файл:Vilnia, Pračyścienskaja. Вільня, Прачысьценская (I. Trutnev, XVII, 1870).jpg|значак|[[Прачысьценская царква (Вільня)|Віленская Прачысьценская саборная царква]], збудаваная вялікім князем [[Альгерд]]ам у 1347 годзе (з інвэнтару XVII ст. паводле перамалёўкі І. Трутнева, 1870 г.)]] Ліцьвінамі былі [[віленскія мучанікі]] 1347 году — Кумец, Круглец і Няжыла, дваране вялікага князя [[Альгерд]]а ў [[Вільня|Вільні]]. Жывоты кажуць, што яны былі «''родам Літвы…''», а «''…літоўскія ж ім імёны Круглец, Кумец, Няжыла''»<ref>Baronas D. Trys Vilniaus kankiniai: gyvenimas ir istorija. — Vilnius, 2000. S. 252, 268, 278, 286.</ref><ref>Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 636.</ref>, прытым пабочныя зьвесткі яўна сьведчаць пра канфэсійны характар гэтай ідэнтычнасьці «літвы»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 50—51.</ref>{{Заўвага|Напрыклад, «ліцьвінамі» служба маскоўскага князя ў 1378 годзе назвала [[канстантынопаль]]скага патрыярха Макарыя і [[Бізантыя|бізантыйскага]] цэсара [[Іван V|Івана V]]<ref>Памятники древнерусского канонического права. Ч. 1, т. VI. — СПб., 1880. Стлб. 185.</ref>, што стала вынікам іх прыхільнай палітыкі да Літвы, і асабліва да справы пашырэньня Літоўскай мітраполіі на просьбу вялікага князя Альгерда}}. Паводле дасьледваньня Алёхны Дайліды, шматлікія сьведчаньні розных крыніцаў пра [[Крэўская унія|Крэўскую унію]] і зьнітаваную зь ёй рэлігійную рэформу 1387—1388 гадоў у Літве паказваюць, што пераводзілі на каталіцтва (меншай часткай) і на праваслаўе (большай часткай) канфэсійную супольнасьць ліцьвінаў (вернікаў былой Літоўскай мітраполіі), — з чаго робіцца зразумелым як пашырэньне ад таго часу назвы «літва», «ліцьвіны» ў якасьці агульнанацыянальнай, так і славянскі моўны і культурны характар гэтага тытульнага народу ВКЛ<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 160—223.</ref>. «Літоўскімі» ад таго часу называлі ўсіх князёў ВКЛ (незалежна ад веры{{Заўвага|Напрыклад, пад 1399 г.: «''А каторых зьбітага войска імёны суць князей літоўскіх: князь Андрэй Альгірдавіч полацкі, брат яго князь Дзьмітрэй бранскі, князь Іван Дзьмітравіч, князь Андрэй пасынак князя Дзьмітроў, князь Іван Барысавіч кіеўскі, князь Глеб Сьвятаслававіч смаленскі, князь Глеб Карыятавіч, брат яго князь Сямён, князь Міхайла Падбярэскі а брат яго князь Дзьмітрэй, князь Фёдар Патрыкеевіч валоскі, князь Іван Юр’евіч Бельскі…''» ([[Ніканаўскі летапіс]])}}, таксама існаваў «літоўскі» ваенны звычай (напрыклад, у друцкага князя Івана Бабы ў 1432 годзе: «''изрядивъ свой полк с копьи по литовски''»), літоўская мерная сыстэма (зь «літоўскі рублём», «літоўскім грошам», «літоўскім локцем», «літоўскім гарнцам» і г. д.)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 80—81, 197—207.</ref>. [[Файл:Grunvaldzkaja bitva. Грунвальдзкая бітва (1474-83).jpg|міні|Ліцьвіны (направа) на [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкім полі]] 15 ліпеня 1410 г.]] У 1406 годзе, паводле [[Хроніка літоўская і жамойцкая|Хронікі літоўскай і жамойцкай]], адзін з баяраў вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а — «''Андрэй ліцьвін''» — на перамовах, калі Вітаўт важыўся ўкласьці мір зь непрыяцелем, крыкнуў вялікаму князю: «''Не міры, Вітаўце, не міры''»{{Заўвага|[[ПСРЛ]]. Т. 32. — М.: Наука, 1975. С. 78.}}, адмаўляючы вялікага князя ад некарыснага міру. Дзеля гэтага Вітаўт даў Андрэю прозьвішча «Няміра», і ад яго пайшоў баярскі род [[Неміровічы|Неміровічаў]]<ref name="Jermalovic-2000-37"/>. У [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] 1410 году ад Літвы бралі ўдзел [[Вільня|віленская]], [[Наваградак|наваградзкая]], [[берасьце]]йская, [[ваўкавыск]]ая, [[віцебск]]ая, [[Горадня|гарадзенская]], [[Дарагічын (Падляскае ваяводзтва)|дарагічынская]], [[кіеў]]ская, [[Коўна|ковенская]], [[Камянец-Падольскі|крамянецкая]], [[Ліда|лідзкая]], [[Меднікі|медніцквая]], [[Мельнік|мельніцкая]], [[пінск]]ая, [[Полацак|полацкая]], [[Трокі|троцкая]], тры [[смаленск]]ія, [[старадуб]]ская ды іншыя харугвы. Разам, з 40 літоўскіх харугваў, 28 былі з [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]<ref>[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Знешняя палітыка Вітаўта: заходні накірунак // Наш радавод. Кн. 2, 1990. С. 173.</ref><ref>Русіновіч К. [http://www2.polskieradio.pl/eo/print.aspx?iid=135324 Шлях на Грунвальд], [[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]], 9 ліпеня 2010 г.</ref>. Усе яны выступілі пад гербам [[Пагоня]]й, апрача 10 вялікакняскіх, якія выступілі пад гербам [[Калюмны|Калюмнамі]]<ref>Воюш І. Пратаформы інфармацыйна-камунікацыйнай дзейнасці падчас княжання Вітаўта (другая палова XIV — пачатак XV ст.) // Журнал Белорусского государственного университета. Журналистика. Педагогика. № 1, 2017. С. 9.</ref>. Віленскі біскуп [[Якуб Пліхта]] (1398—1407) паходзіў «''зь Літвы, зь ейнага народу і мовы''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 27.</ref> ({{мова-la|«Johannis dicti Plychta… vero vicarium Lythuanie, eiusdemque nacionis et lingue»|скарочана}}<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}}. Nr. 81. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=1WssAAAAIAAJ&dq=Plychta+vero+Lythuanie&focus=searchwithinvolume&q=Plychta+vero S. 61].</ref>), пазьней віленскімі біскупамі былі [[Мацей зь Вільні]] (1422—1453) «''родам ліцьвін''» ({{мова-la|«origine Lytwanum»|скарочана}}), [[Мікалай Дзяжковіч]] з [[Салечнікі|Салечнікаў]] (1453—1467) «''з народу ліцьвінаў''» ({{мова-la|«natione Lituanus»|скарочана}}), [[Ян Ласовіч]] зь Вільні (1468—1481) «''ліцьвін''» ({{мова-la|«Lithuanus»|скарочана}}), [[Андрэй Гасковіч]] зь Вільні (1481—1491) «''з народу ліцьвінаў''» ({{мова-la|«natione Lituanus»|скарочана}})<ref>Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. Wł. Abracham, J. Fijałek, J. Rozwadowski et al. — Kraków etc.: Gebethner i Wolff, 1914. S. 152—158.</ref>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1579).jpg|значак|Ліцьвіны вызваляюць [[Полацак]] з-пад [[Маскоўская дзяржава|маскоўскай]] акупацыі, 1579 г.]] У 1394 годзе поруч зь Вітаўтам упамінаецца ліцьвін Барыс<ref>[[Юры Бохан|Бохан Ю.]] Пласцінавы даспех ў Вялікім княстве Літоўскім у другой палове ХІV — канцы ХVІ ст. // Гістарычна-археалагічны зборнік / [[Інстытут гісторыі|Інстытут гісторыі АН Беларусі]]; Уклад. А. Мядзведзеў, А. Мяцельскі. — № 11. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. [https://books.google.by/books?id=Bw4WAQAAMAAJ&q=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&dq=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjv2ciIkOj8AhWZD-wKHdw1DnQQ6AF6BAgIEAI С. 72].</ref>. У [[Бітва пад Угліч|бітве пад Углічам]] (1447 год), паводле летапісца, загінуў «''ліцьвін Юшка Драніца''», які быў праваслаўным і валодаў сялом Пратасавам<ref>[[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 84.</ref>. У летапісным апавяданьні пра [[Бітва пад Хойніцамі|бітву пад Хойніцамі]] 1454 году вялікі князь [[Казімер Ягайлавіч|Казімер]] называў «''мае верныя слугі літва''» паноў [[Алехна Судзімонтавіч|Алёхну Судзімонтавіча]], Багдана Андрушкавіча, Яна Кучука, Станьку Касьцевіча і Івана Ільлініча<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 206.</ref>. У 1456 годзе пасольства «''ад імя ўсяго літоўскага народу''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 201—202.</ref> да караля і вялікага князя Казімера ачольваў маршалак дворны Мікалай Неміровіч — прадстаўнік славутага роду Няміраў-Неміровічаў з [[Уселюб]]у ля [[Наваградак|Наваградку]] (Мікалай Неміровіч узвысіўся дзеля таго, што браў дзейны ўдзел у паднясеньні Казімера на вялікакняскі сталец). У 1492 годзе, у час паднясеньня на вялікакняскі сталец [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]], маршалак дворны Літавор Багданавіч Храбтовіч ад імя ўсіх літоўскіх князёў і паноў ([[Алелькавічы|Алелькавічаў]], [[Гальшанскія|Гальшанскіх]], [[Глінскія (род)|Глінскіх]] ды іншых) выступіў з прамовай да гаспадара, у якой казаў: «''памятай, што над літвой пануеш''» і «''просім цябе, каб <…> праўдзівым літоўскім і Вітаўтавым прыкладам нас радзіў і судзіў''»<ref>Stryjkowski M. Kronika Polska, Litewska, Żmódzka i wszystkiej Rusi. T. II. — Warszawa, 1846. S. 293—294.</ref>. [[Файл:Litva. Літва (J. Müller, 1692).jpg|значак|[[Літва старажытная|Літва]]. Мапа з атлясу 1692 году (перадрукоўвалася ў 1702 годзе)]] У XV стагодзьдзі шмат ліцьвінаў езьдзілі навучацца ў [[Кракаўскі ўнівэрсытэт]]. Акты рэктарскага суду Кракаўскага ўнівэрсытэту мянуюць «ліцьвінамі» ўсіх студэнтаў з гістарычных земляў Вялікага Княства Літоўскага — то бо зь [[Беларусь|Беларусі]] (без [[Жамойць|Жамойці]] і [[Украіна|Ўкраіны]]). Акты XV стагодзьдзя ведаюць ліцьвінаў: Вячаслава Рачковіча з [[Ваверка|Ваверкі]] (''Lithwanus'', 1444 год — пазьней дэкан віленскі), Барталамея Сьвіранковіча (''Litwanus'', 1449 год — пазьней кусташ і дэкан віленскі), Яна Андрышэвіча (1470 год — пазьней канонік і архідыякан віленскі), Сеньку Гарынскага (''Szenko Horinsky, Lithwanus'', 1475 год), Яна Філіповіча зь Вільні (''Johannis Philipovecz de Vilna'', 1480-я гады — пазьней канонік і кусташ віленскі) ды іншых<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 187—188.</ref>. Студэнты-ліцьвіны паходзілі зь [[Вільня|Вільні]], [[Дарагічын]]а, [[Гміна Мельнік|Мельніку]], [[Бельск]]у, [[Новы Сьвержань|Сьвержаню]], [[Менск]]у, [[Полацк]]у, [[Пінск]]у, [[Клецк]]у ды іншых местаў і мястэчак Вялікага Княства Літоўскага<ref>Александровіч С. З майго падарожжа // Полымя. № 8, 1969. С. 172—174.</ref><ref name="Latysonak-2007">[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20100810190844/http://arche.bymedia.net/2007-06/latysonak706.htm Студэнты зь Вялікага Княства Літоўскага перад рэктарскім судам Кракаўскага ўнівэрсытэту ў 1469—1536 гг.] // [[ARCHE]]. № 6 (57), 2007.</ref>. Як адзначае гісторык [[Алег Латышонак]], усе [[беларусы]] выступаюць у актах унівэрсытэту як «ліцьвіны» (''Lithuanus'')<ref name="Latysonak-2007"/>. «Ліцьвінам» у 1506 годзе запісаўся ў Кракаўскім унівэрсытэце і выдатны асьветнік і першадрукар [[Францішак Скарына]], ураджэнец Полацку<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-234">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 234.</ref>{{Заўвага|Львоўскі акадэмік Анатоль Вахнянін пісаў, што Скарына пазначыўся ліцьвінам «''такъ якъ бувъ вонъ родомъ з Полоцка, а проте и Литовцемъ (Litphanus)''»<ref>Справозданє дирекціѣ ц. к. Гимназіѣ Академичнои во Львовѣ на рокъ школьный 1877—1878. — Львов, 1878. С. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=03CLDU84920C&q=Litphanus#v=snippet&q=Litphanus&f=false XV].</ref>}}. Паводле Кракаўскіх актаў цывільнага права, ліцьвінамі былі Ян зь Вільні («''Jan Litphin de Wilna»''), Марцін з Горадні («''Martinus Lithwanus de Grodno»'') і Мацей з [[Старыя Лепкі|Старых Лепак]] на [[Падляшша|Падляшшы]] («''Mathis Litphanus barbitonsor de Lepky»'')<ref>Księgi przyjęć do prawa miejskiego w Krakowie 1392—1506. — Kraków, 1913. S. 314, 364, 381.</ref>. [[Файл:Lićviny. Ліцьвіны (1608).jpg|значак|Ліцьвіны (Litvani) з «Nova et acurata totius Europae tabula», 1608 г.]] Вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] азначыў ліцьвінамі (літвой) жыхароў [[Ганявічы (Лагойскі раён)|Ганявічаў]]{{Заўвага|«''гдзе сядзелі Пётар з брацьцею, Літва, каторыя ж дзей даньнікі зь людзьмі вашымі ў Ганявіцкай зямлі… і дань давалі к Лагойску''»<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0+%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE#v=snippet&q=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE&f=false С. 881—883].</ref>}}, вялікая княгіня [[Бона Сфорца]] — жыхароў [[Дабучын]]а{{Заўвага|«''…падданых нашых Дабучынскіх — Літву і тэж іншых усіх, каторыі Рымскаму закону прыслухаюць…''»<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-Западной Руси. Т. 4. — Вильна, 1867. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10691865?page=17&q=%D0%94%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A С. 3].</ref>}}, а кароль і вялікі князь [[Уладзіслаў Ваза]] — праваслаўных жыхароў [[Менск]]у{{Заўвага|{{мова-pl|«Nad to mistrzowie tego cechu niemieckiego у ruskiego narodu, abo iakiey kolwiek inszey religiey… A to pod utraceniem cechu ci też niemcy aby chłopiąt na naukę niszej inszej nie przymowali, ani wpisowali, ani też wyzwolali jedno w tym miescie Mińskim, gdzie bractwo i cech trzymają, więc też aby towarzyszów polakow i litwę do roboty y warstatów swych przymowali»|скарочана}}<ref name="BA-1930-143"/>}}{{Заўвага|Апроч таго, у лісьце Жыгімонта Старога ад 13 студзеня 1517 году «і літвой і русьсю» азначаюцца жыхары [[Мёры|Мёраў]] і суседніх [[Ворцы|Ворцаў]] («''і зь людзьмі даннымі і цяглымі і Літвою і Русьсю тэж на Ворцы і на Мерах''»)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 325.</ref>, а ў яго лісьце ад 25 верасьня 1541 году — жыхары [[Ружаны|Ружанскай]] воласьці («''з падданых сваіх, — мяшчан і людзей, і літвы, — валасных ражанскіх''»)<ref>[https://www.facebook.com/groups/844594913548647/posts/1657060295635434/ LVIA, f. 389, LM 24, l. 135v—136].</ref>}}. Па ўтварэньні [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1569 год) магнаты і шляхта Вялікага Княства Літоўскага працягвалі падкрэсьліваць, што яны менавіта «ліцьвіны», чым выказвалі высокі ўзровень дзяржаўна-нацыянальнай самасьвядомасці. «''Мы і палякі, хоць і брацьця, але зусім адменных звычаяў''», — пісаў у сваім лісьце да [[Крыштап Мікалай Радзівіл «Пярун»|Крыштапа Радзівіла]] [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Леў Сапега]] ў канцы XVI стагодзьдзя<ref>{{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4к}} С. 95.</ref><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-321">Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 321.</ref>. Аршанскі староста [[Філон Кміта-Чарнабыльскі]] пісаў [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлеру]] [[Астафей Валовіч|Астафею Валовічу]]: «''Іно некаторыя мовяць: „Ня дай Бог [[Палякі|ляху]] быць! Выражуць Літву, а Русь пагатову“. Даўно рэзаць пачалі ліцьвіна… Большы будзе жычліўшы народу польскаму, ніжалі сваяму!''»<ref>Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі. У 6 т. Т. 2. Протарэнесанс і Адраджэнне / [[Сяргей Санько|С. Санько]] [і інш.] ; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т філасофіі. — {{Менск (Мінск)}}: Беларус. навука, 2010. С. 100.</ref>. У [[Прамова Мялешкі|прамове Мялешкі]], якая прыпісваецца [[Кашталяны смаленскія|кашталяну смаленскаму]] [[Іван Мялешка|Івану Мялешку]], зазначалася: «''Але [[Жыгімонт Стары|Жыґімонта Першага]] — салодкая памяць яго! Той немцаў, як сабак, не любіў, і ляхаў зь іх хітрасьцю вельмі не любіў, а літву і [[Русіны|русь]] нашу'' [''але нашу літву і русь нашу''<ref>[[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]] [https://knihi.com/Hienadz_Sahanovic/Ajcynu_svaju_baroniacy_Kanstancin_Astrozski,_1460-1530.html Айчыну сваю баронячы]. — {{Менск (Мн.)}}: Навука і тэхніка, 1992.</ref>] ''любіцельна мілаваў''». Першы літоўскі (беларускі) мэмуарыст праваслаўны шляхціч [[Фёдар Еўлашоўскі]] ў сваім «Дзёньніку» (1603—1604) прыгадваў Варшаўскі сойм 1578 году, на якім зацьвердзілі папраўкі да [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статуту]], адзначаючы з захапленьнем, што «''[[Маршалак соймавы|маршалкаваў]] межы [[Пасол соймавы|пасламі]] наш ліцьвін — князь Лукаш Болька'' [''Баляслаў''<ref>[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] [http://pawet.net/library/o_philology/stank/32/%D0%A5%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%87%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%8B_%D0%B2%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_(%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F).html Хрышчоныя ймёны вялікалітоўскія (беларускія)] // [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]. № 6, 1992. С. 96—101; №1, 1993. С. 76—82.</ref>] ''Сьвірскі''»<ref name="Lappo-1901-514">Лаппо И. И. Великое княжество Литовское за время от заключения Люблинской унии до смерти Стефана Батория. Т. 1. — СПб., 1901. [https://books.google.by/books?id=LldMAQAAMAAJ&pg=PA514&dq=%22%D0%BD%D0%B0%D1%88%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj8--vDpKn6AhVRtaQKHSEpDpEQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22%D0%BD%D0%B0%D1%88%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22&f=false С. 514].</ref>. Ён жа захапляўся выдатнымі дзеячамі Літвы (сярод іншага, пісаў пра Крыштапа Радзівіла, што той быў «''стоўп панства Літоўскага''»<ref name="Lappo-1901-514"/>), апавядаў пра іх добрыя справы і пры першай жа магчымасьці супрацьстаўляў іх палякам<ref>Марціновіч А. [http://liblh.by/bazy-dannyx/e%d1%9elasho%d1%9eski-fyodar-krytychnyya-materyyaly.html Першы беларускі мемуарыст. Фёдар Еўлашоўскі]{{Недаступная спасылка|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Хто мы, адкуль мы… : гістарычныя эсэ, нарысы: У 3 кн. Кн. 1. — {{Менск (Мінск)}}, 2008. С. 54—68.</ref>. Пастанова зьезду шляхты Вялікага Княства Літоўскага ў [[Ваўкавыск]]у 1577 году («''Інструкцыя <…> усіх паслоў з ваяводзтв і паветаў Вялікага Княства Літоўскага, на зьезьдзе Ваўкавыскам будучых''») патрабавала, каб [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянцкая зямля]] кіравалася «''толькі чалавекам нашага народу літоўскага''», а не «''чалавекам іншага, ня нашага народу''»<ref>Лаппо И. И. Великое Княжество Литовское во второй половине XVI столетия: Литовско-русский поветъ и его сеймик. — Юрьев, 1911. [https://archive.org/details/xvi-.-1911/page/80/mode/1up?view=theater С. 80—81].</ref>. У 1587 годзе наваградзкія паслы абвяшчалі: «''А ўрады, якія занядбаныя, абы скончылі быць гэткімі, дакладней [пасадамі] падкормчага, канюшага, кухмістровага абы тут у нас, панове палякі, у Літве, не ўладалі, як і ўрадамі земскімі''», і каб «''у тых валоданьнях каралеўскіх, якія будуць належаць заўжды каралю. Абы там аканомы былі, але з той умовай, што аканомам будзе ліцьвін, а не паляк''»<ref>Радаман А. [http://www.belhistory.eu/archives/1169 Інструкцыя Новагародскага cойміка паслам на элекцыйны сойм 1587 г.] // Беларускі гістарычны агляд. Т. 10, Сш. 1—2, 2003.</ref>. У 1594 годзе адозва літоўскіх станаў{{Заўвага|Дакумэнт падпісала 30 асоб, амаль усе зь іх — носьбіты тыпова славянскіх прозьвішчаў, а менавіта: Юры Хадкевіч, староста жамойцкі; Ян Абрамовіч, ваявода менскі; Рыгор [[Война]], кашталян берасьцейскі; Дзьмітры Халецкі, падскарбі Вялікага Княства Літоўскага; Аляксандр Хадкевіч, граф на Шклове й Мышы; Станіслаў [[Нарбут (імя)|Нарбут]], староста ашмянскі; Сэбасьцьян [[Кестарт]], цівун айрагольскі, войскі староства Жамойцкага; Ян Трызна; Юры Астроўскі; Ян Корсак, харунжы полацкі; Сымон Леў, войскі троцкі; Міхал Друцкі-Саколінскі, маршалак аршанскі; Абрам Мялешка, маршалак слонімскі; Пётра Галубіч; Францішак Барташэвіч-Жук, войскі Полацкі; Лукаш Гарабурда; Казімер Пятровіч, дэпутат староства Жамойцкага; Рыгор Масальскі, судзьдзя земскі браслаўскі; Мікалай Савіцкі; Ян Кісель; Ян Война-Ясянецкі, падваявода віцебскі; Станіслаў Карачон, падстолі амсьціслаўскі; Станіслаў Дзяткоўскі, стольнік Ковенскі; Якуб Кунцэвіч; Сымон Цівінскі; Ян Друцкі-Саколінскі; Фёдар Друцкі-Горскі; Ян [[Юндзіла|Юндзіл]], дваранін Каралеўскай Ягамосьці; Война Сенажэцкі; Ян Сыцінскі, староста бяржанскі}} да Віленскай капітулы паведамляла, што ''«нічога іншага мы не жадаем, апроч таго, каб біскуп быў дан нам з нашага народу ліцьвінаў і нашага [літоўскага] асяродзьдзя, згодна з патрабаваньнямі нашых законаў, і што непарушнасьць нашых правоў і свабоды мусіць быць поўнасьцю захаванай»''{{Заўвага|{{мова-la|«aliud nobis pollicemur, quam quod ex gente nostra Lituanorum et medio nostro, iuxta legum nostrarum exigentiam episcopum datura sit nobis, iuriumque et libertatum nostrarum immunitates salvas et incolumes conservatura»|скарочана}}}}, а далей патрабавала не даваць {{Артыкул у іншым разьдзеле|Бэрнард Мацяёўскі|Бэрнарду Мацяёўскаму|pl|Bernard Maciejowski}} катэдральных грошай, бо, маўляў, іх трэба зьберагчы для наступнага віленскага біскупа, якога Бог дасьць «''зь літоўскага народу''»{{Заўвага|{{мова-la|«ex gente lituana»|скарочана}}}} і якім пазьней стаў [[Бэнэдыкт Война]]<ref>Kościół zamkowy, czyli Katedra Wileńska w jej dziejowym, liturgicznym, architektonicznym i ekonomicznym rozwoju. T. 2. — Wilno, 1910. [https://books.google.by/books?id=NBs-AQAAMAAJ&pg=PP7&source=gb_mobile_entity&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&gboemv=1&ovdme=1&gl=BY&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false S. 100—101].</ref>. У статуце [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскага Трыбуналу]] («''Спосаб праў трыбунальскіх''») 1581 году [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Астафей Валовіч]] пісаў: «''На тых сойміках вышэй менаваных кождае ваяводзтва, зямля або павет абіраці маюць, і будуць павінны, межы сабою асоб годных богабойных, цнатлівых, праў і звычаеў онага панства Вялікага княства Літоўскага ўмеетных''»<ref>Временник Императорского Московского общества истории и древностей Российских. Кн. 25. — М., 1857. [https://books.google.by/books?id=VacKAAAAIAAJ&pg=RA1-PA5&dq=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F+%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D0%B6%D1%8A+%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8+%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%B8+%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8+%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5+%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwirhMPWmab4AhVXSfEDHdh6DDMQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F%20%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B8%D0%B6%D1%8A%20%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8%20%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8%20%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5%20%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&f=false С. 5].</ref>, прытым зазначалася, што «''зямля Жамойцкая іж сваі вольнасьці і звычаі асаблівыя маюць…''»<ref>Лаппо И. И. Великое Княжество Литовское во второй половине XVI столетия. — Юрьев, 1911. [https://books.google.by/books?id=DPH63PnVhGcC&pg=PA529&dq=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F+%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D0%B6%D1%8A+%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8+%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%B8+%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8+%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5+%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj9ueCSmab4AhU_QvEDHf32DGMQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F%20%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B8%D0%B6%D1%8A%20%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8%20%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8%20%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5%20%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&f=false С. 529].</ref>. [[Файл:Lićvin (Biełarus). Ліцьвін (Беларус) (1730-49).jpg|значак|[[Бортніцтва|Бортнік]] ліцьвін (''Lütwin''{{Заўвага|Відаць, зь [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў Севершчыны]]. Арыгінальны подпіс: {{мова-de|«Eine in der Ukraine befindedt Nation Lütwin genannt, wie solhe abgebildet gehen»|скарочана}}}}). Адна зь першых этнаграфічных выяваў [[беларусы|беларусаў]], 1730—1740-я гг.<ref name="CitiDog-2021">[https://citydog.by/post/fotoshot-bielarus-pryhazhun Возможно, это первое изображение белоруса в истории (но далеко не все в этом уверены). Так или иначе: посмотрите, какой красавчик!], CityDog.by, 13.09.2021 г.</ref><ref>[https://balticworlds.com/the-bergholtz-collection-of-ethnographic-images-from-the-early-18th-century/ Faces of Russia’s Empire. The Bergholtz collection of ethnographic images from the early 18th century.] , — Balticworlds.Com, — April 22, 2021.</ref>]] Пісьменьнік-палеміст, грамадзка-палітычны і царкоўны дзяяч Рэчы Паспалітай [[Мялеці Сматрыцкі]], які ня мог ня ведаць рэальнай сытуацыі з мовай і рэгіянальнай сьвядомасьцю ў Вялікім Княстве Літоўскім<ref name="Nasievic-2005">[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Літвіны // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 207.</ref>, у сваім творы «Апраўданьне нявіннасьці» (Вільня, 1621 год) называе ліцьвінаў сярод рускіх народаў<ref name="Karotki-2009">Короткий В. [https://web.archive.org/web/20211126064904/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/19949/1/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%2c%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%2c%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%2c%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD%20%D0%B2%20%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%85%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B%20%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20XVI-XVII%20%D0%B2%D0%B2.pdf «Литва», «Русь», «литвин», «русин» в памятниках литературы Великого Княжества Литовского XVI—XVII веков] // Bibliotheca archivi lithuanici. — № 7. — Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2009. C. 187—196.</ref>: {{Цытата|«Ты, [кожны з] вялікіх, шчыльнанаселеных і незьлічоных хрысьціянскіх народаў — валынцаў, падгорцаў, падляшцаў, палешукоў, падольцаў, Нізоўцаў, украінцаў, Літвы, Белай Русі і Чорнай, ад бэскідзкіх [[Татры|Татраў]] да Балтыйскага мора, на ўсход сонца і на поўдзень, у Кароне і ў Вялікім Княстве Літоўскім, [ты, кожны зь ліку] шырока расьселеных хрысьціянскіх рускіх народаў, у шаснаццаці шматлюдных япіскапскіх дыяцэзіях, пры тым, што Мітрапаліт мае шэсьць япіскапаў [і] сёмага архіяпіскапа пад уладай сваёй юрысдыкцыі, у час прыватных нарадаў ты ня мусіў быў стаяць за сьпінамі япіскапаў, аб’яднаных пад уладай аднаго і таго ж Пастыра. {{арыгінал|pl|Tak, mnogiego gęstego y niezliczonego ludu chrześciańskiego Wołyńcow, Podgorzan, Podlaszan, Polesian, Podolan, Nizowcow, Ukraińcow, Litwy, Białey Rusi y Czarney, od Tatrow Beskidskich do morza Bałtyskiego na Wschod słońca y południe w Koronie y w Wielkim Księstwie Litewskim szeroko rospościerających się chrześciańskich ruskich narodow w szestnastu ludnych episkopskich dyocezjach sześć episkopow siodmego archiepiskopa pod władzą jurisdictiej swojey maiącemu metropolitowi przy prywatnych consultacyach stać za ramionami biskupow pod tymże y iednym Pasterzem będących <…> nie był powinien.}} |Smotrycki M. Werificacia niewinności powtore wydana <…>. — Wilno, 1621. 8—8v. }} Азначэньне «рускія князі літоўскага роду» атрымалі [[Адаеўскія]], [[Бялеўскія]], [[Бельскія (род)|Бельскія]], [[Глінскія (род)|Глінскія]], [[Варатынскія]], [[Мязеўскія]], [[Масальскія]], [[Мсьціслаўскія]] ды іншыя служылыя князі — прытым як [[Гедзімінавічы]], так і [[Рурыкавічы]] — якія ў XV—XVI стагодзьдзях пераходзілі на службу ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]] зь Вялікага Княства Літоўскага<ref>{{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4к}} С. 96.</ref>. Апавядаючы пра рэйд невялікага варожага аддзелу на [[Смаленскі павет|Смаленшчыну]] ў 1565 годзе, маскоўскі летапіс адзначаў, што гэта былі «літоўскія людзі», удакладняючы: «''[[Амсьціслаў|амсьціслаўцы]] і [[Крычаў|крычаўцы]]''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-233-234">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 233—234.</ref>. У прыказах Маскоўскай дзяржавы XV—XVII стагодзьдзяў «ліцьвінамі» называлі выхадцаў з усёй [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]. Напрыклад, у дакумэнтах XVII стагодзьдзя: «''Степанка Борисов… в роспросе сказал: родом де он литвин, родился в [[Белая Русь|Белой Руси]] в [[Барысаў|Борисове]] городе… а отец де у него жив в Литве''» (1621 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=jCMEAAAAYAAJ&pg=PA442&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%22%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjjhLCu6ar6AhU6YPEDHe60B8IQ6AF6BAgCEAI#v=snippet&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22%20%D1%82%D1%8E%D1%82%D1%87%D0%B5%D0%B2%D0%B0%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%20%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0&f=false С. 171].</ref>, «''[[Беларусцы|белорусцы]]: Филип Белетцкий, [[Русіны|руское]] имя тож, сказал родом литвин, [[Наваградак|Новгородцкого]] повету, отец и мать веру держали [[Кіеўская мітраполія|киевскую]]…''» (1623—1624 гады)<ref>Русская историческая библиотека, издаваемая Археографической комиссией. Т. 2. — СПб., 1875. [https://books.google.by/books?id=evs4AQAAMAAJ&pg=PA655&dq=%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjBgv3gra76AhXOCOwKHdceA4EQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 656—657].</ref>, «''…Давыдко Кученин в роспросе сказался: родом литвин белорусец [[Віцебск|Витепского]] повету''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 94.</ref>, «''…в роспросе Васька [Степанов] сказался: родом литвин белорусец [[Ашмяны|Шменского]] повету''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 95.</ref> (абодва 1627 год), «''…Ивашка Еремеев сказался: родом литвин Гродцкого повету <…> покиня он в [[Гародня (Гараднянскі раён)|Гродни]] детей своих <…> пошол от голоду з женою своею и с меншею дочерью с Анюткою в [[Сярпейск|Серпееск]]''» (1628 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 99.</ref>, «''…в роспросе Микитка [Берников] сказался: родом литвин-белорусец ис [[Копысь|Копыси]], мещанский сын''» (1629 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 103.</ref>, «''…Матюшка [Михайлов] в роспросе сказался: родом он литвин, белорусец [[Амсьціслаў|Мстиславского]] повету <…> жена его Полашка сказалась: родом литовка, белоруска Мстиславского ж повету''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 106.</ref>, «''…Васька Ондреев в роспросе сказался: родом он литвин [[Полацак|Полотцкого]] повету''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 110.</ref> (абодва 1631 год), «''…в роспросе сказались: Игнашко Григорьев, родом он литвин [[Ворша|Оршанского]] повету''» (1636 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 131.</ref>, «''…[Федька Оксенов] в роспросе сказался: родом литвин, белорусец, [[Дуброўна|Дубровенского]] повету''» (1645 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 191.</ref>, «''Никитка Семенов… в роспросе сказался родом литвин [[Магілёў|Могилевского]] уезда села Господова''» (1649 год)<ref>Акты, относящиеся к истории Южной и Западной России, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 3. — СПб., 1861. [https://books.google.by/books?id=9jNOAAAAcAAJ&pg=RA1-PA63&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjFj6DQ_qr6AhXNuaQKHRCQDR4Q6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0&f=false С. 63].</ref>, «''…Казимeрко Репшовской в роспросе сказал: родом де он литвин [[Дзьвінск|Динаборского]] уезду''» (1650 год)<ref>Патриарх Никон и его время. Сборник научных трудов. — М., 2004. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3uZoAAAAMAAJ&dq=%22%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC+%D0%B4%D0%B5+%D0%BE%D0%BD+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%22&focus=searchwithinvolume&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD+%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE С. 89].</ref>, «''Осташко Троинский сказал: родом де он литвин, города [[Горадня|Гродни]]''» (1672 год)<ref>Крестьянская война под предводительством Степана Разина. Сборник документов. Т. 3. — М., 1962. [https://books.google.by/books?id=Y5rQDAAAQBAJ&pg=PA199&lpg=PA199&dq=%22%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC+%D0%B4%D0%B5+%D0%BE%D0%BD+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD,+%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B8%22&source=bl&ots=mJ1KlFaKoj&sig=ACfU3U3wvfxW-mcQK2V-yAd2JiaRqpKSpA&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj05oi9x7D6AhX1iv0HHcrgDDQQ6AF6BAgDEAM#v=onepage&q=%22%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%20%D0%B4%D0%B5%20%D0%BE%D0%BD%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%2C%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B8%22&f=false С. 199].</ref>, «''старец Манасия сказал: родом литвин, [[Смаленскі павет|Смоленского уезду]], государевы волости [[Ельня|Ельни]]''» (1674 год)<ref>Материалы для истории раскола за первое время его существования. Т. 3, ч. 3. — М., 1878. [https://books.google.by/books?id=-yJgNc3cs_QC&pg=PA340&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22+%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfvNLMkKv6AhUEPOwKHfERDp8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22%20%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&f=false С. 340].</ref>, «''…в роспросе один человек сказал: Гришкою зовут, Степанов сын, прозвище Новиков, родом он де литвин, [[Шклоў|Шкловского]] повету''» (1684 год)<ref>Полное собрание законов Российской империи, с 1649 года. Т. 2. — СПб., 1830. [https://books.google.by/books?id=E7ZFAAAAcAAJ&pg=PA589&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%88%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiqipXt96r6AhWHC-wKHZ5SCvAQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false 589].</ref>, «''…сказался Мартинко родом литвин города [[Слуцак|Слутца]]''» (1684—1685 гады)<ref>Труды… Тульской Губернской Учетной Архивной Комиссии. Кн. 1. — Тула, 1915. [https://books.google.by/books?id=56M6AQAAMAAJ&pg=PA556&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi9ofOa0ar6AhWawAIHHQUnBkkQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%BE&f=false С. 515].</ref>{{Заўвага|Захавалася сьведчаньне яўнага этнічнага самавызначэньня з дапамогай канструкцыі „родам“ — „''а на Москве выходец малой Ондрюшка сказался: родом он латыш белорусец Оршанского повету''“ (1631 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 191.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя. — {{Менск (Мінск)}}, 1995. С. 63.</ref>}}. Паводле гісторыка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Паўло Хімка|Івана Хімкі|uk|Іван-Павло Химка}}, пад «літвой» расейцы традыцыйна разумелі славянаў, тым часам летувісаў азначалі як «самагітаў». Такое разьмежаваньне «літвы» і «самагітаў» засьведчыў адзін з старых расейскіх абразоў, дзе гэтыя народы выяўляюцца асобна<ref>Himka J.-P. On the Left Hand of God: «Peoples» in Ukrainian Icons of the Last Judgment // State, Societies, Cultures East and West: Essays in Honor of Jaroslaw Pelenski. — New York, 2004. P. 325.</ref><ref>Доронин А. В. Народы Cтрашного суда в иконописи руси (реплика-размышление) // Религия и русь, XV—XVIII вв. — Litres, 2022. [https://books.google.by/books?id=mREsEAAAQBAJ&pg=PA434&dq=%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%96&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjivuCih6n8AhXP_7sIHUMVCJw4ChDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%96&f=false С. 434].</ref>, а таксама мініятура з рукапісу XVII ст., які захоўваўся ў Сафійскай бібліятэцы ([[Вялікі Ноўгарад]]), дзе «літва» пералічваецца пасьля «[[Палякі|ляхаў]]», а «жмудзяне» пасьля «[[Ляпляндыя|лаплянаў]]» ([[Саамы|саамаў]])<ref>Покровский Н. В. Страшный суд в памятниках византийского и русского искусства. — Одесса, 1887. [https://books.google.by/books?id=L4xPAQAAMAAJ&pg=PA39&dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8F%D0%BD%D0%B5&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjThNHz0an8AhWfhf0HHcbAAOgQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8F%D0%BD%D0%B5&f=false С. 39].</ref>. {{Падвойная выява|справа|Изображение Литовскаго мужика 1.jpg|106|Изображение Литовскаго мужика 2.jpg|106|Малюнкі сялянаў-ліцьвінаў<ref>Ригельман А. Летописное повествование о Малой России и ее народе и козаках вообще. — Москва, 1847.</ref>{{Заўвага|Відаць, [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў Севершчыны]]}} ({{мова-ru|„литовский мужик“|скарочана}}), 1770-я гг.}} Тым часам складзены ў XVII стагодзьдзі ў [[Кіеў|Кіеве]] [[Кіеўскі сынопсіс|сынопсіс]] адзначаў, што ў Эўропе «''…Татары Перакопскія, Славяне, Русь, Масква, Польшча, Літва, Мазоўша, Жмудзь, Курляндыя, Ліфлянты або Лівонія, Прусы…''»<ref>Киевский синопсис. — Киев, 1823. [https://books.google.by/books?id=akpfAAAAcAAJ&pg=PA6&dq=%22%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%88%D0%B0,+%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwivzdnhkc38AhVwX_EDHUofCrwQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%22%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%88%D0%B0%2C%20%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C%22&f=false С. 6].</ref>, прытым сярод «''нашых прашчураў славенарасійскіх''» пералічваў адно «''Масква, Росы, Палякі, Літва, Памаране, Валынцы''»<ref>Киевский синопсис. — Киев, 1823. [https://books.google.by/books?id=Mp9eAAAAcAAJ&pg=PA8&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8,+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0,+%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%BD%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiL3bW4k838AhUmRPEDHZQsDIIQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8%2C%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%2C%20%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%BD%D1%8B&f=false С. 8].</ref>. А ў першай палове XVIII стагодзьдзя ва [[Украіна|Ўкраіне]], дзе раней апынулася этнічна беларуская [[Старадубскі павет|Старадубшчына]], зьявіліся этнаграфічныя малюнкі [[Ліцьвіны Севершчыны|мясцовых беларусаў]], на якіх тыя называліся ліцьвінамі<ref name="CitiDog-2021"/>. Яшчэ ў грашовых рахунках, якія вяліся ў 1388—1402 гадох пры двары караля польскага Ягайлы, «''жмойціна''» адрозьнівалі ад ліцьвінаў, прытым аднаго зь ліцьвінаў азначылі як «''русін або ліцьвін''»<ref>Monumenta medii aevi historica res gestas Poloniae illustrantia. T. 15. — Cracoviae, 1896. P. [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=cuszme%20Lythuano%20Lythuanus&f=false 44], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=zmoycino%20Rutheno%20seu%20Lythuano&f=false 94], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=Lythwano%20Corney&f=false 108], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=snippet&q=semoni%20Lythuano%20&f=false 118], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=snippet&q=Lithwano%20borissoni&f=false 197], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=demetrio%20Lytwanis&f=false 246].</ref><ref>[[Алег Ліцкевіч|Ліцкевіч А.]] Да пытання пра рутэнізацыю балтаў ВКЛ у XV — пачатку XVI стст. // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12, 2009. С. 34.</ref>. А [[кракаў]]скі дакумэнт 1514 году адрозьніваў «''ліцьвіна з [[Горадня|Горадні]]''» ад «''жмудзіна з [[Кейданы|Кейданаў]]''»<ref>Urban W. Litwini w Krakowie od końca XIV wieku do roku 1579 // Teki Krakowskie. T. 10, 1999. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HkUwAQAAIAAJ&dq=Jakub+%C5%BBmudzin&focus=searchwithinvolume&q=%C5%BBmudzin+Kiejdan S. 137].</ref>. Увогуле, усе суседнія народы ў XIV—XVIII стагодзьдзях называлі беларусаў «ліцьвінамі», «літвой», тым часам [[жамойты]] ў Вялікім Княстве Літоўскім не называліся ліцьвінамі{{Заўвага|Напрыклад, у шэрагу пэтыцыяў у 1550-я гады жамойцкая шляхта прасіла вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]], „''абы ўрады ў зямлі Жамойцкай не былі даваны ані Літве, ані Русі''“<ref name="Nasievic-2005"/>, таксама паводле дакумэнту пачатку XVIII ст., „''У адной Вільні зьмерла можна сказаць цэлая Жамойць і часткова Літва''“ ({{мова-ru|„В одной Вильне вымерла можно сказать целая Жмудь и отчасти Литва“<ref>Батюшков П. Н. Памятники русской старины в западных губерниях Империи. Вып. 6. — СПб., 1874. [https://books.google.by/books?id=EEhaAAAAcAAJ&pg=PA98&dq=%D1%86%D1%A3%D0%BB%D0%B0%D1%8F+%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C+%D0%B8+%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiP5Y3W_aj8AhVzhP0HHaklBi8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D1%86%D1%A3%D0%BB%D0%B0%D1%8F%20%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C%20%D0%B8%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 98].</ref><ref>[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] [https://web.archive.org/web/20141129020526/http://kamunikat.fontel.net/pdf/albaruthenica/06.pdf Нацыя ліцвінаў у этнагенезе беларусаў: Параўнальна-тыпалагічны і гістарычны аспекты] // Беларусіка = Albaruthenica. Кн. 6, 1997. С. 40.</ref>)|скарочана}}}}<ref>Чаквин И. В. Избранное: теоретические и историографические статьи по этногенезу, этническим и этнокультурным процессам, конфессиональной истории белорусов. — Минск: Беларуская навука, 2014. С. 173.</ref><ref>Остапенко А. В. [https://shron1.chtyvo.org.ua/Ostapenko_Anatolii/Etnichni_faktory_u_protsesakh_formuvannia_biloruskoho_narodu_ta_natsii.pdf?PHPSESSID=m47mi2g6psl5t9sjten73f21f1 Етнічні фактори у процесах формування білоруського народу та нації : автореф. дис. … д-ра іст. наук] : [спец.] 07.00.05 «Етнологія» / Остапенко Анатолій Володимирович ; Київський нац. ун-т ім. Тараса Шевченка. — Захищена 26.04.2021. — Київ, 2021. С. 139.</ref>. Клопат пра «''наш народ Літоўскі''» часта выступае ў соймікавых інструкцыях розных паветаў ВКЛ у 1630-х — 1640-х гадох, калі на вялікіх соймах адбываліся спрэчкі з палякамі за разьмеркаваньне пасад<ref>Галубовіч В. Палітычныя інтарэсы «літоўскага народа» на соймах Рэчы Паспалітай (паводле інструкцый шляхты беларускіх зямель Вялікага Княства Літоўскага 1630—1640-х гг.) // Актуальныя праблемы гісторыі і культуры. Вып. 3. — Мінск, 2022.</ref>. У 1636 годзе [[Крыштап Радзівіл|Крыштаф Радзівіл]] кінуў каралю — «''калі ж кароль ня вызначыць, тое я яму пакажу, ці законна ігнараваць голас віленскага ваяводы. Так-та нас, Літву, у самой Літве палякі прыгнятаюць!''». Сьледам за ім яго сын, [[Януш Радзівіл]], «''абвясьціў вайну палякам''» (гэтак ахарактарызаваў яго словы [[Альбрэхт Станіслаў Радзівіл|Альбрыхт Радзівіл]]): «''Пагарды, столькі разоў праяўленай, літоўскі народ няздольны зьнесьці! Прыйдзе час, калі палякі да дзьвярэй не патрапяць, праз вокна іх выкідваць будзем!''»<ref>[https://dbc.wroc.pl/dlibra/publication/7586/edition/6941/content Memaryał rzeczy znaczniejszych, które się w Polszcze działy od śmierci Zygmunta III od roku pańskiego 1632 aż do roku 1652 (1653) spisany po łacinie przez Jaśnie Oświeconego Xiążęcia JMci Albrychta Stanisława Radziwiłła, kanclerza wielkiego W. X. Litewskiego, a przez Jaśnie Oświeconego Xiążęcia JMci Hieronima Floryana Radziwiłła, kanclerza W. Xięstwa Litewskiego, praprawnuka pomienionego autora, na polski język przetłumaczony roku pańskiego 1731]. S. 292—293.</ref>. У 1669 годзе ў прадмове да сваёй «Гісторыі Літвы» [[Альбэрт Каяловіч|Альбэрт Віюк-Каяловіч]] выслаўляў гетмана [[Павал Ян Сапега|Паўла Яна Сапегу]] як героя Літвы і пісаў, што яго абралі ваяводам віленскім і вялікім гетманам літоўскім «''просьбамі ўсіх, на жаданьне войска і паводле выбару арыстакратыі''»{{Заўвага|{{мова-la|«omnium votis, studiis exercitus, nobilitatis suffragiis, auctoritate Regia, Palatinus Vilnensis et supremus Lituanae Militiae Imperator dictus»|скарочана}}<ref>Короткий В. Русь, Литва, Москва между Рюриковичами и Палемоновичами в «Литовской истории» Альберта Виюка-Кояловича // Senoji Lietuvos literatūra. № 27, 2011. С. 275.</ref>}}. У запісах мэтрыкі папскае сэмінарыі ў [[Бранева|Браўнсбэргу]] адзначаюцца ліцьвіны (''Lithuanus'' або ''Lituanus''): Мікалай Корсак, Ісак Капевіч, Юры Тамкевіч, [[Гаўрыла Календа]]<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 82.</ref>, Марцін Белазор, Язэп [[Барвід]]овіч, Гіяцынт Сіркевіч<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 111.</ref>, Палікарп Мігуневіч (''Polycarpus Mihuniewicz''<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 121.</ref>), Фабіян Блажэвіч, Язэп Аляшкевіч, Яўхім [[Скірмант|Скірмунд]], Януары Агурцэвіч (''Januarius Ohurcewicz… natione Lituanus'')<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 114.</ref>, Інацэнт Стэфановіч (''natione Lituanus''), Мялеці Дарашкоўскі (''natione Lituanus'')<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 115.</ref>, Язэп [[Гуда (імя)|Гудовіч]] ды іншыя. Сярод іх налічваецца 8 [[Базыляны|базылянаў]], прытым у запісах мэтрыкі адзначаюцца і жамойты (''Samogita'')<ref name="Masalski-1927">Масальскі Д. [https://pawet.net/library/history/c_history/w_mas/%D0%B0%D0%B1_%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%BE%D1%85_i_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B0%D1%85_%D1%83_%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%81%D0%B1%D1%8D%D1%80%D0%B3%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D1%81%D1%8D%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_1578-1798.html Аб Ліцьвінох і Беларусах у Браўнсбэргскім сэмінары 1578—1798] // Родныя Гоні. Кн. 4, чэрвень 1927. С. 17—20.</ref>. Сакратар караля і вялікага князя Павал Пясецкі сьведчыў у 1645 годзе, што [[Юры Радзівіл (біскуп)|Юры Радзівіл]] і [[Бэнэдыкт Война]] былі «''ліцьвінамі паводле народнасьці''» («''Georgij Radziwil gente Lithuani'' <…> ''Benedicto Woyna gente Lithuano''»)<ref>Chronica gestorum in Europa singularium. — Cracoviae, 1645. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=xS5RAAAAcAAJ&q=gente+Lithuano#v=snippet&q=gente%20Lithuano&f=false P. 186—187].</ref>. [[Файл:Horadnia, Sapieha. Горадня, Сапега (1716).jpg|значак|Сойм у [[Палац Сапегаў (Батораўка)|Гарадзенскім палацы Сапегаў]], 1716 г.]] [[Файл:Tadevuš Kaściuška. Тадэвуш Касьцюшка (K. Wojniakowski, 1800-11).jpg|міні|[[Тадэвуш Касьцюшка]]]] «Каэквацыя» (ураўнаньне) правоў літоўскага народу 1697 году спрыяла ўтварэньню адзінага «Польскага» шляхецкага народу Рэчы Паспалітае, але патрыятычная шляхта Літвы ўсё XVIII ст. падкрэсьлівала сваю нацыянальную адметнасьць ад палякаў. За часамі [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]] ў 1703 годзе паслы ВКЛ — гетман вялікі літоўскі [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхал Карыбут-Вішнявецкі]], гетман польны літоўскі [[Рыгор Антоні Агінскі]], маршалак вялікі літоўскі [[Марцыян Дамінік Валовіч|Марцыян Валовіч]] і падскарбі вялікі літоўскі [[Людвік Канстантын Пацей]] — ва ўмове з маскоўскім гаспадаром [[Пётар I|Пятром I]] зазначылі заступніцтва ''«народу нашаму Літоўскаму наогул»''{{Заўвага|{{мова-ru|«народу нашему Литовскому обще»|скарочана}}<ref>Письма и бумаги императора Петра Великого. Т. 2. — СПб., 1889. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb11484534?page=344&q=141 С. 300—306].</ref>}}. «''Літоўскія патрыёты''» і «''Айчына Вялікае Княства Літоўскае''» ўпамінаюцца ў розных дакумэнтах соймікаў ВКЛ XVIII стагодзьдзя{{Заўвага|У 1729 годзе соймік Віленскага ваяводзтва на чале з Багуславам Янам Чыжом, старостам прапойскім, даручыў паслам на вялікі сойм Бэнэдыкту Вольскаму і Яну Гарайну патрабаваць раздаваньня пасадаў у ВКЛ толькі „''літоўскім''“ ураднікам і казаў пра „''заслугі перад Айчынай''“ [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлера]] [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхала Вішнявецкага]], кашталяна віцебскага [[Марцыян Аляксандар Агінскі|Марцыяна Агінскага]] і [[Канюшы вялікі літоўскі|канюшага]] [[Міхал Казімер Радзівіл «Рыбанька»|Міхала Радзівіла]]<ref>Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею. Т. 8. — Вильна, 1875. № 163.</ref>. У 1738 годзе падчашы віленскі Ян Гарайн і судзьдзя гродзкі віленскі Багуслаў Ян Чыж паклалі падваяводзе віленскаму Мікалаю Петрушэвічу інструкцыю для паслоў Віленскага ваяводзтва, у якой пісалі пра „''заслугі для Айчыны''“ „''патрыётаў''“ ВКЛ — маршалка Трыбуналу Страшэвіча, падкаморага браслаўскага Рудаміны, падваяводы віленскага Петрушэвіча, [[Стражнік вялікі літоўскі|стражніка]] Антонія Пацея, [[Пісар вялікі літоўскі|пісара]] Дамініка Валовіча, кашталяна віцебскага Юрыя Тышкевіча<ref>Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею. Т. 8. — Вильна, 1875. № 164.</ref>. У 1756 годзе соймік Наваградзкага ваяводзтва на чале з мастаўнічым Аршанскага павету Ігнаціем Якавіцкім патрабаваў ад галоўнага сойму, каб „''Літоўскія ўрады''“ не раздавалі „''каронным''“ (палякам) і згадваў „''заслугі для Айчыны нашай''“ канцлера ВКЛ [[Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі|Міхала Чартарыйскага]], [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлера]] [[Міхал Антоні Сапега|Міхала Сапегі]], [[Гетман польны літоўскі|гетмана польнага]] [[Міхал Юзэф Масальскі|Міхала Масальскага]] ды іншых<ref>Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею. Т. 13. — Вильна, 1886. № 65.</ref>}}. Пісьмовыя крыніцы XVII—XVIII стагодзьдзяў паведамляюць пра такую зьяву ў ВКЛ, як [[Старалітва|старалітва (стараліцьвіны)]]: «''яны сьвяты і пасты правяць паводле рускага абраду''»<ref>Камунтавічэне В. Насельніцтва Ельненскай парафіі ў XVII ст. («Старая Літва», або ятвяжскі след у Віленскім біскупстве)" // [[ARCHE Пачатак]]. № 5, 2016. С. 310—321.</ref>, «''яны ідуць да камуніі паводле лацінскага абраду, але захоўваюць грэцка-русінскія сьвяты і пасты''»<ref>Alińauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikńtystėje (XIV—XVIII a.): Ńaltinių rinkinys. Sudarė ir parengė Vytautas Alińauskas. — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 367.</ref>, «''старажытныя ліцьвіны, г. зн. русіны''» ({{мова-la|«Antiqui lithuani, id est ruteni»|скарочана}})<ref>Alińauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikńtystėje (XIV—XVIII a.): Ńaltinių rinkinys. Sudarė ir parengė Vytautas Alińauskas. — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 50.</ref>, «''старыя русіны або старалітва''» ({{мова-la|«Rutheni Veteres, seu Stara Litwa»|скарочана}})<ref>Alińauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikńtystėje (XIV—XVIII a.): Ńaltinių rinkinys. Sudarė ir parengė Vytautas Alińauskas. — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 264.</ref><ref>Скварчэўскі Д. «Stara Litwa» як этнаканфесійная і сацыяльная група ў Вялікім Княстве Літоўскім у XVI—XVIII ст. // Сацыяльныя інстытуты ў Вялікім Княстве Літоўскім у ранні Новы час : матэрыялы міжнароднага навуковага круглага стала, Мінск, 2 снежня 2020 г. / БДУ, Гістарычны фак., Каф. гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў; [пад рэд. А. Любага]. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2020. С. 46—52.</ref>. Так, «стараліцьвінам» у лічбе камісіі, якая ў 1732 годзе апытвала жыхароў мястэчак [[Капыль|Капылю]] і [[Пясочнае|Пясочнага]] [[Слуцкае княства|Слуцкага княства]] дзеля расьледаваньня скаргі на каталіцкага сьвятара з боку праваслаўных сьвятароў і жыхароў, азначылі мясцовага жыхара Якава Кісяля<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 1, т. 4. — Киев, 1871. [https://books.google.by/books?id=hz4OAAAAQAAJ&pg=RA1-PA441&dq=starolitwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjPteO-y9X5AhXDtqQKHXodA5MQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=starolitwin&f=false С. 441].</ref>. Апошні кароль Рэчы Паспалітае [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] казаў: «''Мы лічым сябе радавітым ліцьвінам, бо нарадзіліся і прынялі сьвяты хрост у [[Воўчын]]е, а будучы ў рыцарскім стане, займалі пасаду [[Стольнік вялікі літоўскі|Літоўскага стольніка]]''»<ref>Мальдзіс А. Беларусь у люстэрку мемуарнай літаратуры XVIII стагоддзя. — {{Менск (Мн.)}}, 1982. С. 89.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 66—67.</ref>. Апошні [[Падскарбі вялікі літоўскі|падскарбі вялікі літоўскі]] [[Міхал Клеафас Агінскі]] ў сваіх мэмуарах пісаў: «''Найбольш славутыя роды [[Рэч Паспалітая|Польшчы]] пераважна вядуць сваё паходжаньне зь Літвы. [[Чартарыйскія]], [[Радзівілы]], [[Агінскія]], [[Сапегі]], [[Тышкевічы]], [[Пацы]], [[Сангушкі]] — то ліцьвіны''»<ref>Pamiętniki Michała Ogińskiego o Polsce i Polakach: od roku 1788 aż do końca roku 1815. T. III. — Poznań, 1871. S. 190.</ref>. У 1792 годзе Гэнэральная канфэдэрацыя ВКЛ, якая згуртавалася вакол канцлера вялікага літоўскага Аляксандра Сапегі з намерам выступіць проці новай канстытуцыі, у сваёй адозве адзначыла, што канцлер Сапега быў закліканы ўсімі літоўскімі грамадзянамі «''да стырна літоўскага народу''», каб аднавіць «''старыя правы''»<ref>Шмигельските-Стукене Р. Канцлер Александр Михал Сапега — маршалок Генеральной конфедерации Великого Княжества Литовского (1792—1793 гг.) // Сапегі: асобы, кар’еры, маёнткі. — Мінск, 2018. C. 129.</ref>. Акты гэтае канфэдэрацыі, прысьведчаныя, між іншым, гетманам польным літоўскім Сымонам Касакоўскім, лоўчым вялікім літоўскім Ёзэфам Забелам і ратмістрам браслаўскага павета Ёзэфам Шышлам, прамаўляюць ад імя «''літоўскага народу''» або «''цэлага народу літоўскага''»<ref>Акты, издаваемые Виленскою археографическою коммиссиею. Т. 9. — Вильна, 1878. №184, 187, 188.</ref>. Водца [[Паўстаньне 1794 году|паўстаньня 1794 году]] [[Тадэвуш Касьцюшка]], ураджэнец [[Слонімскі павет|Слонімшчыны]], казаў: «''Хіба я не ліцьвін, Ваш зямляк, Вамі абраны? Каму павінен дзякаваць [за рэкамэндацыю [[Берасьцейскі павет|Берасьцейскага]] сойміка], калі ня Вам? Каго павінен абараняць, калі ня Вас і сябе самога?''». У лісьце да маскоўскага гаспадара [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]] за два гады да сьмерці ён пісаў: «''Нарадзіўся я ліцьвінам…''»<ref name="Arlou-2012-157">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 157.</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Lićvinka. Ліцьвінка (1825).jpg|значак|[[Шляхта|Шляхцянка]]-ліцьвінка ў сьвяточным строі (паводле моды таго часу). {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жорж Жак Гатын|Ж. Гатын|ru|Гатин, Жорж Жак}}, 1825 г.]] З [[Падзелы Рэчы Паспалітай|стратаю дзяржаўнасьці]] нацыянальная самасьвядомасьць жыхароў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускай этнічнай тэрыторыі]] не зьмянілася. Яны ўсё роўна адчувалі сябе нашчадкамі Вялікага Княства Літоўскага. Напрыклад, за часамі [[Вайна 1812 году|францускай акупацыі]] [[Менск]]у, яго тагачасны прэзыдэнт [[Ян Ходзька-Барэйка|Ян Барэйка Ходзька]] агалошваў месьцічам: «''Ужо знойдзены сьляды тых шляхоў, якімі нашыя продкі хадзілі на поле славы. Браты Літоўцы, сыны адной маці [[Рэч Паспалітая|Польшчы]], там чакаюць і нас! Нам адкрыты шырокі шлях да славы і вялікіх подзьвігаў! Нас кліча герой сьвету, Збавіцель Польшчы, Вялікі Напалеон!''»<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 377.</ref>. Таксама ён вядомы як аўтар камэдыі «Вызваленьне Літвы, або пераход Нёману», якую таксама паказвалі ў Менску<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 367—368.</ref>. {{Не перакладзена|«Kuryer Litewski»||ru|Виленский вестник}} пісаў пра прыбыцьцё Напалеона ў Вільню: «''Хутка паказаліся на берагах [[Вяльля|Вяльлі]] тыя ваяры, якія праславілі [[Рэч Паспалітая|польскае]] імя на берагах [[Дунай|Дунаю]], [[Тыбр]]а, [[Тагус]]а і нават [[Ніл]]а. Сярод іх мы бачылі князёў: [[Радзівілы|Радзівілаў]], [[Сапегі|Сапег]], [[Сангушкі|Сангушкаў]], графаў Красінскіх, [[Хадкевічы|Хадкевічаў]]; генэралаў: Сакольніцкага, Канопку, Хлапіцкага, Аксамітоўскага, Бранікоўскага; і мноства іншых, чые імёны будуць назаўжды каштоўны для літоўцаў''»<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 253.</ref>. А ў час сьвяткаваньня народзінаў [[Напалеон I Банапарт|імпэратара Напалеона]] жыхары беларускіх зямель сустракалі яго вершамі і шыльдамі з патрыятычным зьместам. У [[Наваградак|Наваградку]] было: «''Напалеон! Ледзь ты ўступіў на нашую зямлю, зьнік [[Расейская імпэрыя|двухгаловы арол]], а [[Герб Францыі|твой Арол]] асяніў [[Пагоня|Літоўскую Пагоню]]. Дзякуючы тваёй моцы здарылася шчасьце для Літвы. Тое, што баязьлівы маскаль бязь бітвы саступіў гэтую ахвяру…''»; «''Гэтая камэта зьявілася ў Эўропе на нябёсах, а за ёй зьявіўся той, хто выратаваў Літву зь нябыцьця. Гэты прамень, які растапляе ледзяныя ланцугі, вяртае зьмярцьвелым расьлінам жыцьцё і вырастаньне. Ім Гасподзь на пасады новых цароў. Усемагутны справядлівы Бог праяўляецца ў Напалеоне''»<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 299—300.</ref>. А гэтак было ў [[Ліда|Лідзе]]: «''Усепрасьвятлейшаму, Дзяржаўнейшаму, Непераможнейшаму Герою, Імпэратару і Каралю, Вялікаму Напалеону, свайму Збавіцелю, зямля магутных некалі [[Ягайлавічы|Ягелонаў]], вызваленая яго магутнай рукою жніўня, 15 дня, 1812''»; «''Напалеон, за нашую Айчыну вялікадушны мсьцівец, ганаровай Поўначы магутны пераможца, няхай [[Карона Каралеўства Польскага|Польскі Арол]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўская Пагоня]] спрыяюць тваім намерам!''»; «''У пятнаццатым стагодзьдзі, тут, у гэтых мураваных сьценах перамагала племя Ягелонаў. Калі дзікія орды ўварваліся ў Польшчу, адно імя Літоўцаў палохала ворагаў''»; «''[[Лідзея|Рака Ліда]] тады цякла крывёю іншаземцаў. Цяпер зь ёю зьліваюцца [[Нёман]], [[Дняпро]] і [[Дзьвіна]]. Спраўджваюцца мары Літоўскае Пагоні, прайшлі часы пакут''»<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 297.</ref>. У жніўні 1812 года {{Не перакладзена|Аляксандр Францішак Хадкевіч||ru|Ходкевич, Александр Франтишек}} выдаў артыкул «Акты патрыятызму», дзе апавядаў пра тры ахвяраваньні для арміі, унесеныя паннай Гарайнай, дачкой віленскага падкаморыя, Міхалам Нарашкевічам і Янам Маркевічам, зямянамі Наваградзкага ваяводзтва<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 275—276.</ref>. Ён жа зазначаў: «''Пры паступленьні ахвяраваньняў на патрэбы Айчыны, я буду паведамляць пра гэткіх у газэтах, каб мець магчымасьць паведаміць братам нашым, зь якімі мы аб’ядналіся, што любоў да радзімы ў Літоўцаў такая ж, як і ў жыхароў Герцагства Варшаўскага''». Гісторык [[Вітаўт Кіпель]] зьвяртае ўвагу на тое, што перасяленцы з [[Анэксія|анэксаванага]] Расейскай імпэрыяй [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] акцэнтавалі ўвагу на тым, што яны ліцьвіны, што яны паходзяць зь Літвы, а ня Польшчы: так, у пачатку XIX стагодзьдзя ў [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] існаваў гурток «літоўскай шляхты» з [[Магілёў|Магілёва]] і зь [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебшчыны]]<ref>[[Вітаўт Кіпель|Кіпель В.]] Да гісторыі беларускай эміграцыі ў ЗША // Запісы Беларускага Інстытуту Навукі й Мастацтва. № 29, 2005. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=LxUWAQAAMAAJ&dq=%D1%88%D1%82%D0%BE+%D1%8F%D0%BD%D1%8B+%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%8B+%2C+%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83&focus=searchwithinvolume&q=%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83 С. 32].</ref>. Гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксей Лёўшын||ru|Лёвшин, Алексей Ираклиевич}} пісаў у сваіх «''Пісьмах з Маларосіі''» (1816 год), што «''большая частка тутэйшых [чарнігаўскіх] жыхароў зьмяшана зь літоўцамі, а таму іх і называюць іншыя Маларасіяне Ліцьвінамі''»<ref>Письма из Малороссии, писанныя Алексеем Левшиным. — Харьков, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=d2ZlAAAAcAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B0%D0%BC%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 147—148]].</ref>. Расейскі чыноўнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Башняк||ru|Бошняк, Александр Карлович}} у выдадзеным у 1821 годзе дзёньніку свайго падарожжа 1815 году зь Вільні ў [[Кіеў]] пакінуў падрабязныя апісаньні прыроды і мескіх паселішчаў колішняга Вялікага Княства Літоўскага, а таксама адзначыў: «''Наўрад ці [[Прыпяць]] ня варта лічыць прыроднаю мяжою Літвы <…>. Да Прыпяці жывуць літоўцы <…>; да Прыпяці гавораць і апранаюцца па-літоўску…''» ({{мова-ru|«Едва ли Припять не должно почитать природною границею Литвы <…>. До Припяти живут литовцы <…>; до Припяти говорят и одеваются по Литовски…»|скарочана}})<ref>Дневные записки путешествия А. Бошняка в разные области западной и полуденной России, в 1815 году. Ч. 2. — Москва, 1821. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tmllAAAAcAAJ&dq=%D0%94%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D1%8F+%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B5%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F+%D0%90.+%D0%91%D0%BE%D1%88%D0%BD%D1%8F%D0%BA%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8+%D0%B2%D1%8A+1815&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B#v=snippet&q=%D0%B5%D0%B4%D0%B2%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%20%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%8C&f=false С. 106—107].</ref>. Расейскі фальклярыст, этнограф і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сьнегіроў||ru|Снегирёв, Иван Михайлович}} зазначаў у 1834 годзе, што «''Маларасіяне й Літоўцы абражаюць і дражняць Расейцаў і нават суатчычаў Маскалямі, Бурлакамі, Кацапамі, то бок казламі паводле бародаў, Філіпонамі ды Ліпаванамі паводле расколу ў Філіпаўшчыне…''»<ref>Русские в своих пословицах. Кн. 4. — Москва, 1834. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=98Q-AQAAIAAJ&q=%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B8#v=snippet&q=%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 171].</ref>. Тым часам вікары [[Кіеўская мітраполія Маскоўскага патрыярхату|Кіеўскае мітраполіі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мялеці Леантовіч||uk|Мелетій (Леонтович)}} у 1825 годзе адзначаў у сьпісе ўніяцкіх мітрапалітаў, што біскупы полацкія ([[Антон Сялява]], [[Гаўрыла Календа]], [[Кіпрыян Жахоўскі]], [[Флярыян Грабніцкі]] і [[Ясон Смагаржэўскі]]), пінскі ([[Рафал Корсак|Рафаіл Корсак]]), берасьцейска-ўладзімерскія ([[Іпаці Пацей]] і [[Фэліцыян Піліп Валадковіч|Піліп Валадковіч]]), а таксама мітрапалічы адміністратар ([[Язэп Руцкі|Язэп Велямін-Руцкі]]) былі «''ліцьвінамі''», адрозьніваючы іх ад «''русіна''» (Георгі Вініцкі), «''валынца''» (Леў Заленскі) і «''палякаў''» (Афанасі і Леў Шапціцкія)<ref>Леонтович М. Описание Киевософийского собора и Киевской иехархии с присовокуплением разных грамот и выписок, объясняющих оное, также планов и фасадов константинопольской и киевской Софийской церкви и Ярослава Надгробия. — Киев, 1825. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10048445?page=565&q=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A С. 265].</ref>. [[Файл:Lithuanian peasants.jpg|значак|«Літоўскія сяляне» (у [[Беларускі нацыянальны строй|народных строях]]). [[Францішак Смуглевіч|Ф. Смуглевіч]], канец XVIII ст.]] Славуты паэт [[Адам Міцкевіч]] (1798—1855), які нарадзіўся і вырас на [[Наваградзкі павет|Наваградчыне]] і ў самім [[Наваградак|Наваградку]], у [[Пан Тадэвуш|сваёй знакамітай паэме]] (1832—1834) пісаў пра родны край: «''О Літва, айчына мая!…''»<ref name="Zajkouski-2009"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-324">Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 324.</ref>. Разам з тым, Адам Міцкевіч у сваёй лекцыі пра літоўскі народ у Парыжы 24 сакавіка 1843 году сьцьвярджаў, што ліцьвіны завуць на сваёй мове палякоў — «lankas», а русінаў — «gudas», а Бога — «Dewas»<ref>Literatura słowiańska wykładana w Kolegium francuzkiem przez Adama Mickiewicza / Adam Mickiewicz, Feliks Wrotnowski. Nakł. Księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, 1865. [http://books.google.by/books?id=KKgDAAAAYAAJ&pg=RA1-PA191&dq=dewas+mickiewicz&hl=ru&sa=X&ei=I6dcVOfcKqGV7AbP24GoDg&ved=0CCwQ6AEwAg#v=onepage&q=%C5%82ankas&f=false S. 171, 178]. </ref>{{Заўвага|У першай палове XIX ст. пад уплывам пашыранага тады [[рамантызм]]у адзначалася тэндэнцыя [[міт]]алягізацыі гістарычнай спадчыны: некалькі аўтараў (найперш вядомы сваімі фальсыфікатамі [[Тэадор Нарбут]], які прыдумаў падрабязны пантэон «літоўскіх» паганскіх багоў у рамках «[[Ацтэкі|ацтэцка]]-індыйскай» рэлігіі «ліцьвінаў», а таксама выхадзец з [[Валынь|валынскай]] шляхты [[Юзэф Ігнацы Крашэўскі]], які выводзіў паходжаньне «ліцьвінаў» з [[Індыя|Індыі]] і паяднаў імёны «літоўскіх» паганскіх багоў з індускімі), пачалі ўзвышаць дахрысьціянскую, паганскую спадчыну Вялікага Княства Літоўскага, а разам зь ёй — балтыйскую меншасьць, якая найдаўжэй спавядала [[паганства]]. Гэтыя аўтары сьцьвярджалі: усё, што «літоўскае» — паганскае. Самі яны не валодалі летувіскай мовай, але імкнуліся выкарыстоўваць у сваіх творах асобныя летувіскія словы. На гэтым грунце ўжо пазьней дзеячы летувіскага нацыянальнага руху пачалі атаясамліваць Вялікае Княства Літоўскае вынятна зь летувісамі<ref name="Astraucou-2014">[[Сяргей Астравец|Астравец С.]] [https://www.svaboda.org/a/26711502.html З «Іліядай» пад падушкай], [[Радыё Свабода]], 26 лістапада 2014 г.</ref>}}, ён жа зазначаў: «''На беларускай мове, якую называюць рускай або літоўска-рускай, гавораць каля дзесяці мільёнаў чалавек; гэта самая багатая і самая чыстая гаворка, яна ўзьнікла даўно і выдатна распрацавана. У пэрыяд незалежнасьці Літвы вялікія князі карысталіся ёй для сваёй дыпляматычнай перапіскі''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Język Bialoruski, nazwany Ruskim albo Litewsko-Ruskim, którym mówi dziesięć milionów jest najbogatszy i naczystszy, uprawiany niegdyś i od wielkich książ t używany w ich układach sojuszniczych za czasów niepodległości Wielkiego Xięcia Litewskiego»|скарочана}}<ref>Trzeci Maj. [http://cyfrowe.mnk.pl/Content/396/1842_098.pdf?fbclid=IwAR2VyLmTV_6Psf4RhpV2aLF1d4K-zRxq3dKeZhJgiDo6f-ETJWbwVgPMArg Nr. 48], 1842. S. 285.</ref>}}<ref name="Arlou-2012-160"/>. Раней, у сваёй лекцыі ў Парыжы 22 сьнежня 1840 году, кажучы пра славянскую агульнасьць, Адам Міцкевіч называў у ліку славянскіх народаў [[Палякі|палякаў]], [[Расейцы|расейцаў]], [[Чэхі|чэхаў]], [[ілірыйцы|ілірыйцаў]], [[Сэрбы|сэрбаў]], ліцьвінаў і [[Украінцы|казакоў]]{{Заўвага|Гісторык беларускай літаратуры [[Мікола Хаўстовіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што пэўная супярэчлівасьць у выказваньнях можа тлумачыцца неўсталяванасьцю як навуковых канцэпцыяў, так і поглядаў самога Адама Міцкевіча: назваўшы сябе ліцьвінам, ён на наступнай старонцы мог пісаць пра «нашага польскага паэта Багдана Залескага», каб празь некалькі абзацаў гаварыць пра яго як пра ўкраінскага паэта<ref>Хаўстовіч М. Наш Міцкевіч // XIX стагоддзе: Навукова-літаратурны альманах. Кніга другая. — {{Менск (Мн.)}}: Кафедра гісторыі беларускай літаратуры БДУ, 2000. С. 3—4.</ref>}}, а яшчэ раней, у час свайго знаходжаньня ў [[Коўна|Коўне]] (1819—1823), паводле ўласнага прызнаньня, навучаў там «''жмудзкіх лбоў''» ({{мова-pl|«Żmudzkich łbów»|скарочана}})<ref>Witkowska A., Przybylski R. Romantyzm. — Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997. [https://books.google.by/books?id=l1thAAAAMAAJ&q=%22obuczaniem+%C5%BCmudzkich+%C5%82b%C3%B3w%22&dq=%22obuczaniem+%C5%BCmudzkich+%C5%82b%C3%B3w%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi5iN6B_uL5AhU2xAIHHWoHCasQ6AF6BAgGEAI S. 245].</ref>. {{Падвойная выява|справа|Литвины из альбома Яна Левицкого 2.jpg|111|Biełarusy, Mahiloŭ. Беларусы, Магілёў (1882) (2).jpg|101|«Ліцьвіны. Сяляне з ваколіцаў [[Вільня|Вільні]]» (1841 г.) і «Тыпы беларусаў [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]]» (1882 г.)}} Заснавальнік новай беларускай драматургіі і адзін з стваральнікаў сучаснай літаратурнай беларускай мовы [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] (1808—1884), хоць і нарадзіўся і правёў цэлае жыцьцё на [[Рэчыцкі павет|Рэчыччыне]] і [[Менскі павет|Меншчыне]], лічыў, што ён вырас «''сярод ліцьвінаў''»<ref>Дунін-Марцінкевіч В. Збор твораў. — {{Менск (Мн.)}}, 1958. С. 362.</ref><ref name="Jermalovic-2000-37"/>. «Літвой» ён лічыў [[Менск]], у якім тады жыў<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 232.</ref><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-324"/>. Народжанага на [[Слуцкае княства|гістарычнай Случчыне]] беларускага паэта [[Уладзіслаў Сыракомля|Ўладзіслава Сыракомлю (Людвіка Кандратовіча)]] (1823—1862) сучасьнікі называлі «лірнікам літоўскім»<ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-324"/>, «літоўскім паэтам», «песьняром Літвы». Сам ён неаднаразова казаў «Я — ліцьвін» і падкрэсьліваў, што і яго прапрадзед быў «шчырым ліцьвінам»<ref>[[Кастусь Цьвірка|Цвірка К.]] Лірнік беларускай зямлі // Уладзіслаў Сыракомля. Выбраныя творы. — {{Менск (Мінск)}}: «Кнігазбор», 2006. С. 3.</ref>. У 1855 годзе Ўладзіслаў Сыракомля пісаў пра творы Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча: «''Пекная гэта галіна славянскай мовы… і старая! Бо гэта мова нашага Літоўскага статута і заканадаўства… на ёй размаўлялі тры чвэрці даўняй Літвы, народ, шляхта і паны''»<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] [https://www.svaboda.org/a/30278850.html Каліноўскі і палітычнае нараджэньне Беларусі], [[Радыё Свабода]], 19 лістапада 2019 г.</ref>. А ў адным з сваіх вершаў паэт падкрэсьліваў: «''Пра адно я толькі сьпяваю, хоць на розныя ноты: [[Жыве Беларусь!|Хай жыве наша Літва!]] Хай жывуць ліцьвіны!''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Ja jedno tylko śpiewam, choć na różną nutę: Niech żyje nasza Litwa! niech żyją Litwini!»<ref>Poezye Ludwika Kondratowicza (Władysława Syrokomli). T. 7. — Warszawa, 1872. S. 186.</ref>|скарочана}}}}<ref>[[Кастусь Цьвірка|Цвірка К.]] Лірнік беларускай зямлі // Уладзіслаў Сыракомля. Выбраныя творы. — {{Менск (Мінск)}}: «Кнігазбор», 2006. С. 4.</ref>. {{Падвойная выява|справа|Lićvinka. Ліцьвінка (K. Rusiecki, 1847).jpg|107|Rusiecki-Litwinka z wierzbami.jpg|105|«Ліцьвінка зь вербамі» пэндзьля [[Канут Русецкі|Канута Русецкага]]: больш раньняя вэрсія, набытая [[Іван Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] для [[Беларускі музэй у Вільні|Віленскага беларускага музэю]] (налева) і больш позьняя, якая патрапіла ў калекцыю [[Летувіскі мастацкі музэй|Летувіскага мастацкага музэю]] (направа)}} Беларускі пісьменьнік [[Арцём Вярыга-Дарэўскі]] (1816—1884), які нарадзіўся на [[Полацкае ваяводзтва|Полаччыне]] і жыў у [[Віцебск]]у, пісаў у сваім творы: «''Літва — родная зямелька''». Ягоны верш «Ліцьвінам, што запісаліся ў мой „Альбом“, на разьвітаньне» (1858 год) адрасаваны маладым беларускім літаратарам. У ім аўтар усклікаў: «''Чый гэта голас? Гэты словы нашы, браценькі-літоўцы''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232"/><ref>Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 324—325.</ref>. Славуты навуковец-дасьледнік, геоляг і мінэроляг [[Ігнат Дамейка]] (1802—1889), які вызнаваў сябе ліцьвінам («''… усё роўна памру ліцьвінам''») у сваіх успамінах пра [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] адзначаў, што «''Два нашы студэнты Наваградзкай школы з гадоў маленства добра ведалі наш літоўскі люд, палюбілі яго песьні, прасякнуліся яго духам і паэзіяй, да чаго, вядома ж, прычынілася і тое, што малое мястэчка Наваградак ня шмат чым адрозьнівалася ад нашых вёсак і засьценкаў. Школьнае жыцьцё было хутчэй сельскае. Сябры хадзілі на кірмашы, на царкоўныя ўрачыстасьці, бывалі на сялянскіх вясельлях, дажынках і хаўтурах. У тыя школьныя часы ўбогая страха і народная песьня распалілі ў абодвух першы паэтычны агонь. Адам хутка ўзьнёсься да высокай сфэры сваіх цудоўных твораў. Ян жа да сьмерці застаўся верны народнай паэзіі…''»<ref>Ян Чачот. Выбраныя творы. — {{Менск (Мінск)}}: Беларускі кнігазбор, 1996. С. 9.</ref>. У сваёй кнізе «Мае падарожжы» Ігнат Дамейка, апісваючы інтэрнацыянальны склад паўстанцкіх аддзелаў, практычна ў кожным выпадку называе нацыянальную прыналежнасьць таго ці іншага афіцэра або жаўнера. Ён дакладна выдзяляе каронных (г. зн. палякаў), жамойтаў (сучасных летувісаў) і «''нашых ліцьвінаў''» (сучасных беларусаў). Прытым Дамейка не праводзіць ніякай нацыянальнай мяжы паміж літоўскай (беларускай) шляхтай і сялянамі. Для яго яны ўсе — «''нашы ліцьвіны''». У дыплёме ганаровага доктара мэдыцыны, выдадзенага Ігнату Дамейку ў Кракаўскім [[Ягелонскі ўнівэрсытэт|Ягелонскім унівэрсытэце]] ў 1887 годзе, пазначана «''… слаўнаму мужу Ігнату Дамейку, ліцьвіну…''»<ref>[[Станіслаў Лясковіч|Лясковіч С.]] [https://web.archive.org/web/20090924033606/http://dyatlovo.com/modules/content/index.php/ignat-dameika-naciy Да пытаньня нацыянальнага самавызначэньня Ігната Дамейкі] // Лідскі летапісец. № 19.</ref>. Народжаны на [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчыне]] праваслаўны сьвятар і літаратар [[Плакід Янкоўскі]] (1810—1872) у час свайго побыту ў [[Жыровічы|Жыровічах]] намагаўся зладзіць выдавецкі праект «Ліцьвіны» — стварэньне шэрагу адметных тыпаў жыхароў Літвы, у якім меліся ўзяць удзел вядомыя літаратары<ref>[[Мікола Хаўстовіч|Хаўстовіч М.]] Гісторыя беларускай літаратуры 30-40-х гг. XIX ст.: Дапаможнік для студэнтаў філал. спец. вышэйш. навуч. устаноў. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2001. С. 63.</ref>{{Заўвага|Паводле [[Генадзь Каханоўскі|Генадзя Каханоўскага]], у «Ліцьвінах» Плакід Янкоўскі апісаў тыя мясьціны Віленшчыны, Гарадзеншчыны, Падняпроўя і Падзьвіньня, дзе яму самому давялося жыць<ref>Каханоўскі Г. Беларуская фалькларыстыка: Эпоха феадалізму. — {{Менск (Мн.)}}, 1989. С. 238.</ref>}}. Ліцьвінамі сябе вызначалі народжаныя на [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляшшы]] беларускія гісторык [[Ігнат Даніловіч]] і мовазнаўца [[Міхал Баброўскі]], дзеці ўніяцкіх сьвятароў<ref>[[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 88.</ref>. Народжаны на [[Гарадзенскі павет|Гарадзеншчыне]] гісторык [[Міхаіл Каяловіч]], які пазьней стаў адным з пачынальнікаў ідэалёгіі г.зв. «[[заходнерусізм]]у», сьпярша вызначаў сябе ліцьвінам<ref>[[Аляксандар Цьвікевіч|Цьвікевіч А.]] «Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадзкай мысьлі на Беларусі ў XIX і пачатку XX в. — {{Менск (Мн.)}}: Навука і тэхніка,. 1993. [https://books.google.by/books?id=A3PiAAAAMAAJ&q=%22%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%83+%D1%81%D1%8D%D1%80%D1%86%D1%83+%D1%8F%D0%BA+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%B0%22&dq=%22%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%83+%D1%81%D1%8D%D1%80%D1%86%D1%83+%D1%8F%D0%BA+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%B0%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiy1oPNtbyCAxUm_7sIHRmABF0Q6AF6BAgHEAI С. 148].</ref>. У 1861 годзе, пачуўшы пра хваляваньні на радзіме [[Зыгмунт Мінейка]] вярнуўся зь [[Пецярбург]]у дамоў, каб распачаць антыцарскую агітацыю сярод сялянаў. Як сьведчыць у кнізе «Імёны свабоды» [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Ўладзімер Арлоў]], у жніўні 1861 году агент III аддзелу даносіў расейскаму начальству, што «''кадэт Зыгмунт Мінейка ходзіць пераапрануты селянінам і разносіць складзеную нейкім Марцінкевічам на народнай мове „Гутарку старога Дзеда“, дзе ў вершах паказваецца лёс Літвы і ўвесь прыгнёт прыпісваецца расейскаму ўраду''»{{Заўвага|{{мова-ru|«кадет Сигизмунд Минейко ходит переодет крестьянином и разносит сочиненную неким Марцинкевичем на народном языке „Гутарку старога дзеда“, где в стихах представлены судьбы Литвы и все притеснения приписаны российскому правительству»|скарочана}}}}<ref>Лашкевіч К. [https://web.archive.org/web/20090404014016/http://news.tut.by/society/133461.html Як TUTэйшыя зьмянялі сьвет. Ліцьвінскі элін — герой Грэцыі], [[TUT.BY]], 2 красавіка 2009 г.</ref>. «''Продкі мае выйшлі зь літоўскіх балотаў''», — пісаў пра [[Пінскі павет|Піншчыну]] [[Фёдар Дастаеўскі]] (1821—1881)<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-324"/>. Ён жа зазначаў пра [[Віцебскі павет|Віцебшчыну]]: «''тая частка Літвы, дзе разьмяшчаўся {{Артыкул у іншым разьдзеле|Палібіна (Вялікалуцкі раён)|маёнтак майго бацькі|ru|Полибино (Великолукский район)}}, знаходзілася на граніцы з Расеяй''»<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 71.</ref>. Знакамітая пісьменьніца [[Эліза Ажэшка]] (1841—1910) неаднаразова падпісвалася як Габрыэла Ліцьвінка ({{мова-pl|Gabriela Litwinka|скарочана}}) або проста ''Li…ka'' (скарочаная форма: ''ліцьвінка'')<ref>Шчарбачэвіч Н. [http://zviazda.by/be/news/20160815/1471291123-karespandent-zvyazdy-praehalasya-pa-znakavyh-myascinah-elizy-azheshki Карэспандэнт «Звязды» праехалася па знакавых мясцінах Элізы Ажэшкі]{{Недаступная спасылка|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Звязда]]. № 22, 16 жніўня 2016. С. 12.</ref>. Паводле дзёньніку [[Алена Скірмунт|Алены Скірмунт]], часткова апублікаванага ў 1876 годзе пад назвай «3 жыцьця літвінкі, 1827—1874»: ''«[[Рослаў]]. Павінна быць [[Смаленская губэрня]], адна з складных частак Вялікарасеі? О, не! Гэта наша [[Смаленскае ваяводзтва]]! Людзі такога ж самага тыпу, з той жа мовай і ўборамі. Праўда, сядзібы ў многім сталі больш брыдкія, хаця і зараз вялікія»''<ref>Залескі Б. З жыцця літвінкі: з лістоў і нататак 1823—1874. — {{Менск (Мінск)}}: Выд-ва Вiктара Хурсiка, 2009. С. 186.</ref>. [[Файл:Mužyckaja praŭda. Ziamla naša nazyvajecca litoŭskaja, a my nazyvajemsia litoŭcy.jpg|значак|Першая старонка нявыдадзенай [[Мужыцкая праўда|Мужыцкай праўды]], кастрычнік 1862 г.]] Беларускі герой-рэвалюцыянэр [[Кастусь Каліноўскі]] (1838—1864), які заўсёды зьвяртаўся да народу ў беларускай мове, менаваў свой родны край (ён нарадзіўся на [[Гарадзенскі павет|Гарадзеншчыне]]) «Літвой»{{Заўвага|Напрыклад, «''„край наш няшчасны“ — Літва''»<ref name="Caropka-1995-70">[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 70.</ref>}}. Тым часам сучасьнікі называлі Каліноўскага адным з найбольш «''высакародных мужоў Літвы''», у [[летувіская мова|жамойцкіх]] песьнях ён выступае як «''кароль Літвы''»<ref name="Caropka-1995-70"/>. «Літоўскім народам», для якога адрасаваў Каліноўскі «[[Мужыцкая праўда|Мужыцкую праўду]]», называў беларусаў паўстанец Юры (Ежы) Кучэўскі-Порай<ref>Калиновский К. Из печатного и рукописного наследия. — Минск, 1988. С. 172.</ref><ref name="Caropka-1995-70"/>. У 1989 годзе ў [[Вільня|віленскім]] [[Касьцёл Сьвятога Францішка Азіскага і кляштар бэрнардынаў (Вільня)|касьцёле Сьвятога Францішка Азіскага]] знайшлі рукапісны дакумэнт пад назвай «№ 6 Мужыцкая праўда». Тэкст газэты падрыхтавалі ў кастрычніку 1862 году, аднак зь нейкіх прычынаў не надрукавалі. Гэты варыянт лічыцца ўнікальным і вылучаецца з усяе сэрыі, бо тлумачыць сялянам, як раней называлася іхная краіна і якую назву мае тутэйшы народ<ref>[[Васіль Герасімчык|Герасімчык В.]] [https://web.archive.org/web/20180620212041/https://www.nv-online.info/2018/03/13/zyamlya-nasha-z-vyakou-vechnyh-nazyvaetstsa-litouskaya-a-my-to-nazyvaemsya-litoutsy-nenadrukavany-numar-muzhytskaj-praudy.html Ненадрукаваны нумар «Мужыцкай праўды»] // Народная Воля. 19 чэрвеня 2018 г.</ref><ref>Герасімчык В. Канстанцін Каліноўскі: асоба і легенда. — {{Горадня (Гродна)}}, 2018.</ref>: {{Цытата|Вы, дзецюкі, пэўне ня ведаеце, хто вы такія, як называецца гэта зямля, на якой нашы бацькі жылі <...> Зямля наша зь вякоў вечных называецца літоўская, а мы то называемся літоўцы.}} Разам з тым, у «[[Лісты з-пад шыбеніцы|Лістах з-пад шыбеніцы]]» Кастусь Каліноўскі ўжо гаворыць пра «''літоўцаў і беларусаў''» (аднак не ўпамінае «жмудзінаў» — як тады звычайна называлі летувісаў): «''Калі ронд польскі ўсім братнім народам дае самарондства, маскаль мала таго, што гэтак ня робіць, но яшчэ там, гдзе жылі палякі, літоўцы і беларусы, заводзіць маскоўскія школы, а ў гэтых школах учаць па-маскоўску, гдзе ніколі не пачуеш і слова па-польску, па-літоўску да і па-беларуску, як народ таго хоча''»<ref>''Кастусь Каліноўскі.'' [https://knihi.com/Kastus_Kalinouski/Pismy_z-pad_sybienicy.html Пісьмы з-пад шыбеніцы. Ліст першы.]</ref>. Пагатоў жамойцкі біскуп [[Матэвус Валанчус]] яшчэ перад паўстаньнем [[Летувізацыя|дамогся дазволу ад расейскіх уладаў адчыняць пры касьцёлах парафіяльныя школы з выкладаньнем па-жамойцку (па-летувіску)]]<ref name="Arlou-2012-348">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 348.</ref>, а па здушэньні паўстаньня расейскія ўлады, увогуле, зрабілі летувіскую мовай навучаньня ў [[Мар’ямпаль]]скай дзяржаўнай вышэйшай вучэльні, якая стала цэнтрам падрыхтоўкі летувіскай эліты. Тым часам выкладаньне беларускай мовы ў школах усіх узроўняў было пад забаронай<ref name="Arlou-2012-348"/>. Яшчэ выдадзены ў 1832 годзе расейскім літаратарам і перакладнікам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Гур'янаў|Іванам Гур'янавым|ru|Гурьянов, Иван Гаврилович}} навучальны дапаможнік падаваў наступныя зьвесткі пра насельніцтва [[Смаленская губэрня|Смаленскай губэрні]]: «''апроч расіянаў, частка літоўцаў''»<ref>Гурьянов И. Г. [https://arch.rgdb.ru/xmlui/handle/123456789/43125#page/1/mode/2up Дитя-россиянин, или Новая географическая игра для детей, служащая им увеселением и наставлением к познанию Государства Российского]. — М., 1832. [https://arch.rgdb.ru/xmlui/bitstream/handle/123456789/43125/00003.jpg?sequence=3&isAllowed=y С. 1].</ref>. У 1851 годзе расейска-нямецкі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн||be|Пётр Іванавіч Кёпен}} зьвяртаў увагу на тое, што расейцы і ўкраінцы называюць беларусаў «ліцьвінамі» або «літвой»{{Заўвага|{{мова-de|«Ich glaube hier bemerken zu müssen, dass die Grossrussen sowohl, wie auch die Kleinrussen, die Wörter Литва und Литвинъ (Litauer) gebrauchen um damit die Weissrussen zu bezeichnen»|скарочана}}}}<ref> Mélanges russes tirés du Bulletin historico-philologique de l’Académie impériale des sciences de St.-Pétersbourg. T. II, 1855. [https://books.google.by/books?id=bacKAAAAYAAJ&pg=PA227&dq=zamaitisch&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj90qyKweP1AhUM9aQKHW5-B-kQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=litauer%20weissrussen%20kleinrussen&f=false P. 2].</ref>. Францускі географ і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}} ў 5-м томе сваёй працы «Зямля і людзі» (1881 год, перавыдаваўся па-расейску ў 1883 і 1898 гадох{{Заўвага|Падобныя зьвесткі ў 1882<ref>The Encyclopædia Britannica. Vol. XIV. — Philadelphia, 1882. [https://books.google.by/books?id=xT5IPDMtSJYC&pg=PA708&dq=%22the+name+of+Jmud+being%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjA-qDRi9_0AhVog_0HHQX-Cp8Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%22the%20name%20of%20Jmud%20being%22&f=false P. 708].</ref>, 1891, 1907 і 1911 гадох падавала {{Артыкул у іншым разьдзеле|Энцыкляпэдыя Брытаніка||en|Encyclopædia Britannica}}: «''У Расеі ўсё беларускае насельніцтва былога Вялікага Княства Літоўскага звычайна называюць літоўцамі, тады як літоўцаў ва ўласным сэнсе — жамойтамі''» ({{мова-en|In Russia, all the White Russian population of the former Polish Lithuania are usually considered Lithuanians, the name of Zhmud being restricted to Lithuanians proper|скарочана}})<ref>The Encyclopædia Britannica. Vol. XVI. — New York, 1911. [https://books.google.by/books?id=N2gNAQAAMAAJ&pg=PA790&dq=%22zhmud%22+britannica&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwinpbfD_d70AhUMh_0HHc82AwwQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22zhmud%22%20britannica&f=false P. 790].</ref>}}) засьведчыў, што ў той час у Польшчы і Расеі ліцьвінамі традыцыйна працягвалі называць беларусаў, тады як летувісаў — жамойтамі{{Заўвага|{{мова-en|Even still the custom prevails in Poland and Russia of calling Lithuanians the White Russians of the old political Lithuania, distinguishing the Lithuanians proper by the term «Jmudes»<ref>Reclus E. The universal geography: earth and its inhabitants. Vol. 5. — London, 1881. [https://books.google.by/books?id=KaAzAQAAMAAJ&pg=PA256&dq=%22Even+still+the+custom+prevails%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwixpcLZrrz6AhVfh_0HHRNVC94Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22Even%20still%20the%20custom%20prevails%22&f=false P. 256].</ref>|скарочана}}}}: {{Цытата|...нават цяпер яшчэ ў Польшчы, як і ў Расеі, «ліцьвінамі» звычайна называюць беларускіх славянаў былой палітычнай Літвы, тады як літоўцам ва ўласным сэнсе{{Заўвага|Тут — у сэнсе «летувісы»: сам аўтар ужо лічыць слушным у этнаграфічным пляне атаясамліваць ліцьвінаў зь летувісамі}}{{Заўвага|Хоць яшчэ ў 1863 годзе гісторык і этнограф, віцэ-прэзыдэнт Парыскага этнаграфічнага таварыства [[Францішак Генрык Духінскі]] пісаў, што «''больш за сто гадоў таму князь {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жан Д'Атрош Шап||en|Jean-Baptiste Chappe d'Auteroche}} <…> дасканала вызначыў адрозьненьне паміж беларусамі і [[Расейцы|маскалямі]], калі сказаў: „ліцьвін дурны, але маральны; маскаль ня ведае маралі, але хітры“''» ({{мова-pl|«Przed więcej jak stu laty, określił doskonale ksiądz Chappe d’Auteroche <…> różnice między Białorusinami a Moskalami, kiedy rzekł: „Litwin głupi, ale moralny; Moskal nie zna moralności, ale jest chytry“»|скарочана}})<ref>Duchiński F. H. Dopołnienia do trzech części Zasad Dziejów Słowian i Moskali. — Paryz, 1863. [https://books.google.by/books?id=WW9cAAAAcAAJ&pg=PA14&dq=rzek%C5%82+Litwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiAh7jO7d7zAhWLGuwKHTYeDTU4ChDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=Litwin&f=false S. 14].</ref>. Тым часам латыска-летувіскі этнограф Эдуард Вольтэр, які карыстаўся падтрымкай Расейскага геаграфічнага таварыства, ужо ў 1887 годзе аспрэчваў называньне жамойтаў «''літоўцамі ва ўласным сэнсе''» і выдзяляў іх у асобную «літоўскую краіну»: «''Такі погляд на Жамойць у сэнсе ўласнай, сапраўднай Літвы, аднак жа, не пацьвярджаецца ані зьвесткамі этнаграфічнымі, ані дасьледаваньнямі лінгвістычнымі''» ({{мова-ru|«Такой взгляд на Жмудь, в смысле собственной, истинной Литвы однако же не подтверждается ни данными этнографическими, ни исследованиями лингвистическими»|скарочана}})<ref>Памятная книжка Ковенской губернии на 1888 год. — Ковна, 1887. [https://books.google.by/books?id=Ol5AAQAAMAAJ&pg=PA231&dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjJ8eDcjNz0AhX0QvEDHZlqDAsQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 231].</ref>}} даюць назву «жамойтаў» альбо «жмудзінаў». {{арыгінал|ru|…даже теперь еще в Польше, как и в России, «литвинами» обыкновенно называют белорусских славян бывшей политической Литвы, тогда как литовцам в собственном смысле дают название «жмудов» или «жмудинов».}}|Реклю Э. Земля и люди. Т. 5, вып. 2. — СПб., 1883. С. 124.}} Падобныя зьвесткі адзначыў у 1894 годзе заснавальнік сучаснай францускай школы геаграфіі і геапалітыкі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Поль Відаль дэ ля Бляш||en|Paul Vidal de La Blache}}: «''…і сёння расейцы і палякі называюць беларусаў гэтай краіны [Белай Русі] літоўцамі, а літоўцаў жамойтамі''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Après l'union, le nom de Lithuanie ne fut donné qu'à la partie peuplée de Lithuaniens et à la Russie Blanche; aujourd'hui encore, les Russes et les Polonais qualifient de Lithuaniens les Blancs-Russiens de ce pays, et de Jmoudes les Lithuaniens»|скарочана}}}}<ref>Paul Vidal de La Blache. Cours de géographie à l’usage de l’enseignement secondaire. — Paris, 1894. [https://books.google.by/books?id=09GzvLRnegEC&pg=PA469&dq=jmoudes&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj15czI7cn5AhUthP0HHeWVATIQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=jmoudes&f=false P. 469].</ref>. Яшчэ ў 1842 годзе адзначалася, што ўкраінцы называюць беларусаў ліцьвінам<ref>Святной Ф. Что значит в Несторовой летописи выражение «поидоша из немец», или Несколько слов о Варяжской Руси. — Reval, 1842. [https://books.google.by/books?id=h8QKAAAAIAAJ&pg=PA12&dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipt8vW4LX6AhWBOuwKHefdBowQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 12].</ref>, у 1861 годзе пра гэта заўважаў украінскі фальклярыст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Анатоль Сьвідніцкі||uk|Свидницький Анатолій Патрикійович}}<ref>Свидницкий А. Великдень у подолян // Основа. № 10. — СПб., 1861. [https://books.google.by/books?id=kBNJAAAAcAAJ&pg=RA4-PA44&dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipt8vW4LX6AhWBOuwKHefdBowQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 44].</ref>. У 1865 годзе народжаны на Чарнігаўшчыне генэрал і вайсковы гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Дамантовіч||uk|Домонтович Михайло Олексійович}} сьведчыў, што ўкраінцы «''гэтым імём [ліцьвіны]… называюць увогуле ўсіх беларусаў''»<ref>Домонтовыч М. Материалы географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Черниговская губерния. — СПб., 1865. [https://books.google.by/books?id=ULhiAAAAcAAJ&pg=PA533&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiRpcXCk7X6AhXJvKQKHWvOCp8Q6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 532].</ref>. У 1873 годзе ўкраінскі лексыкограф і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Леўчанка||uk|Левченко Михайло Михайлович}} падаў у сваім слоўніку «''народныя ўкраінскія назвы''»: для Беларусі — «''Литва''», для беларуса — «''[[Ліцьвякі|литвак]], литвин, білорусець''»<ref>Левченко М. Опыт русско-украинского словаря. — Киев, 1874. [https://books.google.by/books?id=9ddEAAAAYAAJ&pg=PA187&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwinjbaJyqv6AhUIjaQKHfPdA8k4FBDoAXoECAIQAg#v=onepage&q=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%20&f=false С. 187].</ref>. У 1876 годзе ўкраінскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Нячуй-Лявіцкі||uk|Нечуй-Левицький Іван Семенович}} сьведчыў, што «''цяпер у нас на Ўкраіне ліцьвінамі завуць беларусаў і чарнарусаў, што жывуць на далёкім Пелесьсі, у Менскай, Магілёўскай, Віцебскай і Віленскай губэрні''»<ref>Левицький І. Татари і Литва на Україні. — Киев, 1876. С. 24.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 78.</ref>. У часопісе «Этнаграфічны агляд» (1889 год) адзначалася, што «''ліцьвінамі ўкраінцы называюць беларусаў''»<ref>Этнографическое обозрение. Кн. 1. — Москва, 1889. [https://books.google.by/books?id=TJQFAAAAYAAJ&pg=RA1-PA182&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B+%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiUx5jtnLX6AhXzh_0HHdEsA6QQ6AF6BAgCEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 224]</ref>, а ў 1904 годзе [[Магілёўскія япархіяльныя ведамасьці]] паведамлялі, што ў [[Кіеў]] «''штогод накіроўваюцца цэлыя натоўпы вернікаў зь Беларусі, якіх там называюць ліцьвінамі''»<ref>Могилевские епархиальные ведомости. № 33, 1904. [https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_60000162620?page=9&rotate=0&theme=white С. 527]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>. Славяназнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Восіп Пэрвольф||uk|Первольф Осип Осипович}} сьведчыў у 1893 годзе, што ўкраінцы дагэтуль называюць беларусаў ліцьвінамі{{Заўвага|{{мова-ru|«...до сих пор Малорусы называют Белорусов Литвинами»|скарочана}}}}<ref>Славяне, их взаимные отношения и связи. Т. 3, ч. 2. — Варшава, 1893. [https://books.google.by/books?id=qYhBAAAAYAAJ&pg=PA167&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi-1a2l0MDzAhV6RvEDHfgAA2g4MhDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&f=false С. 167].</ref>, а ў 1909 годзе ўкраінскі мовазнаўца і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Міхальчук||uk|Михальчук Костянтин Петрович}} зазначаў, што ўкраінцы дагэтуль называюць Беларусь Літвой, а беларусаў — ліцьвінамі або літвакамі<ref>Михальчук К. П. Открытое письмо к А. Н. Пыпину, по поводу его статей в «Вестн. Евр.» о споре между южанами и северянам. — Киев, 1909. [https://books.google.by/books?id=1GsUAAAAIAAJ&pg=PA43&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj88Onaxav6AhUhgf0HHV5wCccQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&f=false С. 43].</ref>. Апроч таго, тагачасныя дасьледнікі зафіксавалі некалькі традыцыйных украінскіх выразаў пра беларусаў: «''хіба лихо озме литвина, щоб він не [[Дзеканьне|дзекнув]]''»<ref>Даль В. И. Толковый словарь живого русского языка. Ч. 1. — М., 1863. [https://books.google.by/books?id=lt1EAAAAcAAJ&pg=PR47&dq=%22%D1%85%D0%B8%D0%B1%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%BE+%D0%BE%D0%B7%D0%BC%D0%B5+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjF3pnyzqv6AhXrxQIHHVfPDEQ4ChDoAXoECAoQAg#v=onepage&q&f=false С. XLVII].</ref> або «''лихо (чорт) литвинка (литвина) нападе, як не дзєкне (коли не цвенькне)''», а таксама «''кортить литвинка (ляцвіну), як не дзєкне (щоб не дзєкнуть)''»<ref>Номис М. Українські приказки, прислів’я і таке інше. — СПб., 1864. [https://books.google.by/books?id=qsZIAAAAcAAJ&pg=PA97&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0,+%D1%89%D0%BE%D0%B1+%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%BD%D0%B5&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjgnbGJzqv6AhXPSvEDHQocAAQQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false С. 97].</ref>. Тым часам яшчэ ў 1889 годзе адзначалася, што «''і за [[Заходні Буг|Бугам]], напрыклад у [[Седлецкая губэрня|Седлецкай губэрні]]'' [цяпер [[Польшча]]]'', беларуса іначай не назавуць, як ліцьвінам''»{{Заўвага|{{мова-ru|«и за Бугом, напр. в Седлецкой губ., белорусса иначе не назовут, как литвином»<ref>Янчук Н. По Минской губернии (заметки из поездки в 1886 году). — Москва, 1889. [https://books.google.by/books?id=G34hEAAAQBAJ&pg=PA26&dq=Po+litewsku+%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiNyOa8isPzAhVPRPEDHQkbDGYQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Po%20litewsku%20%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&f=false С. 26.]</ref>|скарочана}}}}. Пра тое, што палякі-[[Мазуры|мазуры]] называюць беларусаў ліцьвінамі, сьведчылі ў 1907 годзе<ref name="Czarkowski-1907"/>. Увогуле, традыцыйнае называньне ва ўсходняй частцы Польшчы ліцьвінамі ({{мова-pl|«Lićwini»|скарочана}}) мясцовых беларусаў адзначаецца і да нашага часу<ref>Kowalski M. [https://www.researchgate.net/profile/Mariusz-Kowalski-2/publication/297053787_The_Belarusian_minority_in_the_region_of_Bialystok/links/5eb977bb92851cd50da9d32c/The-Belarusian-minority-in-the-region-of-Bialystok.pdf The Belarusian minority in the region of Białystok] // Geopolitical Studies. Vol. 14, 2006. P. 478.</ref><ref>Проблемы национального сознания польского населения на Беларуси: материалы III международной научной конференции, Гродно, 22—24 октября 2004 года. — Гродно, 2004. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=PyFpAAAAMAAJ&dq=nazywana+jest+przez+s%C4%85siad%C3%B3w+Li%C4%87winami&focus=searchwithinvolume&q=Li%C4%87winami С. 194].</ref>{{Заўвага|Таксама ў ваколіцах [[Беласток]]у яшчэ ў канцы XX ст. казалі пра беларуса: «''Як сыр не закуска, так ліцьвін — не чалавек!''» або «''Ліцьвін — то чортаў сын!''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232-233">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 232—233.</ref>)}}. Таксама ліцьвінамі традыцыйна называлі беларусаў [[Латгалія|Латгаліі]] ([[Латвія]])<ref name="Галиопа-2009-45">Галиопа В. А. Этнолокальноконфессиональные группы старожильческого населения современного латгальского приграничья: (Материалы к этноконфессиональной карте российско-латвийского пограничья) // Этноконфессиональная карта Ленинградской области и сопредельных территорий — 2. Третьи Шёгреновские чтения. Сб. статей. — СПб., 2009. С. 45.</ref>. Яшчэ ў 1899 годзе гісторык і краязнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімер Міхневіч|Ўладзімер Міхневіч|ru|Михневич, Владимир Осипович}} засьведчыў, што расейцы ў той час таксама ўсё яшчэ называлі беларусаў ліцьвінамі{{Заўвага|{{мова-ru|«Малоросса он [великоросс, россиянин] называет „хохлом“, белорусса — „литвином“ или „поляком“»|скарочана}}}}<ref>Михневич В. О. Кто и когда выдумал Россию? // Исторический Вестник. Том. 75, 1899. С. 507.</ref>. «Тлумачальны слоўнік жывой вялікарускай мовы» расейскага навукоўца і пісьменьніка [[Уладзімер Даль|Ўладзімера Даля]] падае наступныя расейскія выразы пра беларусаў: «''как не закаивайся литвин, а дзекнет''», «''только мертвый литвин не дзекнет''», «''разве лихо возьмет литвина. чтоб он не дзекнул''»<ref>Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. Т. 1. — М., 1863. [https://books.google.by/books?id=YvLDehURme8C&pg=PA386&dq=%D0%B4%D0%B7%D1%91%D0%BA%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjY54vx3av6AhXBGewKHbDrAH8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD&f=false С. 386].</ref>, «''литвин нацокает, что и не разберешь его; поколе жив смолянин не нацокается''»<ref>Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. Т. 2. — М., 1865. [https://books.google.by/books?id=sd1EAAAAcAAJ&pg=PA1080&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%8A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjr3fjA8v77AhUrxgIHHdYNAXA4ChDoAXoECAUQAg#v=onepage&q&f=false С. 1080].</ref>, а таксама прыводзіць назву «''литвины мякинники''» як «''найменьне беларусаў і [[Пскоўская губэрня|псковічаў]]''»<ref>Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. Т. 2. — СПб.; М., 1881. [https://books.google.by/books?id=a-8GAAAAQAAJ&pg=PA381&dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjJ5ri867X6AhWowAIHHUnVCOA4FBDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 381].</ref>. Увогуле, у пагранічных зь Беларусьсю раёнах Расеі назва ліцьвіны існавала да сярэдзіны XX стагодзьдзя<ref>{{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|3к}} С. 287.</ref>. Жыхары [[Курск]]ай і [[Арол (горад)|Арлоўскай абласьцей]] [[Расея|Расеі]] называлі беларусаў «ліцьвінамі» ажно да [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]]<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-325">Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 325.</ref>. Яшчэ ў 1864 годзе нямецкі этнограф і палкоўнік арміі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] [[Радэрык фон Эркерт]], які не прызнаваў беларусаў асобнай народнасьцю і па здушэньні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] на заказ расейскіх уладаў дасьледаваў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыя беларусаў]], пакінуў наступнае сьцьверджаньне<ref>[[Сяргей Токць|Токць С.]] Беларуская вёска на мяжы эпох. Змены этнічнай самасвядомасці сялянства ва ўмовах распаду традыцыйнага аграрнага грамадства (па матэрыялах Гарадзеншчыны 19 — першай трэці 20 ст.). — {{Горадня (Гродна)}}: ГрДУ, 2003. С. 27.</ref>: {{Цытата|Мову сваю прасталюдзін называе простай, а самаго сябе [[Русіны (гістарычны этнонім)|Рускім]], часта нават Літоўцам (паводле палітычных паданьняў), ці проста селянінам <…> Польская шляхта, а асабліва каталіцкае духавенства, часта выкарыстоўвае тэрмін „Літоўцы“ датычна тых каталікоў, у якіх роднай мовай засталася руская. {{арыгінал|ru|Язык свой простолюдин называет простым, а самого себя Русским, часто даже Литовцем (по политически преданиям), или просто крестъянином <…> Польское дворянство, а в особенности католическое духовенство часто употребляет выражение «Литовцы» о тех католиках, у которых родным языком остался русский. }}|Эркерт Р. Взгляд на историю и этнографию западных губерний России. — СПб., 1864. С. 8.}} Паводле беларускай народнай песьні, добра вядомай з парыскай лекцыі пра [[Белая Русь|Беларусь]] [[Аляксандар Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]]<ref>Rypiński A. Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji i o jego śpiewie, tańcach, etc. — Paryż, 1840. [https://books.google.by/books?id=xy9PAAAAcAAJ&pg=PA42&dq=%22dwa+litwiny%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiNkMLn1fH5AhWpxQIHHYIJAp8Q6AF6BAgGEAI#v=onepage&q&f=false S. 42].</ref> (1840 год), апісаньня [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павету]] [[Яўстах Тышкевіч|Яўстаха Тышкевіча]]<ref>Tyszkiewicz E. Opisanie powiatu borysowskiego pod względem statystycznym, geognostycznym, historycznym, gospodarczym, przemysłowo-handlowym i lekarskim, z dodaniem wiadomości: o obyczajach, spiewach, przysłowiach i ubiorach ludu, gusłach, zabobonach itd. — Wilno, 1847. S. 384.</ref> (1847 год), [[Слоўнік Насовіча|слоўніка Насовіча]] і зборніка беларускіх песень [[Пётар Бяссонаў|Пятра Бяссонава]] — «''Кузьма і Дзям’ян два ліцьвіны{{Заўвага|То бок — беларусы<ref>Прыказкі і прымаўкі ў дзвюх кнігах. Кн. 1. — {{Менск (Мн.)}}, 1976. С. 534.</ref>}}, прынесьлі гаршочак [[Бацьвіньне|бацьвіньня]]''»{{Заўвага|Захавалася сьведчаньне, што гэтую песьню або яе варыяцыю (хоць, з усяго відаць, у запісаным на памяць тэксьце аўтар успамінаў недакладна аднавіў усе радкі арыгінальнай песьні) у першай палове XIX ст. сьпявалі, сярод іншага, у асяродзьдзі заможнай шляхты [[Менскі павет|Меншчыны]]: «''Барыс стары, два літвіны, / прынясьлі гаршчок бацьвіны. / А Максім стары за акном / дзержыць міску з талакном. / Юзэф на тое паглядае / і на літвіноў наракае: / Ай, вы дурныя літвіны! / Хрыстос не любіць бацьвіны''»<ref>Skibiński K. Pamietnik aktora (1786—1858). — Warszawa, 1912. [https://books.google.by/books?id=PVc9AAAAYAAJ&pg=PA309&dq=%22dwa+Litwiny%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjrr-iq2vH5AhVuhv0HHXouAHUQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%22dwa%20Litwiny%22&f=false S. 309].</ref>}}, а паводле варыяцыі гэтай жа песьні на [[Пінскі павет|Піншчыне]] — «''два літвіны із [[Дзівін|Дывін]] прынесьлі гаршчык батвін''»<ref>Zienkiewicz R. Piosenki gminne ludu pińskiego. — Kowno, 1851. [https://books.google.by/books?id=4NZbAAAAcAAJ&pg=PA8&dq=%22dwa+Litwiny%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjrr-iq2vH5AhVuhv0HHXouAHUQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=litwiny&f=false S. 8].</ref>. Таксама ў аповесьці 1840 году беларускамоўны селянін называе сябе ліцьвінам («''ja Lićwin''»), адзначаючы, што ён прыехаў зь [[Нясьвіж]]у «''ад нашага князя Радзівіла''»<ref name="Tygodnik Literacki-51-1840"/>. [[Файл:Litwins-bielarusians.jpg|значак|Першая старонка працы [[Марыя Косіч|М. Косіч]] пра [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў-беларусаў]], 1901 г.]] У 1901 годзе беларуская фальклярыстка і этнаграфістка [[Марыя Косіч]] выдала працу «Ліцьвіны-беларусы Чарнігаўскай губэрні, іх побыт і песьні», прысьвечаную вуснай народнай паэзіі і духоўнай культуры [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў (беларусаў)]] [[Старадубскі павет|гістарычнай Старадубшчыны]], улучанай расейскімі ўладамі ў склад [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай губэрні]]. Яшчэ [[Сураж (Расея)|сураскі]] шляхціч Рыгор Есімонтаўскі ў сваёй кнізе «Апісаньне Сураскага павету Чарнігаўскай губэрні» (1846 год) адзначаў, што «''усё насельніцтва Сураскага павету… носіць народную назву ліцьвінаў''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…все народонаселение Суражского уезда, носящее народное название Литвинов»|скарочана}}}}<ref>Есимонтовский Г. Н. Описание Суражского уезда, Черниговской губернии, составленное Есимонтовским. — СПб., 1846. С. 55.</ref>. Тым часам, паводле сьведчаньня супрацоўніка Этнаграфічнага аддзелу Расейскага імпэратарскага музэю Данілы Сьвяцкага (1909 год), жыхары [[Трубчэўск]]ага павету называлі сябе «літвой»<ref>Святский Д. О. [http://diderix.petergen.com/lub-kost.htm Крестьянские костюмы в области соприкосновения Орловской, Курской и Черниговской губерний (Севский уезд Орловской губернии)] // Живая Старина. Кн. 73—74. — СПб., 1910. [https://books.google.by/books?id=qXQA7w3AuPwC&pg=PA14&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj08JGworf6AhUNsaQKHcaoAco4KBDoAXoECAYQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E&f=false С. 14].</ref>. А мовазнаўца [[Антон Палявы]] засьведчыў наступную інфармацыю пра жыхароў [[Навазыбкаў]]скага павету<ref>[[Янка Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі. — New Jersey, 1978. С. 36.</ref><ref>Гісторыя філасофскай і грамадска-​палітычнай думкі Беларусі. Т. 1. — {{Менск (Мінск)}}: «Беларуская навука», 2008. С. 84.</ref>: {{Цытата|«Калі б вы папыталіся ў селака Навазыбкаўскага павету, прыкладам, гэтак: „Хто вы такія? да якое нацыі належыце?“ — то пачулі б такі адказ: „Хто мы?! Мы руськія“ ''[г.зн. праваслаўныя — заўвага [[Ян Станкевіч|Янкі Станкевіча]]]''. Калі вы далей папытаецеся: „Якія „руськія“? — Велікарусы, ці што?“ дык узноў пачуеце адказ: „Ды не, якія мы там Велікарусы? Не, мы не Маскалі“. „Ды хто ж вы тады, Украінцы?“ „Не, і не Ўкраінцы!“ „Ды хто ж, наапошку: не Маскалі, не Ўкраінцы, а хто ж?“ І вось… скажуць вам: „Мы Літва, Ліцьвіны“»}} Антон Палявы паведамляў у сваіх чытаньнях для маскоўскай дыялекталягічнай камісіі ў 1925 годзе (пра [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў]] Навазыбкаўскага павету): «''Гэтыя песьні яшчэ больш пераконваюць у тым, што мова навазыбкаўскіх ліцьвінаў ёсьць [[беларуская мова|мовай беларускай]], а гэткім спосабам, і самі ліцьвіны — таксама ёсьць [[беларус]]амі''»<ref>Полевой А. О языке населения Новозыбковского уезда Гомельской губернии. — Менск, 1926. С. 38.</ref><ref>[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Язык і языкаведа. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2007. С. 854.</ref>. [[Файл:Miensk Litoŭski. Менск Літоўскі (A. Jelski, 1900).jpg|значак|''[[Менск|Менск Літоўскі]]''. З вокладкі кнігі [[Аляксандар Ельскі|Аляксандра Ельскага]], 1900 г.]] Народжаны ў [[Смаленск]]у географ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сяргей Меч||ru|Меч, Сергей Павлович}} адзначаў (у тым ліку на падставе ўласнай вандроўкі ў 1894 годзе), што ў басэйне [[Нёман]]у беларусы называюць сябе ліцьвінамі, тым часам [[Летувісы|летувісаў]] «''больш за ўсё ў Ковенскай і Віленскай губэрнях, дзе яны вядомыя пад імём жмудзінаў''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…белорусы (которые зовут себя… литвинами) <…> всего больше литовцев в Ковенской и Виленской губерниях, где они известны под именем жмудин»|скарочана}}}}<ref>Меч С. Россия. Географический сборник для чтения в семье и школе. Изд. 11. — Москва, 1910. [https://books.google.by/books?id=k4I6AQAAMAAJ&pg=PA97&dq=%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfg6jN3bf6AhXI4KQKHZadBoA4ChDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 97].</ref>. Паводле апублікаванай у 1902 годзе працы этнографа [[Павал Шэйн|Паўла Шэйна]], беларускамоўныя сяляне [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] «''…не называюць сябе ні рускімі, ні беларусамі. Некаторыя лічаць сябе ліцьвінамі''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Крестьяне нашей губернии не называют себя ни русскими, ни белоруссами. Некоторые считают себя литвинами. Но если сказать „Лицвин, Божы сын“, то вы получите в ответ: „Ты сам лицвин!“, а если кто скажет: „Лицвин — чортоў сын“, то он получит в ответ: „Хоць чортоў, а не твой“»|скарочана}}}}<ref name="Sejn-1902-21"/>. Шырокае бытаваньне саманазвы «ліцьвіны» ў [[Лідзкі павет (Віленская губэрня)|Лідзкім павеце]] [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] і [[Слонімскі павет (Гарадзенская губэрня)|Слонімскім павеце]] Гарадзенскай губэрні засьведчыў фальклярыст і этнограф [[Міхал Федароўскі]], які зьбіраў этнаграфічную беларушчыну ў 1877—1904 гадох: «''у Слонімскім павеце называе люд [беларускі]: сябе — ліцьвінамі, жмудзінаў — гіргатунамі''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Przezwiska plemienne: 1. Litwin. — L. [powiat Lidzki]. Lidzianin; 2. Litwin (Lytwyn). — P. [powiat Prużański]. Litwinami zowią Prużańczycy swych sąsiadów zapuszczańskich t.j. z Wołkowyskiego; 3. Litwin. — Sł. [powiat Słonimski]. W Słonimskiem nazywa lud: siebie — Litwinami, Żmudzinów — Girgatunami, sąsiadów od Pińska i Prużany — Poleszukami; od Stołpca i Mińska — Rusinami i ziemię tych ostatnich — Rusią, a swoją zaś — Litwą; 4. Litwinnik. — P. [powiat Prużański]. Białorusin od Świsłoczy i Wołkowyska. Przezwisko nadawane przez Poleszuków swym sąsiadom z nad Niemna»|скарочана}}}}<ref>Federowski M. Lud białoruski na Rusi Litewskiej. T. 4. — Warszawa, 1935. S. 453.</ref>. Пра тое, што «''тутэйшыя''» да нядаўняга часу называлі сябе ліцьвінамі і што былі спробы ўтрымаць пры сабе гэтую назву з адрознасьцю ад «''ковенскіх летувісаў''» сьведчыла ў 1933 годзе выданьне [[Наваградзкае ваяводзтва (1921—1939)|Наваградзкага ваяводзтва]] міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]{{Заўвага|{{мова-pl|Sytuacja «tutejszych», którzy jeszcze do niedawna nazywali siebie «Litwinami» jest obecnie dość kłopotliwa. Próby utrzymania przy sobie tej nazwy i odróżnianie się od «Letuwisów» kowieńskich, nie powiodły się<ref>Kurier Nowogrodzki. Nr. 284, 17.10.1933. S. 2.</ref>|скарочана}}}}. Тым часам этнограф і фальклярыст [[Аляксандар Сержпутоўскі]] засьведчыў бытаваньне саманазвы «ліцьвіны» ў [[Слуцкі павет (Менская губэрня)|Слуцкім]] і [[Мазырскі павет (Менская губэрня)|Мазырскім]] паветах [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]{{Заўвага|{{мова-ru|«Мало известные нам племена, жившие по берегам Припяти и ее левых притоков составили в исторические времена большой народ, который теперь принято называть белорусами. Сами себе они дают другие названия: живующих в малолесных полевых местах называют палевиками или лицьвинами, а занимающих полесскую часть Беларуси — палешуками»|скарочана}}}}<ref name="Sierzputouski-1910"/>. Апроч таго, ліцьвінамі вызначала сябе беларускамоўнае насельніцтва на поўдні [[Рэчыцкі павет|гістарычнай Рэчыччыны]] ([[Харобічы]] і ваколіцы){{Заўвага|{{мова-uk|…селяне инших українських сіл називають хороборців і селян инших поблизьких тієї самої говірки, що Хоробричі, містин — «литвинами» <…> Із слів Мотрі Лаврененкової, одного з моїх об'єктів для досліду хороборської говірки, хороборці, як і житці више названих сіл, по однієї з Хоробричами говірки, — литвини. Хороборці литвинами називають житців Гомельської та Могилівської губерні.|скарочана}}}}<ref>Курило, О. Фонетичні та деяки морфологічні особливости говірки села Хоробричів, давніше Городнянського повіту, тепер Сновськоі округи на Чернігівщині. — К., 1924. С. 4—5.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 78.</ref>. У 1924 годзе адзін з пачынальнікаў [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|Беларускага нацыянальнага адраджэньня]] [[Вацлаў Ластоўскі]] зазначаў, што беларусы працягвалі называць сябе ліцьвінамі «''ў [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўшчыне]], ва ўсходняй [[Магілёўская губэрня|Магілёўшчыне]] і [[Смаленская губэрня|Смаленшчыне]]''»<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 72.</ref>. Увогуле, шырокае бытаваньне сярод беларусаў саманазвы «ліцьвіны» ў пачатку XX ст. прызнавалі асобныя дзеячы [[Летувіскае нацыянальнае абуджэньне|летувіскага нацыянальнага руху]]. Ксёндз {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ян Жылінскі||lt|Jonas Žilius-Jonila}} ў летувіскай газэце {{Артыкул у іншым разьдзеле|Viltis||be|Viltis}} (№ 29, 1909 год)<ref>Litwa. Nr. 8 (14), 1909. S. 117.</ref> сьведчыў: «''Ёсьць шмат беларусаў, якія проста называюць сябе ліцьвінамі і хочуць імі быць, гэтак жа, як ліцьвіны, што гавораць па-польску. Добра было б, калі б і яны мелі сваё выданьне ў беларускай мове''»<ref>[[LITWA: hłos monarchisty]]. № I (XXII), 2008. С. 2.</ref>. Тым часам летувіскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мечыслаў Давойна-Сільвястровіч||pl|Mieczysław Dowojna-Sylwestrowicz}} у польскамоўным выданьні «Litwa» (№ 11/12, 1911 год) зазначаў: «''беларусы, назва якіх належыць на больш новых, маюць права на назву ліцьвінаў [літоўцаў]… іх суседзі і яны самі сябе называюць ліцьвінамі, пісаны ў іх мове статут называецца літоўскім, храністы і старыя дакумэнты называюць іх мову літоўскай''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Białorusini, których nazwa należy do nowszych, mają prawo do nazwy litwinów, gdyż, skutkiem jednej przeszłości z litwinami, mają jedną historję, sąsiedzi ich i oni sami siebie nazywają litwinami, statut pisany w ich języku nazywałsię litewskim, kronikarze i stare dokumenta język ich nazywają litewskim»|скарочана}}}}<ref>N. Downar [Dowojna-Sylwestrowicz M.]. Białorusini — litwini — polacy // Litwa. Nr. 11/12, 1911. S. 174.</ref>. Ужываньне беларускай саманазвы «ліцьвіны» ў пачатку XX ст. засьведчыў клясык беларускай літаратуры [[Якуб Колас|Якуб Колас (Канстантын Міцкевіч)]] у сваёй аўтабіяграфічнай трылёгіі «[[На ростанях]]»{{Заўвага|Якуб Колас стаў правобразам маладога настаўніка Лабановіча}}<ref>Кузняцоў С. [https://nashaniva.com/?c=ar&i=126017 Лёс сям’і пана падлоўчага: Ядвіся з трылогіі «На ростанях»: што з ёй стала], [[Наша Ніва]], 12 красавіка 2014 г.</ref>: «''Пан падлоўчы быў родам дзесь з Гарадзеншчыны і паходзіў, як ён казаў сам, з старога дваранскага роду. Тутэйшае жыхарства лічыла яго палякам, сам жа пан падлоўчы з гэтым не згаджаўся. „Я — ліцьвін“, — зь нейкаю гордасьцю зазначаў пан падлоўчы і сваю належнасьць да ліцьвінаў даводзіў, паміж іншым, і тым, што яго прозьвішча — Баранкевіч — мела канчатак на „іч“, тады як чыста польскія прозьвішчы канчаюцца на „скі“: Жулаўскі, Дамброўскі, Галонскі. Даведаўшыся, што прозьвішча новага настаўніка Лабановіч, падлоўчы пры спатканьні зь ім прыметна выказаў адзнакі здавальненьня, як гэта бывае тады, калі нам на чужыне прыходзіцца спаткацца зь земляком. — То і пан — ліцьвін! — весела сказаў ён маладому настаўніку і пастукаў яго па плячы. <…> Гаварыў падлоўчы Баранкевіч найбольш добраю беларускаю моваю»<ref name="Kolas-1955"/><ref name="Jermalovic-2000-37"/>. Паводле ўспамінаў беларускага грамадзкага дзеяча, пэдагога і актывіста [[Беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]] ў [[ЗША]] [[Яўхім Кіпель|Яўхіма Кіпеля]] (1896—1969), назва ліцьвіны захоўвалася ў ваколіцах [[Бабруйск]]у ([[Рэчыцкі павет|гістарычная Рэчыччына]]): «''У Бабруйшчыне, і там, дзе я рос, тады яшчэ быў папулярны назоў „Літва“, а мы былі „ліцьвіны“. Было й німала тых, хто памятаў, што й край называўся „Літвой“. Было яшчэ таксама шмат сьветкаў паўстаньня 1863—1864 гадоў. Мой дзед па бацьку быў у паўстаньні, ды ў Машнічах, Слаўкавічах, Байлюкох і іншых суседніх вёсках і сёлах яшчэ былі жывымі сьветкі ды ўдзельнікі паўстаньня. „Мы — Літва“, — казаў мне заўсёды мой дзед. Ды й іншыя дзяды нам, дзецям, заўсёды казалі, што тут заўсёды была Літва. <…> Памяць пра Літву перахоўвалі ня толькі нашыя дзяды ды паны, як Быкоўскі, але й маладзейшыя людзі, і гэтыя ўспаміны перадавалі нам''»<ref name="Kipiel-1995"/>. Паводле ўспамінаў беларускага паэта [[Алесь Змагар|Аляксандра Яцэвіча (Алеся Змагара)]], удзельніка [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага збройнага чыну]] і кіраўніка эмігранцкай арганізацыі «Беларускі вызвольны рух», назва ліцьвіны таксама бытавала на [[Слуцкае княства|гістарычнай Случчыне]]: «''Што датычыцца майго дзеда па мацеры, то… ён быў таленавіты красамоўца — баечнік. Апавядаў ён вельмі цікавыя байкі, часта пераплятаючы з гістарычнымі слаўнымі падзеямі Вялікага Княства Літоўскага. „Ведайце, дзеткі, — казаў ён, — што мы ня рускія. Мы й не беларусы. Мы — ліцьвіны. Наша слаўнае калісь магутнае Вялікае Княства Літоўскае заваявалі маскалі, назвалі сябе рускімі, а нам далі назоў „беларусы“ дзеля падабенства з рускімі. Не забудзьце гэтага, як вырасьцеце. Любеце волю“''»<ref name="Jacevic-1999"/>. Тым часам народжаны на [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыне]] беларускі рэлігійны дзяяч [[Францішак Чарняўскі]] пісаў у сваім лісьце да іншага ўдзельніка беларускага хрысьціянскага руху [[Пётар Татарыновіч|Пятра Татарыновіча]], народжанага на Случчыне: «''Да мяне прыходзіла „[[Наша Ніва]]“. Калі я быў у гарадзкім вучылішчы, адзін зь сяброў мяне запытаў: „Кім мы ёсьць: адны нас залічаюць да палякаў, другія да рускіх?“. Мой адказ, што мы не адно, ані другое. Ведаем з гісторыі, што наш назоў ліцьвіны, але нашы адраджэнцы ідуць да адражэньня пад назовам Беларусь. Незадоўга пасьля таго і школьная ўлада ведала за каго я сябе ўважаю. А калі пайшоў да інспэктара, каб атрымаць пасьведчаньне, якое было патрэбным пры ўступленьні ў сэмінарыю, той радзіў мне беларускасьцяй не займацца, бо гэта цемната і мова брыдкая… Я адважыўся сказаць; „Праўда, народ наш цёмны, але не з сваёй віны, а што датычыць мовы, то мне здаеца, што яна ёсьць харашэйшай і ад рускай і ад польскай“''»<ref name="Traciak-2012-202"/>. == Літоўская мова == === Першы запіс === [[Файл:Kiejstut. Кейстут (1841).jpg|значак|Вялікі князь [[Кейстут]]]] У 1351 годзе князь [[Кейстут]] (брат вялікага князя літоўскага [[Альгерд]]а) рушыў у [[Вугоршчына|Вугоршчыну]] ў выправу з вайсковымі аддзеламі з [[Трокі|Трокаў]], [[Горадня|Горадні]], [[Дарагічын]]а і [[Берасьце|Берасьця]]. У час сустрэчы вугорскі кароль [[Людвік I Вялікі|Людвік (Лаёш) Вялікі]] і князь Кейстут учынілі мір, і на знак замірэньня Кейстут загадаў зарэзаць [[карова|быка]] і па забіцьці павярнуўся да свайго войска і пракрычаў «''па-літоўску''» (паводле вугорскай кронікі, ''lithwanice''): «''Рагаціна — розьні нашы. Госпад на ны!''» ([[Стараславянская мова|па-стараславянску]] «на ны» азначае «на нас»{{Заўвага|Як зазначае [[Аляксандар Брукнэр]], {{мова-pl|«Dla dzisiejszych Litwomanów bardzo bolesna przy tym uwaga, bo ów Kiejstut, naswybitniejszy Litwy pogańskiej przedstawiciel, nie po litewsku, lecz, o zgrozo, po białorusku rotę przysięgi wraz z swymi odprawia»|скарочана}}}}<ref>Brückner A. [http://slowianie.3bird.pl/download/materialy/slowianie-materialy-aleksander-bruckner-mitologia-slowianska-i-polska.pdf Mitologia słowiańska i polska]. — Warszawa, 1980.</ref>), у запісе кронікі — «''rogachina roznenachy gospanany''», што перамовілі яго ліцьвіны (''Lithwani''). З тым, што гэтая прамова ёсьць узорам славянскай мовы, пагаджаецца большасьць дасьледнікаў: [[Аляксандар Мяжынскі]], [[Аляксандар Брукнэр]], [[Стывэн Крыстафэр Роўэл]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Андраш Золтан||be|Андраш Золтан}} ды іншыя<ref>[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] Нацыянальнасць — Беларус. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2009. С. 86.</ref>. === Славянская літоўская мова === {{Асноўны артыкул|Старабеларуская мова|Беларуская мова}} [[Файл:Žygimont Kiejstutavič, Pahonia. Жыгімонт Кейстутавіч, Пагоня (1411, 1930).jpg|значак|Пячаць [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] з [[Пагоня]]й, 1411 г.]] За часамі Вялікага Княства Літоўскага [[Беларуская мова|беларускую мову]] азначалі літоўскай (мовай літоўскага народу) вялікі князь [[Ягайла]] ў агульназемскім прывілеі для Літвы 1387 году, першы віленскі біскуп (1388—1398) [[Андрэй Васіла]] ў сваім тэстамэнце ды іншыя ліцьвіны, а таксама замежнікі (напрыклад, чэскі тэоляг [[Геранім Праскі]], які ў канцы XIV ст. быў місіянэрам у Літве, пісаў, што ў гэтай дзяржаве «''мова народу ёсьць славянскай''», а паводле назвы дзяржавы яе называюць «''літоўскай''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-234"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-325"/>). Беларуская мова, якая ў Вялікім Княстве Літоўскім называлася літоўскай, была мовай літоўскага народу і афіцыйнай мовай гаспадарства, на ёй складаліся ўрадавыя лісты і судовыя выракі, вялося дыпляматычнае ліставаньне з замежнымі краямі{{Заўвага|Ужо 28 сьнежня 1264 году на беларускай мове склалі дамову паміж князем [[Гердзень|Гердзенем]] (стрыечным братам вялікага князя [[Міндоўг]]а) і [[Лівонскі ордэн|Інфлянцкім ордэнам]]<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 61.</ref>}}. [[Файл:Vitaŭt Vialiki, Kalumny. Вітаўт Вялікі, Калюмны (1555).jpg|значак|[[Вітаўт|Вітаўт Вялікі]] з гербам [[Калюмны|Калюмнамі]]]] Гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на вялікую колькасьць беларускіх тлумачальных тэрмінаў у граматах літоўскіх князёў і баяраў, складзеных у XIV—XV стагодзьдзях на [[Лацінская мова|лацінскай мове]]. Такое ўжываньне вынятна славянскіх тлумачальных тэрмінаў ня толькі ў дакумэнтах, пісаных у дзяржаўнай канцылярыі Вялікага Княства Літоўскага, але і аформленых па-за канцылярыяй звычайнымі ліцьвінамі, ёсьць беспасярэднім сьведчаньнем, што тыя карысталіся ўласнымі, а не чужымі моўнымі выразамі<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 39—46.</ref>. У многіх выпадках беларускія выразы падаваліся з азначэньнем «простанародны», «гутарковы» (''vulgariter'' або ''vulgo dicitur''), прытым такія дакумэнты нярэдка былі складзеныя на крайнім захадзе або ў сярэдзіне ўласна Літвы (Вільня, [[Дзявалтаў|Дзявілтаў]], [[Вількамір]] ды інш.) або пры вялікакняскім двары. У 1358 годзе дзеля вызначэньня дакладнай мяжы паміж Вялікім Княствам Літоўскім і [[Мазавецкае княства|Мазоўшам]] у [[Горадня|Горадні]] склікалі адмысловы сойм зь літоўскіх і мазоўскіх князёў і баяраў. У [[Лацінская мова|лацінскім]] акце разьмежаваньня, выдадзеным у Горадні 13 жніўня 1358 годзе князямі [[Кейстут]]ам, [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкеем]] і [[Войшвілт]]ам і баярамі Айкшам, Алізарам і Васком Кірдзеевічамі, ужылі трансьлітараваныя ў лаціну «''гутарковыя''» назвы памежных пунктаў «''Каменны брод''» (''in vulgari a Kamyoni brod'') і «''вусьце вялікай стругі''» (''uscze welikey strugi'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 62.</ref>. Вялікі князь Ягайла ў прывілеі літоўскаму баярству 1387 году ўпамінаў звычай гнаньня ворага «''з нашае Літоўскае зямлі''» (''terrae nostrae Lithuanicae''), які «па-народнаму» называўся «пагоня» (''quod '''pogonia''' vulgo dicitur'')<ref>Прывілей 1387 г. // {{Літаратура/ЭВКЛ|3к}} С. 426—427.</ref>. У першых прывілеях Літоўскаму Касьцёлу 1387 году Ягайла ў лацінскім тэксьце ўжываў «простанародныя» словы: «устаўнае лукно» (''stawne lukno''), «падводы» (''podvodis''), «серабшчызна» (''vulgariter srzebrzczysna''), «дзецкія» (''vulgariter dzeckiye'')<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} № 1, 6.</ref>. У граматах наданьняў ліцьвінаў на каталіцкія касьцёлы і кляштары Віленскага біскупства, пачынаючы ад сама 1387 году, усе ўжытыя ў лацінскім тэксьце «простанародныя» (''vulgariter'' або ''vulgo dicitur'') словы — беларускія. У лацінскай дароўнай грамаце [[Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў (Ашмяны)|касьцёлу]] ў [[Ашмяны|Ашмянах]] ваяводы віленскага [[Войцех Манівід|Альбэрта Манівіда]] ад 1407 году ўжываецца «народны» выраз «''поў-уставы''» (''vulgariter dictam pol ustavy'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 175.</ref>. У дароўнай грамаце вялікага князя Вітаўта віленскаму біскупу Мікалаю ад 1411 году былі ўжытыя словы «ўстаўнае лукна» (''stawna lukna'') і «палюдзьдзе» (''stacionis poludze appelato''); ваявода віленскі Альбэрт Манівід прысьведчыў гэтую грамату як «''voyevoda''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 175.</ref>. Князь [[Жыгімонт Кейстутавіч]] у сваёй лацінскай грамаце ад 1411 году ўпамінаў гутарковую (''vulgariter dicitur'') меру «''пуд воску''» (''pud vosku'')<ref name="Urban-2001-11">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 11.</ref>. А ў дароўнай грамаце ад 1434 году, якой Жыгімонт Кейстутавіч ужо будучы вялікім князем запісаў [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Віленскай катэдры]] наданьні ў [[Меднікі|Медніцкай]], [[Дубінкі|Дубінскай]], [[Лынгмяны|Лынгмянскай]] і [[Немянчын]]скай валасьцях, згадваліся загароджы на рацэ, якія па-народнаму называліся «''язы''»{{Заўвага|Паводле [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы|Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]], «''Ез — 'перагародка, якую ставяць рыбакі на рацэ з праходам, у якім расстаўляюць нерат' <...> (гл. таксама яз)''»<ref>{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 184.</ref>, таксама шэраг прыкладаў ужываньня гэтага слова ў форме «яз» падае [[Гістарычны слоўнік беларускай мовы]]<ref>{{Літаратура/ГСБМ|37к}} С. 300.</ref>}} (''vulgariter jazi''). У лісьце да імпэратара [[Жыгімонт Люксэмбурскі|Жыгімонта Люксэмбурскага]] ад 1420 году вялікі князь [[Вітаўт]] ужыў выраз «''ловы, у народнай мове менаваныя „гайны“''»{{Заўвага|[[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] падае: «''Гайно — 'бярлога, логава'''»<ref>{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 18.</ref>}} (''indagines, alias in vulgari hayn'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 208.</ref>. У 1423 годзе ён зацьвердзіў дароўную грамату віленскага ваяводы Альбэрта Манівіда капліцы пры Віленскай катэдры, дзе загадвалася тром «''сем’ям''» (''familiae vulgariter siemie'') Цярэнцевічаў (''Terentiewiczy'') даваць «''лукно пяціпяднае''» (''lukno petypedne'') мёду, а братам Львовічам (''Lwowiczy'') і Небутовічам (''Nebutowiczy'') — «''лукно шасьціпяднае''» (''vulgariter lukno szescipedne'') мёду на карысьць той капліцы<ref name="Dajlida-2019-176"/>. У дароўнай грамаце віленскага мяшчаніна Мацея Волаха і яго жонкі Дароты [[Віленскі кляштар францішканаў|Віленскаму кляштару францішканаў]] ад 1422 году лацінскі выраз «''situm circa fluvium Niemesz''» («''разьмешчаны ля ракі [[Нявежа (Летува)|Нямежы]]''») патлумачылі гутарковым выразам «''на Нямежы''» (''in vulgari comuniter dicendo na Nemeszi'')<ref name="Dajlida-2019-176">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 176.</ref>. У 1434 годзе ў дароўнай грамаце, якой [[Андрэй Саковіч (ваявода)|Андрэй Саковіч]], дзедзіч [[Немянчын]]а, надаваў Віленскай катэдры дзесяціну з свайго двара ў [[Сьвянцяны|Сьвянцянах]], згадваліся мясцовыя жыхары Войтка, два Мікіты, Кузьма Сямашыч (''Cusma Semaszicz''), Кастусь Пуршка (''Costhus alius Purschka'') ды іншыя. Некаторыя зь іх былі ўдзельнікамі суполак [[Бортніцтва|бортнікаў]], якія па-народнаму называліся «''сябрылы''» (''alias sabrili''); супольнік такой сябрылы называўся «''сябрыч''» (''alias sabricz'')<ref name="Dajlida-2019-176"/>. У грамаце 1436 году, якой [[Конрад Кучук]] (''Cunradus alias Kuczuc''), дзедзіч [[Жырмуны|Жырмуноў]], чыніў наданьне Віленскаму касьцёлу францішканаў, згадвалася мера мёду, якая па-народнаму называлася «''шацец''» (''vulgariter dictam szathec'')<ref name="Dajlida-2019-176"/>. У грамаце 1437 году [[Станіслаў Даўгайла]], харужы віленскі, надаваў Віленскай катэдры сваю зямлю Навіны (''Nowiny'') на дзесяць «''бочак''» (''ad decem tunnas alias beczki'')<ref name="Dajlida-2019-177">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 177.</ref>. У 1451 годзе кашталян віленскі [[Сямён Гедыгольдавіч]] заснаваў [[Касьцёл Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі (Вішнеў)|касьцёл]] у сваёй вотчыне [[Вішнеў (Менская вобласьць)|Вішневе]] і надаў яму зямлю «''з пашняй''» (''cum agro alias z pasznia'') і лугі, па-народнаму менаваныя «''сенажаці''» (''prata alias sianozaczy''). У 1452 годзе Магдалена, удава старосты [[Ліда|лідзкага]] Ягінта, надала Віленскаму кляштару францішканаў «''пашню''» (''agrum alias pasznia'') зь людзьмі ў [[Тракелі (Вярэнаўскі раён)|Тракелях]]. У 1459 годзе пан [[Андрэй Даўгердавіч]] надаў [[Касьцёл Сьвятога Апостала Андрэя (Лынтупы)|касьцёлу]] ў [[Лынтупы|Лынтупах]] людзей, якія мусілі даваць «''бязьмен''» мёду (''bezmien mellis'') або «''пуд''» мёду (''pud mellis''), а таксама пэўную меру «''грачыхі''» (''hreczychy'')<ref name="Dajlida-2019-177"/>{{Заўвага|Таксама ў [[Справаздача|лічбавых]] кнігах Віленскага біскупства XVI стагодзьдзя ў лацінскім тэксьце трапляюцца гутарковыя (''vulgo dictus'') выразы: «паловіца мёдава» (''polowicza myodowa''), мёду «сытнега» (''sythnego''), «цівонскега» (''czywonskyego''), «радунічнэ» (''radunyczne''), «паклон лісічны» (''poklon lysiczny'') ды іншыя<ref>Kościół zamkowy czyli katedra Wileńska. Cz. ІІ. / oprac. x. J. Kurczewski. — Wilno, 1908. S. 178, 180, 199, 201.</ref>. Апроч таго, у [[Хроніка Віганда|Хроніцы Віганда]] зазначаецца, што літоўскія судны па-народнаму завуцца «''паромы''»: {{мова-la|«comprehenduntque ibi duas naves Lithwanas vulgariter Promen»|скарочана}}<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Promen#v=snippet&q=Promen&f=false S. 565].</ref><ref>Łowmiański H. Studja nad początkami społeczeństwa i państwa litewskiego. T. 1. — Wilno, 1931. [https://www.google.by/books/edition/Studja_nad_poczatkami_spoleczenstwa_i_pa/fjQaAAAAIAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%22vulgariter+Promen%22&dq=%22vulgariter+Promen%22&printsec=frontcover S. 8].</ref>}}. Ліцьвіны часта падавалі ў дакумэнтах свае славянскія народныя формы [[Імёны ліцьвінаў|імёнаў]] або прозьвішчы на -віч: ''nos dominus Basilius alias [[Васіль Саковіч (літоўскі баярын)|Waschko Sakowycz]]'' (1444 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 203.</ref>, ''dominus Andreas alias Hrimko [[Сурвіла|Surwiłowicz]]'' (каля 1450 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 600.</ref>, ''Petrus alias [[Пётар Дабрагост Нарбутавіч|Dobrogost Narbutowicz]]''<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 148.</ref> (1471 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 320.</ref>, ''Petrus alias [[Пётар Гедыгольдавіч|Szenko Gyedygoldowicz]]'' (1485 год)<ref>[http://starbel.by/dok/d170.htm Грамота вдовы виленского каштеляна Петра (Сенька) Гедигольдовича Милохны на двор Мир (1485)]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref> ды іншыя<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 15, 60—61, 189, 205—206.</ref>. [[Файл:Ліст вялікага князя Вітаўта з подпісам “Сам” (1399).jpg|значак|Ліст вялікага князя Вітаўта рыскаму бурмістру на [[Старабеларуская мова|беларускай мове]] з подпісам «''Сам''», 1399 г.]] Яшчэ ў XIII ст. прускі храніст Хрысьціян пісаў: «''Калісьці [[Вэнэды]]я, цяпер Літванія, адсюль назва Вэнэдзкай затокі''» і такім спосабам лічыў пачатковую Літву [[Славянскія мовы|славянскай]] краінай<ref>[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] Літва і ліцьвіны — адкуль і хто? (пасляслоўе) // {{Літаратура/Літва-Беларусь: гістарычныя выведы|к}} С. 23.</ref>. У 1440-х гадох славянскай назваў літоўскую мову пісьменьнік і гуманіст, будучы [[папа|рымскі папа]] [[Піюс II (папа рымскі)|Энэа Сыльвіё Пікаляміні]]: «''Літва месьціцца на ўсход ад Польшчы. Мова народу — славянская''»{{Заўвага|{{мова-la|«Lituania et ipsa late patents regio Polonis ad orlentem connexa est… Sermo gentis Sclavonicus est''»|скарочана}}<ref>Pii II Pontificis Maximi Historia Rerum ubique Gestarum cum Locorum descriptione. — Parrhisiis, 1509. P. 109v—110.</ref>}}<ref name="Urban-2001-113">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 113.</ref><ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 265—266.</ref><ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/>. Невядомы сучасьнік [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]] ў трактаце пра Памор’е (1464 год) пісаў, што «''мову памаранаў аднолькава могуць разумець палякі, русіны, ліцьвіны і прусы{{Заўвага|Пад прусамі тут, напэўна, разумелася польскае насельніцтва, якое тады жыло ў нізоўі [[Вісла|Віслы]] на яе правым узьбярэжжы<ref name="Urban-2001-15">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 15.</ref>}}''»<ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/>. Гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на тое, што хоць сам Длугаш адзначыўся супярэчлівымі сьцьверджаньнямі пра мову ліцьвінаў, якіх залічваў да славянізаваных балтаў гэтак званага «[[Італійцы|італійскага]] паходжаньня»<ref name="Urban-2001-76">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 76.</ref>, аднак апісваючы эпізоды хрышчэньня ліцьвінаў і [[жамойты|жамойтаў]] храніст засьведчыў: пры хрышчэньні ліцьвінаў польскія сьвятары ня мелі патрэбы ў перакладніках, якія спатрэбіліся ім пры хрышчэньні жамойтаў{{Заўвага|Таксама у 11-й кнізе сваіх хронікаў Ян Длугаш згадаў першага каталіцкага біскупа для Жамойці [[Мацей зь Вільні|Мацея]]: «''з паходжаньня Немец, які, аднак, нарадзіўся ў Вільні. Ён добра ведаў мовы літоўскую і жамойцкую''», чым прызнаў існаваньне дзьвюх асобных моваў — літоўскай і жамойцкай<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 22.</ref>}}<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 22, 103.</ref>. Тым часам вялікі князь [[Гедзімін]] запрашаў з Захаду ў Вялікае Княства Літоўскае дзеля хрышчэньня ліцьвінаў манахаў-прапаведнікаў, якія валодалі «польскай» і «рускай» мовамі<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 58, 102.</ref>. У грамаце вялікага князя [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] да біскупа віленскага [[Войцех Табар|Войцеха Табара]] ад 1503 году пан [[Іван Сапега]], які працаваў у славянскім сакратарыяце Вялікага Княства Літоўскага і фактычна азначаўся ў дзьвюх папскіх булах ад 1501 году як «''сакратар рускай мовы''» («''secretarius Ruthenicus''», «''in cancellaria Ruthenica secretarium et capitaneum''»), характарызаваўся як «''secretario nostro Litvano''» («''secretarius noster Litvanus''»), што варта разумець як «''сакратар літоўскай мовы''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 114.</ref>. Паводле гісторыка Паўла Урбана, гэта ёсьць адным зь сьведчаньняў працэсу сьціраньня этнічнай мяжы паміж ліцьвінамі і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]] ў XV—XVI стагодзьдзях<ref name="Urban-2001-85">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 85.</ref>. Увогуле, атаясамліваньне Літвы і Русі адзначаў яшчэ польска-прускі гісторык і этнограф XVII ст. {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мацей Прэторыюс||pl|Mateusz Pretoriusz}}, тлумачэньне якому бачыў у агульным паходжаньнем рускіх і літоўскіх княскіх дынастыяў — «''з Прусаў''»<ref>Naruszewicz A. Historya narodu polskiego. T. 1, cz. 1. — Warszawa, 1824. [https://polona.pl/item/historya-narodu-polskiego-t-1-cz-1,OTYyMDI0Njg/265/#info:metadata S. 206].</ref>. Ён жа сьцьвярджаў паходжаньне назвы літвы ад [[Люцічы|люцічаў]]<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 292.</ref>, а таксама сьведчыў, што «''літоўская мова ёсьць настолькі пашыранай у Русі, што літоўскую мову называюць рускай і рускую — літоўскай''»{{Заўвага|{{мова-de|«Die Littauische Sprache ist in Reussen so gemein gewesen, dass man Littauisch Reussisch genannt und Reussisch Littauisch»|скарочана}}}}<ref>Vater J. S. Die Sprache der alten Preussen. — Braunschweig, 1821. [https://books.google.by/books?id=LoICAAAAQAAJ&pg=PR12-IA6&dq=Die+Littauische+und+jetzige+Nadravische&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiX_eWNjp31AhWX87sIHWgzCo4Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Die%20Littauische%20und%20jetzige%20Nadravische&f=false S. VI].</ref>, на што зьвяртае ўвагу [[Вацлаў Пануцэвіч]]<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 278.</ref>. Паводле гісторыка [[Андрэй Катлярчук|Андрэя Катлярчука]], азначэньне старой беларускай літаратурнай мовы як «рускай» (паралельна зь яе азначэньнем «літоўскай» — як гутарковай мовы ліцьвінаў) тлумачыцца тым, што яна ўжывала на пісьме [[Кірыліца|кірылічныя «рускія» літары]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 147.</ref>. Вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] ў сваёй лацінамоўнай грамаце [[Дарагічын (Падляскае ваяводзтва)|Дарагічынскай]] зямлі ([[Вільня]], 1516 год) адзначаў, што ў «''народнай літоўскай мове''» ({{мова-la|vulgo Lituanico|скарочана}}) судовыя выканаўцы называюцца [[Дзецкі|«дзецкія»]] (''Dzieczkie'')<ref>Januszowski J. Statuta, prawa y constitucie. — Kraków, 1600. [https://books.google.by/books?id=AwpqPXb2wE8C&pg=PA834&lpg=PA834&dq=%22vulgo+lituanico%22&source=bl&ots=Pj8onEbDfy&sig=ACfU3U3c61-MJ5YxF1VMaHXJ7Wjj75Uwhw&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi78qfTgoX2AhVSQfEDHZMyBsgQ6AF6BAgEEAM#v=onepage&q=lituanico&f=false S. 834].</ref><ref>Statut litewski. Zbior praw Litewskich od roku 1389 do roku 1529. — Poznań, 1841. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=nkhYAAAAcAAJ&q=lithuanico#v=snippet&q=lithuanico&f=false S. 119].</ref>. Вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]] ва [[Дамова|ўмове]] 1545 году з прускім герцагам [[Альбрэхт Гогенцолерн|Альбрэхтам Гогенцолернам]], пляменьнікам свайго бацькі Жыгімонта Старога, назваў беларускую мову «роднай», «нашай»: {{мова-la|vsque ut lingua Teutonica vocant Rogort, nostra vero vulgari Raigrod|скарочана}}<ref>Книга посольская Метрики Великого Княжества Литовского, содержащая в себе дипломатические сношения Литвы в государствование Короля Сигизмунда Августа (с 1545 по 1572 год). — Москва, 1843. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZmVcAAAAcAAJ&q=nostra+vero+vulgari+Raigrod#v=snippet&q=nostra%20vero%20vulgari%20Raigrod&f=false С. 7].</ref>. Тым часам Альбрэхт Прускі ва ўласным выкладзе той умовы азначыў гэтую мову літоўскай: «''Lithuanica vero volgari Raigrod''»<ref>Книга посольская Метрики Великого Княжества Литовского, содержащая в себе дипломатические сношения Литвы в государствование Короля Сигизмунда Августа (с 1545 по 1572 год). — Москва, 1843. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZmVcAAAAcAAJ&q=Lithuanica#v=snippet&q=Lithuanica&f=false С. 12].</ref>. Літоўскія паны-камісары (Вацлаў, біскуп жамойцкі; [[Рыгор Рыгоравіч Осьцік|Рыгор Осьцік]], кашталян віленскі; [[Аляксандар Хадкевіч (ваявода наваградзкі)|Аляксандар Хадкевіч]], ваявода наваградзкі; Ян Даманоўскі, пробст Віленскі; Мікалай Нарбут, капітан мазырскі) зьвярнулі ўвагу на неадпаведнасьць некаторых месцаў у лісьце прускага герцага да ліста вялікага князя, але абмінулі як нейкую неадпаведнасьць сьцьверджаньне, што «[[Райгорад|Райгрод]]» ёсьць назвай «''у народнай літоўскай мове''»<ref>Книга посольская Метрики Великого Княжества Литовского, содержащая в себе дипломатические сношения Литвы в государствование Короля Сигизмунда Августа (с 1545 по 1572 год). — Москва, 1843. С. 11—12.</ref>. У лістох [[Салямон Рысінскі|Салямона Рысінскага]] захаваліся ўпаміны пра эпіграму ў гонар Радзівілаў на «''народнай мове''» аўтарства [[Андрэй Рымша|Андрэя Рымшы]]<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Т. 1. — {{Менск (Мінск)}}, 2006. С. 480.</ref>, які падпісваў свае творы словам Ліцьвін<ref>Рагойша М. Псеўданім як фактар беларускай журналісцкай практыкі пачатку XX ст. (на матэрыяле перыядычных выданняў «Наша Доля» і «Наша Ніва») // Веснік Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. Куляшова. № 4 (25), 2006. С. 182.</ref> (у тым ліку беларускамоўны «На гербы яснавяльможнага пана… [[Фёдар Скумін Тышкевіч|Тэадора Скуміна]]»). Апроч таго, Салямон Рысінскі пераклаў вершы Андрэя Рымшы зь «''мясцовай мовы''» на лацінскую<ref>Латышонак А. [https://www.belreform.org/latyszonak_rysin.php Навуковыя крыніцы самаакрэслення Саламона Рысінскага як беларуса] // Рэфармацыя і грамадства: XVI стагоддзе: Матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі. — Мінск, 2005. С. 126—131.</ref>. [[Файл:Yermolin Chronicle.jpg|значак|Першая старонка [[Ярмолінскі летапіс|Ярмолінскага летапісу]]: «''Бысть [[Славянскія мовы|Словѣнскіи азыкъ]] отъ седмідесять і дву азыкъ едінъ… раззiдошася по земли и прозвашеся своимі имены, сѣдше на которомъ мѣстѣ… сѣдоша на Вислѣ рѣцѣ и прозвашася [[Палякі|Ляхове]], а инии [[Люцічы|Лютичи]], а инии Литва, а иніи Мазовшане, а инiи Поморяне''»<ref>ПСРЛ. Т. 23. — СПб., 1910. [https://books.google.by/books?id=hZdZAAAAcAAJ&pg=PP13&dq=%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8C+%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B8+%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A+%D0%B5%D0%B4%D1%96%D0%BD%D1%8A+%D0%BB%D1%8E%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B8+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjwlID25Pb8AhVc57sIHXOWBDsQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B8%20%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%20%D0%B5%D0%B4%D1%96%D0%BD%D1%8A%20%D0%BB%D1%8E%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 1].</ref>]] Такія эўрапейскія навукоўцы, як Гэртман Шэдэль у «Сусьветнай хроніцы» (1493 год)<ref name="Panucevic-2014-265">{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 265.</ref><ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/>, дырэктар [[Нюрнбэрг|Нюрнбэрскае]] гімназіі Ян Коклес Норык у «Дэкастыхоне» (1511 год){{Заўвага|{{мова-la|«Post Poloniam Lituania est spaciola quoque tellus verum paludibos sylvisque plurimum obducta… Lingua utuntur Sclavonica»|скарочана}}<ref>Jo. Coclei Norici Decastichon. In librum. Norinburgae, 1511, pp.Kv-K II — Inkunabel. Gymnasial Bibliothek zu Koeln, GB XI 490b, Panzer VII, 451, 86.</ref>}}<ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/>, Ян Багемскі ў працы «Звычаі ўсіх народаў» (1538 год){{Заўвага|{{мова-la|«Lithunia est Poloniae ad ortum connexa noningentorum millium passuum circuitu magna sui parte palustris plurimumque nemorosa… Sermo gentis, ut Polonis, Sclavonicus, hie enim sermo, quern latissime patet, ac plurimis quidem gentibus communis est…»|скарочана}}<ref>Omnium Gentium Mores, Leges et Ritus. Ex mulris clarissimis rerum scriptoribus a Joanne Boemo Aubano Teutonico nuper collecti et novissime recogniti. Antverpiae, 1538. P. 80v-81.</ref>}}<ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/> і аўстрыйскі дыплямат [[Жыгімонт Гербэрштайн]] у «Гісторыі Масковіі» (1549 год) пісалі пра Літву, як пра славянскі народ. Усе яны залічвалі літоўскую мову да [[славянскія мовы|славянскіх моваў]]<ref name="Stankievic-2003-639">Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 639.</ref>. Гісторык [[Вітаўт Чаропка]] зьвяртае ўвагу на тое, што самі ліцьвіны лічылі сябе за славянаў, пра што сьведчыць зробленая ў 1634 годзе заява жыхарам Маскоўскай дзяржавы, што яны зь імі «''людзі аднае веры Хрэсьціянскае, аднаго языка і народа Славенскага''»<ref>Труды и летописи Общества истории и древностей российских. Ч. 6. — Москва, 1833. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DTFjAAAAcAAJ&q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0+%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%22#v=snippet&q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%22&f=false С. 240].</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 44.</ref> (падобную заяву яшчэ ў 1600 годзе таксама зрабіў Леў Сапега перад [[Барыс Гадуноў|Барысам Гадуновым]]<ref>Журнал Министерства народного просвещения. Ч. 68, 1850. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=kx0ZAQAAIAAJ&q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0+%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83%22#v=snippet&q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83%22&f=false С. 112].</ref>). Жыгімонт Гербэрштайн, які наведваў Літву ў 1517—1526 гадох, пісаў: * «''…бізона ліцьвіны ў сваёй мове называюць „зубар“ (Suber{{Заўвага|Тым часам [[летувісы]] завуць гэтага зьвера ''stumbras''<ref name="Arlou-2012-160">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 160.</ref><ref name="Zajkouski-2009">[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj2/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F.html Літва гістарычная] // [[Наша слова|Наша Слова]]. № 26 (917), 1 ліпеня 2009 г.; № 27 (918), 8 ліпеня 2009 г.</ref>}})''»{{Заўвага|{{мова-la|«Bisontem Lithwani lingua patria vocant Suber, Germani improprie Aurox vel Urox»<ref>Sigmund von Herberstein. Rervm Moscoviticarvm Commentarii. — Antverpiae, 1557. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=iUphAAAAcAAJ&dq=Quae+fera+Lithwanis+sua+lingua+Loss&q=suber#v=snippet&q=suber&f=false P. 117].</ref>|скарочана}}}}; * «''…той зьвер, якога ліцьвіны ў сваёй мове называюць „лось“ (Loss), по-нямецку завецца Ellend („лось“ — нямецк.)''»{{Заўвага|{{мова-la|«Quae fera Lithwanis sua lingua Loss est, earn Germani Ellend, quidem Latine Alcem vocant»<ref>Sigmund von Herberstein. Rervm Moscoviticarvm Commentarii. — Antverpiae, 1557. [https://books.google.by/books?id=iUphAAAAcAAJ&pg=PA118-IA1&dq=Quae+fera+Lithwanis+sua+lingua+Loss&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwii8ueNhb70AhWB-qQKHTj7BbIQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Quae%20fera%20Lithwanis%20sua%20lingua%20Loss&f=false P. 118].</ref>|скарочана}}}}; * «''Гаспадар прызначае туды [ў Жамойць] ўрадоўцу [зь Літвы], якога ў сваёй мове яны [ліцьвіны] называюць „староста“ (Starosta)''»{{Заўвага|{{мова-la|«ex Lithvania a Principe Praefectus, quem sua lingua Starosta, quasi seniorem appellant praeficitur»<ref>Sigmund von Herberstein. Rervm Moscoviticarvm Commentarii. — Antverpiae, 1557. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=iUphAAAAcAAJ&dq=Quae+fera+Lithwanis+sua+lingua+Loss&q=suber#v=snippet&q=starosta%20lingua&f=false P. 119].</ref>|скарочана}}}}<ref name="Stankievic-2003-639"/>. Вэнэцыянскі дыплямат Марка Фаскарына ў 1557 годзе пісаў, што «''маскавіты размаўляюць і пішуць славянскай мовай, таксама як [[Харватыя|далматы]], [[Чэхія|чэхі]], [[палякі]] і ліцьвіны''»{{Заўвага|{{мова-it|«Questi Moscoviti parlano la lingua Schiavona, et scrivono nella stessa, siccome i Dalmatini, Bohemi, Polacchi et Lithuani…»|скарочана}}<ref>Historica Russiae Monumenta, ex antiquis exterarum gentium archivis et bibliothecis depromta ab A. J. Turgenevio, T. I. Nr. 135. — Petropoli, 1841. P. 149.</ref>}}<ref>Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 639—640.</ref>. Успрыманьнем у Польшчы ліцьвінаў (разам з русінамі) як народу славянскай мовы, этнічна блізкага палякам, тлумачыцца пасольская інструкцыя для [[Эразм Цёлак|Эразма Цёлка]] на перамовы з новаабраным папам [[Юліюс II (папа рымскі)|Юліюсам II]], выдадзеная ў 1504 годзе ў канцылярыі [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўства Польскага]], дзе сьцьвярджалася нібы «''землі Літоўскага княства спакон веку былі заселеныя палякамі''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 84, 113.</ref>. Тым часам у творах паэта і пісьменьніка [[Мікалай Рэй|Мікалая Рэя]], аднаго з заснавальнікаў [[Польская літаратура (рэнэсанс)|польскай літаратуры]], ліцьвіны гавораць па-беларуску (напрыклад, ліцьвін простага [[Стан (сацыяльная група)|стану]] зь верша «Litwin co pytał Polaka iako gi zową», выдадзенага ў 1562 годзе<ref>Rozprawy Akademii Umiejętności: Wydział Filologiczny. T. VIII, 1894. [https://books.google.by/books?id=bFIoAAAAYAAJ&pg=PA331&dq=rzek%C5%82+Litwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwisoP7b4t7zAhVI6qQKHfNUAHsQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=rzek%C5%82%20Litwin&f=false S. 331].</ref>). Як падкрэсьліваў польскі гісторык літаратуры і мовазнаўца [[Аляксандар Брукнэр]], «''калі [Мікалай Рэй] пазьней апісваў русінаў, яны гаварылі „па-літоўску“ (г.зн. па-беларуску; ліцьвін у яго заўсёды быў толькі беларусам), ніколі па-ўкраінску''»{{Заўвага|{{мова-pl|«[Mikołaj Rej] jeżeli później o Rusinach opowiadał, prawili mu po "litewsku" (tj. po białorusku; Litwin u nego zawsze tyle co Białorusin), nigdy po małorusku»|скарочана}}}}<ref>Brückner A. Mikołaj Rej: człowiek i dzieło. — Lwów, 1922. S. 7.</ref><ref>Brückner A. Mikołaj Rej. — Warszawa: PWN, 1988. [https://books.google.by/books?id=SKTqAAAAMAAJ&q=Miko%C5%82aj+Rej+litwin&dq=Miko%C5%82aj+Rej+litwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjn5Lee4N7zAhVrgP0HHScUAxkQ6AF6BAgCEAI S. 14].</ref>. Таксама польскі паэт {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вацлаў Патоцкі||pl|Wacław Potocki}} (1622—1696) у адным з сваіх твораў тлумачыў, што «''[[Бацьвіньне|boćwiny]] па-літоўску, па-нашаму ćwikły''»<ref>Potocki W. Ogrod fraszek. — Lwów, 1907. [https://archive.org/details/ogrodfraszek00potogoog/page/324/mode/2up?q=litewsku S. 324].</ref>. [[Файл:Книга, глаголемая по-гречески катехизис, по-литовски оглашение, русским же языком нарицается беседословие (1627, 1783).jpg|значак|Першая старонка катэхізісу {{nowrap|Л. Зізанія}} (перавыданьне 1783 году, [[Горадня]]): «''Книга, глаголемая по-гречески катехизис, по-литовски оглашение, русским же языком нарицается беседословие''»]] Апублікаваная ў 1578 годзе ў [[Кракаў|Кракаве]] [[Хроніка Эўрапейскай Сарматыі]] зазначала, што «''…усе іншыя найбольшыя і найхрабрэйшыя народы ўсходніх і паўночных краінаў, якія ўжываюць славянскую мову, ёсьць баўгары, басьнякі, сэрбы, …ліцьвіны, што пануюць размашыста, кашубы… чэхі, палякі, мазуры… Ва ўсіх гэтых краінах, ад Ледавітага акіяну… да Міжземнага і Адрыятычнага мораў, жывуць народы славянскай мовы… Хоць многія зь іх свой бацькоўскі спосаб жыцьця зьмянілі на звычаі іншых народаў. Гэтак басьнякі, баўгары, сэрбы, рацы і далматы перанялі звычаі туркаў і вугорцаў… Ліцьвіны, русіны і мазуры зблізіліся з палякамі… Па-за гэтым, аднак, усе яны, хоць расьсяліліся сярод іншых народаў, гутараць, асабліва ў вёсках, на сваёй роднай, хай сабе адметнай, славянскай мове''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 18—19.</ref>. Таксама пры апісаньні Масковіі паведамлялася, што «''іншыя славяне, якімі ёсьць палякі, чэхі, ліцьвіны (літва) ды іншыя, якія ад мовы рускай адрозьніваюцца, іншым імём цара называюць, адныя Krol, другія Korol, альбо Kral…''»{{Заўвага|{{мова-la|«cæteri autem Slavones vtpote Poloni, Bohemi, Lituani, et cæteri, qui ab idiomate Ruthenico diuersi sunt, alio nomine Regem appellant, scilicet Krol, alij Korol, et Kral»|скарочана}}<ref> Sarmatiae Europeae descriptio, quae regnum Poloniae, Lituaniam, Samogitiam, Russiam, Masouiam, Prussiam, Pomeraniam, Liuoniam, & Moschouiae, Tartariaeque partem complectitur. — Cracovia, 1578. [https://books.google.by/books?id=ULz4bTnQRRoC&pg=RA1-PA29&dq=lithwanice&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjT0tKVws3zAhVbSvEDHcDSCYIQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=kral&f=false Fol. 25].</ref>}}{{Заўвага|{{мова-pl|«Insi zaś Słowacy, iako są Polacy, Czechowie, Litwa, y insi, ktorzy od mowy Ruskiey są rożni inszym imieniem Cara zowią iedni Krolem drudzy Korolem albo Kralem...»<ref>Zbior dzieiopisow polskich, Т. 4. — Warszawa, 1768. [https://books.google.by/books?id=HvYvAAAAYAAJ&pg=PA523&dq=Cara+zowi%C4%85+iedni+Krolem+drudzy+Korolem+albo+Kralem&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiYusyoy87zAhVGSPEDHeBLBFwQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=Cara%20zowi%C4%85%20iedni%20Krolem%20drudzy%20Korolem%20albo%20Kralem&f=false S. 523].</ref>|скарочана}}}}. А ў дапоўненым польскамоўным выданьні 1611 году зазначалася, што «''…называе гэты танец русь і літва Korohodem''»{{Заўвага|{{мова-pl|«...zowie ten taniec Ruś y Litwa Korohodem»<ref>Kronika Sarmacyey Europskiey. — Krakow, 1611. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FxhhAAAAcAAJ&dq=y+Litwa+obuwie+sobie+plot%C4%85%2C+kt%C3%B3re+Litwa+lapciami&q=Korohodem#v=onepage&q=taniec&f=false S. 27].</ref>|скарочана}}}} і «''…як русь, і літва абутак сабе пляце, які літва называе Lapciami, а русь — Kurpiami''»{{Заўвага|{{мова-pl|«...iako Ruś y Litwa obuwie sobie plotą, które Litwa lapciami, Ruś kurpiami nazywa»<ref>Kronika Sarmacyey Europskiey. — Krakow, 1611. [https://books.google.by/books?id=FxhhAAAAcAAJ&pg=RA4-PA11&dq=y+Litwa+obuwie+sobie+plot%C4%85,+kt%C3%B3re+Litwa+lapciami&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwirgZfnxM7zAhU1SvEDHe--CFwQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=l%C3%A1p%C4%87i%C3%A1mi&f=false S. 11].</ref>|скарочана}}}}{{Заўвага|Разам з тым, у гэтым жа выданьні адзначалася, што {{мова-pl|«...y sam narod Litewski iasnie assernie abowiem wiele słow Lacinskich y Włoskich w iezyku ich przyrodzonym nayduie sie iako [[Дзевас|Dziewos]] po Litewsku a po Lacinie Deus Bog; Saulas, u nich Słońce a po Lacinie Sol; maja y Niemieckich słow w swey mowie niemało jako Kinig a u nich Kоnigos Xiaże. Maia y Greckich słow nieco w sobie <...> ale się w tych swych kraiach z [[Палямон (літоўскі князь)|Palemoniem]] zoszli»|скарочана}}. Паводле гісторыка і мовазнаўцы [[Мікалай Нікалаеў|Мікалая Нікалаева]], укладальніка акадэмічнага выданьня «Гісторыі беларускай кнігі», у той час пад назвай «літоўская мова» ўжо разумелася лучнасьць славянскіх і балтыйскіх дыялектаў у межах Вялікага Княства Літоўскага (палітычнай Літвы): «''у розных частках дзяржавы карысталіся сваімі дыялектамі „рускай“ ці „літоўскай“ мовы''», прытым «''асабліва адрозьніваліся дыялекты балтыйскія''»<ref>{{Літаратура/Гісторыя беларускай кнігі|1к}} С. 78.</ref>}}. Нямецкі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Герман Фаброніюс||de|Hermann Fabronius}} у сваёй этнаграфічнай працы 1614 году («Newe Summarische Welt-Historia…»; перавыдавалася ў 1627 годзе<ref>Fabronius H. Geographia historica. — Ketzel, 1627. [https://books.google.by/books?id=9o1BAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false S. 306].</ref>) зазначаў: «''Мова ў іх, у палякаў і ліцьвінаў — [[Вэнэды|вэндзкая]], у русінаў таксама, а ў прусаў нямецкая каля мора, усярэдзіне краіны — вэндзкая. У [[Лівонія|Лівоніі]], аднак, маюць часткова нямецкую, часткова асаблівую мову, але зь некаторымі словамі вэндзкага паходжаньня, як то „нябёсы“ называюцца па-славянску ''nebesih'', па-польску ''niebiessich'', па-лівонску ''debbessis''{{Заўвага|{{мова-lt|debesis|скарочана}} — воблака}}… „Імя“ называецца па-вэндзку або па-славянску ''imi'', па-польску ''imie''… але па-лівонску ''waarz''{{Заўвага|{{мова-lt|vardas|скарочана}} — імя}}. „Дзяржава“ называецца па-вэндзку ''Krailestuo'', па-польску ''Krolestuvo'', па-лівонску ''Walstibe''{{Заўвага|{{мова-lt|valstybė|скарочана}} — дзяржава}}… „Хлеб“ называе лівонец ''Mayse''{{Заўвага|{{мова-lv|maize|скарочана}} — хлеб}}… паляк і багемец — ''Chlieba»<ref>Fabronius H. Newe Summarische Welt-Historia vnd Beschreibung aller Keyserthum, Königreiche, Fürstenthumb, vnd Völcker heutiges Tages auff Erden. — Ketzel, 1614. [https://books.google.by/books?id=bT1VAAAAcAAJ&pg=PA396&dq=Debbessis&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwin0sO83Y_9AhUH36QKHS_hDiEQ6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=Debbessis&f=false S. 396].</ref>. [[Файл:Чэскі і рускі когут, валынскі півень, літоўскі пятух (1627, 1653).jpg|значак|Старонка слоўніка П. Бярынды (другое выданьне, Куцейна пад [[Ворша]]й, 1653 г.): «''Пѣтель: чэскі і рускі — когут, валынскі — півень, літоўскі — пятух''»]] Маскоўскі пісьменьнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Трыфан Карабейнікаў||ru|Коробейников, Трифон}} пры апісаньні свайго падарожжа празь Вялікае Княства Літоўскае адзначыў пра адно зь местаў: «''А поставил тое полату, живеть в ней костянтиновской жилец, судья, по-литовски [[войт|вой]], именем Скряга''»<ref>Православный Палестинский сборник. Т. 9, вып. 2. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=GcM7AQAAMAAJ&pg=RA1-PA76&dq=%D1%81%D1%83%D0%B4%D1%8C%D1%8F+%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%B2%D0%BE%D0%B9&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwityJ6Zib35AhUBh_0HHX1SD0QQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q&f=false С. 76].</ref>. У {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вайсковы статут Маскоўскай дзяржавы (1607)|вайсковым статуце Маскоўскай дзяржавы 1607 году|ru|Воинский устав (1607)}} зазначалася<ref>Устав ратных, пушечных и других дел, касающихся до воинской науки. Т. 1. — СПб., 1777. [https://books.google.by/books?id=fvtkAAAAcAAJ&pg=PA73&lpg=PA73&dq=%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%B8+%D0%BF%D0%BE+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8A,+%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%8A&source=bl&ots=pGqMudYDUC&sig=ACfU3U16i03ipvtTAPg7wX34h8B2NroklA&hl=be&sa=X&ved=2ahUKEwi96-63uL_zAhUYtKQKHd4MAbYQ6AF6BAgREAM#v=onepage&q&f=false С. 73].</ref>: «''…подобает большому Маршалке <…> держаши у себя книгу, именуемую по Француски ле Дроа, а по Немецки Спекулюм Саксоници юрис, а по Польски и по Литовски Статут, а по Руски судебник''»<ref>Савченко Д. А. Создание Соборного Уложения: исторический опыт модернизации отечественного законодательства // Вестник НГУЭУ. № 3, 2013. С. 211.</ref>. У скарзе жыхара [[Наўгародзкая зямля|Наўгародзкай зямлі]] да маскоўскага гаспадара [[Васіль Шуйскі|Васіля Шуйскага]] пра напад у 1610 годзе на вясельны паязд адзначалася, што нападнікі крычалі «''по-литовски: хапай, хапай, рубай, рубай''»<ref>Селин А. А. Об одной сельской свадьбе при царе Василии Шуйском // Мифология и повседневность. Вып. 2. Мат. науч. конф., 24-26 февраля 1999 г. СПб., 1999. С. 186—197.</ref>. У Актах [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] (запіс ад 1618 году): «''…выехали из деревни человек с пятнадцать, а на них магерки литовския, и почали им говорить по-литовски: не утекайте-де!''»<ref>Акты Московского государства. Т. 1. — СПб., 1890. С. 148.</ref><ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-234"/>{{Заўвага|Паводле маскоўскага дакумэнту 1621 году, «''показывал… тот литвин Федька [Яковлев [[Слуцак|слутчанин]]] проезжею память, писана по-литовски…''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 78.</ref>; у выпісе з дакумэнтаў Маскоўскай дзяржавы за 1658 год зазначалася пра [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|ўзятага ў палон]] беларуса: «''зовут де ево по-литовски Ян Мелешков, а во крещение Гришка Иванов сын''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 386.</ref>}}. У азбукоўніку спраўніка Маскоўскага друкарскага двара Давіда Замарая, складзеным у 1620-я гады, некаторыя словы зь беларускай мовы азначаліся як «''пословица литовская''», а сярод пераліку падобных моваў сьцьвярджалася «''словенъская же с литовскою и [[Чэская мова|чешскою]]''»<ref>Библиологический словарь и черновые к нему материалы. — СПб., 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=eGDPFo80qb0C&q=%22%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B6%D0%B5+%D1%81%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E+%D0%B8+%D1%87%D0%B5%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E%22#v=snippet&q=%22%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B6%D0%B5%20%D1%81%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E%20%D0%B8%20%D1%87%D0%B5%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E%22&f=false С. 312].</ref><ref name="Kovalenko-2018">Коваленко К. И. Азбуковник Давида Замарая как источник по русской лексикографии XVII века: дис. кандидат наук: 10.02.01 — Русский язык. — Санкт-Петербург, 2018. С. 179, 283, 397.</ref>. Увогуле, у азбукоўніках Маскоўскай дзяржавы XVI—XVII стагодзьдзяў пад літоўскай разумелася беларуская мова<ref>Будилович А. Общеславянский язык, в ряду других общих языков древней и новой Европы, Т. 2. — Варшава, 1892. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0IHT8FUv5gMC&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%28%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%BE-+%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20(%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%BE-%20%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5&f=false С. 11].</ref><ref name="Kovalenko-2018"/>. У 1655 годзе маскоўскі гаспадар [[Аляксей Міхайлавіч]] скардзіўся запароскім казакам на паклёпніцкія ў дачыненьні да Маскоўскай дзяржавы кнігі, якія за [[Ян Казімер|Янам Казімерам]] [[Паны-Рада]] надрукавалі ў розных местах «''на польскай і на літоўскай мовах''» ({{мова-ru|«на польском и на литовском языках»|скарочана}})<ref>Полное собрание законов Российской империи. Т. 1. — СПб., 1830. [https://books.google.by/books?id=AbZFAAAAcAAJ&pg=PA626&dq=%22%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8+%D0%BD%D0%B0+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%D0%B8+%D0%BD%D0%B0+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiT3LmXic38AhXOGewKHdkfCW8Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 618].</ref>. У дакумэнтах Маскоўскай дзяржавы адзначаецца «літоўскае пісьмо» (нароўні з «польскім пісьмом»<ref>Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA397&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=snippet&q=%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%20%D1%81%20%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&f=false С. 200, 215, 220, 226]</ref>, «лацінскім пісьмом»<ref>Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA397&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=snippet&q=%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%20%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20&f=false С. 205]</ref>, «грэцкім пісьмом»<ref>Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA397&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=snippet&q=%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE&f=false С. 635].</ref>, «нямецкім пісьмом»<ref>Русская историческая библиотека, издаваемая Археографической комиссией. Т. 21. — СПб., 1907. [https://books.google.by/books?id=rQA5AQAAMAAJ&pg=PA355&dq=%22%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22+%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4tYTfl7b8AhXxQvEDHQeBDLYQ6AF6BAgEEAI#v=snippet&q=%22%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%8A%20%D1%81%D1%8A%20%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 356, 875].</ref>, «швэдзкім (сьвейскім) пісьмом»<ref>Архив князя Воронцова. Кн. 24. — Москва, 1880. [https://books.google.by/books?id=ZpREAQAAMAAJ&pg=RA1-PA62&dq=%22%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwicnI-Y8bj8AhVKPuwKHQXmCecQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 62].</ref> ды іншымі, зь якіх рабіліся пераклады на расейскую мову): «''[[Рыгор Хадкевіч|Григорей Хоткевич]] … прислал … лист литовское писмо''»<ref>Сборник Императорского Русского исторического общества. Т. 71. — СПб., 1892. [https://books.google.by/books?id=ebsNAQAAMAAJ&pg=PA76&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjX9szvmbb8AhVph_0HHVXDB3UQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%20%D0%B8%22%20&f=false С. 76].</ref> або «''прислал … Григорей Александрович Ходкевич … лист, литовское писмо''»<ref>Сборник Императорского Русского исторического общества. Т. 71. — СПб., 1892. [https://books.google.by/books?id=ebsNAQAAMAAJ&pg=PA76&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjX9szvmbb8AhVph_0HHVXDB3UQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%20%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F%22&f=false С. 69].</ref> (1562 год), «''списано с литовского письма''» (1608 год)<ref>Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA397&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 397].</ref>, «''для литовского письма переводу''» (1635—1639 гады)<ref>Чтения в Императорском обществе истории и древностей российских. № 7. — Москва, 1848. [https://books.google.by/books?id=sW01AQAAMAAJ&pg=RA4-PA93&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi52M-3kLb8AhUzXvEDHeewDds4ChDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 93].</ref>, «''перевод с литовского письма''» (1653 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской Академией наук. Т. 2. — СПб., 1894. [https://books.google.by/books?id=93gyAQAAMAAJ&pg=PA311&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjl_JPjj7b8AhXsSvEDHdm6CVMQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 311].</ref>, «''в той церкви (у [[Сафійскі сабор (Полацак)|Полацкім Сафійскім саборы]])… пять сундуков с книгами печатными и с писмеными и со всякими литовскими письмами<ref>Сапунов А. П. Витебская старина. Ч. 2. — Витебск, 1885. [https://web.archive.org/web/20230107205921/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003904857?page=680&rotate=0&theme=white С. 278].</ref> <…> пять сундуков с рускими и с литовскими и с латынскими с розными книгами<ref>Сапунов А. П. Витебская старина. Ч. 2. — Витебск, 1885. [https://web.archive.org/web/20230107205921/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003904857?page=694&rotate=0&theme=white С. 292].</ref>''» (1654 год), «''два листа, писаны литовским писмом''» (1658 год)<ref>Дополнения к актам историческим, собранные и изданные археографической коммиссией. Т. 4. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?id=StFEAQAAMAAJ&pg=PA136&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiAteq8nbb8AhXKiv0HHYHxCrMQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 136].</ref>, «''прислал… из села Мигович Фадей Крыжевской вестовые писма на четырех листах литовским писмом''» (1686 год)<ref>Памятники дипломатических сношений древней России с державами иностранными. Т. 6. — СПб., 1862. [https://books.google.by/books?id=pH5QAQAAMAAJ&pg=PA1375&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiAteq8nbb8AhXKiv0HHYHxCrMQ6AF6BAgBEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 1375].</ref>, «''в списку с литовского письма''» (1688 год)<ref>Полное собрание законов Российской Империи с 1649 года. Т. 2. — СПб., 1830. [https://books.google.by/books?id=9nk-AQAAMAAJ&pg=PA934&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjl_JPjj7b8AhXsSvEDHdm6CVMQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 934].</ref>. Існуюць дакумэнтальныя сьведчаньні, што ў Пасольскі прыказ Маскоўскай дзяржавы адмыслова бралі людзей дзеля «''литовского письма''»<ref>Беляков А. В. Служащие Посольского приказа 1645—1682 гг. — СПб., 2017. [https://books.google.by/books?id=KDadDwAAQBAJ&pg=PA167&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjDkcr2-LX8AhUVH-wKHaJLCUoQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 167].</ref>. Увогуле, яшчэ ў 1918 годзе гісторык літаратуры і мовазнаўца [[Аляксандар Брукнэр]] зьвяртаў увагу на тое, што ў Маскоўскай дзяржаве беларуская мова афіцыйна вызначалася як «літоўская»<ref>Brückner A. Z niwy białoruskiej. — Kraków, 1918. [https://polona.pl/item/z-niwy-bialoruskiej,Njc4NTg4MjY/5/#info:metadata S. 4].</ref>. Гэты ж факт прызнаюць летувіскія аўтары {{Артыкул у іншым разьдзеле|Станіславас Лазутка||lt|Stanislovas Lazutka}}, [[Ірэна Валіканіце]] і [[Эдвардас Гудавічус]]: «''у канцылярыі вялікага князя маскоўскага дакумэнты, якія прыходзілі з ВКЛ, напісаныя на старабеларускай мове, вызначаліся як пісаныя „па-літоўску“''»{{Заўвага|У якасьці прыкладаў падаюцца вопісы архіваў маскоўскага гаспадара і пасольскага прыказа: «''Грамота <…> писана по-литовски''» (1502 год), «''Лист <…> писан по-литовски''» (1570 год) ды іншыя<ref>Описи Царского архива XVI века и архива Посольского приказа 1614 года / Под ред. С. О. Шмидта. — Москва: Изд-во вост. лит., 1960. С. 68, 73.</ref>}}<ref>Лазутка С., Валиконите И., Гудавичюс Э. Первый литовский статут. — Вильнюс, 2004. [https://books.google.by/books?id=jeg1AQAAIAAJ&q=po+litowski+Pisan&dq=po+litowski+Pisan&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjx2qfv0vX1AhXDQ_EDHSUyANgQ6AF6BAgEEAI С. 64].</ref>. Праваслаўны культурны дзяяч [[Ляўрэнці Зізані]], ураджэнец Вялікага Княства Літоўскага, выдаў у 1627 годзе на заказ патрыярха Вялікі [[катэхізіс]], у якім гэтак патлумачыў назву кнігі: «''Книга, глаголемая по-гречески катехизис, по-литовски оглашение, русским же языком нарицается беседословие''» і такім спосабам атаясамліваў літоўскую мову з [[Старабеларуская мова|старабеларускай]], а рускую — з [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]]. Праз год маскоўскі гаспадар [[Міхаіл I Раманаў]] пытаўся ў яго: «''По литовскому языку как вы говорите „собра“?''», на што асьветнік адказваў: «''Тожде и по литовскому языку „собра“''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-234"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-325"/>. Іншы культурны дзяяч і лексыкограф [[Памва Бярында]], ураджэнец Рэчы Паспалітай, таксама атаясамліваў літоўскую мову з старабеларускай: «''пѣтель'' (царкоўнаславянская мова)'': чэскі і рускі — когут, валынскі — півень, літоўскі ''(г.зн. па-старабеларуску)'' — пятух''»<ref name="Sviazynski-2006">Свяжынскі У. Праблема афіцыйнай мовы ВКЛ у літоўскай і ўкраінскай гістарыяграфіях // «Мова — Літаратура — Культура»: матэрыялы V Міжнароднай навуковай канферэнцыі (да 80-годдзя прафесара Льва Міхайлавіча Шакуна), Мінск, 16-17 лістапада 2006 года / Беларускі дзярж. ун-т; у аўтарскай рэдакцыі. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2007. С. 131.</ref>. Тым часам [[невель]]скі [[бургамістар]] Грыгоры Радзецкі (зь мянушкай Каваль), які перайшоў на бок [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] ў час [[Смаленская вайна|Смаленскай вайны]] 1632—1634 гадоў, апісваў, як змог падмануць [[Полацак|полацкую]] варту празь веданьне «літоўскай» мовы: «''И в острог вошедчи, литовских сторожей к себе приманил дву человек, — заговорил по-литовски, — и примоня их, и зарубил тех сторожей''»<ref>Малов А. В. Начальный период Смоленской войны на направлении Луки Великие — Невель — Полоцк до разгрома Полоцка 3 июня 1633 г. // Памяти Лукичева. Сборник статей по истории и источниковедению. — М., 2006. С. 166.</ref>. А ў 1633 годзе апякун [[збор]]а ў [[Сьвіслач (горад)|Сьвіслачы]] Станіслаў Пакаш прасіў даслаць яму сьвятара, «''які б гаварыў па-літоўску''» ({{мова-pl|«któryby umiał po litewsku»|скарочана}})<ref>Zarys dziejów powstania i upadku reformacji w Polsce. T. II. Cz. II. — Warszawa, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=kek_AQAAMAAJ&q=umia%C5%82+po+litewsku+#v=snippet&q=umia%C5%82%20po%20litewsku&f=false S. 223].</ref> (лучнасьць фактаў сьведчыць пра тое, што тут мелася на ўвазе адно беларуская мова<ref name="Kviatkouski-2025-100">Квяткоўскі М. Я. Самавызначэнне беларускамоўнага насельніцтва Горадзеншчыны і ваколіц у мінулых стагоддзях і Сакольшчыны ў сучаснасці // Acta Albaruthenica. Вып. 25, 2025. С. 100—101, 104.</ref>). [[Файл:Catechism by Peter Canisius in Belarusian.jpg|значак|Каталіцкі [[Катэхізіс|катэхізм]] на [[Старабеларуская мова|беларускай мове]], надрукаваны ў [[Вільня|Вільні]] ў 1585 годзе<ref>[[Генадзь Семянчук|Семянчук Г.]] [https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/arche/html/2005-2/siemiancuk205.htm Беларускі катэхізм ХVI ст.], [[ARCHE Пачатак]]. № 2, 2005.</ref>]] У 1649 годзе Віленская капітула (у складзе канонікаў Гераніма Сангушкі, Аляксандра Хадкевіча, Адама Копаця, Юрыя Валовіча, Андрэя Грыгаровіча ды іншых) пастанавіла прымаць у сэмінарыю [[Віленскае біскупства|Віленскай дыяцэзіі]] толькі моладзь, якая належным чынам ведала «''літоўскую мову''» ({{мова-la|linguae lituanicae|скарочана}})<ref>Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. — Kraków, 1914. [https://books.google.by/books?id=C_gKAAAAIAAJ&pg=PP7&dq=Fija%C5%82ek.+Uchrze%C5%9Bcijanienie+Litwy+przez+Polsk%C4%99+//+Polska+i+Litwa+w+dziejowym+stosunku.&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiom4-fv-z3AhUAS_EDHXgrAbMQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=maturos%20et%20linguae%20lituanicae&f=false S. 312].</ref>. Статут Віленскага біскупства 1669 году, укладзены біскупам [[Аляксандар Казімер Сапега|Аляксандрам Сапегам]], дазваляў даваць бэнэфіцыі толькі тым іншаземцам, якія ведалі «''літоўскую''» ({{мова-la|litvanica|скарочана}}) мову, і загадваў прамаўляць казані ў касьцёлах Віленскага біскупства (абыймала [[Віцебск]] і [[Мазыр]], але не абыймала Жамойці) паводле чаргі «''адну ў літоўскай мове, адну ў польскай''» ({{мова-la|«alteram in litvanica, alteram in polonica»|скарочана}})<ref>Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. — Kraków, 1914. [https://books.google.by/books?id=C_gKAAAAIAAJ&pg=PP7&dq=Fija%C5%82ek.+Uchrze%C5%9Bcijanienie+Litwy+przez+Polsk%C4%99+//+Polska+i+Litwa+w+dziejowym+stosunku.&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiom4-fv-z3AhUAS_EDHXgrAbMQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&q=alteram%20in%20litvanica&f=false S. 312].</ref><ref name="evkl-2010-131">[https://web.archive.org/web/20221004001720/http://vkl.by/articles/531 Віленскі сінод 1669] // {{Літаратура/ЭВКЛ|3к}} С. 131.</ref>. [[Файл:Widaw in German, Vilna in Italian, Wilenski in Lithuanian (Belarusian), Wilna in Polish, Vilne in French, Vilna in Latin (V. Coronelli, 1690) (2).jpg|значак|Фрагмэнт мапы ВКЛ ([[Вэнэцыянская рэспубліка|Вэнэцыя]], 1690 г.) з назвамі Вільні на розных мовах: ''Widaw'' на нямецкай, ''Vilna'' на італьянскай, ''Wilenski'' [горад, замак] на літоўскай (г. зн. беларускай), ''Wilna'' на польскай, ''Vilne'' на францускай, ''Vilna'' на лаціне<ref name="Briedis-2009">Briedis L. Vilnius: City of Strangers. — Central European University Press, 2009. P. 15.</ref>]] Гісторык мовы [[Сяргей Запрудзкі]] сярод сьведчаньняў называньня беларускай мовы «літоўскай», апроч Жыгімонта Гербэрштайна, Лаўрэція Зізанія і Памвы Бярынды, таксама прыводзіць аўтара лацінамоўнай польскай граматыкі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Статорыюс-Стоенскі|Пятра Статорыюса-Стоенскага|pl|Piotr Stoiński}}{{Заўвага|{{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Статорыюс-Стоенскі||pl|Piotr Stoiński}} пісаў пра існаваньне мазавецкага, рускага і літоўскага дыялектаў поруч з польскай мовай, разумеючы пад літоўскім дыялектам беларускую мову<ref name="Zaprudzki-2013"/>}} (XVI ст.), славацкага падарожніка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Даніэль Крман|Даніэля Крмана|uk|Даніел Крман}} і [[Пісар вялікі літоўскі|пісара вялікага літоўскага]] [[Удальрык Крыштап Радзівіл|Ўдальрыка Радзівіла]], які заклікаў да рэформы літоўскай граматыкі на фанэтычнай аснове (XVIII ст.)<ref name="Zaprudzki-2013">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 91—93.</ref>. Ён жа адзначае сярод тых, хто сьцьвярджаў, што ліцьвіны гаварылі на славянскай мове, апроч Гераніма Праскага, яшчэ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Паола Джовія Навакомскі|Паолу Джовію Навакомскага|uk|Паоло Джовіо}} і {{Артыкул у іншым разьдзеле|Конрад Геснэр|Конрада Геснэра|be|Конрад Геснер}}<ref name="Zaprudzki-2013-92">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 92.</ref>. Гісторык [[Андрэй Катлярчук]] зьвяртае ўвагу на тое, што гістарычных ліцьвінаў да шэрагу славянамоўных народаў таксама залічваў швэдзкі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёхан Гот Батвід||sv|Johannes Bothvidi}}{{Заўвага|{{мова-la|«Illyricam voco Linguam qua Sclavis, Croatis, Bohemis, Dalmatis, Polonis, Lithvanis, Russis, Muschovitis alias populi est communis»|скарочана}}}}<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 139, 142.</ref>, а першы [[Панславізм|панславіст]] [[Юры Крыжаніч]] пастанавіў у сваёй працы 1663 году: «''хачу выціснуць усіх іншаземцаў, узьнімаючы ўсіх дняпранаў, ляхаў, літоўцаў, сэрбаў, усякага, хто ёсьць сярод славянаў''»<ref>[[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 86.</ref>. Францускі палітык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Блез дэ Віжэнэр||pl|Blaise de Vigenère}} у сваім «Апісаньні Польскага Каралеўства» (1573 год) зазначаў пра жыхароў [[Падольле|Падольля]], што «''няма ніякага сумневу ў тым, што яны, падобна іншым, належаць да славянскага племені; бо і мова іхная, і норавы, і звычаі амаль тыя ж самыя, як у Русінаў, Валынян і Ліцьвінаў''»<ref>Блез де Виженер. [https://www.vostlit.info/Texts/rus14/Vizhener/text.phtml?id=395 Описание Польского Королевства] // Мемуары, относящиеся к истории Южной Руси. Вып. I (XVI ст.). — Киев, 1890.</ref>, падаваў прыклады славянскай мовы ліцьвінаў{{Заўвага|{{мова-fr|«le Bifons, que les Lithuaniens appellent Suber… Ellend est dict des Latins Alces, & des Polaques & Lituanies Loß»|скарочана}}<ref>La Description du royaume de Poloigne, et pays adiacens. — Paris, 1573. P. XXV—XXVI.</ref>}}, а таксама зазначаў пра Жамойць: «''толькі мова зусім не падобная, а таксама і тое, што там людзі тучнейшыя, ніж у Літве''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Toutefois il a esté tousiours fouz l'obeissance des Lithuaniens, & presque de mesmes façons de faire auec eux, sino que le langage n'est pas du tout semblable, & aussi que les personnes y sont de plus grande corpulence qu'e Lithuanie»|скарочана}}<ref>La Description du royaume de Poloigne, et pays adiacens. — Paris, 1573. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=58hWt2zphusC&q=Samogithie+Toutefois#v=snippet&q=Samogithie%20Toutefois&f=false P. XXVIII].</ref>}}. Далмацкі сьвятар і заснавальнік [[Паўднёваславянскія мовы|паўднёваславянскай]] гістарыяграфіі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Маўра Арбініч||hr|Mavro Orbini}} паведамляў у 1601 годзе, што «''русіны і ліцьвіны, асабліва ў гарадох, і сёньня прытрымліваюцца звычая хлопаць у далоні падчас танцу, прыпяваючы „Ладоні“''»{{Заўвага|{{мова-it|«Li Russi, e Lituani, massime nelle ville, ancor hoggi hano per costume, che mentre ballano, e percuotono una mano con l’altra, cantando replicano Ladone»|скарочана}}<ref>Il regno de gli Slavi, hoggi corrottamente detti Schiavoni. — Pesaro, 1601. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Fx3OntcdUkQC&q=Ladone#v=snippet&q=Ladone&f=false P. 54].</ref>}}, а саміх ліцьвінаў ён далучаў да славянскіх народаў<ref>Il regno de gli Slavi, hoggi corrottamente detti Schiavoni. — Pesaro, 1601. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=seZlAAAAcAAJ&q=Lituani+pur+natione+Slaua+#v=snippet&q=Lituani%20pur%20natione%20Slaua&f=false P. 8, 54].</ref>. Нямецкі пісьменьнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Якаб Борніц||en|Jakob Bornitz}} зазначаў у сваёй кнізе (1625 год): «''Іншыя народы, апроч германцаў, таксама ўжываюць напой зь мёду, які па-народнаму называецца Medonen, напрыклад, Мёд [Meth] у ліцьвінаў, русінаў, маскавітаў, палякаў''»{{Заўвага|{{мова-la|«Alii populi praeter Germanos utuntur etiam potu consecto ex melle, vulgo „Medonen“ vocant, „Meth“ puta Lithvani, Rutheni, Moscovitae, Poloni»|скарочана}}<ref>Tractatus politicus de rerum sufficientia in Rep. & Civitate procuranda. — Francofurti, 1625. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Aw1lAAAAcAAJ&q=Rutheni#v=snippet&q=Rutheni&f=false P. 96—97].</ref>}}. Нямецкі дыплямат {{Артыкул у іншым разьдзеле|Яган Георг Корб||ru|Корб, Иоганн Георг}} у дзёньніку свайго падарожжа 1698 году ў Масковію праз [[Прусія|Прусію]], Жамойць і Літву (у тым ліку сталіцу Вільню) пры апісаньні [[Жодзін]]а адзначыў, што свае заезныя двары ліцьвіны называюць «круг»<ref>Корб И. Г. Дневник путешествия в Московию. — СПб., 1906. [https://books.google.by/books?id=erw6AQAAMAAJ&pg=PA28&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi_68Pqj8LzAhVwRfEDHW48B7I4KBDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&f=false С. 28].</ref> ({{мова-la|«Diversoria sua Lithuani Krug appellant»|скарочана}}<ref>Korb J. G. Diarium itineris in Moscoviam perillustris ac… — Vienna, 1698. [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/55809-korb-j-g-diarium-itineris-in-moscoviam-perillustris-ac-ignatii-christophor-nobilis-domini-de-guarient-rall-ab-romanorum-imperatore-leopoldo-i-ad-tzarum-et-magnum-moscoviae-ducem-petrum-alexiowicium-anno-1698-vienna-1698#mode/inspect/page/38/zoom/4 P. 26].</ref>). На выдадзенай у 1690 годзе ў [[Вэнэцыянская рэспубліка|Вэнэцыі]] мапе Вялікага Княства Літоўскага падаваліся варыянты назваў асобных мясьцінаў на розных мовах, дзе для Вільні з пазнакай «''Lit''» (на літоўскай мове) падавалася славянская беларуская назва «Віленскі [горад, замак]» («Wilenski»)<ref name="Briedis-2009"/>. [[Файл:Udalryk Kryštap Radzivił. Удальрык Крыштап Радзівіл (1742-47).jpg|значак|[[Удальрык Крыштап Радзівіл|Удальрык Радзівіл]]]] У канцы XVII — пачатку XVIII ст. у сваіх неапублікаваных лацінамоўных курсах філязофіі шэраг кіеўскіх прафэсараў называлі беларускую мову «літоўскай» — ''Lit(h)uanica''<ref name="Zaprudzki-2013-92"/>. У падрыхтаваным у гэты ж час на паўднёвай [[Чарнігаў]]шчыне або на паўночнай [[Палтава|Палтаўшчыне]] зборніку вершаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Кліменці Зіноўіў|Кліменція Зіноўіва|uk|Зіновіїв Климентій}} беларуская мова таксама называецца літоўскай: «''О теслях або теж о плотника(х) по моско(в)скии(и): а о дейлидах по лито(в)ски(и)''»<ref name="Zaprudzki-2013-92"/>. У дакумэнтах Чарнігаўскай кансысторыі і [[Гетманшчына|Гетманшчыны]] (1735<ref>Тиханов Н. Н. Брянский говор // Сборник отделения русского языка и словесности Императорской академии наук. Т. 76. — СПб., 1904. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=C8MzAQAAMAAJ&dq=%22%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D1%8C+%D0%BF%D0%BE+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83%22&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83#v=snippet&q=%22%D0%BF%D0%BE%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83%22%20%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false С. 119].</ref>, 1761<ref>Древности. Т. 1, вып. 3. — М., 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=vb4KAAAAIAAJ&dq=%D0%BF%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83&f=false С. 37].</ref> і 1765<ref>Ділова документація Гетьманщини XVIII ст.: 3б. документів. — К., 1993. С. 200.</ref> гады) адзначалася пра [[ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў (беларусаў) Севершчыны]], што тыя «''гавораць па-літоўску''». У дакумэнце 1637 году, укладзеным у [[Бранск]]у, упамінаецца жыхар [[Канстантынопаль|Канстантынопалю]] ([[Асманская імпэрыя]]) пад турэцкім імём Рэзван, які «''…был литвин и взят в полон в турки… …родом литвин… …а по литовску зовут ево Ондрюшкам''»<ref>Труды Саратовской ученой архивной комиссии. Вып. 29. — Саратов, 1912. [https://books.google.by/books?id=XztDAAAAIAAJ&pg=RA1-PA66&dq=%22%D0%BF%D0%BE+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwif44b-sbD6AhUSzKQKHWQgA3kQ6AF6BAgLEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83&f=false С. 66]—68.</ref>. Паводле выдадзенай у 1899 годзе ў Вільні працы гісторыка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Венядзікт Плашчанскі|Венядзікта Плашчанскага|uk|Площанський Венедикт Михайлович}}, за часамі Рэчы Паспалітай дакумэнты на беларускай мове, якія паходзілі зь Літвы, ва Ўкраіне азначалі як пісаныя літоўскай мовай ({{мова-la|st. et idiom. lithuanico|скарочана}})<ref>Площанский В. М. Прошлое Холмской Руси. — Вильна, 1899. [https://books.google.by/books?id=s6vZ3kR-LJwC&pg=RA1-PA95&dq=idiom+lithuanico&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjp9s7CqoT2AhVR_rsIHe75DucQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=idiom%20lithuanico&f=false С. 95].</ref>. Апроч таго, ліцьвіны — беларусы, якія размаўляюць на роднай беларускай мове — сталі трывалым кампанэнтам украінскіх [[інтэрмэдыя]]ў XVIII стагодзьдзя<ref>Кабржыцкая Т., Рагойша У. [https://web.archive.org/web/20211023162716/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/92798/1/%D0%A2%D0%B0%D1%86%D1%86%D1%8F%D0%BD%D0%B0%20%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B6%D1%8B%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F,%20%D0%A3%D1%81%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%20%D0%A0%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B9%D1%88%D0%B0%20%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%20%D1%84%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%20%D0%B2%D0%B0%20%D1%9E%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85%20%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%D1%85%20%D0%A5V%D0%86%D0%86%D0%86%20%D1%81%D1%82..pdf Беларускі фальклор ва ўкраінскіх інтэрмедыях ХVІІІ ст.] // Фалькларыстычныя даследаванні. Кантэкст. Тыпалогія. Сувязі: зб. арт. Вып. 4 / пад нав. рэд. Р. Кавалёвай, В. Прыемка. — {{Менск (Мінск)}}: Бестпрынт, 2007. C. 206.</ref>, напісаных навукоўцам і пісьменьнікам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мітрафан Даўгалеўскі|Мітрафанам Даўгалеўскім|uk|Довгалевський Митрофан}}<ref>Rozprawy Wydziału Filologicznego. T. 14, 1891. [https://books.google.by/books?id=8-AfAAAAIAAJ&pg=PR18&dq=Litwin+czy+Bia%C5%82orusin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiy6pD_-t7zAhXJ-aQKHQ-EAPcQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=Litwin%20czy%20Bia%C5%82orusin&f=false S. XVIII].</ref> (які, магчыма, меў беларускае паходжаньне<ref name="Kabrzyckaja-2007">Кабржыцкая Т., Рагойша У. Феномен часу: драматургія Кіева-Магілянцаў як выява ўкраінска-беларускай культурнай супольнасці // Беларусь і беларусы ў прасторы і часе: зборнік да 75-годдзя прафесара Адама Мальдзіса / Грамадскае аб’яднанне «Міжнародная асацыяцыя беларусістаў», Польскі інстытут у Мінску. — {{Менск (Мінск)}}, 2007. С. 140―151</ref>), прафэсарам [[Кіева-Магілянская акадэмія|Кіеўска-Магілянскай акадэміі]] будучым [[магілёў]]скім япіскапам [[Георгі (Каніскі)|Георгіем (Каніскім)]] ды іншымі аўтарамі<ref>Гудзій М. [http://litopys.org.ua/ukrinter/int02.htm Українські інтермедії XVII—XVIII ст.] — Київ, 1960.</ref>. Выдадзены ў 1688 годзе «Геаграфічны слоўнік» {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эдмунд Богун|Эдмунда Богуна|en|Edmund Bohun}} паведамляў, што Літву мясцовыя жыхары (якіх аўтар адрозьніваў ад палякаў) называюць «Litwa»{{Заўвага|{{мова-en|«Lithuania, …called by the inhabitants, Litwa»|скарочана}}}}, а яе галоўныя месты — гэта [[Браслаў]], [[Берасьце]], [[Горадня]], [[Менск]], [[Магілёў]], [[Наваградак]], [[Полацак]], [[Трокі]], [[Вільня]] і [[Віцебск]]<ref>A Geographical Dictionary, Representing the Present and Ancient Names of All the Countries, Provinces, Remarkable Cities …: And Rivers of the Whole World: Their Distances, Longitudes and Latitudes. — London, 1688. [https://books.google.by/books?id=9AlmAAAAcAAJ&pg=PA72-IA284&dq=lithuanie+poloczk+witebsk&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiMiN693cn8AhUGzaQKHUS7CsA4ChDoAXoECAwQAg#v=onepage&q=lithuanie%20poloczk%20witebsk&f=false P. 71—72].</ref>. А ў 1693 годзе ў [[Лёндан]]е пабачыла сьвет ангельскамоўнае выданьне энцыкляпэдыі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Le Grand Dictionnaire historique|«Le Grand Dictionnaire historique»|en|Le Grand Dictionnaire historique}}, дзе таксама значылася, што жыхары Літвы называюць яе «Litwa» і што мова Літвы — славянскі дыялект ({{мова-en|«Lithuania <…> called by the inhabitants, Litwa; <…> Their language is a dialect of the Sclavonick»|скарочана}})<ref>Bohun E. A Geographical Dictionary, representing the present and ancient names of all the countries, provinces, remarkable cities … of the whole world … With a short historical account of the same, etc. — London, 1693. [https://books.google.by/books?id=ag5mAAAAcAAJ&pg=PA234&dq=lithuanians+litwa+language&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiTm4DC_8fzAhWgSvEDHe4NBJ84UBDoAXoECAsQAg#v=onepage&q=lithuanians%20litwa%20language&f=false P. 234].</ref>. У выдадзеным у Лёндане 34-м томе калектыўнай навуковай працы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Universal History (1747—1768)|«Universal History»|en|Universal History (Sale et al)}} (1762 год) зазначалася, што Літву карэнныя яе жыхары называюць «Litwa» ({{мова-en|«…Lithuania, called Litwa by the natives»|скарочана}})<ref>The Modern Part of an Universal History. Vol. XXXIV. — London, 1762. P. 409.</ref>, а таксама што Літва мяжуе з [[Расея]]й, [[Інфлянты|Інфлянтамі]], [[Валынь]]ню, [[Чырвоная Русь|Чырвонай Русьсю]], [[Польшча]]й, [[Падляшша]]м, [[Прусія]]й і [[Жамойць|Жамойцю]]<ref>The Modern Part of an Universal History. Vol. XXXIV. — London, 1762. P. 410.</ref>. Падобныя памежныя рэгіёны (з удакладненьнем у выглядзе Малой Польшчы — замест Чырвонай Русі і Польшчы) пазначаліся ў выдадзеным у [[Пэрт (Шатляндыя|Пэрце]] 13-м томе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Encyclopædia Perthensis|«Encyclopædia Perthensis»|en|Encyclopædia Perthensis}} (1806 год{{Заўвага|Перавыдаваўся ў Лёндане ў 1807 годзе і ў [[Эдынбург]]у ў 1816 годзе}}), дзе таксама адзначалася назва «Litwa» і тое, што мова Літвы — славянскі дыялект ({{мова-en|«Lithuania, or Litwa <…> The language is a dialect of the Sclavonic»|скарочана}})<ref>Encyclopaedia Perthensis; or, Universal dictionary of Knowledge. Vol. XIII. — London, 1806. P. 285.</ref>. А выдадзены ў 1765 годзе «Ўнівэрсальны гандлёвы слоўнік» францускага эканаміста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жак Савары дэ Брулён|Жака Савары дэ Брулёна|en|Jacques Savary des Brûlons}} паведамляў, што «''Літва: на літоўскай мове Litwa, <…> Вільня…: …на літоўскай мове Wilenski''»<ref>Bruslons J. S. Dictionnaire universel de commerce. — Copenhague, 1765. [https://books.google.by/books?id=P4ZdAAAAcAAJ&pg=PA573&dq=%22en+Lithuanien+Litwa%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj3uv6u3Mz8AhVD3qQKHeYVBNIQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22en%20Lithuanien%20Litwa%22&f=false P. 574]—575.</ref>. Таксама выдадзеная ў 1767 годзе энцыкляпэдыя нямецкага лексыкографа і эканаміста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Карл Гюнтэр Людовічы|Карла Гюнтэра Людовічы|en|Carl Günther Ludovici}} сьведчыла, што «''Літва, у літоўскай мове Litwa''»<ref>Ludovici C. G. Eröffnete Akademie der Kaufleute. — Liepzig, 1767. [https://books.google.by/books?id=ZV8UbjqzfeEC&pg=PA1509&dq=litwa+litawia&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjVysrkhs38AhWrhv0HHRNbDCkQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=litwa%20litawia&f=false S. 1509].</ref>{{Заўвага|Таксама знакамітая француская Энцыкляпэдыя ў артыкуле «Літва» (''Lithuanie'') пісала<ref>[[wikisource:fr:L’Encyclopédie/1re édition/LITHUANIE|Lithuanie]] // L’Encyclopédie, 1re éd. T. 9. — Neufchastel, 1765. P. 591—592).</ref>: «''Сучасная Літва абыймае дзевяць ваяводзтваў: а ўласна ваяводзтвы Вільні, Трокаў, Менску, Наваградку, Берасьця, Кіева, Амсьціслава, Віцебску і Полацку. Літва мае тытул вялікага княства, бо яна ўлучае ў сябе асобныя княствы, вельмі старажытныя <…> Там размаўляюць славянскай мовай, але вельмі перакручанай» ({{мова-fr|«On y parle la langue Esclavonne, mais fort corrompue»|скарочана}})}}. [[Файл:Disputatio medica inauguralis de Plica Polonica, Lithvanice Koltun, Polonice Gozdziec (1723).jpg|значак|Вокладка кнігі навукоўца Рэчы Паспалітай {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ян Фрыдэрык Бахстрам|Яна Фрыдэрыка Бахстрама|pl|Johann Bachstrom}}: «Уступны мэдычны дыспут пра Plica Polonica, па-літоўску Kołtun, па-польску Goździec», 1723 г.]] У прадмове да выдадзенай у 1704 годзе кнігі «Лексикон треязычный», аднаго з галоўных слоўнікаў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]], пісьменьнік і перакладнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фёдар Палікарпаў-Арлоў|Фёдар Палікарпаў-Арлоў|ru|Поликарпов-Орлов, Фёдор Поликарпович}}{{Заўвага|У рэдагаваньні і дапаўненьні «Лексикона треязычного» бралі ўдзел ураджэнец Рэчы Паспалітай {{Артыкул у іншым разьдзеле|Стэфан (Яворскі)||uk|Стефан (Яворський)}} і выпускнік Кіеўскай духоўнай акадэміі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Рафаіл (Краснапольскі)||uk|Рафаїл (Краснопольський)}}, а пры складаньні гэтага слоўніка Фёдар Палікарпаў-Арлоў карыстаўся рукапісным беларуска-лацінска-польскім слоўнікам XVII ст.<ref>Сперанский М. Н. Один из источников «Триязычного лексикона» Федора Поликарпова — рукописный белорусско-латинско-польский словарь XVII в. // Из истории русско-славянских литературных связей. — М., 1960. С. 205, 209.</ref>}} адзначыў літоўскую мову сярод славянскіх: «''Вместо же языка еврейскаго наш предпоставихом славенский, яко поистинне отца многих языков благоплоднейша. Понеже от него аки от источника неизчерпаема, прочиим многим произыти языком, сиречь польскому, чешскому, сербскому, болгарскому, литовскому, малороссийскому, и иным множайшым, всем есть явно''»<ref>Поликарпов-Орлов Ф. П. Лексикон треязычный, сиречь речений славенских, еллиногреческих и латинских сокровище. — Москва, 1704. [https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_004091708?page=9&rotate=0&theme=white]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Польскі езуіт, натураліст і фізіёграф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Габрыэль Жанчынскі||pl|Gabriel Rzączyński}} пісаў у 1721 годзе, што матэрыялы з драўніны дуба (а менавіта бочкі) палякамі мянуюцца «''Klepki''», а дошкі, зь якіх яны робяцца, завуцца ў ліцьвінаў [[Ванчас|«''Wanczos''»]], у немцаў «''Eichenebolen''» і ў [[Батавы|батаваў]] «''Planken''»<ref>Rzączyński G. Historia naturalis curiosa Regni Poloniae, Magni Ducatus Lithuaniae, annexarumque; Provinciarum, in tractatus XX divisa. — Сандамір, 1721. [https://archive.org/details/bub_gb_C_OVohJo2m4C/page/n204/mode/1up?q=Vanczos P. 187].</ref>. Навуковец [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ян Фрыдэрык Бахстрам||pl|Johann Bachstrom}} адзначыў на вокладцы выдадзенай у 1723 годзе кнігі, што {{мова-la|Plica Polonica|скарочана}} — гэта «''па-літоўску [[каўтун]]''» ({{мова-la|Lithvanice Koltun|скарочана}}). Таксама францускі прафэсар мэдыцыны {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жан Аструк||en|Jean Astruc}} у 1743 годзе (гэтая праца перавыдавалася ў 1755<ref>Astruc J. Traité des maladies vénériennes. T. 1. — Paris, 1755. [https://books.google.by/books?id=wla8PkLD8r8C&pg=PA345&dq=Koltun+Lithuanien&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwielamPtc78AhWeg_0HHUr8Dh8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Koltun%20Lithuanien&f=false P. 345].</ref> і 1773<ref>Astruc J. Traité des maladies vénériennes. T. 1. — Paris, 1773. [https://books.google.by/books?id=i7oscuxk3EoC&pg=PA304&dq=Koltun+Lithuanien&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwihh8-4uM78AhUP7KQKHYo1DyUQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=Koltun%20Lithuanien&f=false P. 304].</ref> гадох) зазначаў, што «''каўтун, у літоўскай мове Koltun''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Gozdziec en Polonois, signifie un Cloud, & Koltun en Lithuanien»|скарочана}}}}<ref>Traité des maladies vénériennes. T. 1. — Paris, 1743. [https://archive.org/details/b33021156_0001/page/344/mode/2up?q=%22en+Lithuanien%22 P. 345].</ref>, а таксама ў сваёй кнізе на лацінскай мове, выдадзенай у 1768 годзе: «''Koltun — літоўская назва для'' {{мова-la|Plica|скарочана}}»{{Заўвага|{{мова-la|«Koltun, hoc eft, Paxillus, nomen Lithuanicum Plicæ»|скарочана}}}}<ref>Astruc J. De morbis venereis libri novem. — Neapoli, 1768. [https://books.google.by/books?id=li9QR0lQ1SUC&pg=PA408#v=onepage&q&f=false P. 408].</ref>, «''koltun у літоўскай мове значыць'' {{мова-la|Paxillum|скарочана}}»{{Заўвага|{{мова-la|«Koltun, lithuanice Paxillum significant»|скарочана}}}}<ref>Astruc J. De morbis venereis libri novem. — Neapoli, 1768. [https://books.google.by/books?id=li9QR0lQ1SUC&pg=PA408#v=onepage&q=lithuanice&f=false P. 69].</ref>. Першы прафэсійны расейскі літаратар {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Сумарокаў||ru|Сумароков, Александр Петрович}} (1717—1777), прыводзячы назвы зямлі на розных мовах, зазначаў: «''По Трансильвански Йерде : по Персидски Земин : а о Славенском, Польском и Литовском и поминать не чево; ибо сии языки теже, что и наш''»<ref>Полное собрание всех сочинений в стихах и прозе покойного действительного статского советника, ордена св. Анны кавалера и Лейпцигского ученого собрания члена, Александра Петровича Сумарокова. Ч. X. — Москва, 1782. [https://books.google.by/books?id=33NdAAAAcAAJ&pg=PA128&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj1uraa38DzAhWoQ_EDHcgPAFo4tAEQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 128].</ref>. Нямецкі гісторык і мовазнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Готліб Зыгфрыд Баер||ru|Байер, Готлиб Зигфрид}} у сваёй працы «Geographia Russiae» (1747 год) зазначаў, што «''[[люцічы|вільцы]] — на літоўскай мове ваўкі''»{{Заўвага|{{мова-la|«Vilzi Lithuana lingua Lupi»|скарочана}}}}<ref>Commentarii Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae. T. X. — Petropoli, 1747. [https://books.google.by/books?id=1wBlAAAAcAAJ&pg=PA371&dq=GEOGRAPHIA+RVSSIAE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjP5__w08z8AhUJMewKHT7zDHEQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=vilzi%20Lithuana%20lingua%20&f=false P. 397].</ref>. Францускі лекар і натураліст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Люі Даніэль Арно дэ Наблевіль||fr|Louis Daniel Arnault de Nobleville}} у сваёй кнізе «Натуральная гісторыя жывёлаў» (1757 год) пісаў, што «''лось… у польскай, у літоўскай і ў рускай мовах — Loss або Lozzi''»<ref>Nobleville A. Histoire naturelle des animaux. — Paris, 1757. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tJ5E7CRUbtQC&dq=%22en+Lithuanien%22&q=lozzi#v=onepage&q=Ruffien&f=false P. 163].</ref>. Народжаны на [[Лідзкі павет|Лідчыне]] гісторык-археограф [[Мацей Догель]] у сваёй працы «Limites regni Poloniae & magni ducatus Litvaniae» (1758 год) пры апісаньні выгляду межавога знаку Вялікага Княства Літоўскага на граніцы з Маскоўскай дзяржавай зазначаў, што той «''па-літоўску''» называецца [[капец]] (''kopiec'')<ref>Dogiel M. Limites regni Poloniae & magni ducatus Litvaniae. — Vilane, 1758. [https://books.google.by/books?id=vb9KrnwvrboC&pg=PA89&dq=%22litewsku+kopiec%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiDsIqwtob9AhX0nf0HHcjRAAQQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22litewsku%20kopiec%22&f=false S. 89].</ref>. Выдадзены ў друкарні {{Артыкул у іншым разьдзеле|Замойская акадэмія|Замойскай акадэміі|pl|Akademia Zamojska}} «Каляндар польскі і рускі на рок панскі 1765», у пачатку якога зьмяшчалася прысьвячэньне [[Кухмістар вялікі літоўскі|кухмістру вялікаму літоўскаму]] [[Міхал Вяльгорскі|Міхалу Вяльгорскаму]] і ягонай жонцы Альжбеце з [[Агінскія|Агінскіх]], падаваў наступнае тлумачэньне да сельскагаспадарчай інфармацыі: «''hreczki (па-русінску), gryki (па-нямецку) альбо greczychy (па-літоўску)''»<ref>Estreicher K. Bibliografia polska. T. 15. — Kraków, 1897. [https://archive.org/details/bibliografiapols15estre/page/396/mode/2up?q=litewsku S. 396].</ref>. У камэнтарах да выдадзенага ў 1773 годзе францускага перакладу «Натуральнай гісторыі» {{Артыкул у іншым разьдзеле|Плініюс Старэйшы|Плініюса Старэйшага|be|Пліній Старэйшы}} адзначалася, што «''byl на [[Флямандзкая мова|флямандзкай мове]] значыць сякера, біла''{{Заўвага|[[Тлумачальны слоўнік беларускай мовы]] дае адным з значэньняў „''назва ўдарных частак прыладаў і машынаў''“, а [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы]] выводзіць беларускае „біла“ ад славянскага ''biti'' (біць), якое параўноўвае з [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкім]] bīhal 'сякера'}} [bila] ''на літоўскай мове значыць тое ж самае''»{{Заўвага|{{мова-fr|«car byl en Flamand, signifie une hache; bila, en Lithuanien, signifie la même chose»|скарочана}}}}<ref>Histoire naturelle de Pline traduite en françois. T. 6. — Paris, 1773. [https://books.google.by/books?id=JeyFTzG771cC&pg=PA134&dq=%22en+Lithuanien%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipvNe838z8AhXsy7sIHRIzCwE4FBDoAXoECAcQAg#v=onepage&q&f=false P. 134].</ref>. Гішпанскі езуіт і філёляг {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ларэнца Гервас||en|Lorenzo Hervás}} у 1784 годзе зазначаў, што «''літоўская мова вельмі падобная да польскай''» ({{мова-it|«il Lituano è molto affine a Polacco»|скарочана}}), а сам пералічваў яе як гаворку славянскай («ілірыйскай») мовы<ref>Catalogo delle lingue conosciute e notizia della loro affinita', e diversita'. — Cesena, 1784. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XQsJAAAAQAAJ&q=Lituano#v=snippet&q=Lituano&f=false P. 158—160].</ref>. Апошні кароль Рэчы Паспалітае [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] (які менаваў сябе «радавітым ліцьвінам») падчас наведваньня [[Нясьвіж]]у ў 1784 годзе зьвярнуўся да [[Караль Станіслаў Радзівіл «Пане Каханку»|Караля Станіслава Радзівіла]] «па-просту»: «''Пане гаспадару, каж віна даці, штоб у тваёй хаце ліха ня знаці''»<ref>Tyszkiewicz E. Nasze strony. Obrazek litewski. — Kraków, 1871. S. 15.</ref>. На [[Чатырохгадовы Сойм|Чатырохгадовым Сойме]] 1788—1792 гадоў віленскі земскі судзьдзя [[Тадэвуш Корсак]] прамаўляў «''зь літоўскім акцэнтам''», які ўражваў палякаў<ref>Юргайціс, Р. Парламенцкая дзейнасць паслоў з віленскага сойміка ў сойме Рэчы Паспалітай у 1717—1793 гг. // [[ARCHE Пачатак]]. 2011, № 6 (105). С. 109.</ref>. У канцы XVIII ст., ужо [[Расейская акупацыя Беларусі|за часамі расейскага панаваньня]], беларуская мова працягвала называцца літоўскай. Гэтак, прызначаны кіраваць новаўтворанай [[Менская япархія|Менскай япархіяй]] [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Урадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] [[Віктар Садкоўскі]], адданы гаспадыні [[Кацярына ІІ|Кацярыне ІІ]], пагражаў мясцовым прэзьбітэрам на [[Слуцак|слуцкім]] эпархіяльным зборы: «''Ja was skoreniu, zniszczu, sztob i jazyka nie było waszoho proklatoho litowskoho i was samych, ja was u zsyłki pozasyłaju, albo u sołdaty pooddaju, a swoich z zakordonu ponawożu''»<ref>Sakowicz E. Kościół prawosławny w Polsce w epoce Sejmu Wielkiego 1788—1792. — Warszawa, 1935. S. 79.</ref><ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-235">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 235.</ref><ref>{{Літаратура/Русіфікацыя: царская, савецкая, прэзыдэнцкая (2010)|к}} С. 5.</ref><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-325"/>. У 1806 годзе расейскі царкоўны гісторык, археограф і бібліёграф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Яўген (Балхавіцінаў)||ru|Евгений (Болховитинов)}}, камэнтуючы ў сваім «Гістарычным слоўніку аб расейскіх пісьменьніках» сьцьверджаньне [[Шыман Старавольскі|Шымана Старавольскага]] пра зробленыя [[Ян з Глогава|Янам з Глогава]] (настаўнікам [[Францішак Скарына|Францішка Скарыны]]{{Заўвага|Існуе вэрсія, што Францішак Скарына мог працягнуць і выдаць пераклад, распачаты яго настаўнікам Янам з Глогава<ref>Владимировас Л. Всеобщая история книги: Древний мир. Средневековье. Возрождение. — М.: Книга, 1988. С. 201.</ref>}}) пераклады кнігаў бібліі на «славянскую мову» — мову Вялікага Княства Літоўскага<ref>Яцухна В. Скарыназнаўчая спадчына Вацлава Ластоўскага // Спадчына Скарыны: да 500-годдзя беларускага кнігадрукавання : зб. навуковых артыкулаў : у 2 ч. Ч. 1 / рэдкал. : А. Ермакова (гал. рэд.) [і інш] ; М-ва адукацыі Рэспублікі Беларусь, Гомельскі дзярж. ун-т імя Ф. Скарыны. — Гомель : ГДУ імя Ф. Скарыны, 2017. С. 61.</ref> — адзначаў, што той напраўду перакладаў іх на літоўскую мову{{Заўвага|{{мова-ru|«Но оба они ошибаются по незнанию подлинного Словянского языка. Потому что Глоговенский переводил упомянутые книги не на Славянский, а на Литовский язык, на коем они и напечатаны в Кракове»|скарочана}}}}<ref>Друг просвещения. Ч. 1, 1806. [https://books.google.by/books?id=WCloAAAAcAAJ&pg=PA100&dq=%D0%B3%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjZ_7LQhoz0AhWsR_EDHamUA3oQ6AF6BAgCEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A&f=false С. 100].</ref>. Гэты ж аўтар у іншым сваім слоўніку (1827 год) азначаў «Катэхізіс вялікі» [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]] як ад пачатку «напісаны на літоўскай мове» ({{мова-ru|«писанный <…> на Литовском языке»|скарочана}})<ref> Словарь исторический о бывших в России писателях духовного чина греко-российской церкви. Т. 2. — СПб., 1827. [https://books.google.by/books?id=M91dAAAAcAAJ&pg=PA4&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%A3%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiGi9bxzY30AhU1SPEDHTyUCsI4lgEQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%A3%22&f=false С. 4].</ref>, такое азначэньне гэтага выданьня як укладзенага «на літоўскай мове» даў яшчэ ў 1822 годзе расейскі выдавец і філёляг {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікалай Грэч||be|Мікалай Іванавіч Грэч}}{{Заўвага|{{мова-ru|«Зизаний сочинил еще на Литовском языке большой Катихизис»|скарочана}}}}<ref>Опыт краткой истории руской литературы. — СПб., 1822. [https://books.google.by/books?id=kMFLAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 62].</ref>. У выдадзенай у [[Харкаў|Харкаве]] працы «Найноўшы нарыс правілаў расейскай граматыкі»<ref>Новейшее начертание правил Российской грамматики, на началах всеобщей основанных. — Харьков, 1810. С. 28.</ref> (1810 год) {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Арнатоўскі||uk|Орнатовський Іван}} называў беларусаў літоўцамі і сьцьвярджаў, што «''паўночна-заходняя частка Расеі запазычыла многа словаў, а яшчэ больш канчаткаў, уласьцівых мове літоўцаў''»<ref name="Zaprudzki-2013-96">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 96.</ref>. У [[бэрлін]]скім патэнце прускага караля [[Фрыдрых Вільгельм II|Фрыдрыха Вільгельма II]] (1797 год), які прызначаўся жыхарам [[Падзелы Рэчы Паспалітай|анэксаваных тэрыторыяў Рэчы Паспалітай]] (у тым ліку [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскага павету]] ВКЛ) і тычыўся «''польскіх і літоўскіх да гэтых часоў дзейных правоў, статутаў і канстытуцыяў''», зазначалася, што вытрымка з адпаведных крыніцаў права, калі яна «''на польскай або літоўскай мове была напісаная''» ({{мова-de|«in der Polnischen oder Litthauischen Sprache abgesasst ist»|скарочана}}, {{мова-pl|po Polsku lub po Litewsku napisana była|скарочана}}), мае мець нямецкі або лацінскі пераклад<ref>Novum Corpus Constitutionum Prussico-Brandenburgensium Praecipue Marchicarum, Oder Neue Sammlung Königl. Preußl. und Churfürstl. Brandenburgischer, sonderlich in der Chur- und Marck-Brandenburg, Wie auch andern Provintzien, publicirten und ergangenen Ordnungen, Edicten, Mandaten, Rescripten, Von 1796, 1797, 1798, 1799 und 1800. — Berlin, 1801. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10490389?page=588,589&q=Litewfku S. 1131—1134, 1151—1154]</ref>. У 1807 годзе нямецкі географ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Георг Гасэль||ru|Гассель, Георг}} у сваёй працы пра Расейскую імпэрыю<ref>Hassel H. Statistischer Abriss des Russischen Kaisertums nach seinen neuesten politischen Beziehungen. — Nürnberg — Leipzig, 1807. [https://books.google.by/books?id=irZfAAAAcAAJ&pg=PA92&dq=lithauer+sklaverei&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi-yPTizM78AhWE87sIHezVCFEQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=lithauer%20sklaverei&f=false S. 92].</ref> пісаў пра славянскі народ ліцьвінаў (літоўцаў), праваслаўных, якія жылі сярод палякаў у Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай і Віцебскай губэрніях і зазначаў, што яны карыстаюцца сваёй асобнай мовай<ref name="Zaprudzki-2013-95">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 95.</ref>. Ангельскі падарожнік Робэрт Джонстан адзначаў у дзёньніку сваёй вандроўкі Расейскай імпэрыяй, выдадзеным у 1815 годзе, што «''старажытная Літва''» пачынаецца ад мястэчка [[Ляды (Дубровенскі раён)|Лядаў]]<ref>Johnston R. Travels Through Part of the Russian Empire and the Country of Poland. — New York, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3n1CP801ukAC&dq=%22native+lithuanians+generally%22&q=%22native+lithuanians%22#v=onepage&q=liadi%20lithuania&f=false P. 328].</ref>, мясцовых сялянаў ён апісваў як «''карэнных літоўцаў''»<ref>Johnston R. Travels Through Part of the Russian Empire and the Country of Poland. — New York, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3n1CP801ukAC&dq=%22native+lithuanians+generally%22&q=%22native+lithuanians%22#v=snippet&q=%22native%20lithuanians%22&f=false P. 332].</ref>, а мясцовую мову называў «''літоўскім дыялектам''»<ref>Johnston R. Travels Through Part of the Russian Empire and the Country of Poland. — New York, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3n1CP801ukAC&dq=%22native+lithuanians+generally%22&q=%22native+lithuanians%22#v=onepage&q=lithuanian%20dialect&f=false P. 348].</ref>. [[Адам Міцкевіч]] (1798—1855), які паводле сьведчаньня свайго сучасьніка Максымільяна Маркса, размаўляў з каханай Марыляй Верашчакай па-беларуску, а свае першыя вершы, не напісаныя, а агучаныя ўслых, прамаўляў па-беларуску<ref>Корбут В. [https://www.polskieradio.pl/396/8226/Artykul/2810981,%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%81-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D1%8B%D1%9E-%D1%88%D1%82%D0%BE-%D0%9C%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87-%D1%81%D0%B2%D0%B0%D0%B5-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F-%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B-%D1%81%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%83 Маркс сведчыў, што Міцкевіч свае першыя вершы складаў па-беларуску], [[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]], 23 верасьня 2021 г.</ref>, і паводле гісторыка беларускай літаратуры [[Мікола Хаўстовіч|Міколы Хаўстовіча]], зрэдку называў мову сваіх твораў «ліцьвінскай»<ref>Хаўстовіч М. Наш Міцкевіч // XIX стагоддзе: Навукова-літаратурны альманах. Кн. 1. — {{Менск (Мн.)}}: БДУ, 2000. С. 3.</ref>, клапаціўся пра захаваньне і перадачу дзецям мясцовага вымаўленьня<ref>[[Станіслаў Станкевіч (кнігар)|Станкевіч С.]] Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі. — Вільня, 2010. С. 201.</ref>: {{Цытата|…няраз слухаючы нас, ён уздыхаў, што ў нас бясколерны, чужаземскі акцэнт. Ён бы хацеў чуць з нашых вуснаў мову сьпеўную, літоўскую, якая была яму мілейшая за ўсё. {{арыгінал|pl|…nieraz słycząc nas mówiących, wzdychał, że mamy akcent bezbarwny, cudzoziemski. On byłby chciał słyczeć w naszych ustach tę mowę spewną, litewską, która nadewszystko była mu miłą.}} |Gorecka A. Wspomnienia o Adamie Mickiewiczu. — Kraków, 1897. S. 76.}} У апублікаванай у 1840 годзе аповесьці «Панна Кацярына», дзе беларускамоўны селянін называе сябе ліцьвінам<ref name="Tygodnik Literacki-51-1840"/>, адзначалася, што іншыя народы пазнаюць ліцьвінаў паводле іх «''сьпеўнай мовы''»<ref name="Tygodnik Literacki-52-1840"/>. У кнізе «Ўспаміны яснавяльможнага пана Севярына Сапліцы, чашніка парнаўскага», напісанай выхаваным на [[Менскае ваяводзтва|гістарычнай Меншчыне]] [[Генрык Жавускі|Генрыкам Жавускім]], апавяданьне вядзецца ад імя «''прыроджанага ліцьвіна, [[Наваградак|наваградзкага]] [[Зямяне|зямяніна]]''», які наракае на тое, што ў час канфідэнцыйнай выправы праз [[Запароская Сеч|Запароскую Сеч]] да крымскага хана сын [[менск]]ага чашніка Міхал Ратынскі размаўляў «''па-літоўску''»<ref>Rzewuski H. Pamiątki pana Seweryna Soplicy, cześnika parnawskiego. — Lipsk, 1868. [https://books.google.by/books?id=WrwaAAAAYAAJ&pg=PA187&dq=%22ci%C4%85gle+z+litewska+co%C5%9B%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi9gYyusLqEAxUvg_0HHYdVC6EQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22ci%C4%85gle%20z%20litewska%20co%C5%9B%22&f=false S. 187].</ref> (г. зн. па-беларуску<ref>[https://pawet.net/library/v_literature/rzewuski/10/%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%B5%D1%87.html Запароская Сеч] // Жавускі Г. Успаміны Сапліцы. — {{Менск (Мінск)}}: Лімарыус, 2005. С. 361.</ref>), чым мог выдаць сваё паходжаньне<ref>[https://pawet.net/library/v_literature/rzewuski/10/%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%B5%D1%87.html Запароская Сеч] // Жавускі Г. Успаміны Сапліцы. — {{Менск (Мінск)}}: Лімарыус, 2005. С. 111—112.</ref>. Ляўрэат [[Нобэлеўская прэмія ў галіне літаратуры|Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры]] [[Генрык Сянкевіч]], які меў літоўскае паходжаньне і часта бываў на [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыне]], у сваім найбольш вядомым гістарычным рамане «[[Агнём і мячом (раман)|Агнём і мячом]]», напісаным у 1884—1888 гадох, апавядае пра літоўскага шляхціча Лонгіна Падбіпенту (у XVII ст. рэальны шляхецкі род Падбіпентаў валодаў [[Пліса (Віцебская вобласьць)|Плісай]] на [[Полацкае ваяводзтва|Полаччыне]]), які адзначаўся сваёй «''сьпеўнай літоўскай гаворкай''» і гаварыў з тыповым беларускім фрыкатыўным «г» (напрыклад, «''Słuchać hadko''»), што не ўласьціва ані палякам, ані летувісам. Тым часам іншы пэрсанаж раману зь імём «Жмудзін» адзначыўся летувіскімі выразамі: «''Padłas!''», «''Panas Kmitas»<ref>Гацак М. Беларускамоўныя літвіны Генрыка Сянкевіча // Вольнае Глыбокае. № 9 (725), 27 лютага 2014. С. 5.</ref>. [[Файл:Литовско-русский словарь, составленный в 1596 году Лаврентием Зизанием (1849).jpg|значак|Тытульны аркуш [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянска]]-беларускага слоўніка [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]] ў публікацыі 1849 году]] У 1836 годзе расейскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхаіл Пагодзін||ru|Погодині, Михаил Петрович}} пісаў пра Ўкраіну: «''Прыйшлі жа туды яшчэ пазьней літоўцы або беларусцы, з [[Гедзімін]]ам, і ўвялі ў пісьмовы ўжытак сваю мову''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Пришли же туда еще позднее Литовцы или Белорусцы, с Гедемином, и ввели в письменное употребление свой язык»|скарочана}}}}<ref>Погодин М. П. Записка о древнем языке русском // Известия Императорской академии наук по отделению русского языка и словестности. Т. 5, 1836. С. 82.</ref>{{Заўвага|Тым часам у афіцыйным часопісе Міністэрства народнай асьветы Расейскай імпэрыі за 1836 год прафэсар [[Маскоўскі ўнівэрсытэт|Маскоўскага ўнівэрсытэту]] гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сьнегіроў||ru|Снегирёв, Иван Михайлович}} у сваім артыкуле «Латинская синонимика в Германии», зьмешчаным у радзьдзел «Науки и словестность», прыводзіў варыянты славянскага слова «хлеб»: «''по Малорос. хлиб, на Польском по Варшавскому и Краковскому произношению хлиб, а по Литовскому хлеб (chleb)''»<ref>Журнал Министерства Народного Просвещения. 1836. Ч. 9. [https://books.google.by/books?id=3dljAAAAcAAJ&pg=PA470&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjUv6_5g9nzAhUpQvEDHYb9CtUQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%83&f=false С. 470].</ref>}}. Расейскі пісьменьнік і выдавец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Павел Сьвіньін||be|Павел Пятровіч Свін’ін}} у 1839 годзе адзначаў, што ўкраінская мова за [[Чарнігаў|Чарнігавым]] зьмяняецца на літоўскую ({{мова-ru|«Язык Малороссийский <…> за Черниговым изменяется в Литовский»|скарочана}})<ref>Картины России и быт разноплеменных ее народов : Из путешествий П. П. Свиньина. Ч. 1. — СПб., 1839. С. 313—314.</ref>. У 1841 годзе расейскі пісьменьнік і аўтар шматлікіх падручнікаў расейскай мовы Іван Пенінскі ў прадмове да трэцяга выданьня «Славянскай хрэстаматыі», у якое ён дадаў вытрымкі зь [[Літоўская Мэтрыка|Літоўскай мэтрыкі]], зазначаў<ref>Пенинский И. С. Славянская хрестоматия, или Избранные места из произведений древнего отечественного наречия. — СПб.: Тип. Деп. нар. прос., 1841. [https://books.google.by/books?id=DmJcAAAAcAAJ&pg=PR6&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjMw6W6or7zAhWKRfEDHaYZDYI4WhDoAXoECAsQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&f=false С. VI].</ref>: «''Бракавала таксама ранейшым выданьнях Хрэстаматыі артыкулаў, якія пазнаёмілі б выхаванца з мовамі Беларускай і Літоўскай, слушна названымі мовай Заходне-Рускай; і ў гэтых адносінах кніга папоўненая цяпер здавальняльна''» ({{мова-ru|«Недоставало также в прежних изданиях Хрестоматии статей, которые познакомили бы воспитанника с языками Белорусским и Литовским, страведливо названными языком Западно-Русским; и в этом отношении книга пополнена теперь удовлетворительно»|скарочана}}){{Заўвага|Гэтае ж сьцьверджаньне паўтараецца ў прадмове да чацьвертага выданьня (1843 год)}}. У 1849 годзе расейскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сахараў||ru|Сахаров, Иван Петрович}} апублікаваў [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянска]]-беларускі слоўнік [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]] пад назвай «Літоўска-рускі слоўнік» ({{мова-ru|«Литовско-русский словарь»|скарочана}})<ref>Сахаров И. П. Сказания русского народа. Т. 2. — СПб., 1849. С. 119.</ref>, у 1869 годзе ў часопісе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Филологические записки||ru|Филологические записки}} адзначалася: «''Слоўнік Л. Зізанія належыць да літоўскай пісьменнасьці. У ім славянскія словы, іншаземныя тлумачацца літоўскай мовай, бо і сам складальнік быў родам зь Літвы''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Словарь Л. Зизания принадлежит грамотности Литовской. В нем слова Славянские иностранные объясняются речью Литовскою потому что и сам составитель был родом из Литвы»|скарочана}}}}<ref>Филологические записки. Вып. 1, 1869. [https://books.google.by/books?id=n1lKAAAAcAAJ&pg=RA1-PA10&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE+%22%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiRkKWd_o30AhWdQ_EDHQz1D_04HhDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E&f=false С. 9].</ref>, а ў 1872 годзе пісьменьнік і пэдагог {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Чудзінаў||ru|Чудинов, Александр Николаевич}} пісаў пра слоўнік Л. Зізанія, што «''аўтар родам зь Літвы, таму ўсе тлумачэньні словаў ім робяцца на літоўскай мове''» ({{мова-ru|«Так как автор родом из Литвы, то и все объяснения слов им делаются на Литовском языке»|скарочана}})<ref>О преподавании отечественнаго языка: Очерк истории языкознания в связи с историей обучения родному языку, с приложением библиографического указателя. — Воронеж, 1872. [https://books.google.by/books?id=DdtdAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=%D0%9E%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%8A+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F&hl=ru&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 201].</ref>. Народжаны на [[Жамойць|Жамойці]] гісторык і археоляг {{Артыкул у іншым разьдзеле|Тадэвуш Валянскі||be|Тадэвуш Валянскі}} ў 1854 годзе залічваў літоўскую мову да славянскіх: «''…трэба валодаць веданьнем усіх найгалоўнейшых, прынамсі, цяпер яшчэ жывых гаворак славянскіх, якімі лічацца: руская, польская, чэская, сэрба-далмацкая, ілірыйская, вэнэдзкая альбо вэндзкая і літоўская''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…должно обладать знанием всех главнейших, по крайней мере, теперь ещё живых наречий славянских, которыми почитаются: русское, польское, чешское, сербо-далматское, иллирийское, венедское или вендское и литовское»|скарочана}}}}<ref>Воланский Т. [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9E%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2,_%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D1%8F%D1%81%D0%BD%D1%8F%D1%8E%D1%89%D0%B8%D1%85_%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%BD%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%8E_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8E/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B5 Описание памятников, объясняющих славяно-русскую историю] // Новые материалы для древнейшей истории славян вообще и славяно-руссов в особенности с лёгким очерком истории русов до Рождества Христова. Вып. I—III. — М., 1854; переизд.: СПб., 1995.</ref>. Паводле рапарту берасьцейскага судовага спраўніка, у 1863 годзе стараста сяла [[Малыя Зводы|Зводаў]] Павал Стальнік знайшоў пад сваім домам паўстанцкі ліст, «''надрукаваны простай літоўскай гаворкай''», то бок на беларускай мове{{Заўвага|{{мова-ru|«''письмо, печатанное простым литовским наречием''»|скарочана}}}}<ref>Восстание в Литве и Белоруссии 1863―1864 гг. — М., 1965. С. 374.</ref>. У часопісе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вестник Европы (1866—1918)|«Вестник Европы»|ru|Вестник Европы (1866—1918)}} (1866 год) гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фэактыст Хартахай||ru|Хартахай, Феоктист Авраамович}} адзначаў: «''у справах Літоўскага пасольскага прыказу захоўваецца ярлык [[Мэнглі I Гірэй|Мэнглі Гірэя]], перакладзены на тагачасную літоўскую мову. У гэтым ярлыку адзін татарскі ўрад [землямера] называецца адпаведным яму літоўскім урадам „[[каморнік]]а“''»{{Заўвага|{{мова-ru|«В делах литовского посольского приказа находится ярлык Менгли-Гирея, который переведен на тогдашний литовский язык. В этом ярлыке один татарский чин [землемера] назван соответствующим ему литовским чином „коморника“»|скарочана}}}}<ref>Хартахай Ф. Историческая судьба крымских татар (статья вторая) // Вестник Европы. Т. 2, 1866. [https://books.google.ru/books?id=FwYYAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA&f=false С. 213].</ref>. Этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхаіл Дзьмітрыеў||be|Міхаіл Аляксеевіч Дзмітрыеў}} у сваім «Зборніку песень, казак, абрадаў і звычаяў сялянаў Паўночна-Заходняга краю» (1869 год) зазначаў, што «''пахаваньне ў сялянаў Дзісьненскага і Вялейскага паветаў называецца літоўскім словам „хаўтуры“''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Похороны у простолюдинов Дисненского и Вилейского уездов называются Литовским словом „хаутуры“»|скарочана}}}}<ref>Дмитриев М. А. Собраніе пѣсен, сказок, обрядов и обычаев крестьян Сѣверо-западнаго края. — Вильна, 1869. [https://books.google.by/books?id=zwLkAAAAMAAJ&pg=PP7&dq=%D0%A1%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B5+%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%BA%D1%8A,+%D0%BE%D0%B1%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjmkeiLtcz5AhWD8LsIHcEID5EQ6AF6BAgHEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 211].</ref>. У 1875 годзе адзін з кіраўнікоў [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] [[Агатон Гілер]] зазначаў у сваёй кнізе пра гісторыю паўстаньня, што [[багун]] ({{мова-pl|Bagno|скарочана}}) завецца «''па-літоўску „bahun“''»<ref>Giller A. Polska w walce: zbiór wspomnie i pamitników z dziejów naszego wyjarzmienia. — Kraków, 1875. [https://archive.org/details/polskawwalcezbi00gilluoft/page/288/mode/2up?q=litewsku S. 288].</ref>. У 1881 годзе [[Крымскія татары|крымска-татарскі]] асьветнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ісмаіл Гаспрынскі||uk|Ісмаїл Ґаспринський}} зьвяртаў увагу на тое, што «''ўжо першае пакаленьне [[Беларускія татары|літоўскіх татараў]] гаварыла больш мовай маці, г. зн. па-літоўску, чым па-татарску, так што празь некалькі пакаленьняў татарская мова зьнікла з ужытку, і мова літоўская'' (г. зн. беларуская<ref>[[Ібрагім Канапацкі]], [https://belhistory.com/lang_bel-tatars.html?fbclid=IwY2xjawFxxx1leHRuA2FlbQIxMAABHS0BTrKHuISdVo6ytfjrneGQ7_PwjeX7SEjysTtNqYzmBT-Bw9AljPU5dw_aem_Oysw00mcgdnwiZ7OvxWDBA Мова беларускіх татар], Беларускі гістарычны партал, 2 лютага 2018 г.</ref>) ''стала нацыянальнай мовай тамтэйшых татараў''»{{Заўвага|{{мова-ru|«уже первое поколение литовских татарчат говорило больше языком матери, т.е. по-литовски, чем по-татарски, так что через несколько поколений татарский язык исчез из употребления, и язык литовский стал национальным языком тамошних татар»|скарочана}}}}<ref>Гаспринский И. «Русское мусульманство: Мысли, заметки и наблюдения мусульманина». — Симферополь, 1881. С. 28.</ref>. Украінскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Дзьмітры Багалей||uk|Багалій Дмитро Іванович}} тлумачыў у сваім навуковым артыкуле, апублікаваным у 1883 годзе ў гістарычна-этнаграфічным часопісе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Кіевская старина||uk|Кіевская старина}}, што тэрмін «сябрынны» ўтварыўся ад «''старажытнага літоўскага слова „сябар“''»<ref>Багалей Д. Займанщина в левобережной Украйне XVII и XVIII ст. // Киевская старина. № 12, 1883. [https://archive.org/details/kievskaya_starina_1883_12/page/n53/mode/2up?q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%22 С. 576].</ref>. Гісторык і краязнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сямён Пісараў||ru|Писарев, Семён Петрович}} у сваёй публікацыі ад 1897 году ўдакладняў, што старажытная частка (цэнтар) [[Смаленск]]у — Княская мясцовасьць — гістарычна называлася «''па-літоўску проста „[[Горад|места]]“''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…бывшей Княжеской местности, по-литовски просто: „места“»|скарочана}}}}<ref>Писарев С. П. Было ли перенесение мощей святых мучеников Бориса и Глеба из Вышгорода в Смоленск. — Смоленск, 1897. [https://books.google.by/books?id=Z2SsMAAC6BQC&pg=PA52&dq=%D0%B2%D1%8B%D0%B6%D0%B3%D0%BB%D0%B8+%D0%BC%D1%A3%D1%81%D1%82%D0%BE,+%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B8+%D0%B8+%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B8&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj09Jb_rb35AhVjMOwKHdHcDyQQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q&f=false С. 52].</ref>. У другой палове XIX стагодзьдзя датычна Асавецкага прыходу ([[Бабруйскі павет]]) адзначалася, што «''мова простанародная, літоўская, мяшаная з польскай''»{{Заўвага|{{мова-ru|«язык простонародный, литовский, смешанный с польским»|скарочана}}}}, датычна Седліскай воласьці ([[Ашмянскі павет (Віленская губэрня)|Ашмянскі павет]]) — «''гаворка, ужываная мясцовымі жыхарамі, беларуская або літоўская''», датычна Нарацкага прыходу — «''мясцовы народ размаўляе літоўскай гаворкай''»<ref>Яшкiн I. Да вытокаў моўнай сiтуацыi ў Беларусi: Матэрыялы для сацыялiнгвiстыкi, 50—80-я гг. XIX ст. // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. № 4, 1992. С. 208, 217, 219.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 73.</ref>. Захаваліся сьведчаньні, што яшчэ ў сярэдзіне XIX ст. на захадзе [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] мясцовыя жыхары называлі беларускую мову літоўскай<ref>Этнографический сборник, издаваемый Имп. Русским географическим обществом. Вып. 3. — СПб., 1858. С. 105.</ref><ref name="Kviatkouski-2025-100"/>{{Заўвага|Падобныя зьвесткі прыводзяцца ў трэцім томе выданьня «Живописная Россия» (1882 год)<ref>Живописная Россия. Т. 3. — СПб. — Москва, 1882. [https://books.google.by/books?id=D4U1AQAAMAAJ&pg=PA448&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj63IXp1cDzAhVcSfEDHTbbC084RhDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&f=false С. 448].</ref>: {{мова-ru|«Около Свислочи, Крынок, Яловки и м. Гродка живут уже настоящие (как называют там) „дзекалы“ или дэкалы со своим языком, называемым здесь литовским»|скарочана}}}}: {{Цытата|На ўсходзе і паўночным усходзе яна мяжуе з мовай уласна беларускай, якая ў мясцовых жыхароў называецца літоўскай. Гэтай мовай гавораць ужо каля [[Сьвіслач (горад)|Сьвіслачы]], [[Крынкі|Крынак]], [[Ялоўка|Ялоўкі]] і каля мястэчку [[Гарадок (Беластоцкі павет)|Гарадку]], пры якім сустракаюцца гэтыя два адценьні. {{арыгінал|ru|На востоке и северо-востоке он граничит с языком собственно белорусским, который у здешних жителей называется «литоуским». Этим языком говорят уже около Сьвислочи, Крынок, Яловки и около мест. Гродка, при котором втречаются эти два оттенка.}}|Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Вестник Императорского русского географического общества. Ч. 16. — СПб., 1856. С. 151. <br /> Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Этнографический сборник. Вып. 3. — СПб., 1858. С. 105.}} [[Файл:Lithuanian (1850).jpg|значак|Моўная мапа з этнаграфічнага атлясу ([[Лёндан]], 1850 г.): літоўская мова (''Lithuanian'') займае ўсю [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыю беларусаў]] (ад [[Горадня|Горадні]] да [[Смаленск]]у), [[Летувіская мова|жамойцкая мова]] (''Samogitian'') — этнічную тэрыторыю летувісаў]] Тым часам шырокае бытаваньне сярод беларусаў азначэньня ўласнай мовы як літоўскай (а ўласнай краіны — як Літвы) засьведчыў этнограф і фальклярыст [[Мікалай Янчук]] паводле вынікаў свайго падарожжа [[Менская губэрня|Менскай губэрняй]] у 1886 годзе<ref>Янчук Н. [https://www.prlib.ru/item/437605 По Минской губернии (заметки из поездки в 1886 году)]. — Москва, 1889. [https://books.google.by/books?id=G34hEAAAQBAJ&pg=PA26&dq=Po+litewsku+%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiNyOa8isPzAhVPRPEDHQkbDGYQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Po%20litewsku%20%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&f=false С. 25—26].</ref>: {{Пачатак цытаты}} Іншая цяжкасьць паходзіць ад таго, што на мясцовай мове, а пагатоў на польскай, нярэдка зьмешваюцца назвы «Беларусь» і «Літва», беларуская мова і літоўская{{Заўвага|Тут — у сэнсе «летувіская»|name="letuviskaja"}}… Спытаеце вы, напрыклад, якуюсьці мяшчанку, хто яна такая? — Polka [''г. зн. каталічка — паводле сьведчаньня Мікалая Янчука''{{Заўвага|«''У народзе існуе толькі падзел на рускіх і палякаў, але ня варта думаць, што адрознасьць сапраўды засноўваецца на нацыянальнасьці: гэта — падзел паводле веры''» ({{мова-ru|«В народе существует только подразделение на русских и поляков, но не следует думать, что различие действительно основано на национальности: это — деление по вероисповеданию»|скарочана}})<ref>Янчук Н. [https://www.prlib.ru/item/437605 По Минской губернии (заметки из поездки в 1886 году)]. — Москва, 1889. С. 24.</ref>}}], адкажа яна вам. — Адкуль родам? — Z Litwy. Як гавораць дома? — Po litewsku. Між тым пры высьвятленьні больш дакладных зьвестак выяўляецца, што ні сама яна, ні яе родныя ні слова не разумеюць па-літоўску{{Заўвага|Тут — у сэнсе «па-летувіску»|name="pa-letuvisku"}}, а гавораць вынятна па-беларуску. {{Канец цытаты}} Беларускі мовазнаўца [[Анатоль Літвіновіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што расейцы, украінцы, палякі ды іншыя народы часта называлі беларускую мову «літоўскай» яшчэ ў XIX стагодзьдзі<ref name="Litvinovic-2010">Літвіновіч А. Беларуская мова на старонках «Энцыклапедыі літоўскай мовы» // [[Наша слова]]. [http://pawet.net/ns/2010/32/%E2%84%96_32_(975).html № 32 (975)], 2010 г.</ref>. У 1839 годзе ўкраінскі і расейскі лінгвіст, гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Максімовіч||uk|Максимович Михайло Олександрович}} зазначаў, што беларускую мову дакладней называць літоўска-рускай і даваў наступнае тлумачэньне: ва Ўкраіне гэтую мову называюць проста літоўскай, а тых, хто ёй гаворыць — ліцьвінамі, адпаведна і [[Старадубскі павет|паўночна-заходняя частка Чарнігаўскай губэрні]], дзе гавораць па-беларуску, называецца ўжо Літвой<ref>Максимович М. А. История древней русской словесности. Кн. 1. — Киев, 1839. [https://books.google.by/books?id=rkVBAQAAIAAJ&pg=PA97&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwivxqmDrb7zAhVbQ_EDHUVbD8g4bhDoAXoECAcQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&f=false С. 97].</ref>. Тое, што вакол [[Гародня (Гараднянскі раён)|Гародні]] і [[Новае Места (Бранская вобласьць)|Новага Места]] гавораць ужо «па-літоўску», адзначаў яшчэ ў 1786 годзе ўкраінскі гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Апанас Шафорнскі||uk|Шафонський Опанас Филимонович}}<ref>Черниговского наместничества топографическое описание. — Киев, 1851. [https://books.google.by/books?id=z0pdAAAAcAAJ&pg=PA235&dq=%22%D1%82%D0%BE+%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BF%D0%BE+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiktNeF2Lr5AhUNtKQKHbX_BCAQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22%D1%82%D0%BE%20%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%BF%D0%BE%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22&f=false С. 233].</ref>. У 4-м томе часопісу {{Артыкул у іншым разьдзеле|Biblioteka Warszawska||pl|Biblioteka Warszawska}} за 1848 год захавалася сьведчаньне, што «''…палякі звычайна называюць беларускую (крывіцкую) мову літоўскай, а літоўскую{{Заўвага|Тут — у сэнсе „летувіскую“}} — жамойцкай''» ({{мова-pl|«…Polacy język biało-ruski (krzywicki) powszechnie nazywają litewskim, a litewski żmudzkim»|скарочана}}<ref>Biblioteka Warszawska. T. 4, 1848. [https://books.google.by/books?id=dm5lAAAAcAAJ&pg=PA435&dq=powszechnie+nazywaj%C4%85+litewskim,+a+litewski+%C5%BCmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiVhrLjkN70AhXB8rsIHZLnCOgQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=powszechnie%20nazywaj%C4%85%20litewskim%2C%20a%20litewski%20%C5%BCmudzkim&f=false S. 435].</ref>){{Заўвага|Сам аўтар нататкі (J. Szreder) лічыць, што гэтая замена нібыта адбываецца з прычыны «''невуцтва''» ({{мова-pl|«Tylko niewiadomość popełnić może taką zamianę»|скарочана}}). Тым часам у 1832 годзе народжаны на Жамойці сьвятар і мовазнаўца Калікст [[Касакоўскія|Касакоўскі]] абраў для сваёй граматыкі летувіскай мовы назву «Граматыка жамойцкай мовы» ({{мова-pl|Grammatyka języka żmudzkiego|скарочана}} або {{мова-lt|Kałbrieda leźuwio źiamaytiszko|скарочана}})<ref>Subačius G. Kalikstas Kasakauskis // Visuotinė lietuvių enciklopedija. T. IX (Juocevičius — Khiva). — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2006. P. 521.</ref>. А польскі гісторык літаратуры {{Артыкул у іншым разьдзеле|Караль Эстрэйхэр||pl|Karol Estreicher (starszy)}}, якога называюць «бацькам польскай бібліяграфіі», у сваёй «Bibliografia Polska» (1888 год) азначаў надрукаваны ў Кёнігсбэргу першы поўны пераклад Бібліі на летувіскую мову як «''жамойцкую біблію''», «''біблію ў жамойцкай мове''» ({{мова-pl|«Biblia Żmudzka», «w języku żmudzkim»|скарочана}})<ref>Estreicher K. Bibliografia Polska. T. IX. — Kraków, 1888. S. [https://books.google.by/books?id=d3JmAAAAcAAJ&pg=PA527&dq=w+jezyku+zmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi806izw-n1AhXF7rsIHbsaAFI4FBDoAXoECAkQAg#v=snippet&q=biblia%20%C5%BCmudzkim%20krolewiec&f=false 527], [https://books.google.by/books?id=d3JmAAAAcAAJ&pg=PA527&dq=w+jezyku+zmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi806izw-n1AhXF7rsIHbsaAFI4FBDoAXoECAkQAg#v=snippet&q=biblia%20%C5%BCmudzka%201735&f=false CCCXLI].</ref>}}. Польскі этнограф [[Оскар Кольбэрг]] пры апісаньні [[Падляшша]] (1890 год) зазначаў, што жыхары яго паўночнай часткі «''размаўляюць на дыялекце руска-літоўскім, набліжаным да беларускага, які тут проста называюць літоўскім''»<ref name="Kolberg-1890-359">Kolberg O. Mazowsze: obraz etnograficzny. Mazowsze stare. Mazury. Podlasie. Tom V. — Kraków, 1890. [https://books.google.by/books?id=k_pLxc6D2oMC&pg=PA359&dq=ruskolitewski&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjklvv7j675AhWyMewKHZJwAkYQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=ruskolitewski&f=false S. 359].</ref>. Народжаны ў ваколіцах [[Бельск Падляскі|Бельску]] віленскі доктар Людвік Чаркоўскі сьведчыў у сваёй этнаграфічнай працы (1907 год), што падляскія [[мазуры]] і русіны называюць беларускую мову «літоўскай», а яе носьбітаў — «ліцьвінамі»<ref name="Czarkowski-1907">Czarkowski L. Powiat Bielski w gub. Grodzieńskiej // Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. T. 1, 1907. [https://books.google.by/books?id=SaXQPv5oxykC&pg=PA98&dq=nazywa+lud+siebie+Litwinami&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwirvJL7jfT5AhUOy6QKHfpjD04Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q&f=false S. 97]—98.</ref>. [[Файл:Jan Stankievič. Ян Станкевіч (1920-29).jpg|значак|[[Ян Станкевіч]]]] Мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] ў сваім дакладзе пра старабеларускую мову, зробленым у 1893 годзе, прывёў некалькі назваў беларускай мовы, сярод якіх былі літоўская і літоўска-руская<ref name="Zaprudzki-2013-82">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 82.</ref>. Яшчэ ў 1825 годзе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн||be|Пётр Іванавіч Кёпен}} прапаноўваў называць беларускую мову літоўска-рускай<ref>Кеппен П. Рец. на: Калайдович К., Строев П. Обстоятельное описание славяно-российских рукописей, хранящихся в Москве в библиотеке графа Федора Андреевича Толстова // Библиографические листы, 19. Санкт-Петербург, 1825. С. 267—268.</ref> і абгрунтоўваў гэта тым, што ўкраінцы называлі беларускую мову літоўскай і што такі лінгвонім сустракаецца ў катэхізьме XVII ст. [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]]<ref>[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] Аб навуковай рэцэпцыі беларускай мовы ў Расіі ў першай палове ХІХ стагоддзя // Мовазнаўства. Літаратуразнаўства. Фалькларыстыка. XV Міжнародны з’езд славістаў (Мінск, 20-27 жніўня 2013 г.): Даклады беларускай дэлегацыі. Рэдкал. А. Лукашанец і інш. — {{Менск (Мінск)}}, Беларуская навука, 2013. С. 37—52.</ref>. Літоўска-рускую мову таксама згадвалі ў 1828 годзе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Качаноўскі||uk|Михайло Каченовський}}<ref>Каченовский М. О снимке жалованной грамоты Великого князя Литовского Витовта каноникам виленским // Вестник Европы. № 22, 1828. С. 146.</ref>, у 1829 годзе — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Павел Строеў||ru|Строев, Павел Михайлович}}<ref>Строев П. М. Обстоятельное описание старопечатных книг славянских и российских. — Москва, 1829. С. 6, 80, 120.</ref>, у 1842 годзе — [[Фёдар Шымкевіч]]<ref>Шимкевич Ф. Корнеслов русского языка, сравненного со всеми главнейшими славянскими наречиями и с двадцатью четырьмя иностранными языками: удостоен Демидовской премии / сост. Федором Шимкевичем. — СПб.: Тип. Имп. Акад. наук, 1842. [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/63236-ch-1-1842#mode/inspect/page/17/zoom/4 С. XVII].</ref>, у 1852 годзе — Фёдар Галатузаў<ref name="Zaprudzki-2013-85">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 85.</ref>, у 1878 годзе — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Каратаеў||be|Іван Пракопавіч Каратаеў}}<ref>Карский Е. Ф. Белоруссы. Т. 1. — Варшава, 1903. [https://books.google.by/books?id=Hbw6AQAAMAAJ&pg=PA411&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9+%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjh2qbZ5Yv0AhXIQvEDHQOfA30Q6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9%20%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%22&f=false С. 411].</ref>, у 1890 годзе — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пампей Бацюшкаў||uk|Батюшков Помпей Миколайович}}<ref>Батюшков П. Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=30dbAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A&f=false С. 159].</ref>. Назву «руска-літоўская мова» ({{мова-ru|«Русско-Литовский язык»|скарочана}}) у 1854 годзе ўжыў гісторык і бібліёграф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхаіл Палудзенскі||ru|Полуденский, Михаил Петрович}}<ref>Временник Императоркого московского общества истории и древностей российских. Кн. 19, 1854. [https://books.google.by/books?id=N35fAAAAcAAJ&pg=RA4-PA25&dq=%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9+%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi35r_4go70AhUvQfEDHSnyCdoQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A&f=false С. 25].</ref>. Назву «літоўска-славянская мова» ({{мова-ru|«литово-славянский язык»|скарочана}}) датычна беларускай мовы цытуе [[Мікалай Улашчык]] у біяграфічным нарысе [[Міхал Баброўскі|Міхала Баброўскага]]<ref>[[Мікалай Улашчык|Улащик Н. Н.]] Введение в изучение белорусско-литовского летописания. — М.: Наука, 1985. С. 41.</ref>. [[Файл:Vacłaŭ Panucevič. Вацлаў Пануцэвіч (1930-39).jpg|значак|[[Вацлаў Пануцэвіч]]]] У 1918 годзе прафэсар славянскіх моваў і літаратураў [[Бэрлінскі ўнівэрсытэт|Бэрлінскага ўнівэрсытэту]] [[Аляксандар Брукнэр]] апублікаваў артыкул «Зь беларускай нівы» ({{мова-pl|«Z niwy białoruskiej»|скарочана}}), дзе падкрэсьліваў, што гістарычная літоўская — гэта беларуская мова, якая была [[Афіцыйная мова|афіцыйнай мовай]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], што гістарычныя ліцьвіны — гэта беларусы, а гістарычная літоўшчына — гэта беларушчына: «''…па-літоўску г. зн. па-беларуску пісаныя ўсе літоўскія акты, хронікі, статуты… …ліцьвін, г. зн. беларус… …літоўшчына, г. зн. беларушчына…''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Tento białoruski język ma własną przeszłość, wcześniejszą nierównie i światlejszą niż mało- lub wielkoruski, ale pod obcą, litewską nazwą w niej się ukrywa. Był bowiem językiem urzędowym na całej Litwie; po litewsku; t. j. białorusku spisywano akty, kroniki, statuty; on pierwszy w druku się pojawił, równocześnie z polskim, w Biblii doktora Skoriny w Pradze i Wilnie około 1520 r. <…> Więc mógł sobie niegdyś tuszyć Litwin, t. j. Białorus, że mowa jego i narodowość na całej Litwie każdą inną wyprze — losy zrządziły inaczej: wyparła mowę jego, a zamieniła narodowość wszechpotężna polszczyzna. …w grodach zaś litewskich, od Wilna do Witebska, osiadało mieszczaństwo polskie, bo po polsku mówiące i myślące a litewszczyzna, t. j. białoruszczyzna kątem około monasterów i cerkwi się kupiła. Już w 15 w. w aktach litewskich (białoruskich) spotykasz gęste wyrazy polskie… W 16 w. czytają jeszcze białoruscy Chodkiewicze, Tryznowie, Pacowie, Tyszkiewicze, Sapiehowie, Dorohostajscy, Kiszkowie po białorusku, otrzymują z kancelarii wileńskiej dyplomy i listy białoruskie…»|скарочана}}}}<ref>Brückner A. Z niwy białoruskiej. — Kraków, 1918. [https://polona.pl/item/z-niwy-bialoruskiej,Njc4NTg4MjY/4/#info:metadata S. 3]—5.</ref>. У 1922 годзе прафэсар гісторыі [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] [[Фэлікс Канечны]] апублікаваў артыкул з прапановай тэрміналягічна аддзяляць летувіскую мову ({{мова-pl|język letuwski|скарочана}}) ад гістарычнай літоўскай (беларускай), а таксама Летуву ({{мова-pl|Letuwa|скарочана}}) — ад гістарычнай Літвы і летувісаў ({{мова-pl|Letuwini|скарочана}}) — ад гістарычных ліцьвінаў{{Заўвага|Падобнае тэрміналягічнае разьмежаваньне ({{мова-pl|Letuwisi, letuwiski|скарочана}}) прапаноўваў яшчэ ў 1916 годзе польскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Людвік Яноўскі||pl|Ludwik Janowski}}<ref>Janowski L. Litwa i Polska. — Lausanne, 1916. S. 5.</ref>, тым часам яшчэ ў 1837 годзе падобную назву народу ({{мова-ru|летувы|скарочана}}) выкарыстаў расейскі пісьменьнік зь [[Менскі павет|Меншчыны]] [[Фадзей Булгарын]]: {{мова-ru|«Все соседние народы Датчане, Германы, Скандинавы и Летувы или Литва <…> Славяне заняли часть земли, принадлежавшей древним Летувам, или Литве, в нынешней Пруссии, и часть Вендов даже смешалась с Летувами»|скарочана}}<ref>Булгарин Ф. Россия в историческом, статистическом, географическом и литературном отношениях. — СПб., 1837. С. 135, 149.</ref>}}: «''пасольства яго [Уладзіслава Ягайлы] у Кракаў (аб руцэ Ядвігі) не патрабавала перакладніка, бо яны выкарыстоўвалі беларускую мову. Тая мова вякамі лічылася „літоўскай“ і так нават часта называлася. У Польшчы нават ня ведалі пра існаваньне летувіскай мовы, пакуль яе не адкрыла парафіяльнае духавенства''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Poselstwo ego [Władysława Jagiełły] do Krakowa (o rękę Jadwigi) nie potrzebowały tłumacza, gdyż używały języka białoruskiego. Ten język uważany był przez wieki całe za „litewski“ i tak nawet często nazywany. W Polsce nawet nie wiedziano o istnieniu języka letuwskiego, aż dopiero odkryło go duchowieństwo parafjalne»|скарочана}}}}<ref>Koneczny F. Letuwa a Litwa // Przegląd Powszechny. Nr. 463, 1922. S. 41.</ref>. 18 сакавіка 1928 году гэтую прапанову абмяркоўвалі на паседжаньні Віленскага аддзелу [[Польскае гістарычнае таварыства|Польскага гістарычнага таварыства]], дзе Фэлікс Канечны выступіў зь лекцыяй «Этнаграфічная тэрміналёгія ў Вялікім Княстве Літоўскім», адзначаючы: «''у крыніцах часта ўпамінаецца літоўская мова, але маецца на ўвазе не летувіская мова, а беларуская. Афіцыйнай мовай у Вялікім Княстве Літоўскім была беларуская''»{{Заўвага|{{мова-pl|«W źródłach jest często mowa o języku litewskim, ale rozumieją one przez to nie język litewski, czyli letuwski, lecz białoruski. Językiem urzędowym w W. Ks. Lit. był język białoruski»|скарочана}}}}<ref>Ateneum Wilenskie. Z. 14, 1928. S. 215.</ref>. [[Файл:Вялікалітоўска-расійскі слоўнік (Greatlitvan-Russian Dictionary).jpg|значак|Вокладка [[Вялікалітоўска-расейскі слоўнік|Вялікалітоўска-расейскага слоўніка]] (1989 г.), які захоўваецца ў [[Бібліятэка Кангрэсу|Бібліятэцы Кангрэсу]]]] У 1927 годзе аўтар месячніку літаратуры і культуры Заходняй Беларусі «[[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні]]» Д. Масальскі паведамляў у сваім артыкуле: «''ведама, што ў мінуўшчыні звычайна як самі Беларусы так і чужнікі Беларусь называлі Літвой. Беларусаў — Ліцьвінамі а мову беларускую — мовай літоўскай, у малой меры гэтыя назовы захаваліся нат дагэтуль''»<ref name="Masalski-1927"/>. У 1926 годзе беларускі гісторык і мовазнаўца [[Ян Станкевіч]] на старонках віленскай газэты «[[Сялянская Ніва]]» зазначаў: ''«Вялікае значэньне мела імя Ліцьвін, Літва. Нашая мова часта завецца гэтым імем <…> Але нашыя продкі самі называлі сябе і далей па-старому: Крывіч, Ліцьвін, Крывія, Літва, мова крывіцкая, літоўская, руская»''<ref name="Stankievic-1926"/>. Пазьней ён папулярызаваў датычна беларускай мовы назву ''вялікалітоўская''{{Заўвага|А датычна Беларусі — назву ''Вялікалітва''}}, падрыхтаваў і выдаў на сродкі [[Вялікалітоўская фундацыя імя Льва Сапегі|Вялікалітоўскай (беларускай) фундацыі імя Льва Сапегі]] «Вялікалітоўска-расейскі слоўнік» ({{мова-en|Greatlitvan-Russian Dictionary|скарочана}}, {{мова-ru|великолитовско-русский словарь|скарочана}}), які захоўваецца ў найбуйнейшай у сьвеце [[Бібліятэка Кангрэсу|Бібліятэцы Кангрэсу]] [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]<ref>Мартыненка В. [https://knihi.com/Kastus_Travien/Bryhadny_hienieral.html Уводзіны]. Кастусь Травень. Брыгадны генерал, [[Knihi.com]]</ref>. А ў працах беларускага гісторыка [[Вацлаў Пануцэвіч|Вацлава Пануцэвіча]], які меў грунтоўную філялягічную падрыхтоўку і выдаваў у [[Чыкага]] навуковы часопіс «[[Litva]]», літоўская мова — гэта беларуская мова, як і ліцьвін — беларус, а Літва — Беларусь<ref name="Zlutka-1998">[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] [https://media.catholic.by/nv/n5/art16.htm Пра Вацлава Пануцэвіча] // [[Наша Вера]]. № 2, 1998.</ref>. У фундамэнтальным двухтомным падручніку «Беларуская мова» [[Валянтына Пашкевіч|Валентыны Пашкевіч]] ([[Таронта]], 1978 год) — першай практычнай граматыцы беларускай мовы [[Ангельская мова|па-ангельску]] — зазначаецца: «''літоўская мова была ўрадавай на ўсёй тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага… наш край праз больш, як паўтысяча гадоў зваўся Літвой, дзяржава — Вялікім Княствам Літоўскім, а нашыя прашчуры — ліцьвінамі''»<ref>Беларуская мова — Fundamental Byelorussian. — Toronto, 1978. С. 26.</ref>, што дадаткова сьцьвярджаецца ў пададзеным пры падручніку слоўніку: «''Лятува [Летува] — present-day Lithuania; Літва — Lithuania (old name of present-day Byelorussia [Belarus]); Жамойць — Samogitia — old name (lasting almost until the end of the 19th c.) of present-day Lithuania''»<ref>Беларуская мова — Fundamental Byelorussian. — Toronto, 1978. С. 26, 251, 271—272.</ref>. === Балтыйская (неславянская) літоўская мова === {{Асноўны артыкул|Жмогусы|Прускія летувісы|Жамойты|Аўкштайты}} [[Файл:Catechismus in preüßnischer sprach, gecorrigiret und dagegen das deüdsche.jpg|значак|Першая друкаваная летувіская кніга<ref name="Panucevic-271"/><ref>[[Павал Урбан|Урбан П.]] [https://knihi.com/Paula_Urban/U_sviatle_histarycnych_faktau.html У сьвятле гістарычных фактаў (У сувязі з брашурай Л. С. Абэцэдарскага)]. — Мюнхэн — Нью-Ёрк: БІНІМ, 1972.</ref> («''у прускай мове''»), выдадзеная дзеля [[Прускія летувісы|жамойтаў («прусаў»)]] [[Самбія|Самбіі]]. [[Каралявец|Кёнігсбэрг]], 1545 г.]] Уласна літоўскія князі і баяры, пакінуўшы ў XIV—XV стагодзьдзяў у сваіх перакладных [[Лацінская мова|лацінскіх]] і [[Нямецкая мова|нямецкіх]] граматах тузіны гутарковых беларускіх словаў і выразаў, не падалі ў іх ніводнага [[Балтыйскія мовы|балтыйскага слова]]{{Заўвага|Прытым, да прыкладу, хаця польская мова не была пісьмовай да XVI ст., ёсьць запісы ў сярэднявечных лацінамоўных крыніцах, якія падаюць прыклады польскай мовы і адназначна сьведчаць пра тое, што палякі размаўлялі на польскай мове, а запіс пра эстонскую мову сустракаецца яшчэ пад 1214 годам у хроніцы Генрыка Латвійскага: «лаўла, лаўла, паппі» («сьпявай, сьпявай, поп»)<ref name="Dajlida-2019-29">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 29.</ref>}}<ref name="Dajlida-2019-29"/>. Паводле некаторых летувіскіх аўтараў<ref>[https://web.archive.org/web/20211026153053/https://www.litviny.net/10801079-108010891090108610881080109510771089108210801093-1076108610821091108410771085109010861074.html Летувіская мова з гістарычных дакумэнтаў паводле адэпта тэорыі летувізму Томаса Бараноўскага]{{ref-ru}}</ref>, адным зь першых, хто пісьмова зафіксаваў такое балтыйскае слова, стаў італьянскі гуманіст [[Філіп Калімах]] (1437—1496). Ён быў асабістым сакратаром караля і вялікага князя [[Казімер Ягелончык|Казімера Ягайлавіча]] і ў сваім творы, прысьвечаным жыцьцю польскага кардынала [[Зьбігнеў Алясьніцкі|Зьбігнева Алясьніцкага]], дае зьвесткі пра звычаі і мову ліцьвінаў: «''…хвалілі [Ліцьвіны] лясы, камяні, аддалённыя месцы, азёры і розныя пачвары, асабліва вужаку{{Заўвага|Спэцыфічнае стаўленьне да вужакаў — агульная асаблівасьць беларускага і летувіскага фальклёру{{зноска|Wilson|2012|Wilson|27}}, прытым гісторык [[Андрэй Катлярчук]] зьвяртае ўвагу на тое, што ўшанаваньне вужакаў нельга зьвязваць вынятна з [[Балты|балтыйскай]] традыцыяй, бо «Вужыны кароль» — гэта цэнтральны пэрсанаж міталёгіі [[Лужычане|лужыцкіх сэрбаў]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 137.</ref>}}, які на іх мове мае назву „Gyvotem“''»{{Заўвага|{{мова-la|«Litifani … ante omnia serpentem, quem Gyvotem lingua sua dicunt»|скарочана}}<ref>Callimachus Buonacorsi P. Vita et mores Sbignei Cardinalis // Pomniki dziejowe Polski. T. 6. — Warszawa, 1961. P. 245.</ref>}} ([[летувіская мова|па-летувіску]] ''gyvatė'' — гэта 'зьмяя', тым часам у беларускай міталёгіі «жывойтамі» называюць яшчарак — «зьмеяў на чатырох кароткіх лапах»<ref>Клімковіч І. [http://pawet.net/library/history/bel_history/dk/45/%D0%A6%D0%BC%D0%BE%D0%BA_%D0%B7_%D0%AE%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D1%88%D1%87%D1%8B.html Цмок з Юбілейнай плошчы] // [[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]]. № 7, 2011. С. 96.</ref><ref>Мяцеліца К. У пошуках жывойта // [[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]]. № 12, 2015. С. 148—149.</ref>). Прытым сам Калімах выводзіў паходжаньне ліцьвінаў ад [[Кельты|кельтаў]], назву Літвы — ад невядомага слова ''Litifa'', а ўшанаваньне зьмеяў прыпісваў таксама «басфорцам», пад якімі хутчэй за ўсё разумеў [[Крымскія татары|крымскіх татараў]]<ref>Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі. У 6 т. Т. 2. Протарэнесанс і Адраджэнне / [[Сяргей Санько|С. Санько]] [і інш.] ; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т філасофіі. — {{Менск (Мінск)}}: Беларус. навука, 2010. С. 482—485.</ref>. [[Файл:Mazvydo katekizmas.jpg|міні|Катэхізм [[Марцінас Мажвідас|Мажвіда]] (1547 г.), які афіцыйна лічыцца ў Летуве першай друкаванай кнігай на летувіскай мове, тым часам [[Старабеларуская мова|па-беларуску]] яго азначалі як «''катэхізм па-жамойцку друкаваны''» (1580 г.)<ref name="Lebedys-1976-111">Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 111.</ref>]] У 1564 годзе польскі храніст [[Марцін Бельскі]], які адзначыўся супярэчлівымі зьвесткамі пра моўную сытуацыю ў Літве{{Заўвага|Мовазнаўца [[Ян Станкевіч]] зьвяртае ўвагу на сьцьверджаньне Марціна Бельскага, што [[пруская мова]] мае падабенства з мовай Літвы — той часткі Літвы, дзе гавораць [[куршаўская мова|куршаўскай мовай]] ({{мова-pl|«Rzecz Prusów podobna jest rzeczy Litwy, tej Litwy, która mówi językiem kurońskim»|скарочана}}). Такім спосабам польскі храніст фактычна разьмяжоўвае славянскую Літву зь яе балтыйская часткай, мову якой ён гэтым разам называе «куршаўскай»<ref>Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 651.</ref>. Сярод іншага, Марцін Бельскі яшчэ сьцьвярджаў, што «''Жамойты, а таксама Куршы, гавораць іначай, чым Літва''» ({{мова-pl|«Odmiennie mówią Żmódzinowie, takoż Kurowie, niż Litwa»|скарочана}}<ref>Słownik języka polskiego. T. 3. — Warszawa, 1814. [https://books.google.by/books?id=I1NRAAAAcAAJ&pg=PA977&dq=%C5%BBm%C3%B3dzinowie+bielski&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiXptHQq831AhVplP0HHTQQAuAQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%C5%BBm%C3%B3dzinowie%20bielski&f=false S. 977].</ref>)}}, у адказ на зьяўленьне [[Палямонавічы|легенды пра Палямона]] напісаў у сваёй [[Хроніка ўсяго сьвету|Хроніцы ўсяго сьвету]]: «''Зь літоўскай гаворкай мы ўсе добра знаёмыя, а як гавораць, быццам яна падобная на лацінскую. Мне так не здаецца, як у гэтых словах убачыш „Superatus hodie astus demonis, cum ipse sit cum suis demonibus ambiciosus“ — „Isgaleta Jauesti Kitristas velino / Kuri saua sutrine Lampse velina“''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Litewskiey mowy świadomismy wszyscy a iako powiedzaią żeby się zgadzała z Łacińską niezda mi się iako w tych słowiech obaczysz „Superatus hodie astus demonis, cum ipse sit cum suis demonibus ambiciosus“ „Isgaleta Jauesti Kitristas velino / Kuri saua sutrine Lampse velina“»|скарочана}}<ref>Kronika wszystkyego swyata. Wyd. 1564. S. 438.</ref>}}. З прычыны вялікай адрознасьці дэкляраванага «літоўскага» перакладу адпаведнай лацінскай фразы ад яе сапраўднага летувіскага перакладу ({{мова-lt|«Nugalėta jau šiandien velnio gudrystė, nors jis su savo demonais ir trokšta garbės»|скарочана}}) летувіскі мовазнаўца [[Зігмас Зінкявічус]] мусіў яшчэ ў 1996 годзе прызнаць, што пададзены Бельскім тэкст «''занадта дэфармаваны''»{{Заўвага|{{мова-it|«è troppo deformato»|скарочана}}}}<ref>Zinkevičius Z. Martynas Mažvydas e l’inizio della lingua scritta lituana // Res Balticae. 1996. P. 184.</ref>. [[Файл:Samogitia-Samaidae (W. Grodecki, 1558, 1570).jpg|значак|[[Жамойць]]: [[Жамойцкае староства|літоўская]] (''Samogitia'') і [[Малая Летува|пруская]] (''Samaidae''). {{nowrap|{{Артыкул у іншым разьдзеле|Вацлаў Градзецк|В. Градзецкі|pl|Wacław Grodziecki}}}}, 1570 г. (1558 г.)]] Апроч таго, летувіскія гісторыкі і мовазнаўцы, а таксама тыя<ref>[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/47/%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D1%9E_%D0%92%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC.html Літоўская мова ў Вялікім Княстве Літоўскім] // Палітычная сфера. № 16—17 (1—2), 2011. С. 115—143.</ref>, хто іх цытуе, спрабуюць спасылацца на пэўныя сьведчаньні, у якіх не ўдакладняецца, што памянёная там «літоўская» ёсьць неславянскай (балтыйскай) або, увогуле, датычыцца [[Летувіская мова|жамойцкай (летувіскай) мовы]]: [[Файл:Lingua Samogitica (1690).jpg|значак|Надрукаваны ў Вільні ў 1690 годзе пераклад [[Папа|папскай]] булы на летувіскую мову, якая ў дакумэнце называецца «жамойцкай мовай» ({{мова-la|Lingua Samogitica|скарочана}}). Прызначаўся да чытаньня ў парафіях [[Жамойцкае біскупства|Жамойцкага біскупства]], якое ахоплівала ня толькі [[Жамойцкае староства]], але і [[Упіцкі павет|Ўпіцкі павет]], жыхароў якога за Расейскай імпэрыяй назвалі «[[Аўкштайты|аўкштайтамі]]» — «верхнімі або ўласнымі літоўцамі»]] * Лацінскі ліст вялікага князя [[Вітаўт]]а да імпэратара [[Жыгімонт Люксэмбурскі|Жыгімонта Люксэмбурскага]] 1420 году, у якім паведамляецца, што слова [[Жамойць]] «''перакладаецца ў літоўскую як „ніжняя зямля“''» ({{мова-la|«ideo Szomoyth vocatur, quod in lythwanico terra inferior '''interpretatur'''»|скарочана}}). ** Меркаваньне летувіскіх аўтараў пра тое, што Вітаўт пісаў, нібы слова Жамойць «''па-літоўску азначае „ніжняя зямля“''», зьняпраўджваецца ўласна зьместам ліста (пры адэкватным яго перакладзе з лацінскай мовы). Пагатоў у тым жа лісьце Вітаўт ужывае «''народнае''» слова «гайны», што азначае логвы ({{мова-la|«indagines, alias in vulgari hayn»|скарочана}}): паводле [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы|Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]], «''гайно — 'бярлога, логава'''»<ref>{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 18.</ref>. Таксама Вітаўт двойчы ўжывае славянскія тэрміны (''Szomoyth'', ''Somoyth'' — {{мова-be-old|Жомойть|скарочана}}) у называньні Жамойці і [[жамойты|жамойтаў]] (хоць у тагачасных лацінскіх тэкстах да іх дастасоўвалі назвы ''Samogitia'' і ''Samogiti''), кажучы, што іх гэтак называлі «''ў літоўскай мове''»<ref name="Urban-2001-105-106">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 105—106.</ref>. Апроч таго, пра сваю «''гутарковую''» мову Вітаўт ясна сьведчыў і ў іншых лістох, напрыклад, у лісьце [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Віленскай катэдры]] 1423 году, дзе ўпамінае «''простанародную''» (''vulgariter'') меру «лукно шасьціпяднае» (''lukno szescipedne'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 63, 208—209.</ref>. * Успамін Вітаўта пра тое, што на [[Луцак|Луцкім]] зьезьдзе манархаў у студзені 1429 году ён зьвярнуўся да [[Ягайла|Ягайлы]] «па-літоўску» ({{мова-la|«nos vero in lithwanico diximus ad vos»|скарочана}})<ref name="Urban-2001-106">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 106.</ref>. ** Хоць сам гэты ўпамін нічога ня кажа пра зьмест той «літоўскай» мовы, аднак захаваліся сьведчаньні, што асабістае ліставаньне паміж Вітаўтам і Ягайлам вялося на беларускай мове<ref name="Urban-2001-107">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 107.</ref>. * Паведамленьне храніста [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]] пра тое, што ў 1440 годзе вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера Ягайлавіча]], які нарадзіўся і выхоўваўся ў [[Кракаў|Кракаве]], па прыбыцьці ў Вільню мясцовыя князі і баяры [[Алелька Ўладзімеравіч]], [[Васіль Пуцята]], [[Юры Сямёнавіч Гальшанскі|Юры Сямёнавіч]], [[Іван Манівід|Івашка Манівідавіч]] і [[Пётар Мантыгердавіч|Пятрашка Мантыгердавіч]] навучалі літоўскай мове і звычаям ({{мова-la|«Pauci qui remanserant, odio et arte Lithuanorum tempore succedente exclusi sunt, veriti, ne native affect plus esset Polonis quam Lithuanis affectus, officials Lithuanos adiungung et ipsum linguam et mores suos instruunt»|скарочана}}). ** Пра славянскі характар той «літоўскай» мовы кажа ўжо сам пералік асобаў. Адметна тое, што Пятрашка Мантыгердавіч прысьведчыў у 1434 годзе наданьне для Віленскай катэдры зямель у Медніцкай, Дубінскай, Лынгменскай і Няменчынскай валасьцях, дзе ўпаміналіся снасткі, «''па-народнаму „язы“''» (''vulgariter jazi''){{Заўвага|Паводле [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы|Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]], «''Ез — 'перагародка, якую ставяць рыбакі на рацэ з праходам, у якім расстаўляюць нерат' <...> (гл. таксама яз)''»<ref>{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 184.</ref>, таксама шэраг прыкладаў ужываньня гэтага слова ў форме «яз» падае [[Гістарычны слоўнік беларускай мовы]]<ref>{{Літаратура/ГСБМ|37к}} С. 300.</ref>}}, а ў 1449 годзе ён прысьведчыў наданьне для касьцёла ў Дубінках, дзе ўпаміналася «''сядзіба або інакш „дварэц“''» (''allodium alias dworecz'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 176—177.</ref>. ** Увогуле, падобныя спробы з боку летувісаў атаясаміць усякі гістарычны ўпамін «літоўскай мовы» менавіта зь летувіскай мовай адзначаліся ўжо ў пачатку XX ст., калі [[Міхал Піюс Ромэр]] з спасылкай на летувіскае выданьне «Lietuvis» за 1907 год сьцьвярджаў, нібы апошні афіцыйны дакумэнт па-летувіску склалі ў [[Белая Царква (Кіеўская вобласьць)|Белай Царкве]] ваявода кіеўскі [[Адам Кісель]], ваявода смаленскі [[Юры Караль Глябовіч|Юры Глябовіч]], [[Стольнік вялікі літоўскі|стольнік]] [[Вінцэнт Корвін-Гасеўскі|Вінцэнт Гасеўскі]] і падсудак браслаўскі Міхал Касакоўскі{{Заўвага|Гэты «''ліст на літоўскай мове''» ўпамінаецца ў працы польскага гісторыка XVII ст. {{Артыкул у іншым разьдзеле|Лаўрын Ян Рудаўскі|Лаўрына Яна Рудаўскага|pl|Wawrzyniec Jan Rudawski}}: {{мова-la|«Quibus enim rationibus persuaderent surenti multitudini, se legatos et commissarios esse, quos ubique iuris gentium praerogatiua securos reddit, communicatis itaque in unum confiliis, in quo tunc rerum et fortunae articulo versarentur, Ianussio duci Radiuilio Lituana lingua secretis literis scripserunt»|скарочана}}<ref>Historiarum Poloniae ab excessu Vladislai iv ad pacem Olivensem vsque libri ix, seu, Annales regnante Ioanne Casimiro Poloniarum. — Varsaviae et Lipsiae, 1755. [https://books.google.by/books?id=SjtD6h1inW0C&pg=PA85&dq=%22lituana+lingua%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiq9oGDqsL5AhVR6LsIHZSjBNIQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=lingua&f=false P. 85].</ref>}}. Абсурднасьць гэтага сьцьверджаньня паказаў яшчэ ў 1912 годзе гісторык [[Лявон Васілеўскі]]<ref>Wasilewski L. Litwa i Białoruś: przeszłość — teraźniejszość — tendnecje rozwojowe. — Kraków, 1912. S. 157.</ref>. На пашыраную ўжо ў тыя часы «манію» ўглядаць у кожным літоўскім паводле назвы мовы гістарычным дакумэнце жамойцкую мову зьвяртаў увагу ў 1918 годзе гісторык літаратуры і мовазнаўца [[Аляксандар Брукнэр]] («''…сёньняшні літваман гатовы падумаць, што тое пра яго жамойцкую гаворку мова; нават… у „літоўскім“ лісьце русіна Кісяля ўгледзелі помнік жамойцкай мовы''»)<ref>Brückner A. Z niwy białoruskiej. — Kraków, 1918. [https://polona.pl/item/z-niwy-bialoruskiej,Njc4NTg4MjY/5/#info:metadata S. 4]—5.</ref>. * Лічба [[гданьск]]іх мяшчанаў, якія ў 1492 годзе прыбылі ў Вільню дзеля сустрэчы з [[Казімер Ягайлавіч|Казімерам Ягайлавічам]] і [[Паны-Рада|Панамі-Радаю]] і ў час перамоваў сутыкнуліся з польскай, літоўскай і рускай мовамі ({{мова-de|«Daruff wart manchfaldig handelt gehat itzundt Polnisch, itzundt Lithows, itzundt Reuszch»|скарочана}}). * Два наказы аналягічнага зьместу вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] намесьніку [[Жыжмары|жыжмарскаму]] ад 3 жніўня 1511 году (''«Вялелі есма ў таго касьцёла жыжмарскага меці каплана, што бы ўмеў па­літоўскі казаці, і містра»'') і [[Эйшышкі|эйшыскаму]] плябану ад 27 студзеня 1524 году ({{мова-la|«…presbyteros idoneos, quorum saltem unus idiomate Lithuanico praedicare populo Dei bene sciat et debeat»|скарочана}}). ** Раней за памянёныя наказы, у верасьні 1501 году [[Віленскія біскупы|віленскі біскуп]] [[Войцех Табар|Альбэрт Табар]] атрымаў ад вялікага князя [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] грамату, паводле якой змог на свой погляд прызначаць ксяндзоў, пажадана такіх, якія б валодалі «літоўскай гаворкай»{{Заўвага|У той час набажэнствы і казаньні спраўляліся на лацінскай мове}}. У грамаце пералічвалася 28 парафіяльных касьцёлаў [[Віленскае біскупства|Віленскага біскупства]], у тым ліку ў [[Ліда|Лідзе]], [[Беліца|Беліцы]], [[Быстрыца|Быстрыцы]], [[Слонім]]е, [[Валожын]]е, [[Краснае|Красным Сяле]], [[Маладэчна|Маладэчне]], [[Радашкавічы|Радашкавічах]], [[Койданава|Койданаве]], а таксама тры касьцёлы на [[Падляшша|Падляшшы]] (у [[Гонядзь|Гонядзі]] і ваколіцах). Апроч відавочна нелетувіскага геаграфічнага ахопу, гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на тое, што гэтая пажаданая ў тым часе «моўная рэформа» не пакінула ніякіх сьлядоў, якія б маглі пацьвердзіць факт ужываньня жамойцкай (летувіскай) мовы ў набажэнствах ня толькі пералічаных, але ўвогуле, хоць якой парафіі<ref name="Urban-2001-32-33">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 32—33.</ref>. Увогуле жа, пра тое, што ў [[Віленскае біскупства|Віленскім біскупстве]] пад літоўскай разумелася не балтыйская мова, таксама сьведчыць статут гэтага біскупства ад 1669 году, які забараняў даваць [[Бэнэфіцыя|бэнэфіцыі]] іншаземцам, якія ня ведаюць ''літоўскай'' ({{мова-la|litvanica|скарочана}}) мовы, і загадваў прамаўляць казані ў касьцёлах дыяцэзіі паводле чаргі «''адну ў літоўскай мове, адну ў польскай''» ({{мова-la|«alteram in litvanica, alteram in polonica»|скарочана}})<ref>Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. — Kraków, 1914. [https://books.google.by/books?id=C_gKAAAAIAAJ&pg=PP7&dq=Fija%C5%82ek.+Uchrze%C5%9Bcijanienie+Litwy+przez+Polsk%C4%99+//+Polska+i+Litwa+w+dziejowym+stosunku.&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiom4-fv-z3AhUAS_EDHXgrAbMQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&q=alteram%20in%20litvanica&f=false S. 312].</ref><ref name="evkl-2010-131"/>. * Запіс пад 1529 годам у [[Мэтрыка Вялікага Княства Літоўскага|Мэтрыцы Вялікага Княства Літоўскага]], дзе судовы выканаўца Васіль Бялянін (пра якога вядома толькі, што ён «русін» з ВКЛ без удакладаньня — зь [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускай]] або з украінскай яго часткі) засьведчыў, што баярын гаспадарскі Пятро Сумарок, які быў перасяленцам першага або другога пакаленьня з занятай маскоўскім гаспадаром Смаленскай зямлі<ref>Религия и русь, XV—XVIII вв. — Москва, 2020. С. 175.</ref>, спрабаваў пры ім падкупіць сьведак з-пад [[Эйшышкі|Эйшышкаў]]: «''…і Сумарок пачаў ім гаварыці па-літоўскі перада мною і прасіў іх: „Для Бога ня выдайце мя, а што есьмі вам абяцаў то дам, а вас у том ня выдам“''». У дакумэнце таксама падаюцца імёны сьведак: Міцька Рафалавіч і яго брат Сьвяцька, Разьвіл [[Ятаўт]]авіч, Міска Кабызевіч{{Заўвага|У іншых дакумэнтах ВКЛ Кабызевічы ўпамінаюцца ў [[Кіеў|Кіеве]], Ваўкавыску і на [[Пінскі павет|Піншчыне]], тым часам яшчэ ў 1488 годзе вялікі князь [[Казімер Ягайлавіч|Казімер]] зрабіў наданьне «[[Русіны|русіну]]» Мішку Кабызю<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 60.</ref>}}, Стась Івашкавіч<ref>Lietuvos Metrika. Nr. 225: 6-oji Teismų bylų knyga (1528—1547). — Vilnius, 1995. [http://dev.metrika.ldkistorija.lt/knyga/128/#page/n243/mode/1up С. 90].</ref>. * Паведамленьне пра адстаўку ў 1538 годзе лаўніка [[Коўна|Ковенскай]] магдэбургіі немца Андрэаса Войта з прычыны няведаньня ім літоўскай мовы ({{мова-de|«…er sproch halben dem, er im litauischen nicht wol erfaren sei»|скарочана}}). * Цытата зь Віленскага мескага статуту ад 18 лістапада 1551 году, каб выклік на суд і вырак суду абвяшчаўся «''po polsku i po litewsku, i po rusku, aby wszyscy, ktorzy by słuchali, rozumieli''». {{Падвойная выява|справа|Zmudzki Ięzyk (1783).jpg|98|Samogitico (1851).jpg|116|Старонкі каталёгаў бібліятэк у [[Гарадзішча (вёска, Пінскі раён)|Гарадзішчы]] і [[Крэтынга|Крэтынзе]], на якіх мова выдадзеных у Літве і Прусіі летувіскіх кніг азначаецца як жамойцкая}} Як падкрэсьлівае беларускі гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], напраўду не існуе нават ускосных пацьверджаньняў таго, што вялікія князі літоўскія гаварылі па-летувіску. Прытым з гістарычных крыніцаў вядома, што ў час выправаў углыб Жамойці гаспадары і віленскія ўраднікі бралі з сабой перакладнікаў<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 105.</ref>. {{Падвойная выява|справа|Dictionarium trium lingvarum in usum studiosae iuventutis (Dictionary of the Polish-Latin-Lithuanian languages) by Konstantinas Sirvydas, Vilnius, 1713.jpg|102|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu (in Lithuanian language), Vilnius, 1766.jpg|112|Вокладкі першых летувіскіх слоўніка {{мова-la|Dictionarium trium linguarum|скарочана}} (налева) і лемантара {{мова-lt|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu|скарочана}} або {{мова-pl|Nauka czytania pisma polskiego dla małych dziatek|скарочана}} (направа)}} Першае дакладнае азначэньне летувіскай мовы [[Старабеларуская мова|па-беларуску]] датуецца 6 чэрвеня 1580 году і датычыцца катэхізму [[Марцінас Мажвідас|Мажвіда]] 1547 году<ref>Jablonskis K. Lietuvių kultūra ir jos veikėjai. — Vilnius, 1973. P. 49.</ref>, які ў Летуве афіцыйна лічыцца першай друкаванай кнігай на летувіскай мове: «''катэхізм па-жамойцку друкаваны''»{{Заўвага|«''катехизм по жомоитъску друкованыи''»}}<ref name="Lebedys-1976-111"/>. Упершыню назва «летувіская мова» ({{мова-lt|«Lietuwiſchka [ließuwi]»|скарочана}} — «''літоўская мова''») датычна жамойцкай мовы (дакладней — яе ''літоўскага дыялекту'') зьявілася ў назове кнігі, надрукаванай у 1579 годзе народжанымі на [[Жамойцкае староства|літоўскай Жамойці]] выхаванцамі [[Кёнігсбэрг|Кёнігсбэрскай]] акадэміі — былымі [[Палітонім|палітычнымі]] «літоўцамі» (жыхарамі Вялікага Княства Літоўскага), якія [[Эміграцыя|эмігравалі]] ў [[Самбія|прускую частку Жамойці]]. Гэта адбылося па сьмерці заснавальніка акадэміі і ініцыятара летувіскага кнігадрукаваньня герцага прускага [[Альбрэхт Гогенцолерн|Альбрэхта Гогенцолерна]]<ref name="Panucevic-2014-273">{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 273.</ref>, пляменьніка [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]], хоць і яго супраціўніка<ref name="Nikalajeu-2009-82">{{Літаратура/Гісторыя беларускай кнігі|1к}} С. 82.</ref>. Прытым у назове першага летувіскага катэхізму, надрукаванага яшчэ ў 1545 годзе, яго мова азначалася «прускай» (як прызначаная вынятна жамойтам Прусіі, пра што сьведчыць вялікая колькасьць [[германізм]]аў), а ў назовах дзьвюх наступных кніг (1547 і 1559 гады) — хоць ужо і ўкладзеных літоўскімі жамойтамі на ''літоўскім дыялекце'' (дзеля пашырэньня [[пратэстанцтва]] ня толькі ў Прусіі, але і ў ВКЛ) — назва мовы не ўпаміналася<ref name="Panucevic-271">{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 271.</ref>. Ад 1579 году назва «літоўская мова» датычна жамойцкай мовы пачала пасьлядоўна ўжывацца ў наступных пруска-летувіскіх кнігах, выдадзеных як жамойтамі, так і прускімі немцамі. Адзначаецца, што пазьней — за часамі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] — існаваньньне нямецкай навуковай літаратуры, дзе жамойцкая мова называлася «літоўскай», стала адным з вызначальных фактараў у [[Летувізацыя|працэсе паступовага атаясамліваньня Жамойці зь Літвой]]<ref>Саракавік І. Гісторыя Беларусі ў кантэксце сусветнай гісторыі. — {{Менск (Мінск)}}: Современная школа, 2006. [https://books.google.by/books?id=5hghAQAAMAAJ&q=%22%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B.+%D0%9D%D1%8F%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B6+%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%22&dq=%22%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B.+%D0%9D%D1%8F%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B6+%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiB2OLzpNH5AhW4wAIHHeVACXYQ6AF6BAgDEAI С. 116].</ref>. Выкарыстаньне летувіскай мовы ў Прусіі дзеля пашырэньня [[лютэранства]] сярод летувісаў прымусіла зьвярнуцца да гэтай мовы [[Езуіты|езуітаў]] — галоўных дзеячоў [[Контрарэфармацыя|Контрарэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім, што прычыніліся да друкаваньня летувіскамоўных кніг у [[Вільня|Вільні]]<ref name="Nikalajeu-2009-82"/>. Гісторык [[Павал Урбан]] адзначае, што менавіта дзякуючы выдавецкай дзейнасьці сьпярша ў Прусіі, а потым і ў Вільні (з 1595 году) мова жамойтаў атрымала статус «літоўскай мовы»<ref name="Urban-2001-33">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 6, 33.</ref>. Сярод іншых фактараў, гэтую ж прычыну частковага (супярэчлівага і праз гэта даволі заблытанага) пашырэньня ў Вялікім Княстве Літоўскім тэрміна «літоўская мова» на ''літоўскі дыялект'' мовы жамойтаў называе [[Вацлаў Пануцэвіч]]<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 277.</ref>. {{Падвойная выява|справа|Ziemaytiszki (1793).jpg|106|Ziemaytiszki (1793) (2).jpg|108|Лацінска-польска-жамойцкія слоўнікі месяцаў з кніг, надрукаваных у Вільні ў 1793 годзе}} Як падкрэсьлівае гісторык і літаратуразнаўца [[Іван Саверчанка]], раньнія ідэолягі [[Летувіскае нацыянальнае абуджэньне|жамойцкага нацыянальнага руху]] (найперш пісьменьнікі і багасловы [[Марцін Мажвід]], [[Мэльхіёр Пяткевіч]], [[Мікалай Даўкша]] і [[Канстанцін Шырвід]]) назвалі свой народ «літоўцамі» і пачалі актыўна ўжываць тэрмін «літоўская мова» ў дачыненьні да гістарычна жамойцкай мовы на падставе вынятна этнічных фантазіяў і показак<ref>[[Іван Саверчанка|Саверчанка І.]] Aurea mediocritas. Кніжна-пісьмовая культура Беларусі. Адраджэнне і ранняе барока. — {{Менск (Мінск)}}: Тэхналогія, 1998. С. 14.</ref>. Сучасны менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, які мяркуе, што назва «ліцьвіны» ў першым пэрыядзе Вялікага Княства Літоўскага (да [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]]) была назвай мясцовай эвангелісцкай канфэсійнай супольнасьці і ўласна «Літоўскім» Вялікае Княства ад самага яго стварэньня назвалі менавіта з такім канфэсійным сэнсам, зазначае: «''[[Летувізацыя|Балтыйская тэорыя]] не адлюстроўвае ніякія гістарычныя рэаліі, яна была проста снасткай палітычнага змаганьня езуітаў проці літоўскай [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|Рэфармацыі]] і палітычнай моцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўскага гаспадарства]]. Разам з разбуральнай праграмай Контрарэфармацыі, распачатай па выбуху эвангеліцкага адраджэньня ў Літве, езуіты распачалі таксама [[Летувізацыя|цэлую ідэалягічную праграму перакручваньня гісторыі Літвы]]: заміж сапраўднай гісторыі [[Славянскія мовы|славянізацыі]] [[Германскія мовы|германскае]] шляхты Літвы (выкладзенай у літоўскіх летапісах і добра вядомай езуітам) езуіцкая тэорыя мусіла апавядаць пра паходжаньне літоўскае шляхты і створанага ёй гаспадарства ад мясцовых паўдзікіх [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх]] плямёнаў, што рабіла адзіным „цывілізацыйным“ чыньнікам гісторыі Літвы вынятна [[Каталіцкая Царква|Каталіцкую Царкву]] (з той жа мэтай езуіцкая прапаганда пачала пашыраць гратэскныя, чыста фантастычныя плёткі пра „балтыйскае [[паганства]]“ Літвы, якое нібы было галоўнай рэлігіяй ВКЛ да Крэўскай уніі). Калі за часоў ВКЛ гэтая тэорыя мела выгляд маргінальных калянавуковых практыкаваньняў, не прынятых літоўскай шляхтай, то па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелах Рэчы Паспалітай]] гэтая езуіцкая прапагандысцкая схема сталася ў XIX стагодзьдзі адзінай „навуковай“ вэрсіяй гісторыі Літвы''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 5, 16, 27—28, 61, 201.</ref>. == Герб == [[Файл:Jagajła, Pahonia. Ягайла, Пагоня (K. Kielisiński, 1841).jpg|міні|[[Пагоня]] з надмагільля [[Ягайла|Ягайлы]]]] {{Асноўны артыкул|Пагоня}} Паходжаньне дзяржаўнага гербу ліцьвінаў — [[Пагоня|Пагоні]] — мае [[Сэмантыка|сэмантычную]] повязь з старажытнай ваеннай традыцыяй народнай пагоні — найважнейшай функцыяй арганізацыі жыцьця і побыту [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскіх плямёнаў]], калі кожны чалавек быў у адказе за жыцьцё супляменьніка. У выпадку раптоўнага нападу супраціўніка і захопу ў палон суродзічаў кожны мужчына, які меў права насіць зброю, мусіў пехатою або конна кідацца ў пагоню за ворагам, каб адбіць палон. Ва ўмовах ваеннай дэмакратыі традыцыя народнай пагоні выконвалася безумоўна і захоўвалася стагодзьдзямі і ў эпоху [[Русь|Русі]], і ў часы Вялікага Княства Літоўскага<ref name="ehb-391">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.</ref>. [[Іпацьеўскі летапіс]] паведамляе пра пагоню жыхароў [[Берасьце|Берасьця]] ў 1280 годзе за польскім вайсковым аддзелам, які паваяваў ваколіцы места. Вялікі князь літоўскі [[Ягайла]] ў сваёй ([[Лацінская мова|лацінскай]]) грамаце ад 20 лютага 1387 году пісаў<ref>Гісторыя Беларусі ў дакументах і матэрыялах (IX—XVIII ст.) / Склад.: В. Шчарбакоў, К. Кернажыцкі, Д. Даўгяла. Т. 1. — Менск: Выдавецтва АН БССР, 1936.</ref><ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 78—79.</ref>: [[Файл:Pahonia. Пагоня (1832).jpg|значак|Пагоня як сымбаль [[Белая Русь|Белай Русі]] (у адрозьненьне ад іншых гістарычных краінаў [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]) на эмблеме [[Таварыства Літоўскае і зямель Рускіх|Таварыства Літоўскага і зямель Рускіх]], 1832 г.]] {{Цытата|…паводле старажытнага звычаю, перасьлед ворага ёсьць абавязкам кожнага мужчыны ў нашым краі; гэткае [[паспалітае рушэньне]] дзеля выгнаньня ворага з нашае Літоўскае зямлі па-народнаму завецца „пагоня“''. {{арыгінал|la|...Quotiescunque etiam hostes et adversarios nostros et ipsius terrae nostrae Lithuanicae fugitivos insequi opportuerit, ad insequutionem huiusmodi, quod роgоniа vulgo dicitur, nоn solum armigeri, verum etiam omnis masculus, cuiuscunque status aut conditionis extiterit, dummodo аrmа bellicosa gestare poterit, proficisci teneatur.}}||З прывілею вялікага князя літоўскага [[Ягайла|Ягайлы]], 20 лютага 1387 г.}} [[Файл:Pahonia, Žyvie Biełaruś. Пагоня, Жыве Беларусь (1918).jpg|міні|Гербы [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх ваяводзтваў]] і дзяржаўны герб [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]], 1918 г.]] Паводле [[Летапісы Вялікага Княства Літоўскага|летапісаў Вялікага Княства Літоўскага]], Пагоню ў якасьці гербу гаспадарства ўвёў князь [[Нарымонт]], брат вялікага князя [[Трайдзень|Трайдзеня]] (1270—1282): {{Цытата|Той Нарымунт меў герб, або кляйнот, рыцарства сваяго таковы, і тым пячатаваўся, Вялікаму княству Літоўскаму заставіў яго, а то такі: у гербе муж збройны, на каню белам, у полю чырвонам, меч голы, яка бы каго гонячы дзяржаў над галавою, і ёсьць адтоля названы «'''пагоня'''».|[[Хроніка літоўская і жамойцкая]]{{Заўвага|Хроника Литовская и Жемайтская // [[ПСРЛ]]. Т. 32 — М.: Наука, 1973.}}{{Заўвага|Хроника Быховца // [[ПСРЛ]]. Т. 32 — М.: Наука, 1973.}}}} Выява гербу Пагоні ёсьць на пячаці полацкага князя Глеба-Нарымонта 1338 году і на пячаці (з кірылічным надпісам) вялікага князя літоўскага [[Альгерд]]а 1366 году<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 120.</ref>. Назва ''Пагоня'' набыла шырокую вядомасьць у канцы XV — пачатку XVI стагодзьдзя, відаць, у выніку асэнсаваньня гербавай выявы як сымбалю абаронцы Айчыны<ref>Шаланда А. Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 4—5.</ref>. Кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]] у 1562 годзе загадаў біць на [[Віленская мынца|Віленскай мынцы]] манэты-траякі: «''А на сем з аднае стараны два першыя словы, каторымі ся пачынаець пісаці імя наша гаспадарскае, а з другое стараны … герб Пагоня''». Дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага пад назвай Пагоня ({{мова-be-old|Погоня|скарочана}}) сьцьвярджаецца ў [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|статутах Вялікага Княства Літоўскага]] [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 году|1566]]<ref name="salanda-2019-5">Шаланда А. Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 5.</ref> і [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|1588]]<ref>{{Літаратура/ГСБМ|25к}} С. 131.</ref> гадоў. А ў [[Лацінская мова|лацінскім]] перакладзе Статуту 1566 году адмыслова падкрэсьліваецца, што дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага завецца Пагоняй у народнай мове ({{мова-la|vulgo Pogonia vocatur|скарочана}})<ref>Archiwum komisji prawniczej. T. 7. — Kraków, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=mNMMAAAAYAAJ&q=%22vulgo+Pogonia+vocatur%22#v=snippet&q=%22vulgo%20Pogonia%20vocatur%22&f=false S. 80].</ref>. Афіцыйная беларуская гербавая назва ''Пагоня'' не пакідае ніякіх сумневаў у [[беларусы|беларускай этнічнай прыналежнасьці]] грамадзтва, дзе зьявіўся і выкарыстоўваўся герб Вялікага Княства Літоўскага<ref name="salanda-2019-5"/>. Тым часам [[Летувіская мова|летувіскае]] слова «''výtis''» («''віціс''»), якое выкарыстоўваецца дзеля азначэньня [[Герб Летувы|сучаснага летувіскага варыянту Пагоні]], прыдумаў у сярэдзіне XIX ст. [[Сыманас Даўкантас]]<ref name="Kraucevic-1993">[[Алесь Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] Як здарылася, што Жамойць пачала называцца Літвою? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 54.</ref><ref name="Arlou-2012-349">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 349.</ref>. Сьпярша ім называлі толькі вершніка-рыцара, а дзеля азначэньня гербу цалкам слова «''Vytís''» (ужо зь вялікай літары і з націскам на другім складзе) упершыню выкарысталі толькі ў 1884 годзе (раней Пагоню па-летувіску звычайна звалі «''Vaikymas''» — 'Перасьледаваньне'). Да канца XIX ст. слова «''Vytis''» стала агульнапрынятым у Летуве дзеля азначэньня Пагоні. Аднак яшчэ доўгі час ішлі спрэчкі пра тое, на якім складзе трэба рабіць націск — на першым ці на другім. Толькі ў 1930-я гады з гэтым канчаткова вызначыліся — спыніліся на «''Výtis''»<ref>{{кніга|аўтар=Rimša E.|частка=Heraldika |загаловак=Iš praeities į dabartį|месца=Vilnius|выдавецтва=Versus aureus|год=2004|pages=61—63}}</ref>. {| |- | <gallery caption="Гербы [[Вялікае Княства Літоўскае#Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел|адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак (ваяводзтваў) Вялікага Княства Літоўскага]], 1720-я гады" class="center""> Amścisłaŭ, Pahonia. Амсьціслаў, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскае]] Bieraście, Pahonia. Берасьце, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскае]] Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Віленскае ваяводзтва|Віленскае]] Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскае]] Miensk, Pahonia. Менск, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Менскае ваяводзтва|Менскае]] </gallery> <gallery class="center""> Padlašša, Pahonia. Падляшша, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляскае]] Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Полацкае ваяводзтва|Полацкае]] Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Троцкае ваяводзтва|Троцкае]] Žemaitija. Жамойць (1720).jpg|[[Жамойцкае староства|Жамойцкае (староства)]] Inflanty. Інфлянты (1720) (2).jpg|[[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянцкае]] </gallery> |} == Сталіца == {{Асноўны артыкул|Вільня}} [[Файл:Vilnia, Vostraja Brama. Вільня, Вострая Брама (J. Bułhak, 1912) (2).jpg|значак|[[Вострая брама]] з гербам [[Пагоня]]й у [[Вільня|Вільні]]. Здымак [[Ян Булгак|Яна Булгака]], 1912 г.]] У старажытных пісьмовых крыніцах сталіца ліцьвінаў — [[Вільня]] — упамінаецца пад беларускай назвай ''Вільня'' (''Vilnia'' або ''Vilna'', напрыклад, у лістах [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Гедзімін]]а 1323 году «''in civitate nostra regia '''Vilnia'''''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 79.</ref>). У старабеларускіх тэкстах з XV ст. суіснавалі формы ''Вильня'' / ''у Вильни'' і ''Вильна'' / ''у Вильне'' (што параўнальна з ''Горадна'' — ''[[Горадня]]'' і ''[[Коўна]]'' — ''Коўня''), але паступова запанавала форма ''Вильня''<ref name="viacorka"/>. [[Файл:Vilnia, Zamkavaja. Вільня, Замкавая (P. Rossi, 1796).jpg|значак|Галоўная вуліца Вільні — паводле гістарычных крыніцаў, «[[Замкавая вуліца (Вільня)|Замкавая]]» або «[[Вялікая вуліца (Вільня)|Вялікая Замкавая]]»]] Захавалася апісаньне Вільні яшчэ з пачатку XV стагодзьдзя, зьмешчанае ў рэляцыі [[Бургундыя|бургундзкага]] падарожніка з [[Фляндрыя|Фляндрыі]] [[Жыльбэр дэ Лянуа|Жыльбэра дэ Лянуа]], які наведаў сталіцу Вялікага Княства Літоўскага ў 1413 годзе{{Заўвага|Тэкст падаецца паводле перакладу [[Вацлаў Пануцэвіч|Вацлава Пануцэвіча]] (LITVA, Lithuanian Research Periodical. Том І. С. 25), арыгінальны тэкст быў апублікаваны яшчэ ў 1840 годзе (Voyages et ambassades de Messire Guillebert de Lannoy: chevalier de la Toison d’or, seigneur de Santes, Willerval, Tronchiennes, Beaumont et Wahégnies. 1399—1450. P. 24)}}: {{Цытата|Потым я прыехаў '''у сталіцу Літвы, што называецца Вільня''' (Wilne), дзе ёсьць замак, які знаходзіцца даволі высака на пясковай гары, абведзены каменьнямі, зямлёй і мурам; унутры ён збудаваны зь дзерава. Муры названага замку, зыходзячы па абодвых бакох гары, абымаюць многа дамоў. У гэтым вось замку й у навакольлі прабывае звычайна названы князь Вітаўт, уладар Літвы, ды мае там свой двор і гасподу. '''Каля названага замку цячэ рака''', якая кружыць свае воды цераз горад унізе; '''яна называецца Вільня''' (Wilne). А горад ня ёсьць абведзены абароннай сьцяной. Ён доўгі ды вельмі вузкі, зьверху ўніз забудованы драўлянымі дамамі. Толькі некаторыя сьвятыні цагляныя. Названы замак на самай гары абкружаны толькі драўляным валам на падабенства муру, аднак вялікім і абаронным…}} Тым часам форму «''Vilnius''» [[летувіская мова|па-жамойцку]] пачалі ўжываць прыкладна з XVII ст. ([[Мікалоюс Даўкша]] ў «Пастыле» 1600 году). Летувіскі тапаніміст [[Аляксандрас Ванагас]] мяркуе, што гэта форма ўзьнікла пад уплывам польскай назвы ''Wilno'' (у летувіскай мове няма назоўнікаў ніякага роду, у пазычаньнях ён зьмяняецца на мужчынскі). Тым часам польскае ''Wilno'' утварылася ад старабеларускага варыянту ''Вільна''<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/vilnia/30284660.html Вільня ці Вільнюс? Ці карэктна называць горад традыцыйным беларускім імем], [[Радыё Свабода]], 21 лістапада 2019 г.</ref>. А першаснай і найбольш старажытнай назвай места ў жамойцкіх (летувіскіх) гаворках ёсьць ''Vilnia'', на што зьвяртае ўвагу Ванагас і што пацьвярджаецца сучаснай [[латыская мова|латыскай]] назвай — ''Viļņa''<ref name="viacorka"/>. Насельніцтва [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыны]], як мінімум зь першай паловы ХІХ стагодзьзя, належала да [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|тэрыторыі]] [[Беларусы|беларускага этнасу]], што засьведчыў у свой час беларуска-польскі фальклярыст [[Ян Чачот]] (1796—1847): «''…нават у далёка адлеглых паміж сабою вёсках, яны [песьні] вельмі падобныя, зь невялікімі, часам, адхіленьнямі ў словах. Нёман і Беліца ад Дзьвіны, Бярэзіны і лепельскіх ваколіц няблізкія, а песьні іх усё ж падобныя; гэткія ж песьні й над Вяльлёй у Завялейскім павеце. Хто іх пераносіў? Ня друк і творы, але памяць, сэрца й вусны братэрскіх плямёнаў''»<ref>Piosnki wieaśniacze znad Dźwiny. — Вільня, 1840. [https://books.google.by/books?id=-nFBAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=Plemion%20braterskich&f=false S. VII.]</ref>{{Заўвага|Панаваньне беларусаў («русінаў») у бліжнім навакольлі Вільні таксама засьведчыў у 1840 годзе [[Юзэф Ігнацы Крашэўскі|Юзэф Крашэўскі]] ({{мова-pl|«Porzucamy przeto wywód zbyteczny tutaj pochodzenia Litwinów, rozróżniając tylko ze względu na język, dwa plemiona ludów około Wilna Rusinów i Litwę. Te dwie mowy graniczą z sobą w okolicach Wilna, samo miasto jednakże leży wśród Rusinów»|скарочана}}<ref>[[:wikisource:pl:Wilno (Kraszewski, 1840-1842)/Wstęp/IV|IV. Pochodzenie Litwinów.]] // Kraszewski J. I. Wilno od początków jego do roku 1750. T. 1. — Wilno, 1840.</ref>)}}. Пра брак нейкай «беларусізацыі» летувісаў Віленшчыны за часамі Расейскай імпэрыі сьведчыць супастаўленьне статыстычных зьвестак пра колькасьць летувісаў (жамойтаў): 17,56% ад усяго насельніцтва [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] на 1851 год паводле зьвестак расейска-нямецкага навукоўцы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн|Пятра Кёпэна|ru|Кёппен, Пётр Иванович}}<ref>Кеппен П. Об этнографической карте Европейской России. — СПб., 1852. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cWZAAQAAMAAJ&q=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B+%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8#v=snippet&q=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B%20%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8&f=false С. 35].</ref><ref>Кеппен П. Девятая Ревизия. Исследование о числе жителей в России в 1851 году. — СПб., 1857. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=erJXAAAAMAAJ&q=%22787%2C609%22+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F#v=snippet&q=%22787%2C609%22%20%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F&f=false С. 26].</ref> і 17,58% ад усяго насельніцтва губэрні на 1897 год паводле вынікаў усеагульнага перапісу<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=87 Перепись 1897 года. Виленская губерния], Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей</ref>. Увогуле, сьведчаньнем пераважнай беларускамоўнасьці мясцовых жыхароў з даўніх часоў ёсьць даволі хуткі пераход [[Беларускія татары|крымскіх татараў]], якіх вялікі князь [[Вітаўт]] асадзіў у ваколіцах Вільні і [[Трокі|Трокаў]], менавіта на беларускую (а не летувіскую) мову, што выявілася ў напісаных гутарковай беларускай мовай татарскіх літаратурных помніках (у тым ліку [[Кітабы|аль-кітабах]])<ref>Станкевіч Я. Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом. — Вільня, 1933. С. 8—9, 13—16.</ref><ref>Канапацкі І. Татары // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 663—664.</ref>. {| |- | <gallery class="center"> Belarusians - on Ethnic Map of European Russia by Aleksandr Rittich - 1875 AD.jpg|[[Беларусы]] (арэал у цэнтры) на «Этнаграфічнай мапе Эўрапейскай Расеі» (1875 г.), складзенай [[Аляксандар Рыціх|Аляксандрам Рыціхам]] (фрагмэнт) Biełarusy. Беларусы (1885).jpg|Фрагмэнт этнаграфічнай мапы Эўропы з атлясу «Géographie Militaire» ([[Парыж]], 1885 г.) Biełarusy. Беларусы (J. Karski, 1903).jpg|Этнаграфічная мапа беларусаў (паводле моўнага крытэру), складзеная філёлягам-славістам [[Яўхім Карскі|Яўхімам Карскім]], 1903 г. Länder und Völkerkarte Europas.jpg|Фрагмэнт мапы «Землі і народы Эўропы» (1918 г.), складзенай нямецкім гісторыкам [[Дзітрых Шэфэр|Дзістрыхам Шэфэрам]] (1845—1929) Peoples of Eastern Europe by United States Department of State (1943).jpg|Этнаграфічная мапа Ўсходняй Эўропы, складзеная супрацоўнікамі [[Дзяржаўны Дэпартамэнт ЗША|Дзяржаўнага Дэпартамэнту ЗША]] ў 1943 г. </gallery> |} == Перайменаваньне ліцьвінаў у «беларусаў» == {{Асноўны артыкул|Белая Русь|Летувізацыя|Русіфікацыя Беларусі}} [[Файл:Samogitia, Lituania-Russia Bianca, Moscovia (G. Albrizzi, I. Tirion, 1740).jpg|значак|Фрагмэнт мапы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе [[Літва]] (''Lituania'') цалкам атаясамліваецца зь [[Белая Русь|Белай Русьсю]] (''Russia Bianca''), тым часам [[Жамойць]] (''Samogitia'') падаецца асобна ад Літвы, а [[Маскоўская дзяржава|Масковія]] (''Moscovia'') — асобна ад [[Русь|Русі]] ([[Вэнэцыя]], 1740 г.)]] Назва [[беларусцы]] (як вытворная ад [[харонім]]у [[Белая Русь]], якім часам азначалася адна з складовых частак [[Літва|Літвы]]) датычна ліцьвінаў пачала шырока выкарыстоўвацца толькі ў XVII стагодзьдзі — за часамі войнаў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] з [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] — у запісах маскоўскіх вайсковых пісараў дзеля азначэньня [[праваслаўе|праваслаўнага]] вызнаньня тых палонных ліцьвінаў і [[Украінцы|ўкраінцаў]], якія былі праваслаўнымі (у адрозьненьне ад ліцьвінаў-каталікоў{{Заўвага|Напрыклад, {{мова-ru|«…литвин Ивашко Иванов з женою с Роинкою да с сыном с Микулайком да с сестрою з девкою Агафьицею. А сказал, что он родом литвин, католицкие веры из города [[Нясьвіж|Несвижа]], мещанский сын, а жена де за ним литовка же тово ж города Несвижа»|скарочана}}<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 108.</ref>}})<ref name="Latysonak-2009-216">[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] Нацыянальнасць — Беларус. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2009. С. 216.</ref>. На падставе таго, што палонныя шляхцічы-ліцьвіны называлі сябе толькі «ліцьвінамі» (напрыклад, «''литвин Корнейко Круковский, уроженец [[Аршанскі павет|Оршанского повету]], шляхтич белоруские веры''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&f=false С. 347].</ref>{{Заўвага|Іншыя прыклады: «''[[Аршанскі павет|Аршанского повету]] <…> литвин шляхтич Семен Судовский''» (1614 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9&f=false С. 99].</ref>, «''литвин Гришка Романов… Оршанского повету, шляхецкий сын''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. С. 401.</ref>, «''литвин Янька Бобровский… [[Полацкае ваяводзтва|Полоцкого повету]], шляхецкий сын''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9&f=false С. 402].</ref>, «''литвин Александр Лабыт… шляхтич [[Віцебскі павет|Витебского повету]]''»<ref name="AMG-1890-433">Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8A&f=false С. 433].</ref>, «''литвин Петрушка Янов… шляхтич… Троицкого повету''», «''литвин Степанко Глинский… шляхтич… Оршанского повету''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. С. 434.</ref> (усе 1632 году)}}), гісторык [[Алег Латышонак]] прыйшоў да наступнай высновы: «''Сьвядомае ўжываньне назвы „беларусец“ непісьменнымі сялянамі і прадстаўнікамі гарадзкога плебсу ў сытуацыі, калі гэтае найменьне невядома шляхце, я лічу немагчымым. Выснова з гэтага можа быць толькі адна: слова „беларусец“ ува ўсіх выпадках уклалі ў вусны прышэльцаў маскоўскія чыноўнікі''»<ref name="Latysonak-2009-217">[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] Нацыянальнасць — Беларус. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2009. С. 217.</ref>. Разам з тым, існуюць прынамсі тры выпадкі ўласнага азначэньня шляхцічаў як «беларусцаў» у маскоўскіх дакумэнтах{{Заўвага|«''Поляк… Ондрей Станислав в роспросе сказал, что он родом белорусец, шляхтич [[Полацкае ваяводзтва|Полоцкого повету]]… князь… Глинский''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA428&dq=%D0%9E%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%B2%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%A3+%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8A,+%D1%87%D1%82%D0%BE+%D0%BE%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B5%D1%86%D1%8A,+%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D1%82%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwia5aSphLP6AhWm7rsIHeNVBm0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B5%D1%86%D1%8A%2C%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D1%82%D1%83%20%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9&f=false С. 428].</ref>, «''литвин Александр [Олехновский] в роспросе сказался родом белорусец, Полоцкого повету, шляхтич; отец его был шляхтич же, испомещен был под [[Вільня|Вильной]] в Ошмянском повете, и отец де его то имение свое продал, а в то место имение купил в Полоцком повете''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false С. 432].</ref>, (абодва 1632 год), «''…литвин — белорусец Степан Голынский <…> в роспросе сказал: [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Мстиславского повету]], белорусец, шляхтич''» (1633 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=jCMEAAAAYAAJ&pg=PA442&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%22%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjjhLCu6ar6AhU6YPEDHe60B8IQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BC%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false С. 488].</ref>}}. [[Файл:Biełarusy. Беларусы (1803).jpg|значак|Беларус ({{мова-ru|«белороссиянин»|скарочана}}) і беларуска ({{мова-ru|«белороссиянка»|скарочана}}). З альбому, выдадзенага ў 1803 годзе для [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I Раманава]], дзе зьмяшчаюцца малюнкі [[Палякі|палякаў]], [[Латышы|латышоў]] («ліфлянцаў» і «курляндцаў»), [[Украінцы|украінцаў]] («маларасіянаў») ды шматлікіх іншых народаў пад [[Расейская імпэрыя|расейскай уладай]], але няма ліцьвінаў{{Заўвага|Беларускі этноляг [[Юры Ўнуковіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што расейскі навуковец [[Васіль Севяргін]], які ў 1802 годзе наведаў [[Шаўлі]], [[Кейданы]], [[Коўна]], [[Вільня|Вільню]], [[Горадня|Горадню]], [[Стоўпцы]], [[Менск]], [[Барысаў]], [[Крупкі]] і [[Ворша|Воршу]], хоць і разглядаў адпаведную тэрыторыю як «''Литву и Белоруссию''», аднак датычна мясцовага насельніцтва не ўжываў ані назвы «беларусы», ані «літоўцы» («ліцьвіны»)<ref>Унуковіч Ю. Этнічная ідэнтыфікацыя і катэгарызацыя беларусаў і літоўцаў у ХІХ ст. // Białorutenistyka Białostocka. T. 12 (2020). S. 377.</ref>}}]] Па [[анэксія|анэксіі]] земляў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (1772, 1793, 1795 гады) улады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], як адзначае гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], спрыялі пашырэньню назвы [[беларусы]], бо гэтая назва больш адпавядала [[імпэрыялізм|імпэрскім інтарэсам]] і дазваляла трактаваць ліцьвінаў як разнавіднасьць [[расейцы|расейцаў («вялікарусаў»)]]. Разам з тым, гэтая назва замацавалася за ўсім насельніцтвам толькі на мяжы XIX і XX стагодзьдзяў<ref name="Arlou-2012-161"/>. [[Файл:Congress Poland and Lithuanian governorates - by Alexander Voschinin - 1851 AD.jpg|значак|Мапа № 6 атлясу «Географический атлас Российской империи» (1851 г.)<ref>Географический атлас Российской империи [Карты] / Сост. на основании Высочайше утвержденного наставления 24 декабря 1848 года Александром Вощининым. — Санкт-Петербург: 1851. — 17 с.</ref>, дзе цэнтральная частка [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] (на поўдзень ад [[Горадня|Горадні]] і [[Менск]]у) мае подпіс «літоўцы» ({{мова-ru|литовцы|скарочана}}), а паўночна-ўсходняя частка — «беларусы» ({{мова-ru|белорусы|скарочана}})]] Выдадзенае ў 1787 годзе на загад маскоўскай гаспадыні [[Кацярына II|Кацярыны II]] «Пространное Землеописание Российского Государства» паведамляла, што ў [[Магілёўскае намесьніцтва|Магілёўскім]] і [[Полацкае намесьніцтва|Полацкім]] намесьніцтвах, «''апроч расейцаў, знаходзяцца <…> палякі, літва і жыды''»{{Заўвага|{{мова-ru|«кроме Россиян, находятся <…> Поляки, Литва и Жиды»|скарочана}}}}<ref>Пространное Землеописание Российского Государства. — СПб., 1787. С. 272, 276.</ref>, прытым літва адносілася да славянскіх народаў<ref>Пространное Землеописание Российского Государства. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=GFxiAAAAcAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 133].</ref>, а аддрукаванае таго ж году «Краткое землеописание Российского Государства» паведамляла, што «''літва [насяляе] Полацкае і Магілеўскае [намесьніцтвы]''»<ref>Гакман И. Краткое землеописание Российского государства. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?id=RmtYAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 46].</ref>. У афіцыйным аглядзе Расейскай імпэрыі 1787 году (перавыдаваўся ў 1793 годзе) адзначалася, што Магілёўскае намесьніцтва складае частку «Беларусі» ({{мова-ru|«Бело-Руссии»|скарочана}}), а «''яго жыхары — гэта палякі і літва, якія спавядаюць рымска-каталіцкі, грэцкі і ўніяцкі законы; ёсьць тут таксама жыды''» ({{мова-ru|«жители оного суть поляки и литва, исповедующие римско-католицкий, греческий и униатский закон; здесь есть также жиды»|скарочана}})<ref>Плещеев С. И. Обозрение Российской империи в нынешнем ее новоустроенном состоянии. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Wa5iAAAAcAAJ&dq=%22%22%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8+%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22+%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%B5%D0%B2&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&q=%22%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22&f=false С. 73].</ref>. Такі ж склад насельніцтва пазначаўся для Полацкага намесьніцтва, якое называлася другой часткай «Беларусі»<ref>Плещеев С. И. Обозрение Российской империи в нынешнем ее новоустроенном состоянии. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Wa5iAAAAcAAJ&dq=%22%22%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8+%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22+%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%B5%D0%B2&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&q=%22%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22&f=false С. 76].</ref>. Геаграфічны слоўнік Расейскай дзяржавы 1788 году азначаў «літву» як «''народ, які насяляе Полацкае і Магілёўскае намесьніцтвы''»<ref>Максимович Л. Новый и полный географический словарь Российскаго государства, или, Лексикон. Ч. 3. — М., 1788. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=L3BpAAAAcAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=onepage&q=%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 22].</ref>, а таксама зьмяшчаў артыкул «''Белоруссия, или Белая Россия''» з азначэньнем «''краіна, далучаная да Расеі <…> за панаваньнем Кацярыны II <…>, як то павет Дынабурскі, ваяводзтвы Амсьціслаўскае, Віцебскае, часткі паветаў Аршанскага і Рэчыцкага <…> цяпер жа ўся Беларусь падзяляецца на два намесьніцтвы: Полацкае і Магілёўскае''»<ref>Новый и полный географический словарь Российского государства. Ч. 1. — Москва, 1788. С. 123—125.</ref>. Тым часам у выдадзеным да [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772 год) пры Імпэратарскім Маскоўскім унівэрсытэце атлясе зазначалася, што «''Белая Расія <…> складаецца з [[Смаленская губэрня|Смаленскай губэрні]]''»<ref>Детской атлас: о Российской Империи с толкованием гербов и с родословием царствующему дому. Т. 4. — Москва, 1771. [https://books.google.by/books?id=rABhAAAAcAAJ&pg=PA91&dq=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjw8b27hJj0AhXc8LsIHRRbA9sQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&f=false С. 91].</ref>, а прафэсар Маскоўскага ўнівэрытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Харытон Чабатароў||ru|Чеботарёв, Харитон Андреевич}} у першым падручніку расейскай геаграфіі «Географическое методическое описание Российской империи…» (выйшаў з друку ў 1776 годзе) пісаў: «''З даўніх часоў прыналежныя да Расеі землі складаюць тры галоўныя яе часткі, гэта значыць: вялікую, малую і белую Расію. <…> Белая Расія, Rossia alba, ляжыць да Польскіх граніцаў паміж вялікай і малой Расіяй. Яна складаецца з аднаго Смаленскага княства <…> Смаленскае княства паводле цяперашняга падзелу называецца Смаленскай губэрняй''»<ref>Географическое методическое описание Российской империи… — Москва, 1776. С. 95, [https://books.google.by/books?id=pnVpAAAAcAAJ&pg=PA104&dq=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjw8b27hJj0AhXc8LsIHRRbA9sQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&f=false 104].</ref>{{Заўвага|Далей жа, аднак, пры падрабязным апісаньні тагачаснага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Расейскай імпэрыі аўтар ужо адзначае, што Смаленская губэрня з наступнай Магілёўскай і большай часткай Пскоўскай губэрні «складае гэтак званую Белую Расію» ({{мова-ru|«составляет так называемую Белую Россию»|скарочана}})<ref>Географическое методическое описание Российской империи… — Москва, 1776. [https://books.google.by/books?id=pnVpAAAAcAAJ&pg=PA104&dq=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjw8b27hJj0AhXc8LsIHRRbA9sQ6AF6BAgJEAI#v=snippet&q=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%8A%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BC%D1%83%D1%8E&f=false С. 429].</ref>}}. У 1815 годзе расейскі географ прафэсар Пецярбурскага пэдагагічнага інстытуту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Еўдакім Зяблоўскі||ru|Зябловский, Евдоким Филиппович}} пісаў у другім выданьні сваёй працы «Статистическое описание Российской Империи»: «''Палякі… жывуць у губэрнях Віцебскай, Магілёўскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай… <…> Літва знаходзіцца ў Віленскай і Магілёўскай губэрні, і ва ўсіх месцах былога Герцагства Літоўскага''»{{Заўвага|{{мова-ru|Поляки… живут в Губерниях Витебской, Могилевской, Виленской, Гродненской, Минской… <…> Литва находится в Виленской и Могилевской Губерниях и во всех местах бывшего Герцогства Литовского|скарочана}}}}<ref>Зябловский Е. Статистическое описание Российской Империи в нынешнем ее состоянии. — СПб., 1815 [https://books.google.by/books?id=FwRhAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%98%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%B8&hl=ru&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 123].</ref>. Адным зь сьведчаньняў называньня ліцьвінамі («літоўскай нацыяй») беларусаў у Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях ёсьць сьпісы ўраднікаў-[[Базыляны|базылянаў]] Віленскай уніяцкай мітрапаліцкай япархіі за 1815 год, у першым зь якіх тры чалавекі назваліся «ўраджэнцамі літоўскімі», 16 — прылічылі сябе да «літоўскай нацыі», два — да «польскай», адзін — да «беларускай», адзін — «ураджэнец валынскі» і адзін — «ураджэнец самагіцкі»; паводле другога сьпісу адзін чалавек назваўся «літоўскім ураджэнцам», тры — прылічылі сябе да «літоўскай нацыі», адзін — да «самагіцкай», адзін — да «курляндзкай», 20 — да «польскай»<ref>Описание документов архива западнорусских униатских митрополитов. Т. 2. — СПб., 1907. [https://books.google.by/books?id=ecEYAAAAYAAJ&pg=PA697&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%96%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjp4deFxqj8AhVbiv0HHSa7CnIQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%96%D0%B8%22&f=false С. 694—714]</ref>. [[Файл:Рассказы на белорусском наречии (1863).jpg|значак|[[Рассказы на белорусском наречии (1863)|«Рассказы на белорусском наречии»]], выдадзеныя ўладамі Расейскай імпэрыі ў 1863 г.]] Пачатковую папулярнасьць у Расейскай імпэрыі меркаваньня пра этнічную блізкасьць ліцьвінаў (літоўцаў) і [[Русіны|русінаў (русаў)]] засьведчыла выдадзеная ў 1799 годзе пры [[Расейская акадэмія навук|Імпэратарскай акадэміі навук у Санкт-Пецярбургу]] кніга нямецкага навукоўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёган Гатліб Георгі|Ёгана Георгі|ru|Георги, Иоганн Готлиб}} «Описание всех в Российском государстве обитающих народов»: «''літоўцы — старажытнае племя русаў… гэты народ у пляне сваіх звычаяў, павер’яў, ладу жыцьця, адзеньня і нораваў мае падабенства часткова з палякамі і маларосамі, а часткова зь вядомымі плямёнамі старажытных русаў, што жывуць у Расеі''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Литовцы суть древнее племя Руссов… В прочем народ сей в рассуждении своих обычаев, поверьев, образа жизни, одеяния и нравов, имеет сходство частью с Поляками и Малороссиянами, а частью с известными, обитающими в России, племенами древних Руссов»|скарочана}}}}<ref>Георги И. Г. Описание всех обитающих в Российском государстве народов их житейских обрядов, обыкновений, одежд, жилищ, упражнений, забав, вероисповеданий и других достопамятностей. Ч. 4. — СПб., 1799. С. 385.</ref>. У 1827 годзе расейскі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн||ru|Кёппен, Пётр Иванович}} азначаў нашчадкаў [[крывічы|крывічоў]] як «літоўска-рускіх» ({{мова-ru|Литовско-Русских|скарочана}})<ref name="Kiopen-1827-10">Кёппен П. И. О происхождении, языке и литературе литовских народов. — СПб., 1827. С. 10.</ref>, «ліцьвіна-русаў» ({{мова-ru|Литвино-Руссов|скарочана}}) і «беларусцаў» ({{мова-ru|Белорусцев|скарочана}})<ref name="Kiopen-1827-11">Кёппен П. И. О происхождении, языке и литературе литовских народов. — СПб., 1827. С. 11.</ref>. Выдадзеная у 1843 годзе 2-я частка «Геаграфіі Расейскай імпэрыі» {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Паўлоўскі|Івана Паўлоўскага|ru|Павловский, Иван Яковлевич}} паведамляла, што «''ў Беларусі агулам жывуць літоўцы і рускія; у местах пераважна палякі і жыды''»{{Заўвага|{{мова-ru|«В Белоруссии вообще живут Литовцы и Русские; в городах преимущественно Поляки и Евреи»|скарочана}}}}<ref>Павловский И. Я. География Российской империи. Ч. 2. — Дерпт, 1843. С. 7.</ref>. У 1849 годзе расейскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сахараў||ru|Сахаров, Иван Петрович}} ужыў датычна беларусаў назву літоўца-русы ({{мова-ru|литовцо-руссы|скарочана}}){{Заўвага|Напрыклад, {{мова-ru|«Литовцо-руссы хоровод переименовали в корогод»|скарочана}}}}<ref>Сахаров И. П. Сказания русского народа. Т. 2. — СПб., 1849. С. [https://books.google.by/books?id=UvtJAAAAcAAJ&pg=RA3-PA38&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiS0srKqrnzAhUkS_EDHRXODUIQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&f=false 38], [https://books.google.by/books?id=oboNAAAAIAAJ&pg=RA3-PA77&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiS0srKqrnzAhUkS_EDHRXODUIQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&f=false 77].</ref>. Напісаную каля 1857 году і выдадзеную ў 1867 годзе кнігу пра гісторыю [[Тураў]]скай япархіі народжаны на [[Пінскі павет|Піншчыне]] архімандрыт [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Урадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Анатолі (Станкевіч)||uk|Анатолій Станкевич}}<ref>Ільїн О. Єпископ Анатолій (Станкевич) та виникнення білоруської національної ідеї // Сіверянський літопис. № 1, 2013. С. 33—34.</ref> пачынаў наступнымі словамі<ref>Воспоминание о древнем православии Западной Руси. — Москва, 1867. С. 1.</ref>: «''Якім бедным ня быў бы выгляд цяперашняга [[Тураў|Турава]], але ўсё-ткі памяць пра Тураў, як калыску праваслаўя ў Літве, сьвятая для ўсякага руса-ліцьвіна''» ({{мова-ru|«Как ни беден вид теперешнего Турова, но все-таки память о Турове, как колыбели православия в Литве, священна для всякого руссо-литвина»|скарочана}}){{Заўвага|«Руса-ліцьвіны» ({{мова-ru|«руссо-литвины»|скарочана}}) таксама ўпамінаюцца ў іншым месцы кнігі<ref>Воспоминание о древнем православии Западной Руси. — Москва, 1867. С. 23.</ref>}}. [[Файл:Dictionary Nasovic Title Page .jpg|значак|[[Слоўнік Насовіча]] ({{мова-ru|«Словарь белорусского наречия»|скарочана}}). [[Санкт-Пецярбург]], 1870 г.]] Выдадзеная ў 1839 годзе 3-я частка расейскай энцыкляпэдыі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Военный энциклопедический лексикон||ru|Военный энциклопедический лексикон}} у артыкуле пра Віленскую губэрню падавала наступную інфармацыю: «''Насельніцтва складаецца з прыродных літоўцаў, палякаў, жыдоў, расейцаў і малой колькасьці караімаў і татараў. Шляхта большай часткай літоўскага паходжаньня''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Народонаселение состоит из природных Литовцев, Поляков, Евреев, Русских и малого числа Караимов и Татар. Дворянство большей частью происхождения Литовского»|скарочана}}}}<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 3. — СПб., 1839. С. 324.</ref>, тым часам у артыкуле пра [[Віцебская губэрня|Віцебскую губэрню]] гэтая ж крыніца замест літоўцаў сярод насельніцтва падавала беларусаў, а паходжаньне шляхты не адзначалася<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 9. — СПб., 1839. С. 384.</ref>. Падобная сытуацыя назіралася і ў выдадзенай у 1845 годзе 9-й частцы, калі ў артыкуле пра [[Менская губэрня|Менскую губэрню]] зазначалася, што «''Насельніцтва складаецца з прыродных літоўцаў, палякаў, жыдоў і малой колькасьці татараў. Шляхта большай часткай літоўскага паходжаньня''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Народонаселение состоит из природных Литовцев, Поляков, Евреев и малого числа Татар. Дворянство большей частью происхождения Литовского»|скарочана}}}}<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 9. — СПб., 1845. [https://books.google.by/books?id=r_IIAAAAQAAJ&pg=PA58&hl=ru&source=gbs_selected_pages&cad=2#v=onepage&q&f=false С. 58].</ref>, а ў артыкуле пра [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую губэрню]] замест літоўцаў ужо падаваліся беларусы<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 9. — СПб., 1845. С. 108.</ref>{{Заўвага|Разам з тым, у выдадзенай у 1840 годзе 4-й частцы адзначалася, што насельніцтва [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] «''пераважна складаецца з русінаў, беларускага племені, з выняткам паўночных паветаў, у якіх пануюць літоўцы. Шляхта амаль уся даўняга літоўскага і найноўшага польскага паходжаньня''»<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 4. — СПб., 1840. С. 108.</ref>}}. У 1846 годзе на прапанову Расейскай акадэміі навук даслаць зьвесткі пра наяўнасьць неславянскіх нацыянальных меншасьцяў, у тым ліку і летувісаў, ваўкавыскі земскі спраўнік паведаміў, што ў [[Ваўкавыскі павет (Гарадзенская губэрня)|Ваўкавыскім павеце]] [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] жыве 84 190 «''літоўцаў праваслаўнага і каталіцкага веравызнаньня''ў» (большасьць насельніцтва павету). Як падкрэсьлівае гісторык [[Аляксандар Краўцэвіч]], такім спосабам мясцовы ўраднік з тэрыторыі гістарычнай Літвы традыцыйна атаясаміў «літоўцаў» з тутэйшымі беларусамі<ref>Краўцэвіч А. Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. — Беласток, 2008. С. 114.</ref>. Паводле апублікаваных у 1861 годзе афіцыйных зьвестак губэрнскіх статыстычных камітэтаў, сабраных у канцы 1850-х гадоў з дапамогай мясцовага духавенства ўсіх канфэсіяў, у Ваўкавыскім павеце налічвалася ўжо толькі 37 481 «літоўцаў», з астатняга насельніцтва павету 23&nbsp;816 чал. назвалі праваслаўнымі «вялікарасіянамі», 9032 чал. — каталікамі-«палякамі», 8578 чал. — «беларусамі», 2854 чал. — праваслаўнымі «[[яцьвягі|яцьвягамі]]», 15 чал. — «маларасіянамі»<ref name="Zapiski-1861-153">Записки Императорского русского географического общества. Кн. 3, 1861. С. 153.</ref>. Тым часам у [[Гарадзенскі павет (Гарадзенская губэрня)|Гарадзенскім павеце]] налічылі 46&nbsp;270 «літоўцаў», 16&nbsp;426 «палякаў», 8171 «вялікарасіяніна» і 2074 «беларусы», прытым 29&nbsp;856 «літоўцаў» спавядалі праваслаўе. Апроч таго, у [[Берасьцейскі павет (Гарадзенская губэрня)|Берасьцейскім павеце]] налічылі 13&nbsp;322 праваслаўныя «літоўцы», у [[Пружанскі павет (Гарадзенская губэрня)|Пружанскім павеце]] — 22&nbsp;103, у [[Слонімскі павет (Гарадзенская губэрня)|Слонімскім павеце]] — 53&nbsp;808, а ў [[Кобрынскі павет (Гарадзенская губэрня)|Кобрынскім павеце]] — 22&nbsp;725 праваслаўных «яцьвягаў»<ref name="Zapiski-1861-153"/>. Тым часам большую частку насельніцтва Менскай губэрні ў гэтых сьпісах ужо азначылі як беларусаў, хоць у [[Слуцкі павет (Менская губэрня)|Слуцкім павеце]] яшчэ налічылі 20&nbsp;721 «літоўцаў» (зь іх 9028 праваслаўных), у [[Барысаўскі павет|Барысаўскім павеце]] — 19&nbsp;082, у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] — 14&nbsp;919<ref>Записки Императорского русского географического общества. Кн. 3, 1861. С. 153.</ref>. У Віленскай губэрні гэтыя ж сьпісы дэкляравалі 27&nbsp;985 праваслаўных «літоўцаў» (пераважна ў [[Лідзкі павет (Віленская губэрня)|Лідзкім павеце]])<ref>Записки Императорского русского географического общества. Кн. 3, 1861. С. 150—151.</ref>. У 1869 годзе расейскія ўлады апублікавалі статыстычныя зьвесткі пра этнічны склад падатнага насельніцтва, дзе ўжо і большасьць насельніцтва Гарадзенскай губэрні азначалася як беларусы («нацыянальнасьць» жыхароў гэтым разам вызначалі расейскія паліцыйныя прыставы, якія дасылалі зьвесткі беспасярэдне ў статыстычны камітэт)<ref>[[Сяргей Токць|Токць С.]] Беларуская вёска на мяжы эпох. Змены этнічнай самасвядомасці сялянства ва ўмовах распаду традыцыйнага аграрнага грамадства (па матэрыялах Гарадзеншчыны 19 — першай трэці 20 ст.). — {{Горадня (Гродна)}}: ГрДУ, 2003. С. 149—150.</ref>. У 1886 годзе латыска-летувіскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эдуард Вольтэр||be|Эдуард Аляксандравіч Вольтэр}}, які карыстаўся падтрымкай [[Расейскае геаграфічнае таварыства|Расейскага геаграфічнага таварыства]], даваў наступныя інструкцыі датычна збору статыстычных зьвестак у Віленскай губэрні<ref>Вольтер Э. Об изучении литовского языка и племени // Памятная книжка Виленской губернии на 1887 год. — Вильна, 1886. С. 133.</ref>: «''Пры зьбіраньні статыстычных зьвестак часта зьмешваюцца паняцьці Ліцьвін, Літва ў гістарычна-геаграфічным значэньні зь Літвой этнаграфічнай. Ліцьвінам лічыцца мусіць той, хто ў хатнім побыце размаўляе па-літоўску{{Заўвага|name="pa-letuvisku"}} <…> У цяперашні час зьвесткі, датычна прынятых у войска ў рубрыцы „паводле паходжаньня“, мусяць лічыцца сумнеўнымі ад таго, што вельмі шмат ліцьвінаў значыцца ў паветах — дзе іх цяпер, як тых, хто размаўляе па-літоўску, зусім няма; а наадварот, у тых паветах, дзе цяпер яшчэ гавораць па-літоўску, паводле статыстычных табліцаў прынятых літоўцаў у войска паказваецца параўнальна мала. У [[Вялейскі павет (Віленская губэрня)|Вялейскім]] і [[Дзісенскі павет (Віленская губэрня)|Дзісенскім]] паветах пра літоўцаў ня можа быць і гаворкі…»{{Заўвага|{{мова-ru|«При собирании статистических сведений часто смешиваются понятия Литвин, Литва в историко-географическом значении с литвою этнографической. Литвином считаться должен тот, кто в домашнем быту говорит по литовски <…> В настоящее время сведения, относительно принятых в войска по рубрике „по происхождению“, должны считаться сомнительными оттого, что очень много литвинов значится в уездах — где их теперь, как по литовски говорящих, вовсе нет; а наоборот, в тех уездах, где ныне еще говорят по литовски, по статистическим таблицам принятых литовцев в войска показано сравнительно мало. В Вилейском и Дисненском уездах о литовцах не может быть и речи…»|скарочана}}}}''. [[Файл:Vysokaŭski zamak. Высокаўскі замак (N. Orda, 1877-83, 1901-14).jpg|значак|Выдадзеная ў Расейскай імпэрыі [[Летувіская мова|летувіскамоўная]] паштоўка з рэпрадукцыяй малюнка [[Высокае|Высокага]] [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] (аўтар малюнка — [[Напалеон Орда]]) і подпісам: {{мова-lt|Augštaičai, Gardino gubernijoje|скарочана}}. Падобныя летувіскія паштоўкі выйшлі з краявідамі [[:Файл:Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (1909) (2).jpg|Наваградку]], [[:Файл:Kreŭski zamak. Крэўскі замак (1907) (2).jpg|Крэва]], [[:Файл:Lida. Ліда (N. Orda, 1877, 1901-14).jpg|Ліды]], [[:Файл:Gieranionski zamak. Геранёнскі замак (N. Orda, 1877, 1906).jpg|Геранёнаў]]]] У 1863 годзе ўлады Расейскай імпэрыі вялікім накладам надрукавалі [[Рассказы на белорусском наречии (1863)|«Рассказы на белорусском наречии»]]<ref>[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20220326050408/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/lat902ec.html?OpenDocument Гутарка «царкоўнага старасты Янкі» з «Яськам гаспадаром з-пад Вільні»] // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 9 (2), 2004. С. 196—212.</ref> (выдавалася за зборнік ананімных «народных» твораў) — кнігу да чытаньня ў [[Народная вучэльня|народных вучэльнях]], дзе гістарычным ліцьвінам навязваўся ідэалягічны штамп расейскага [[імпэрыялізм]]у дзеля абгрунтаваньня прынцыпаў [[Русіфікацыя Беларусі|іх русіфікацыі]] і асыміляцыі<ref>Хаўстовіч М. «Разсказы на белорусскомъ наречіи» ў кантэксце ананімнай літаратуры 60-х гг. XIX ст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. № 1, 2001. С. 11.</ref>: у першым творы «Кто булы наши найдавнійшіи диды и якая их була доля до уніи?» аўтар (відаць, [[Міхаіл Каяловіч]]<ref name="Chaustovic-2001-9">Хаўстовіч М. «Разсказы на белорусскомъ наречіи» ў кантэксце ананімнай літаратуры 60-х гг. XIX ст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. № 1, 2001. С. 9.</ref>) апавядае пра «літоўскую заваёву Беларусі», называючы «ліцьвінамі» летувісаў<ref>[[Сяргей Токць|Токць С.]] Абуджэнне заходнерусізму ў інтэграцыйным канструктывізме А. Бендзіна // [[Беларускі гістарычны агляд]]. Т. 13, сш. 2 (снежань 2006). С. 388—419.</ref>, у другім творы праводзіцца думка, што «''нашы дзяды былі рускімі, але сталі над імі панаваць літоўцы (то бок [[Аўкштайты|літоўцы]] і жмудзіны{{Заўвага|„''Наши отцы и дзяды были Русскиe; тольки не завсегды над ими пановали свои родные Русские князя. Упярод над ими пановали Русские князи, потом стали пановаць над ими князя Литовцев т. е. князя, тых самых Литовцев и Жмудзинов, што живуць з нами''“}}) і палякі ды прымусілі прыняць унію, каб ператварыць нас у палякаў і католікаў''»<ref name="Chaustovic-2001-9"/>. Выдадзены ў 1870 годзе Імпэратарскай акадэміяй навук у [[Санкт-Пецярбург]]у [[Слоўнік Насовіча|«Словарь белорусского наречия»]] [[Іван Насовіч|Івана Насовіча]] падае да беларускага слова «литвин» расейскі адпаведнік «литовец» і прыклад ужываньня «''литвин як лин''»{{Заўвага|Выдадзены ў 2011 годзе [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук Беларусі]] «Слоўнік беларускіх народных параўнанняў» дае наступнае тлумачэньне выразу «''ліцьвін як лін''»: «''Пра характар колішняга беларуса — дужага, моцнага, выкрутлівага, якога голай рукой ня возьмеш''»<ref>Слоўнік беларускіх народных параўнанняў. — {{Менск (Мінск)}}: Беларуская навука, 2011. С. 241.</ref>}}, сьледам падаецца слова «[[Ліцьвякі (неадназначнасьць)|литвяк]]», якому даецца расейскае тлумачэньне «тоже, что литвин» і прыклад ужываньня «''литвяки по нашему не говоруць''»<ref>Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб., 1870. С. 269.</ref>. Тым часам у якасьці прыкладу да слова «[[Бацьвіньне|боцвинне]]» падаецца вытрымка зь вядомай беларускай народнай песьні: «''Кузьма и Дземьянъ два лицвины, принешли горшочекъ боцвиння''»<ref name="Nasovic-1870-31"/>{{Заўвага|Як зазначаюць сучасныя дасьледнікі, сьвятых Кузьму і Дзям’яна беларусы здаўна лічылі сваімі апекунамі і дарадцамі: у беларускім фальклёры адлюстроўваецца вера ў тое, што Кузьма і Дзям’ян дапамагалі сялянам у іх галоўных клопатах — сенакосе, падрыхтоўцы да жніва, малацьбе. Сярод іншага, менавіта Кузьма і Дзям’ян дапамагаюць ліцьвіну паводле сюжэту ўкраінскай інтэрмэдыі XVIII стагодзьдьзя<ref name="Kabrzyckaja-2007"/>}}. Гэты ж слоўнік да вядомай беларускай назвы расейцаў — [[маскаль]] — падае толькі адно расейскае значэньне «солдат»<ref>Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб., 1870. С. 290.</ref>. На мэтанакіраванае зьнішчэньне расейскімі ўладамі ў народнай сьвядомасьці гістарычнага сэнсу «літоўскасьці» (г. зн. азначэньня сябе ліцьвінамі беларускамоўным сялянствам «[[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга краю]]»), што беспасярэдне спрыяла [[летувізацыя|летувізацыі]], зьвяртае ўвагу амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]]<ref>[[Тымаці Снайдэр|Снайдэр Т.]] [https://web.archive.org/web/20220503112024/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1202ec.html?OpenDocument Спрэчкі за літоўска-беларускую Айчыну. Працяг] // [[Дзеяслоў]]. № 12, 2004.</ref>. [[Файл:Vilnia, Lidzkaja-Franciškanskaja. Вільня, Лідзкая-Францішканская (J. Bułhak, 1912).jpg|значак|Шыльда летувіскай школы ({{мова-lt|Lietuviška mokykla|скарочана}}, {{мова-ru|Литовское училище|скарочана}}) на Лідзкай вуліцы ў цэнтры [[Вільня|Вільні]], 1912 год. Тым часам хоць-якія беларускія школы ў Расейскай імпэрыі заставаліся пад забаронай]] Як адзначае гісторык [[Павал Церашковіч]], па 1860-х гадох тэрмін «ліцьвіны» («літоўцы») у дачыненьні да беларусаў зьнікае з афіцыйных дакумэнтаў і статыстыкі Расейскай імпэрыі<ref>Терешкович П. В. Этническая история Беларуси XIX — начала XX в. — Минск, 2004. С. 79.</ref>{{Заўвага|Выдадзеная ў 1869 годзе кніга «Последнее слово о польском вопросе в России», якая апісвала захады дзеля абмаскаленьня колішняга Вялікага Княства Літоўскага, вызначала ў «[[Паўночна-Заходні край|Заходнім краі]]» наступныя тры народнасьці: жмудзінаў, якіх прапаноўвалася ніяк не русіфікаваць і ўсяляк падтрымліваць («''калі яны пачнуць паважаць расейцаў, яны стануць цалкам адданымі нам і мы ўсё наступнае стагодзьдзе можам быць пэўнымі ў іх адданасьці''»); беларусаў, якія «''людзі чыста расейскія, але… стаяць на найніжэйшай ступені разьвіцьця, таму ў палітычных дачыненьнях абсалютна нікчэмныя; яны будуць рабіць тое, што прымусяць абставіны''»; трэцяя жа народнасьць у кнізе не называецца паводле імя, адзначаецца толькі, што яна насяляе Гарадзенскую, большую частку Віленскай і Менскай губэрняў і што, калі жмудзінаў і беларусаў можна прывязаць да Расеі, то гэтая трэцяя народнасьць ёсьць напраўду вельмі небясьпечнай праз сваю варожасьць да «[[Маскаль|маскалёў]]»<ref>Отечественныя записки. Т. 192. — СПб., 1870. С. [https://books.google.by/books?id=xFcFAAAAQAAJ&pg=RA1-PA53&dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%8B+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwju35v3ueL5AhVInf0HHYRfAW4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&f=false 53]—54.</ref>}}. Разам з тым, яшчэ ў працы 1886 году (перавыдавалася ў 1890 годзе) пра здушэньне [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] расейскі вайсковы гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Пузырэўскі||pl|Aleksandr Puzyriewski}}, які паходзіў зь віленскай шляхты, апісваў насельніцтва вылучанага ім паўночнага тэатру ваенных дзеяньняў ([[Беластоцкая вобласьць (Расейская імпэрыя)|Беластоцкая вобласьць]], [[Віленская губэрня]], часткі [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]] і [[Менская губэрня|Менскай]] губэрняў з найважнейшымі местамі [[Вільня]]й, [[Горадня]]й, [[Коўна]]й, [[Беласток]]ам і [[Менск]]ам) як «''жамойць і літоўцы складаюць земляробчую клясу; гандаль і прамысловасьць у руках жыдоў, якія насяляюць месты і мястэчкі; польская шляхта — паноўная кляса''», а насельніцтва сярэдняга тэатру ваенных дзеяньняў ([[Палесьсе]] — паўднёвыя часткі Менскай і Гарадзенскай губэрняў, паўночная частка [[Валынская губэрня|Валынскай губэрні]] з найважнешымі местамі [[Берасьце]]м, [[Пінск]]ам, [[Мазыр]]ом і [[Бабруйск]]ам) — «''беларусы, літоўцы, палякі, жыды''»<ref>Пузыревский А. К. Польско-русская война 1831 г. — СПб., 1886. С. 21—22.</ref>. [[Файл:Litwa i Białoruś (J. Bazewicz, 1916).jpg|значак|Краіна «Літва і Беларусь» ({{мова-pl|«Litwa i Białoruś»|скарочана}}), асобная ад [[Жамойць|Жамойці]] (''Żmujdź''), 1916 г.]] Такім парадкам, [[Русіфікацыя Беларусі|палітыка татальнай русіфікацыі колішняга Вялікага Княства Літоўскага]], якую праводзілі ўлады Расейскай імпэрыі, спрыяла паступоваму зьнікненьню з ужытку назвы «ліцьвіны» ў гістарычным сэнсе<ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 5, 19.</ref><ref>{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 49—50.</ref> і яе адначаснаму замацаваньню за суседнім балтыйскім народам ([[летувісы|летувісамі]])<ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-321"/><ref>Cordasco F. Dictionary of American immigration history. — Metuchen, 1990. [https://archive.org/details/dictionaryofamer00cord/page/96/mode/2up?q=licviny P. 96—97].</ref>. Тым часам на ўсе землі ліцьвінаў пашырылася назва «[[Белая Русь]]», «Беларусь», якая раней ужывалася датычна ўсходняй часткі ВКЛ, дзе праваслаўных жыхароў называлі «[[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]]». Хоць ліцьвіны-беларусы ў афіцыйным жыцьці Расейскай імпэрыі нібыта спынілі сваё існаваньне як асобны народ, але ў рэальнасьці яны працягвалі захоўваць свае нацыянальныя традыцыі, культуру і мову<ref name="Bic-Harecki-Konan-2005-19">{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 19.</ref>. [[Файл:Pahonia. Пагоня (M. Bahdanovič, 30.11.1917).jpg|значак|Першая публікацыя верша «[[Пагоня (песьня)|Пагоня]]» [[Максім Багдановіч|М. Багдановіча]] ([[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]], 30 лістапада 1917 г.)]] У канцы XIX — пачатку XX ст. нацыянальная эліта гістарычных ліцьвінаў пры чынным удзеле выхадцаў з [[шляхта|шляхты]] колішняга [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] — простых нашчадкаў [[Літва старажытная|гістарычнай Літвы]]<ref name="Katlarcuk-2003">[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] [https://web.archive.org/web/20241225230441/https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/arche/html/2003-2/katl203.html Чаму беларусы не апанавалі літоўскай спадчыны] // [[ARCHE Пачатак]]. № 2 (25), 2003.</ref> (з шляхты паходзілі заснавальнікі [[Наша Ніва|Нашай Нівы]] браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч]]ы, заснавальнік [[Беларуская рэвалюцыйная партыя|першай беларускай партыі]] [[Вацлаў Іваноўскі]], адзін з заснавальнікаў [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]] паэт [[Карусь Каганец]], стваральнік беларускага тэатру [[Ігнат Буйніцкі]], клясыкі беларускай паэзіі [[Алаіза Пашкевіч]] і [[Янка Купала]], адзін з пачынальнікаў нацыянальнага адраджэньня [[Вацлаў Ластоўскі]], аўтар навукова вызначаных межаў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] гісторык і этнограф прафэсар [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] ды іншыя{{Заўвага|Як зазначае гісторык [[Сяргей Токць]], «''Менавіта выхадцы з шляхты колькасна пераважалі ў беларускім нацыянальным руху на пачатковай фазе яго разьвіцьця і стварылі тады большасьць тэкстаў, якія заклалі культурны канон нацыянальнай ідэі''»<ref>[[Сяргей Токць|Токць С.]] Шляхта Беларусі і беларускі нацыянальны рух у другой палове ХІХ — пачатку ХХ ст. // Rocznik Centrum Studiów Białoruskich. Гадавік Цэнтра Беларускіх Студыяў. Nr 2/№ 2 (2017). С. 134.</ref>}}) — якая выступала за адраджэньне свайго народа і яго дзяржаўнасьці, абрала назвы «Беларусь» і «беларусы»{{Заўвага|Разам з тым, частка літоўскай шляхты (найперш буйныя землеўласьнікі — зямяне) не сьпяшалася і нават асьцерагалася прымаць назву «беларусы». Дачка [[Ежы Чапскі|Ежы Чапскага]], які ў 1917 годзе ўсё ж назваў сябе беларусам<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] [https://www.svaboda.org/a/30169005.html У 1917 годзе нашчадак Рурыка і іншыя магнаты Меншчыны абвясьцілі сябе беларусамі], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2019 г.</ref>, графіня Марыя Чапская (1894—1981) у сваім эсэ «Florian Czarnyszewicz» (1965 год, Парыж) патлумачыла, якое стаўленьне было ў літоўскай шляхты да сялянаў і чаму зямяне не прымалі назвы «беларусы», прыводзячы вытрымкі з палемічных лістоў [[Флярыян Чарнышэвіч|Флярыяна Чарнышэвіча]], напісаных па-беларуску да [[Кастусь Акула|Кастуся Акулы]] і пазьней перасланых ёй копіяй: «''Важна тое, што спадар зьяўляецца сынам свайго краю. Я таксама ёсьць сын Вялікага Княства Літоўскага. Мой бацька і дзед, і дзед майго дзеда нарадзіліся і злажылі свае косьці ў гэтай зямлі; і суджу, што можна мне родны край кахаць і тужыць па ім, і думаць аб ім, і цешыцца, калі гаспадары чыняць штось мудрае і шляхетнае, і самоціцца, калі памнажаюць памылкі. <…> І не былі гэта караняжы, а сыны Вялікага Княства Літоўскага, многія ў доме ня мовілі па-польску, але назвы „бела-“ ці „чарнарусаў“ не прымалі, бо „рускі“ для іх азначаў тры чацьвертых [[Расейцы|маскаля]]. Называлі сябе палякамі, але чулі сваю своеасаблівасьць. І калі б тады якая мудрасьць, якісь аўтарытэт пагадзіўся і прывёў у жыцьцё найменьне „літоўца“ (у значэньні [[Адам Міцкевіч|міцкевічаўскім]]) альбо крывічаніна, ахвотна бы тое прынялі»<ref>Czapska M. Florian Czarnyszewicz // Ostatnie odwiedziny i inne szkice. — Warszawa, 2006. — S. 166—167.</ref>}}. Палітык і грамадзкі дзяяч [[Зянон Пазьняк]] дае наступныя тлумачэньні, чаму дзеячы нацыянальна-вызвольнага руху мелі выступіць пад назвай «Беларусь»<ref>[[Зянон Пазьняк|Пазьняк З.]] [http://www.bielarus.net/archives/2016/12/30/4684 Беларусь-Літва] // [[Беларуская Салідарнасьць]], 27 сьнежня 2016 г.</ref>: {{Пачатак цытаты}} І нарэшце, чаму нацыянальныя дзеячы ўмоўнай «Літвы», разумеючы гісторыю, ня выступілі пад аб’яднаўчым тэрмінам «Літва», але пад назвай «Беларусь»? Адказ на паверхні: таму што аб’яднаўчым тэрмінам у гэтай сытуацыі магла быць толькі Беларусь. Гэта ўжо была навуковая і палітычная рэальнасьць. Нашыя нацыянальныя дзеячы таго часу — гэта былі мудрыя людзі, якія грунтаваліся на аб’яднаўчай нацыянальнай ідэі, умелі стратэгічна думаць і глядзець наперад, абапіраліся на навуку і на рэчаіснасьць. Сытуацыя была такой, што калі б яны кансэрватыўна ці рамантычна выступілі пад назовам «Літва», то ўсходнюю Беларусь мы маглі б страціць назаўсёды. Царская Расея скарыстала б канфэсійны падзел і тэрміналёгію ў сваіх інтарэсах з усёй магутнасьцю імпэрскай прапаганды, бюракратычнага апарату і царквы. Вось тады зьявілася б у Расеі рэальная Белая Русь, якую б яшчэ і натравілі супраць «католической литовской ереси» ды «сэпаратызму». Бальшавікі давяршылі б гэты падзел ужо ў сьведамасьці. А сьведамасны падзел, як вядома, нашмат горшы і разбуральны, чым падзел тэрытарыяльны. Стаўка на назву «Літва» была б у тых умовах ужо сэпаратысцкай і тупіковай. У лепшым выпадку — маргінальнай. Нацыянальныя дзеячы-адраджэнцы абазначылі і ўключылі ў нацыянальны рух усю літоўскую тэрыторыю Вялікага Княства Літоўскага (умоўную Літву і Беларусь) пад агульнай назвай Беларусь. У выніку расейская прапаганда не змагла фармальна ўклініцца ды падзяліць адзіную ідэю (хоць увесь час імкнулася). Расея ў такіх абставінах вымушана была агулам непрызнаваць і змагацца зь беларускім нацыянальным рухам. Расейцам у ідэйным пляне фармальна нічога не дасталося. <…> [[Беларусы|Беларуская нацыя]] адбылася ў пачатку ХХ стагодзьдзя. Вяршыняй гэтага працэсу было стварэньне [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], прытым дакладна ў дзяржаўна-этнічных межах [[Літва старажытная|гістарычнай Літвы]]. {{Канец цытаты}} [[Файл:BNR (Ruthienie Blanche) Map 1918.jpg|значак|Межы [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі (БНР)]], абвешчаныя 25 сакавіка 1918 г. паводле [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнага крытэру]] — на падставе працаў гісторыка і этнографа [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]]]] Разам з тым, усе дзеячы беларускага нацыянальна-вызвольнага руху (ад [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]] да [[Янка Купала|Янкі Купалы]]) бесьперапынна падкрэсьлівалі повязь Беларускай дзяржаўнасьці зь Вялікім Княства Літоўскім, а ўсе беларускія гісторыкі (ад [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] да [[Усевалад Ігнатоўскі|Ўсевалада Ігнатоўскага]]) называлі ВКЛ «Беларуска-Літоўскім гаспадарствам». Гэтая ж пазыцыя знайшла адлюстраваньне ў [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной грамаце]] Беларускай Народнай Рэспублікі ад 9 сакавіка 1918 году («''Пасьля трох з паловаю вякоў няволі зноў на ўвесь сьвет кажа беларускі народ аб тым, што ён жыве і будзе жыць''»), а гербу [[Пагоня|Пагоні]] («''старадаўняй Літоўскай Пагоні''»), які стаў дзяржаўным сымбалем БНР, прысьвяціў [[Пагоня (песьня)|свой верш]] клясык беларускай літаратуры [[Максім Багдановіч]]. У 1918 годзе сябра камісіі БНР у арганізацыі Беларускага ўнівэрсытэту прафэсар [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] падкрэсьліваў у газэце [[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]]: «''Цяпер ідзе дзяржаўнае будаваньне. Натуральна, паўстае думка пра тэрміналёгію дзяржаўных установаў, т.ё. ці пакідаць нам цяперашнія, чужыя нам найменьні ўстановаў, ці мы павінны вярнуцца да найменьняў нашага дзяржаўнага права, — да родных, часам забытых ужо намі, тэрмінаў. <…> — будзем аднаўляць наш праўны язык зь [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскага Статуту]], каторы ўжываўся, як закон, да 1830 г. А тэрміналёгія Статуту стварылася ў часы [[Вялікае Княства Літоўскае|нашай дзяржаўнай (панствовай) незалежнасьці]]''»<ref>Доўнар-Запольскі М. К пытаньню аб найменьні дзяржаўных установаў // Вольная Беларусь. № 19, 1918. С. 2—3.</ref>. Яшчэ ўлетку 1916 году [[Беларускі народны камітэт]] на чале з Антонам Луцкевічам падтрымаў і пашырыў ідэю [[Канфэдэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|канфэдэрацыі Вялікага Княства Літоўскага]] да канцэпцыі «Злучаных Штатаў» ад [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] да [[Чорнае мора|Чорнага]] мораў, якія плянавалася ўтварыць зь незалежных [[Беларусь|Беларусі]], [[Летува|Летувы]], [[Латвія|Латвіі]] і [[Украіна|Ўкраіны]]. Падобны зьвяз тлумачыўся найперш эканамічнымі прычынамі — атрыманьнем выйсьця да мора і патрэбамі нацыянальнай абароны. У 1917 годзе беларускія арганізацыі працягвалі выступаць за ўтварэньне Беларуска-Летувіскай дзяржавы (падтрымана ў верасьні 1917 году [[Беларускі нацыянальны камітэт (Менск)|Беларускім нацыянальным камітэтам]] у [[Менск]]у), прытым рабілі гэта, нягледзячы на пазыцыю [[Летувіская Тарыба|Летувіскай Тарыбы]], якая заявіла прэтэнзіі на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічныя тэрыторыі беларусаў]]. Пры канцы студзеня 1918 году ў Вільні прайшла [[Беларуская канфэрэнцыя (1918)|Беларуская канфэрэнцыя]], якая прыняла рэзалюцыю аб імкненьні стварыць незалежную дэмакратычную дзяржаву зь дзьвюх асноўных нацыянальных тэрыторыяў — беларускай і летувіскай. Па абвяшчэньні ў лютым 1918 году незалежнасьці Летувы ў хаўрусе зь [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыяй]] (у ліпені 1918 году прапанову ад Тарыбы стаць [[Летува (каралеўства, 1918)|каралём Летувы]] пад імём «Міндаўгаса II» прыняў нямецкі прынц і вайсковец [[Вільгельм Карл фон Урах]]) ідэя канфэдэрацыі не ўздымалася<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 351—352.</ref>. [[Файл:Jazep Losik. Язэп Лёсік (1910-19).jpg|значак|[[Язэп Лёсік]]]] Кіраўніцтва Беларускай Народнай Рэспублікі ад пачатку няраз сутыкалася з прэтэнзіямі Летувы на велізарную частку [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]. У адказ на заявы ўрада БНР, што Вільня — адвечная сталіца Беларусі, яе палітычны і духоўны цэнтар, летувісы запатрабавалі Гарадзенскую і Віленскую губэрні, большыя за тэрыторыю ўсёй Летувы. Тады ж зьявіліся безапэляцыйныя сьцьверджаньні, што значная частка беларусаў — гэта зьбеларушчаныя летувісы<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 362—363.</ref>. Падобныя заявы тлумачыліся прысваеньнем гістарычнай і культурнай спадчыны Вялікага Княства Літоўскага з боку летувіскага нацыянальнага руху, які праз больш спрыяльныя ўмовы пачаўся значна раней за беларускі. Амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]] таксама зьвярнуў увагу на тое, што першае пакаленьне інтэлігентаў-летувісаў складалі ня шляхцічы былога Вялікага Княства Літоўскага (якім само паходжаньне і кодэкс гонару не дазваляў займацца фальшаваньнем), а ксяндзы і настаўнікі — дзеці заможных сялянаў з расейскай адукацыяй<ref>{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 31—32, 46.</ref>, якім было вельмі лёгка замоўчваць і ігнараваць гістарычныя факты<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 348—349.</ref><ref name="Katlarcuk-2003"/>. У ліпені 1920 году адбылося падпісаньне савецка-летувіскай [[Маскоўская дамова (1920)|Маскоўскай дамовы]], згодна зь якой Летува атрымала значную частку гістарычных і этнаграфічных земляў беларусаў, што выклікала пратэст з боку кіраўніцтва БНР і прывяло да ўтварэньня [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 363—365.</ref>. [[Файл:Tamaš Hryb. Тамаш Грыб (1925).jpg|значак|[[Тамаш Грыб]]]] Ужо ў 1921 годзе адзін з ініцыятараў абвяшчэньня Беларускай Народнай Рэспублікі былы старшыня [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады БНР]] [[Язэп Лёсік]] апублікаваў у афіцыйным культурна-адукацыйным часопісе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] артыкул «Літва — Беларусь (Гістарычныя выведы)»<ref>Лёсік Я. Літва-Беларусь: гістарычныя выведы // Школа и культра Советской Белоруссии. — 1921. №2. — С. 12—22.</ref>, у якім зазначыў: «''Беларусь у пазьнейшыя часы дзяржаўнай незалежнасьці насіла найменьне Вялікага Княства Літоўскага, Рускага, Жмудзкага й інш., або карацей — Вялікае Княства Літоўскае. <…> Сталася так, што пад Літвою разумеюць землі, заселеныя жмудзінамі, або даўнейшую Жамойць. <…> А што важней за ўсё, дык гэта тое, што Літва й Жмудзь — дзьве рэчы зусім розныя, і, апіраючыся на летапісныя весткі, ні ў якім разе ня можна зваць цяперашніх жмудзінаў літоўцамі. <…> Мала гэтага, цяперашнія літоўцы (жмудзіны) упэўнілі нават усю Эўропу, што гэты іх маленькі жмудзкі народ абладаў колісь магутнай і слаўнай Літоўска-Рускай дзяржавай. <…> Расійскія і польскія гісторыкі, дзякуючы сваім імпэрыялістычным тэндэнцыям, ня вытлумачылі сабе значэньне слова Літва і вераць створанай ілюзіі, што ўвесь гістарычны скарб б. В. К. Літоўска-Рускага (Беларускага) належыць цяперашнім жмудзінам. Але правільнае асьвятленьне гістарычных фактаў сьведчыць нам пра тое, што Літва — гэта было славянскае племя, увайшоўшае ў склад цяперашняга беларускага народа. Літва, Лютва, Люцічы — іменьні славянскага племя <…> і калі нашы продкі — беларусіны ў прошлых сталецьцях звалі сябе літвінамі, то яны ведалі, што казалі''». Неўзабаве, аднак, [[Беларусізацыя|беларусізацыю]] ў БССР спыніў [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|сталінскі тэрор]], які цалкам зьнішчыў беларускую гістарычную школу (Язэпа Лёсіка арыштавалі ўжо ў 1930 годзе — увогуле жа, савецкія ўлады фізычна або духоўна зьнішчылі 32 менскія гісторыкі, а іх працы выдалілі з навуковых бібліятэк)<ref name="Katlarcuk-2009">[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] [https://web.archive.org/web/20091202093523/http://arche.by/by/19/30/1220/ Прадмова да «літоўскага» нумару] // [[ARCHE Пачатак]]. № 9, 2009.</ref>. Далучаная да [[СССР]] пазьней Летува пазьбегла татальнага зьнішчэньня гуманітарных кадраў і здолела ў 1945—1991 гадох працягваць традыцыі навуковай школы пэрыяду незалежнасьці. У адрозьненьне ад БССР і [[УССР]], савецкае кіраўніцтва дазволіла Летуве, як і Латвіі з Эстоніяй, мець унівэрсытэт на мове тытульнай нацыі. Гэты летувіскамоўны Віленскі ўнівэрсытэт хутка стаў «раем для балтыйскіх дасьледаваньняў»<ref name="Kascian-2009">[[Кірыл Касьцян|Касьцян К.]], Васілевіч Г. Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў? // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303.</ref>. Тым часам БССР была адзінай рэспублікай эўрапейскай часткі СССР, якая ня мела гістарычнага часопісу. Згодна з партыйнымі дырэктывамі, адлік сапраўднай гісторыі Беларусі вёўся з 1917 году, а беларускі этнас разглядаўся як негістарычны, які ня меў уласнай эліты, высокай культуры і мастацтва<ref name="Katlarcuk-2009"/>. Адначасна савецкія ўлады фактычна дазволілі летувісам праводзіць палітыку дэнацыяналізацыі і [[Летувізацыя|летувізацыі]] далучаных [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх земляў]] гістарычных [[Віленскае ваяводзтва|Віленшчыны]] і [[Троцкае ваяводзтва|Троччыны]]<ref name="Kascian-2009"/>. [[Файл:Пікет каля Дому ўраду (Менск, 1991 г.).jpg|значак|Пікет у [[Менск]]у з плякатам [[лацінка]]й: «''Вярнуць народу яго спрадвечныя сымбалі: герб [[Пагоня]] й [[бел-чырвона-белы сьцяг]], а таксама назоў Бацькаўшчыны — [[Вялікае Княства Літоўскае|Літва]], сталіцы — Менск!''» (19.09.1991 г.)]] Дасьледаваньні гісторыі Літвы і ліцьвінаў працягнулі беларускія навукоўцы па-за межамі СССР. Яшчэ ў 1934 годзе загаднік беларускага замежнага архіва ў [[Прага|Празе]], былы [[Міністры ўнутраных справаў БНР|міністар унутраных справаў БНР]] [[Тамаш Грыб]] у сваім артыкуле «[[wikisource:be:На два франты|На два франты (Галоўныя засады вызвольнай праграмы беларускага народу)]]» падкрэсьліваў: «''Хай нас ня блытаюць розныя найменьні дзяржавы, утворанай на рубяжы XIII—XIV стагодзьдзяў на вагромністым абшары Ўсходняе Эўропы, найменьні, якія ўжываюцца ў сучаснай гістарычнай літаратуры — Літва, Русь, Западная Русь, Літоўская Русь, Вялікае Князьства Літоўскае, Вялікае Князьства Літоўска-Рускае, Вялікае Князьства Літоўска-Беларускае, Вялікае Князьства Беларуска-Літоўскае, а таксама: Западная Русь пад уладаю Літвы, Беларусь пад Літоўскім панаваньнем ды інш. Усё гэта ёсьць выплад надзіву годнага непаразуменьня і зблытаніны паняцьцяў. Трымаймося фактаў гістарычнае рэчаістасьці: мова і культура беларускага народу былі пануючымі ў гэнай дзяржаве. Вось жа: гэта была беларуская дзяржава! <…> Трэ мець на ўвазе пры гэтым і адрознасьць паміж Ліцьвінамі (старадаўнымі Люцічамі, Велетамі або Волатамі) і Жмудзінамі. Асабліва сяньня трэ мець на ўвазе гэну адрознасьць, калі Жмудзіны, прыняўшы старадаўнае найменьне Літва, імкнуцца прыўласьніць і гістарычны зьмест гэтага слова — гістарычную мінуўшчыну беларускага народу''»<ref>[[Тамаш Грыб|Грыб Тамаш]]. На два франты // [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]. № 4, 1995. С. 80—120.</ref>. Тым часам яшчэ ў 1939 годзе [[Ян Станкевіч]], які з 1927 году выкладаў у [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]], зазначыў: «''Трэба зацеміць, што з гледзішча нацыянальнага Беларусы ў гэтую пару звалі сябе Ліцьвінамі, гэтак-жа нас звалі ўсе нашыя суседзі, але з гледзішча рэлігійнага Беларусы ўсходняга абраду заўсёды зваліся Русінамі''»<ref>[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Гісторыя Беларускага языка. — Вільня, 1939. C. 6.</ref>. Адным зь першых дасьледнікаў, хто спрабаваў высьветліць, як назва «Літва» перамясьцілася на тэрыторыю суседняй дзяржавы і як славяне-ліцьвіны сталі беларусамі, быў [[Вацлаў Пануцэвіч]] (1911—1991), які выдаваў навуковы часопіс «[[Літва (часопіс)|Litva]]», а таксама апублікаваў некалькі манаграфічных публікацыяў, зь якіх асаблівую навуковую вартасьць маюць кнігі «Літва і Жмудзь» (Чыкага, 1953—1954 год) і «З гісторыі Беларусі або Крывіччыны-Літвы» (Чыкага, 1965 год). Гісторык мовы [[Алесь Жлутка]] адзначае засяроджанасьць В. Пануцэвіча на гістарычных крыніцах і яго грунтоўную філялягічную падрыхтоўку<ref name="Zlutka-1998"/>. Погляды В. Пануцэвіча падтрымаў і разьвіў гісторык [[Павал Урбан]] (1924—2011), які адзначыў разьмежаваньне ліцьвінаў і жамойтаў і што Жамойць была адасобленай ад Літвы моўна і этнічна. У рамках гэтай праграмы знаходзіцца сьцьверджаньне гісторыка, што «''ад 1579 году ў выданьнях, што таксама выходзяць у Кёнігсбэргу, жмудзкая мова пачынае звацца літоўскай''» («У сьвятле гістарычных фактаў», 1972 год). Ужо ў найноўшы пэрыяд у Беларусі выйшла чарговая праца П. Урбана «Да пытаньня этнічнай прыналежнасьці старажытных ліцьвіноў» (1994 год), у якой аўтар сфармуляваў наступную тэзу: «''[[Аўкштота]] была асобнай зямлёй і ніколі не атаясамлівалася з уласна Літвой''». Пашыраны варыянт (у першую чаргу праз улучэньне дадаткаў) гэтай кнігі пад назвай «Старажытныя ліцьвіны» апублікавалі празь сем гадоў<ref name="Dziarnovic-2012">[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А.]] [https://web.archive.org/web/20220921214302/http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/52c/%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%83%D0%BA%D1%96_%D0%90%D0%B9%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B%3A_%27%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0%27_%D1%96_%27%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%27_%D1%83_%D1%81%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96.html Пошукі Айчыны: «Літва» і «Русь» у сучаснай беларускай гістарыяграфіі] // Палітычная сфера. № 18—19 (1—2), 2012. С. 30—53.</ref>. Тым часам у паваеннай Беларусі да падобных высноваў у сваіх дасьледаваньнях, якія праводзіліся па-за афіцыйнай савецкай гістарыяграфіяй, прыйшоў [[Мікола Ермаловіч]] (1921—2000), які завяршыў у 1968 годзе працу над кнігай «Па сьлядах аднаго міта». Гэтая кніга доўгі час пашыралася пад закансьпіраванай назвай «Сто старонак» і ўпершыню легальна выйшла з друку толькі ў 1989 годзе. З пачаткам працэсу дэмакратызацыі ў СССР ужо ў другой палове 1980-х гадоў канцэпцыя М. Ермаловіча атрымала інстытуцыянальнае, фармальнае акадэмічнае завяршэньне і пашырылася ў літаратуры<ref name="Dziarnovic-2012"/>. [[Файл:Coat of arms of Belarus (1991–1995).svg|значак|[[Пагоня|Дзяржаўны герб Беларусі Пагоня]]]] Па [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|аднаўленьні незалежнасьці Беларусі]] [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальны герб]] беларусаў і дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага [[Пагоня]] зноў стаў афіцыйным сымбалем Беларускай дзяржавы, на афіцыйным узроўні ўздымалася пытаньне дзяржаўнай заступнасьці зь Вялікім Княстве Літоўскім (сярод іншага, ВКЛ мелася згадвацца як крыніца Беларускай дзяржаўнасьці ў тэксьце [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Беларусі]]<ref>[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30488810.html У праекце Канстытуцыі 1994 прыгадваліся ВКЛ і БНР], [[Радыё Свабода]], 15 сакавіка 2020 г.</ref>). У гэты ж час пачаліся супольныя кантакты беларускіх і летувіскіх гісторыкаў, а ў 1993 годзе ў вёсцы [[Гервяты|Гервятах]] адбыўся першы круглы стол беларускіх і летувіскіх навукоўцаў, прысьвечаны спадчыне Вялікага Княства Літоўскага. Аднак па абраньні на пасаду прэзыдэнта Беларусі [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]], які неўзабаве ўсталяваў [[Русіфікацыя Беларусі#Рэжым Лукашэнкі|прарасейскі]] [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарны рэжым]] і гісторыкі-[[Прапаганда ў Беларусі|прапагандысты]] якога ([[Якаў Трашчанок]], [[Вадзім Гігін]], [[Ігар Марзалюк]] ды іншыя) адзначыліся фактычным зваротам да расейска-савецкага погляду на гістарычных ліцьвінаў, падобныя абмеркаваньні спыніліся, тым часам адбылася рэактывацыя двухбаковых (найперш эканамічных) міждзяржаўных дачыненьняў<ref name="Kascian-2009"/>. == Сучаснасьць == {{Асноўны артыкул|Ліцьвінства}} === Ужываньне === У частковым ужытку найменьне «ліцьвін» працягвае існаваць як саманазва вясковага жыхарства і ў цяперашні час<ref name="Arlou-2012-157"/>{{Заўвага|Напрыклад, з слоўніка «Мікратапаніміка Івацэвіччыны» (2018 год) краязнаўцы [[Алесь Зайка|Алеся Зайкі]]: «''бо мы ж ліцьвіны''»<ref>Зайка А. Мікратапаніміка Івацэвіччыны. — {{Менск (Мінск)}}, 2018. С. 148.</ref>}}. У 1990 годзе часопіс «Савецкая этнаграфія» падаваў зьвесткі: {{Пачатак цытаты}} «Як мікраэтнонім, найменьне „ліцьвіны“ існавала і працягвае існаваць сярод некаторых мясцовых групаў [[беларусы|беларускага]] і асыміляванага [[балты]]йскага жыхарства заходніх раёнаў [[Беларусь|Беларусі]] і Ўсходняй [[Летува|Летувы]]»<ref>Чаквин И. В., Терешкович П. В. Из истории становления национального самосознания белорусов (XIV — начало XX вв.) // Советская этнография. № 6, 1990.</ref>. {{Канец цытаты}} У працы 1985 году, у якой адлюстроўваюцца рэаліі 1980-х гадоў, [[Ігар Чаквін]] пісаў: {{Пачатак цытаты}} «У гісторыка-этнаграфічнай вобласьці [[Беларусь|беларуска]]-[[Украіна|ўкраінскага]] [[Палесьсе|Палесься]] арэал распаўсюджваньня назвы ''[[палешукі]]'' не складае суцэльнага масіву. Асноўнай этнанімічнай формай, якая часьцей за ўсё чаргуецца на Палесьсі з назвай ''палешукі'' зьяўляецца этнікон '''ліцьвіны'''. Паводле зьвестак Л. Асоўскага (на 30-я гады ХХ ст.) назва ''ліцьвіны'' была лякалізавана ў Заходнім Палесьсі ў вярхоўях [[Ясельда|Ясельды]] і ў раёне [[Ружаны|Ружан]], [[Косаў|Косава]], [[Івацэвічы|Івацэвіч]]. З гэтай вобласьці, мяркуючы па прыведзенай ім карце, арэал назвы ''ліцьвіны'' распаўсюджваўся на поўдзень да [[Лунінец|Лунінца]]. На [[Прыпяць|Прыпяцкім]] правабярэжжы гэты арэал ішоў ад [[Давыд-Гарадок|Давыд-Гарадка]] на [[Столін]] і далей у двух напрамках — на [[Ракітнае (Ровенская вобласьць)|Ракітнае]] і на [[Кастопаль]]. (…) Арэальнае існаваньне на Палесьсі формы ''ліцьвіны'' таксама носіць контурны малюнак, калі адпаведная этнанімічная самасьвядомасьць найбольш выразна выступае ў паўзьмежных зонах кантакціраваньня непасрэдна з палешукамі, а ўнутры гэтых зон аслаблена і часткова дыфэрэнцыравана. Так, у радзе палескіх абласьцей, дзе распаўсюджана назва ''ліцьвіны'', яна часта дапаўняецца азначэньнямі, якія падкрэсьліваюць асобныя асаблівасьці гаворак — ''ліцьвіны-хацюны'' (паміж Століным і Ракітным, а таксама паміж Косавам і Лунінцом), ''літвакі-калыбанюкі'' (паміж Століным і Кастопалем), іх антрапалягічныя рысы і спэцыфіку месца існаваньня — ''ліцьвіны-чарнякі'' ([[Пружанскі раён]]), ''парэчукі'' ([[Гарынь|Пагарыньне]]) і г. д.»<ref name="Cakvin-1985"/> {{Канец цытаты}} У энцыкляпэдыі «[[Этнаграфія Беларусі (энцыкляпэдыя)|Этнаграфія Беларусі]]» (1989 год), 7-м томе [[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі|Энцыкляпэдыі гісторыі Беларусі]] (1997 год) і 9-м томе [[Беларуская энцыкляпэдыя|Беларускай энцыкляпэдыі]] (1999 год) зазначалася<ref>[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Літвіны, ліцвіны // {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)|к}} С. 292.</ref><ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/><ref name="Cakvin-1999"/>: {{Пачатак цытаты}} У наш час [назва ліцьвіны] ужываецца <…> таксама як лякальны этнікон невялікіх групаў беларускага насельніцтва (у раёне [[Бяроза (горад)|Бярозы]], [[Івацэвічы|Івацэвічаў]], [[Косаў|Косава]], [[Пружаны|Пружанаў]], [[Наваградак|Наваградку]], [[Вярэнаў|Вярэнава]], [[Горадня|Горадні]], [[Паставы|Паставаў]], [[Браслаў|Браслава]] ды інш.), некаторых раёнаў беларуска-ўкраінскага [[Палесьсе|Палесься]] (раёны [[Столін]]а, [[Ракітнае (Ровенская вобласьць)|Ракітнага]], [[Кастопаль|Кастопалю]], [[Сарны|Сарнаў]], [[Оўруч]]у) і часткова беларускамоўнага насельніцтва паўночнай Чарнігаўшчыны і Кіеўшчыны, заходняй Браншчыны і Смаленшчыны. {{Канец цытаты}} У канцы 1990-х гадоў [[Уладзімер Каткоўскі]], які ў 2004 годзе запачаткаваў [[Беларуская Вікіпэдыя|Беларускую Вікіпэдыю]], стварыў сайт «Літванія, зямля ліцьвінаў»<ref>[[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], [https://www.svaboda.org/a/24468948.html Імёны Свабоды: Уладзімер Каткоўскі], [[Радыё Свабода]], 31 студзеня 2012 г.</ref>. У час правядзеньня [[Перапіс насельніцтва Расеі (2002)|перапісу насельніцтва Расеі ў 2002 годзе]] тыя, хто сябе называў ''ліцьвінам'', былі разьмеркаваныя наступным спосабам: ''[[аўкштоты]]'', ''[[жамойты]]'', ''[[летувнік]] (і)'', ''[[летувяй]]'', а таксама тыя ''ліцьвіны'' і ''[[літвякі]]''/''[[літвакі]]'', якія ўжываюць летувіскую мову, былі аднесеныя да [[летувісы|летувісаў]]; пазасталыя ''ліцьвіны'' і ''літвякі''/''літвакі'' былі аднесеныя да [[беларусы|беларусаў]]<ref>[http://www.perepis2002.ru/ct/html/TOM_04_01.htm 1. Национальный состав населения], [https://web.archive.org/web/20041106060159/http://www.perepis2002.ru/ www.perepis2002.ru]</ref>. У публікацыі 2009 году на тэрыторыі колішняга [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянцкага ваяводзтва]] ВКЛ ([[Латгалія]]) адзначалася этнаграфічная група карэннага мясцовага насельніцтва — ''ліцьвіны'' — беларусы-каталікі, якія размаўляюць на беларускай мове<ref name="Галиопа-2009-45"/>. Артур Пракапчук, аўтар часопісу «Самиздат», у 2009 годзе пісаў: «''Літвой гэты край называўся амаль тысячу гадоў, усутыч да XIX стагодзьдзя, а назва народу — „ліцьвіны“ захоўвалася і па Другой сусьветнай вайне, што я нават памятаю з сваіх летніх вакацыяў у вёсцы [[Цытва|Цытве]] ([[Менская вобласьць]]), дзе зацята працягвалі менаваць сябе „ліцьвінамі“ аднавяскоўцы маёй бабулі Эміліі''»<ref>Прокопчук А. А. [http://zhurnal.lib.ru/p/prokopchuk_artur_andreewich/vkl.shtml Беларусь литовская], Журнал «Самиздат», 8 траўня 2011 г.</ref>. Як адзначае гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], дзясяткі тысячаў беларусаў маюць прозьвішчы з коранем 'ліцьв' ('літв'): Ліцьвін (Літвін), Ліцьвіновіч (Літвіновіч), Ліцьвінка (Літвінка), Ліцьвіненка (Літвіненка), Ліцьвіненя (Літвіненя), Ліцьвіёнак (Літвіёнак), Ліцьвінаў (Літвінаў), Ліцьвінчык (Літвінчык), Ліцьвінюк (Літвінюк), Ліцьвінчук (Літвінчук), Ліцьвінскі (Літвінскі), Літоўчанка, Ліцьвінец ды іншыя<ref name="Arlou-2012-157"/>. Агульнанацыянальны сэнс назвы «ліцьвін» у ВКЛ прызнаецца ў розных афіцыйных выданьнях сучаснае Беларусі, напрыклад, у «Кароткім гістарычным слоўніку беларускай мовы» (Менск, 2015 год), які дае слову «ліцьвін» азначэньне «''жыхар Вялікага Княства Літоўскага''» (з спасылкай на грамату вялікага князя Казімера 1440 году)<ref>Кароткі гістарычны слоўнік беларускай мовы. — {{Менск (Мінск)}}: «Беларуская навука», 2015. С. 394.</ref>. [[Файл: Стары Ольса. Гераічны эпас. Сьпевы рыцараў і шляхты Вялікай Літвы.jpg|значак|Ваяр-ліцьвін на вокладцы альбому «Гераічны эпас» (2006 год) гурту «[[Стары Ольса]]»]] Апроч таго, назва «ліцьвіны» шырока ўжываецца ў розных сфэрах жыцьця Беларусі: элітарнай і масавай культуры, спорце, грамадзкім харчаваньні. Яшчэ ў 1991 годзе ўтварыўся [[фальклёр]]ны гурт «[[Ліцьвіны (гурт)|Ліцьвіны]]», які займаецца адраджэньнем беларускіх аўтэнтычных сьпеваў<ref>Скобла М. [https://www.svaboda.org/a/28147841.html Натальля Матыліцкая: «Ліцьвіноў» не было ў дзяржаўных рэестрах, але нас слухалі з захапленьнем!], [[Радыё Свабода]], 30 лістапада 2016 г.</ref>. У 2004 годзе беларускі гурт «[[Стары Ольса]]» запісаў альбом «[[Скарбы літвінаў]]», у якім ёсьць песьня «Літвін» (у 2013 годзе зьявіўся відэакліп на гэтую песьню<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=FLxS2rE44Zo Stary Olsa — Litvin (official music video)], [[YouTube]], 22 красавіка 2013 г.</ref>). У 2004 годзе ансамбль «[[Песьняры]]» запісаў песьню «Літвінка»<ref>[https://pesnyary.com/song/litvinka Літвінка], [[Песьняры]], 2004 г.</ref>, а ў 2010 годзе — песьню «Я ліцьвін»<ref>[https://pesnyary.com/song-865.html Я лiцвiн], [[Песьняры]], 2010 г.</ref>. У 2005 годзе ўтварыўся беларускі фолк-мэтал-гурт «[[Litvintroll]]». У 2010 годзе ў Менску зьявіўся клюб амэрыканскага футболу «Літвіны», сымбалем якога сталі [[Калюмны]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/27759277.html «Літвіны» — гэта амэрыканскі футбол], [[Радыё Свабода]], 2016 г.</ref>. У 2011 годзе гурт «[[Рокаш (гурт)|Рокаш]]» выдаў свой першы альбом, дзе была песьня «Баляда пра ліцьвіна». У 2015 годзе беларускі гурт [[Крамбамбуля (гурт)|Крамбамбуля]] зьмясьціў у сваім альбоме «[[Чырвоны штраль]]» песьню «Гэй, ліцьвіны! Бог нам радзіць»<ref>[https://web.archive.org/web/20211126195423/https://34mag.net/piarshak/releases/chyrvony-shtral/p/10 «Чырвоны штраль» ‒ развітальны альбом «Крамбамбулі»], [[34mag]]</ref>. У 2017 годзе ў Менску адкрыўся рэстаран сучаснай беларускай кухні «Літвіны», які праз паўгоду стаў сеткавым<ref>[https://realt.onliner.by/2018/04/06/litviny-2 В Каменной Горке открылся ресторан новой белорусской кухни «Литвины»], [[Onliner.by]], 6.04.2018 г.</ref>. У час [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (2022)|абароны Ўкраіны ад расейскага ўварваньня]] першы гераічна палеглы беларус-добраахвотнік [[Ільля «Ліцьвін» (Хрэнаў)|Ільля «Ліцьвін»]] меў вайсковы пазыўны ў гонар гістарычных ліцьвінаў — жыхароў Вялікага Княства Літоўскага<ref>[https://novychas.online/hramadstva/belarus-jaki-vajue-za-ukrainu-raspavjou-pra-hibe Беларус, які ваюе за Украіну, распавёў пра гібель Іллі «Літвіна»], [[Новы час (газэта)|Новы час]], 8 сакавіка 2022 г.</ref>. 21 траўня 2022 году назву «Ліцьвін» атрымаў адзін з батальёнаў [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|палку імя Кастуся Каліноўскага]] — вайсковай фармацыі беларускіх ваяроў-дабраахвотнікаў ва Ўкраіне<ref>[https://www.svaboda.org/a/31861235.html Батальён Кастуся Каліноўскага абвясьціў аб стварэньні аднайменнага палка], [[Радыё Свабода]], 21 траўня 2022 г.</ref>. У 2022 годзе ў Вільні ўтварыўся клюб «Ліцьвіны» — добраахвотніцкае аб’яднаньне беларусаў Летувы, якое дзее ў некалькі кірунках: фізычнае навучаньне беларусаў на выпадак ваеннага канфлікту (многія ўдзельнікі клюбу бароняць Украіну ад расейскага ўварваньня), культурныя і сацыяльныя праекты<ref>[[Зьміцер Панкавец]], [https://www.svaboda.org/a/32619725.html Кіруе падпалкоўнік запасу, трэніруюцца з дронамі. Расказваем пра клюб «Ліцьвіны», які выклікаў крытыку ў Літве], [[Радыё Свабода]], 2 кастрычніка 2023 г.</ref>. === Грамадзкая дзейнасьць === Гісторыкі [[Сяргей Абламейка (гісторык)|Сяргей Абламейка]] і [[Аляксандар Краўцэвіч]] зьвяртаюць увагу на тое, што ліцьвінства ня можа быць альтэрнатывай [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускасьці]], бо ёсьць яе неад’емнай складовай часткай. Проціпастаўляць іх — значыць дэструктыўна перакручваць рэальную гісторыю і этнагенэз беларусаў<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] [https://www.svaboda.org/a/28920419.html Зноў пра ідэнтычнасьць Скарыны], [[Радыё Свабода]], 15 сьнежня 2017 г.</ref><ref name="Kraucevic-2017">[https://nashaniva.com/?c=ar&i=146173 Алесь Краўцэвіч: Ліцвінства — выдумка ворагаў, якую падтрымалі дурні], [[Наша Ніва]], 28 сакавіка 2017 г.</ref>. Адзначаецца, што ўлады [[Расея|Расеі]] атакуюць тое ліцьвінства, якое ёсьць сынонімам беларускасьці, аднак актыўна падтрымліваюць пэўныя «ліцьвінскія» праекты, якія аддзяляюць «ліцьвінаў» ад беларусаў<ref>{{Навіна|аўтар=Руселік В.|загаловак=Вейшнорыя: сьмех скрозь сьлёзы|спасылка=https://novychas.by/palityka/krok-da-zahopu-belarusi-zrobleny-abo-smeh-skroz-s|выдавец=[[Новы час (газэта)|Новы час]]|дата публікацыі=14 верасьня 2017|дата доступу=25 лютага 2020}}</ref>, ганяць беларусаў і ўсё беларускае<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гэта слова сакральнае. Аб некаторых аспэктах Беларускага Адраджэньня і паразы рускай палітыкі|спасылка=http://pazniak.info/page_geta_slova_sakralnae__ab_nekatoryih_aspektah_belaruskaga__adradjennya_|выдавец=[[Зянон Пазьняк]]|дата публікацыі=13 верасьня 2015|копія=http://www.bielarus.net/archives/2015/09/15/4232|дата копіі=15 верасьня 2015|дата доступу=22 траўня 2020}}</ref> або прапагандуюць, што беларусы — гэта летувісы, якія маюць вывучаць летувіскую мову і злучацца зь Летувой<ref name="Kraucevic-2017"/>. === Міленіюм Літвы === 22 студзеня 2009 году ў Беларусі ўтварыўся грамадзкі арганізацыйны камітэт імпрэзы 1000-годзьдзя назвы ''Літва'' пад старшынствам доктара гістарычных навук прафэсара [[Анатоль Грыцкевіч|Анатоля Грыцкевіча]]. У арганізацыйны камітэт «Міленіюм Літвы» ўвайшлі пісьменьніца [[Вольга Іпатава]], доктар гістарычных навук [[Алесь Краўцэвіч]], доктар мэдычных навук [[Алесь Астроўскі]], доктар біялягічных навук [[Аляксей Мікуліч]], археоляг [[Эдвард Зайкоўскі]], мастак і грамадзкі дзяяч [[Аляксей Марачкін]], сьвятар [[Леанід Акаловіч]] і дасьледнік [[Зьдзіслаў Сіцька]]. У звароце арганізацыйнага камітэту паведамляецца, што першы ўпамін назвы Літва (Lituae) у пісьмовых крыніцах — нямецкіх Квэдлінбурскіх аналах — належыць да 1009 году. Аўтары звароту адзначаюць, што назва Літва датычыцца старажытнай тэрыторыі Беларусі, а цяперашнія беларусы да пачатку XX стагодзьдзя называлі сябе ліцьвінамі. «''Тэрміны Беларусь і беларусы навязаныя нам расейскай адміністрацыяй у сярэдзіне XIX стагодзьдзя. Беларусь ёсьць галоўнай пераемніцай Вялікага Княства Літоўскага. Нашы землі складалі вялікую частку ВКЛ. Менавіта на нашых землях і паўстала вялікая дзяржава ВКЛ, якая аб’яднала ў XV стагодзьдзі асобныя княствы-землі, у тым ліку Наваградзкае, Полацкае, Смаленскае, Турава-Пінскае і Гарадзенскае''», — гаворыцца ў звароце<ref>{{Навіна|аўтар=[[Марат Гаравы]]|загаловак=Створаны грамадзкі аргкамітэт сьвяткаваньня 1000-годзьдзя назвы Літва пад старшынствам прафэсара Анатоля Грыцкевіча|спасылка=https://euroradio.fm/u-belarusi-ryhtuecca-svyatkavanne-1000-goddzya-nazvy-litva|выдавец=[[БелаПАН]]|дата публікацыі=22 студзеня 2009|дата доступу=14 кастрычніка 2014}}</ref>. == Цытаты == {{Цытата|Літва месьціцца на ўсход ад Польшчы. Мова народу — славянская. {{арыгінал|la|Lituania et ipsa late patents regio Polonis ad orientem connexa est… Sermo gentis Sclavonicus est.}}|[[Піюс II (папа рымскі)|Энэй Сыльвій Пікаляміні]], будучы папа рымскі Піюс II, 1440-я гг.}} {{Цытата|…ня обчым якім языком, але сваім уласным правы сьпісаныя маем.|[[Статуты ВКЛ|Літоўскі Статут]], 1588 г.}} {{Цытата|Кажам заўжды «літоўскі, ліцьвін» — але тое адно замест «беларускі, беларус», бо ў 1510 годзе ніхто яшчэ «Літву этнічную» і ня сьніў, яшчэ [[Мікалай Рэй|Рэй]] у 1562 годзе ліцьвінам называў беларуса, а ў Маскве і ў XVII стагодзьдзі «літоўскі» — тое самае што беларускі. {{арыгінал|pl|Mówimy ciągle «litewski, Litwin», ale to tylko zamiast «białoruski, Białorus», bo w r. 1510 nikomu nie o Litwie właściwej, etnograficznej ani śnilo; jeszcze Rej w r. 1562. Litwinem Białorusina nazywał, a w Moskwie i w XVII wieku «litowskij» tyle, co białoruski}} |[[Аляксандар Брукнэр]], прафэсар [[Бэрлінскі ўнівэрсытэт|Бэрлінскага ўнівэрсытэту]], сябра [[Польская акадэмія навук|Польскай]], [[Праская акадэмія навук|Праскай]], [[Бялградзкая акадэмія навук|Бялградзкай]] і [[Пецярбуская акадэмія навук|Пецярбускай]] акадэміяў навук, 1928 г.<ref>[[Аляксандар Брукнэр|Brückner A.]] Ruskopolski rękopis z r. 1510 // Slavia: časopis pro slovanskou filologii. VII, 1928—1929. S. 10—11.</ref><ref>Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 637.</ref> }} {{Цытата|У афіцыйных дакумэнтах XVI—XVIII стагодзьдзяў, апроч «Літвы», для ўсёй тэрыторыі Беларусі другога найменьня наагул не існавала, і ўвесь народ называлі Літвой. У нашай жа гістарычнай літаратуры да цяперашнага часу ігнаруюць гэтае найменьне народу, якое ён насіў больш чым 500 гадоў.|[[Язэп Юхо]], гісторык права, доктар навук, 1968 г.<ref name="jucho">[[Язэп Юхо|Юхо Я.]] Пра назву «Беларусь» // Полымя. № 1, 1968. С. 175—182.</ref>.}} {{Цытата|У другой палове ХІХ ст. нацыянальная інтэлігенцыя, якая выступала за адраджэньне свайго народа і яго дзяржаўнасьці, аднавіла назвы «Беларусь» і «беларусы» як сымбаль пратэсту супраць расейскага ўціску. Пад гэтай назвай наш народ увайшоў у ХХ ст., замацаваў яе за сабой у сусьветнай супольнасьці і ўступіў зь ёй у новае тысячагодзьдзе. Але нам неабходна памятаць, што мы — нашчадкі ліцьвінаў, прадаўжальнікі іх патрыятычных справаў<ref name="Bic-Harecki-Konan-2005-19"/>.|Аўтарскі калектыў кнігі «Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы», выдадзенай у 2005 годзе Міжнародным грамадзкім аб’яднаньнем «[[Згуртаваньне беларусаў сьвету Бацькаўшчына|Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“]]»: [[Міхась Біч]] — доктар гістарычных навук; [[Натальля Гардзіенка]] — кандыдат гістарычных навук, [[Радзім Гарэцкі]] — акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, экс-прэзыдэнт Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Уладзімер Конан]] — доктар філязофскіх навук; [[Арсень Ліс]] — доктар філялягічных навук; [[Леанід Лойка]] — кандыдат гістарычных навук; [[Адам Мальдзіс]] — доктар філялягічных навук; [[Уладзімер Мархель]] — кандыдат філялягічных навук; [[Алена Макоўская]] — старшыня Рады Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Алесь Петрашкевіч]] — кандыдат гістарычных навук; [[Анатоль Сабалеўскі]] — доктар мастацтвазнаўства; [[Лідзія Савік]] — кандыдат філялягічных навук; [[Віктар Скорабагатаў]] — заслужаны артыст Беларусі; [[Ганна Сурмач]] — экс-старшыня Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Барыс Стук]] — намесьнік старшыні Рады Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Галіна Сяргеева]] — кандыдат гістарычных навук; [[Алег Трусаў]] — кандыдат гістарычных навук; [[Георгі Штыхаў]] — доктар гістарычных навук; [[Язэп Юхо]] — доктар юрыдычных навук}} == Глядзіце таксама == * [[Імёны ліцьвінаў]] * [[Ліцьвіны Севершчыны]] * [[Беларусы]] * [[Літва]] * [[Белая Русь]] * [[Літоўская мітраполія]] * [[Старалітва]] * [[Ліцьвякі]] == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{Літаратура/Дзесяць вякоў беларускай гісторыі (1997)}} * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/БЭ|9}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|3}} * {{Літаратура/ГСБМ|17}} * {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2}} * Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. — 656 с {{ISBN|985-6299-34-9}}. * Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі. У 6 т. Т. 1. Эпоха Сярэднявечча / В. Евароўскі [і інш.]; рэд. кал.: В. Евароўскі [і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Беларуская навука, 2008. — 575 с {{ISBN|978-985-08-0967-4}}. * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * [[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]], [[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]] [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2}} * {{Літаратура/Беларуская дзяржава Вялікае Княства Літоўскае}} * [[Мікола Ермаловіч|Ермаловіч М.]] [https://knihi.com/Mikola_Jermalovic/Pa_sladach_adnaho_mifa.html Па слядах аднаго міфа]. 2-е выданьне. — Менск, Навука і тэхніка, 1991. — 98 с {{ISBN|5-343-00876-3}}. * [[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj2/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F.html Літва гістарычная] // [[Наша слова|Наша Слова]]. № 26 (917), 1 ліпеня 2009 г.; № 27 (918), 8 ліпеня 2009 г. * [[Кірыл Касьцян|Касьцян К.]], Васілевіч Г. [https://web.archive.org/web/20091221104014/http://arche.by/by/20/20/1239/ Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў?] // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303. * {{Літаратура/Гісторыя ВКЛ (2013)}} * {{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)}} * [[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] [https://adzharaj-kut.blogspot.com/2016/03/2016_6.html Жамойцкі тупік] // [[Літаратура і мастацтва]]. 17 верасьня 1993. С. 14—15. * {{Літаратура/Літва-Беларусь: гістарычныя выведы}} * {{Літаратура/Русіфікацыя: царская, савецкая, прэзыдэнцкая (2010)}} * {{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях}} * {{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы}} * [[Зьдзіслаў Сіцька|Сіцька З.]] Утроп Літвы. — Смаленск: Новая школа, 2009. — 322 с. * [[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}: «Энцыклапедыкс», 2003. — 776 с {{ISBN|985-6599-77-6}}. * [[Сьвятлана Струкава|Струкава С.]] [https://web.archive.org/web/20211126064818/https://rep.bntu.by/bitstream/handle/data/6488/%D0%A1.%2037-40.pdf?sequence=1&isAllowed=y Старажытныя найменні беларусаў] // [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]. № 8, 2009. С. 37—40. * [[Павал Урбан|Урбан П.]] Да пытаньня этнічнай прыналежнасьці старажытных ліцьвіноў. — Менск: ВЦ «Бацькаўшчына»; МП «Бесядзь», 1994. — 107 с. * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * [[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Гістарычная этнаніміка Палесся // Весці Акадэміі навук Беларускай ССР. — Серыя грамадскіх навук. № 4, 1985. С. 74—80. * Чаквін І. [https://web.archive.org/web/20141129020526/http://kamunikat.fontel.net/pdf/albaruthenica/06.pdf Нацыя ліцвінаў у этнагенезе беларусаў: Параўнальна-тыпалагічны і гістарычны аспекты] // Беларусіка = Albaruthenica. Кн. 6 : Беларусь паміж Усходам і Захадам: Праблемы міжнац., міжрэліг. і міжкультур. узаемадзеяння, дыялогу і сінтэзу. Ч. 1, 1997. С. 37—41. * Чаквін І. Формы этнічнага і нацыянальнага самавызначэння беларускага насельніцтва XIV—XVIII ст. (да праблемы станаўлення нацыянальнай самасвядомасці беларусаў) // Усебеларуская канферэнцыя гісторыкаў. Мінск, 3—5 лютага 1993 года. Ч. I. — {{Менск (Мн.)}}, 1993. С. 47—49. * [[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}: Полымя, 1995. — 96 с. — (Б-ка часопіса «[[Маладосць]]»). * [[Мікалай Шкялёнак|Шкялёнак М.]] Беларусь і суседзі: Гістарычныя нарысы. — Беласток: Беларускае Гістарычнае Таварыства, 2003. {{ISBN|83-915029-4-5}}. * [[Сяргей Шыдлоўскі|Шыдлоўскі С.]] Формы самавызначэння і самасвядомасці прывілеяванага саслоўя ў Беларусі першай паловы ХІХ стагоддзя // Вестник Полоцкого государственного университета: Серия А (гуманитарные науки). № 7, 2006. С. 25—33. * {{Літаратура/ЭГБ|4}} * {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)}} * {{Літаратура/ЭСБМ|6}} * [[Норман Дэвіс|Davies N.]] Litva: The Rise and Fall of the Grand Duchy of Lithuania. — Penguin Group US, 2013. — 90 p. {{ISBN|9781101630822}}. * {{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў}} * {{Кніга |аўтар = [[Эндру Ўілсан|Wilson A.]] |частка = |загаловак = Belarus. The last European dictatorship |арыгінал = |спасылка = https://yalebooks.yale.edu/book/9780300259216/belarus |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = {{артыкул у іншым разьдзеле|Yale University Press|Yale University Press|uk|Yale University Press}} |год = 2012 |том = |старонкі = |старонак = 384 |сэрыя = |isbn = 978-0-300-25921-6 |наклад = |ref = Wilson }} * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} * [[Фэлікс Канечны|Koneczny F.]] Letuwa a Litwa // Przegląd Powszechny. Nr. 463, 1922. S. 38—45. * Litwinowicz-Droździel M. O starożytnościach litewskich. Mitologizacja historii w XIX-wiecznym piśmiennictwie byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego. — Kraków: Tow. Autorów i Wydawców Prac Naukowych «Universitas», 2008. — 227 p. {{ISBN|97883-242-0837-1}}. * Короткий В. [https://web.archive.org/web/20211126064904/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/19949/1/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%2c%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%2c%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%2c%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD%20%D0%B2%20%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%85%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B%20%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20XVI-XVII%20%D0%B2%D0%B2.pdf «Литва», «Русь», «литвин», «русин» в памятниках литературы Великого Княжества Литовского XVI—XVII веков] // Bibliotheca archivi lithuanici. — № 7. — Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2009. C. 187—196. * [[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 82—91. * Сталюнас Д. Идентификация, язык и алфавит литовцев в российской национальной политике 1860-х годов // Ab imperio. № 2, 2005. С. 225—254. * [[Павал Церашковіч|Терешкович П. В.]] Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.: В контексте Центрально-Восточной Европы. — Мн.: БГУ, 2004. — 223 с. {{ISBN|985-485-004-8}}. * Чаквин И. В. Избранное: теоретические и историографические статьи по этногенезу, этническим и этнокультурным процессам, конфессиональной истории белорусов. — Минск: Беларуская навука, 2014. — 463 с {{ISBN|978-985-08-1740-2}}. == Вонкавыя спасылкі == {{Вікіцытатнік|Літвіны}} * [[Дзяніс Марціновіч|Марціновіч Д.]] [https://web.archive.org/web/20220126190747/https://budzma.org/news/dzyanis-marcinovich-chamu-licviny-stali-byelarusami.html Чаму ліцвіны сталі беларусамі?], [[Budzma.org]], 13 траўня 2014 г. * [[Зянон Пазьняк|Пазьняк З.]] [http://www.bielarus.net/archives/2016/12/30/4684 Беларусь-Літва] // [[Беларуская Салідарнасьць]], 27 сьнежня 2016 г. * [[Сяргей Астравец|Астравец С.]] [https://www.svaboda.org/a/26711502.html З «Іліядай» пад падушкай], [[Радыё Свабода]], 26 лістапада 2014 г. * [http://litviny.blogspot.com/ Разважаньні пра ВКЛ і ліцьвінаў] * [https://www.facebook.com/litva.belarus Энцыкляпэдыя Літвы-Беларусі], [[Facebook]] * [https://web.archive.org/web/20190709085536/http://history-belarus.by/pages/terms/litwiny.php Ліцьвіны]{{ref-ru}}, Кароткая гісторыя Беларусі за апошнія 1000 год * [http://veras.litvin.org/ Віктар Верас «У вытокаў гістарычнай праўды»]{{ref-ru}} * [https://staralitva.livejournal.com/3721.html А. Дайліда «Чому мы Літвіны, а Літвіны гэто мы»] * [https://knihi.com/Alochna_Dajlida/Bajki_i_bajecki_ludu_Vialikaje_Litvy.html Байкі і баечкі люду Вялікае Літвы, княскія, рыцарскія, мяшчанскія і сялянскія, звычайныя і цудоўныя, у розныя часы запісаныя, а цяпер разам да чытання паспалітаму люду выдадзеныя. Менск, 2020] * [https://web.archive.org/web/20090402191512/http://lietuvos.istorija.net/lituanistica/litvinizm.htm Тэндэнцыйная крытыка ліцьвінства з боку летувіскага гісторыка Томаса Бараноўскага]{{ref-ru}} {{Беларусы}} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Славяне]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] 8bdwt6uhfmh15klcrpdpr65msljsdtv 2677955 2677934 2026-07-06T23:01:48Z Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund 97932 /* Балтыйская (неславянская) літоўская мова */ 2677955 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|тып=варыянты|Ліцьвіны (неадназначнасьць)|Літоўцы (неадназначнасьць)}} [[Файл:Lićviny. Ліцьвіны (1903).jpg|значак|Ліцьвіны ў [[Беларускі нацыянальны строй|народных строях]], канец XIX — пачатак XX ст.]] '''Ліцьвіны'''<ref name="BKP-2005">{{Літаратура/Беларускі клясычны правапіс (2005)}}</ref> ('''літвіны'''<ref name="BKP-2005"/>, '''літва'''; {{мова-be-old|литвины|скарочана}}<ref name="ESBM-6">{{Літаратура/ЭСБМ|6к}} С. 12.</ref>) — назва тытульнага народу [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гістарычнае найменьне і [[Эндаэтнонім|саманазва]] [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларусаў эпохі ВКЛ]]{{Заўвага|Гісторык [[Анатоль Астапенка]] ў сваёй доктарскай дысэртацыі, абароненай 26 красавіка 2021 годзе ў [[Кіеўскі нацыянальны ўнівэрсытэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеўскім нацыянальным унівэрсытэце імя Тараса Шаўчэнкі]] (спэцыяльнасьць — [[этналёгія]]), падкрэсьлівае: «''мова „Літвы“ сярэднявечча — беларуская, а „ліцьвін“ — гэта назва беларуса таго часу''»<ref>Остапенко А. В. [https://shron1.chtyvo.org.ua/Ostapenko_Anatolii/Etnichni_faktory_u_protsesakh_formuvannia_biloruskoho_narodu_ta_natsii.pdf?PHPSESSID=m47mi2g6psl5t9sjten73f21f1 Етнічні фактори у процесах формування білоруського народу та нації : автореф. дис. … д-ра іст. наук] : [спец.] 07.00.05 «Етнологія» / Остапенко Анатолій Володимирович ; Київський нац. ун-т ім. Тараса Шевченка. — Захищена 26.04.2021. — Київ, 2021. С. 114.</ref>}}, якая ўжывалася поруч з [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]]<ref>{{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4к}} С. 46, 96.</ref><ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 5, 19.</ref><ref name="Arlou-2012-156">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 156.</ref><ref>Багдановіч А. Да пытання аб ужыванні назвы «Русь» на тэрыторыі Беларусі ў XIV—XVI стст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 3, Гісторыя. Філасофія. Паліталогія. Сацыялогія. Эканоміка. Права. № 1, 1996. С. 3—5.</ref><ref>Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 320—321.</ref>. Па [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] «ліцьвінамі» называліся каталікі ВКЛ у [[канфэсія|канфэсійным]] сэнсе, а таксама ўсё жыхарства ў нацыянальным сэнсе, «русінамі» ў ВКЛ называліся пераважна праваслаўныя ў канфэсійным сэнсе; таксама праваслаўныя жыхары ВКЛ называліся «ліцьвіны рускае веры», «ліцьвіны грэчаскага закону людзі» і да т. п.<ref>Этнаграфія беларусаў. Гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя. / рэд. кал. В. Бандарчык і інш. — {{Менск (Мінск)}}, 1985. С. 81.</ref><ref>[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Формы этнічнага і нацыянальнага самавызначэння беларускага насельніцтва XIV—XVIII ст. (да праблемы станаўлення нацыянальнай самасвядомасці беларусаў) // Усебеларуская канферэнцыя гісторыкаў. Мінск, 3—5 лютага 1993 года. Ч. I. — {{Менск (Мн.)}}, 1993. С. 48.</ref> Паводле энцыкляпэдыі «[[Этнаграфія Беларусі (энцыкляпэдыя)|Этнаграфія Беларусі]]» 1989 году, 4-га тому [[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі|Энцыкляпэдыі гісторыі Беларусі]] (1997 год) і 9-га тому [[Беларуская энцыкляпэдыя|Беларускай энцыкляпэдыі]] (1999 год), гэта назва жыхароў Вялікага Княства Літоўскага, пераважна заходніх [[беларусы|беларусаў]] і ўсходніх [[летувісы|летувісаў]] у XIV—XVIII стагодзьдзях, якая ў XVI—XVIII стагодзьдзях набыла гучаньне [[палітонім]]у — дзяржаўна-палітычнага вызначэньня ўсяго насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага<ref name="Zajkouski-Cakvin-1997">[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]], [[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Літвіны // {{Літаратура/ЭГБ|4к}} С. 382.</ref><ref name="Cakvin-1999">[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Літвіны // {{Літаратура/БЭ|9к}} С. 314.</ref>. У XVI—XVIII стагодзьдзях назва «ліцьвіны» была найбольш абагульняльнай этнанімічнай формай самасьвядомасьці літоўскага (беларускага) [[народ]]у і адлюстроўвала найбольш шырокі ўзровень яго нацыянальнае кансалідацыі<ref>[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Формы этнічнага і нацыянальнага самавызначэння беларускага насельніцтва XIV—XVIII ст. (да праблемы станаўлення нацыянальнай самасвядомасці беларусаў) // Усебеларуская канферэнцыя гісторыкаў. Мінск, 3—5 лютага 1993 года. Ч. I. — {{Менск (Мн.)}}, 1993. С. 48—49.</ref><ref>Чаквин И. В. Избранное: теоретические и историографические статьи по этногенезу, этническим и этнокультурным процессам, конфессиональной истории белорусов. — Минск: Беларуская навука, 2014. С. 172, 176.</ref>. [[Файл:Lićviny. Ліцьвіны (1907).jpg|значак|Ліцьвіны ў народных строях, канец XIX — пачатак XX ст.]] Дзеля вызначэньня беларусаў назва «ліцьвіны»{{Заўвага|[[Славянскія мовы|Славянізаванае]] вызначэньне «ліцьвіны» адрозьнівалася ад саманазвы ўласна [[летувісы|летувісаў]], якая гучала як «lietuwis», «lietuwai», «lietuwininkas»<ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-320">Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 320.</ref>}} шырока ўжывалася яшчэ ўсё XIX стагодзьдзе і захоўваецца ў сучасным частковым ужытку ў якасьці саманазвы вясковага жыхарства [[Беларусь|Беларусі]]<ref name="Cakvin-1985">[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Гістарычная этнаніміка Палесся // Весці Акадэміі навук Беларускай ССР. — Серыя грамадскіх навук. № 4, 1985. С. 79—80.</ref><ref>{{Літаратура/Беларуска-расейскі слоўнік (2020)}} С. 697.</ref>. Як адзначае беларускі гісторык [[Уладзімер Аляксеевіч Арлоў|Уладзімер Арлоў]] у кнізе «[[Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае]]», «''Мы — беларусы, але мы і ліцьвіны, спадкаемцы гісторыі і культуры магутнай эўрапейскай дзяржавы — Вялікага Княства Літоўскага''»<ref name="Arlou-2012-161">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 161.</ref>. == Назва == [[Файл:Litva. Літва (1009).jpg|значак|Першы пісьмовы ўпамін [[Літва|Літвы]] ({{мова-la|«Litua»|скарочана}} — чытаецца як «Літва»), 1009 г.]] {{Асноўны артыкул|Літва}} Назва «літвін» (наймя ў такой форме — «литвин», «Litwini») вядома ў розных крыніцах ад XIII стагодзьдзя: у [[Русіны|рускамоўных]] («''съ Лукою съ Литвиномъ''» — у [[Сафійскі першы летапіс|Сафійскім першым летапісе]] пад 1267 годам<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=f9pQAAAAcAAJ&q=%D1%81%D1%8A+%D0%9B%D1%83%D0%BA%D0%BE%D1%8E+%D1%81%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%8A#v=snippet&q=%D1%81%D1%8A%20%D0%9B%D1%83%D0%BA%D0%BE%D1%8E%20%D1%81%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 192].</ref><ref>Лурье Я. С. Общерусские летописи XIV—XV вв. / АН СССР, Ин-т рус. литературы (Пушкинский дом). — Л., 1976. С. 77.</ref>; «''сіи [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрѣи]] бяше родомъ Литвинъ''» — у [[Траецкі летапіс|Траецкім летапісе]] пад 1289 годам<ref>Троицкая летопись. Реконструкция текста. Изд. М. Д. Присёлков. — М. — Л., 1950. С. 344—345.</ref>, «''литвин родом''» у [[Жыціе|жывоце]] [[Даўмонт Пскоўскі|Даўмонта Пскоўскага]] першай трэці XIV стагодзьдзя<ref>Лосева О. В. Жития русских святых в составе древнерусских Прологов XII — первой трети XV веков. — М., 2009. [https://books.google.by/books?id=9abSAAAAQBAJ&pg=PA200&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjchJnemq78AhWNiP0HHWRNCiA4KBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 199—201].</ref>, «''Василко литвинъ''» — у [[Наўгародзкая рэспубліка|наўгародзкай]] грамаце 1370-х гадоў<ref>Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 617.</ref>), а таксама ў шматлікіх лацінамоўных крыніцах, як літоўскіх, так і з суседніх Літве краінаў (''Litowini'' — [[Кроніка Лівоніі Генрыха Латвійскага|хроніка Генрыка Латвійскага]] пад 1221 годам<ref>Monumenta Germaniae Historica inde ab anno Christi quingentesimo usque ad annum millesimum et Quingentesimum: Scriptorum. T. 23. — Hannoverae, 1874. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=_7WxF4HYgXcC&q=Lito#v=snippet&q=Lito&f=false P. 314].</ref>; ''Letvinis'' — [[Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга|хроніка Вартбэрга]] пад 1236 годам<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Letvinis#v=snippet&q=Letvinis&f=false S. 33].</ref>; ''Letwinis'' — у акце судовага працэсу [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]] з Казімерам Куяўскім 1259 году; ''rex Litwinorum'' — у (імаверна, падробленай [[Крыжакі|крыжакамі]]) грамаце [[Міндоўг]]а 1261 году<ref>{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 43.</ref>; ''Littwini'' — у лісьце [[Інфлянцкі ордэн|ліфлянцкіх]] біскупаў 1277 году<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 1. — Reval, 1853. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=hDoPAAAAYAAJ&q=Littwini#v=snippet&q=Littwini&f=false S. 565].</ref>; ''Lethwinorum'' — у крыжацкім лісьце 1298 году<ref>Chodynicki K. Próby zaprowadzenia chrześcijaństwa na Litwie przed r. 1386. // Przegląd Historyczny. T. 18, z. 3, 1914. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=BtFBAAAAYAAJ&q=Lethwinorum#v=snippet&q=Lethwinorum&f=false S. 261].</ref>; ''litwini'' — у лісьце вармійскага біскупа 1323 году<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 2. — Reval, 1855. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=4zoPAAAAYAAJ&q=litwini+1323#v=snippet&q=litwini%201323&f=false S. 157—158].</ref>; ''LETHVINORVM'' — на пячаці вялікага князя [[Гедзімін]]а 1323 году<ref>Gumowski M. Pieczęcie Ksiązat Litewskich // Ateneum Wileńskie. Zesz. 3—4, 1930. S. 696.</ref>; ''Litwini'' — у лісьце тэўтонскага магістра 1331 году<ref>Kwartalnik historyczny. R. 19. — Lwów, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=pVnpAAAAMAAJ&q=Litwini+crucis+Christi+inimicis#v=snippet&q=Litwini%20crucis%20Christi%20inimicis&f=false S. 40].</ref> ды іншых)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 38, 51, 52, 59, 64, 78, 361.</ref>{{Заўвага|Мовазнаўца [[Ян Станкевіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што лацінскае ''Lythwanos'' паходзіць ад вялікалітоўскай (беларускай) формы «Літва», а не балтыйскай «Летува», гэтак жа лацінскае ''Litwinorum'' (1330 год) паходзіць ад вялікалітоўскага «літвін»<ref>[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 638, 641.</ref>}}. Найстарэйшы вядомы ліст з азначэньнем «літвін» у [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]] — арыгінал<ref>Карский Е. Ф. Труды по белорусскому и другим славянским языкам. — М., 1962. С. 443.</ref> ярлыка ардынскага цара [[Тахтамыш|Тактамыша]] каралю [[Ягайла|Ягайле]] 1393 году («''Вы пак послали есте к нам посла вашего '''литвина''' на имя [[Нявойст|Невойста]]''»)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} Дадатак №34.</ref>. Традыцыйнае гістарычнае беларускае вымаўленьне гэтай назвы (у якім знайшла адлюстраваньне такая адметная ўласьцівасьць беларускай мовы, як [[Цеканьне|цеканьне]]{{Заўвага|У 1911 годзе прыводзілася сьведчаньне сьвятара ў [[Выступовічы|Выступовічах]] на поўдні [[Палесьсе|Палесься]] — на [[беларусы|беларуска]]-[[Украінцы|ўкраінскім]] этнічным памежжы — што тамтэйшыя сяляне «''[раней] такъ, якъ ліцвіны <…> [[Дзеканьне|дзікалы]] і [[Цеканьне|цікалы]]''»<ref>Каминский В. А. Отчет о поездке в Волынское Полесье // Известия Отделения русского языка и словестности Императорской академии наук. Т. XVI, кн. 3, 1911. [https://books.google.by/books?id=epQqAQAAMAAJ&pg=RA1-PA88&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi1tLettczzAhUkSfEDHd_MCTQQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&f=false С. 88].</ref>}}) засьведчыў у 1870 годзе [[Іван Насовіч]] у [[Слоўнік Насовіча|сваім слоўніку]]: «''Кузьма и Дземьянъ два Лицвины, принешли горшочекъ [[Бацьвіньне|боцвиння]]''» (з народнай песьні)<ref name="Nasovic-1870-31">Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб., 1870. [https://books.google.by/books?id=tRsOdAcJl5MC&pg=PA31&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi1tLettczzAhUkSfEDHd_MCTQQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B&f=false С. 31].</ref>. Яшчэ ў [[Лацінская мова|лацінскім]] дакумэнце 1323 году форма «''Lecwinorum''» значылася ў тытуле вялікага князя [[Гедзімін]]а<ref>Codex diplomaticus Lithuaniae, 1253—1433. — Vratislaviae, 1845. [https://books.google.by/books?id=G-ItQP7DyhkC&pg=PA33&dq=Gedemundi+Regis+Lecwinorum&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiPxazty5D8AhULhv0HHQQnBR0Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Gedemundi%20Regis%20Lecwinorum&f=false P. 33].</ref>{{Заўвага|Таксама ў пасланьні [[Папа|Папы]] [[Аляксандар IV (папа рымскі)|Аляксандра IV]] ад 1257 году датычна ліцьвінаў значыцца форма ''Licwan''<ref>[http://starbel.by/dok/d351.htm Первое послание папы Александра IV о крестовом походе против литвинов и ятвягов (1257)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>}}, а напісаньне «''Лицвин''» сустракаецца ў Рэестры расходаў места [[Магілёў|Магілёва]] за 1688 год<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 5. — Витебск, 1874. [https://web.archive.org/web/20250124104620/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003871106?page=96&rotate=0&theme=white С. 93].</ref>{{Заўвага|Таксама ў старых літоўскіх (беларускіх) тэкстах часам адлюстроўвалася мяккае вымаўленьне «ў Ліцьве» ({{мова-be-old|«в (у) Литьве»|скарочана}})<ref>Булахаў М. Практыкаванні і матэрыялы па курсу гісторыі беларускай мовы. — {{Менск (Мн.)}}, 1969. [https://books.google.by/books?id=S9UfAAAAMAAJ&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5%22&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjzmb3wvvz8AhW_if0HHXeBAiIQ6AF6BAgBEAI С. 36].</ref><ref>{{Літаратура/ГСБМ|5к}} [https://archive.org/details/HSBM_05.pdf/page/n31/mode/2up?q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5 С. 67].</ref><ref>{{Літаратура/ГСБМ|36к}} [https://archive.org/details/HSBM_36.pdf/page/368/mode/2up?q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D1%8C%D0%B2%D0%B5 С. 368].</ref><ref>[http://gulevich.net/statiy.files/a/a8.files/LietuvosMetrika_Kn-4(1479-1491).pdf?fbclid=IwAR0Z3kPdST17VboFICNGfKH6UC11-n1astq88PTlRhXh9hqgqtJUmwp2Nfk Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 4 (1479—1491)]. — Vilnius, 2004. P. 70.</ref>}}, аднак звычайна ў [[Старабеларуская мова|старых беларускіх тэкстах]] цеканьне — як і [[Дзеканьне|дзеканьне]] — не адлюстроўваліся пры напісаньні. Апроч Івана Насовіча, бытаваньне сярод беларусаў формы «ліцьвіны» засьведчылі: пісцовая кніга [[Гарадзенская эканомія|Гарадзенскай эканоміі]] (1558 год<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Liczwin#v=snippet&q=Liczwin&f=false С. 267—268].</ref>), інвэнтар [[Люцын]]скага староства (1765 год<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской. Вып. 31. — Витебск, 1903. [https://books.google.by/books?id=DpJOAQAAMAAJ&pg=PA312&dq=licwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjXpv2tsf78AhVrh_0HHYZ3Ch4Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=licwin&f=false S. 312].</ref>), [[Кур’ер Літоўскі]] (1811 год<ref>Dodatek do Kuryera Litewskiego. Nr. 92, 1811. [https://books.google.by/books?id=UEBJAAAAcAAJ&pg=PP263&dq=Li%C4%87win&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjCvejWhbb6AhW-RPEDHV9rBxY4ChDoAXoECAIQAg#v=onepage&q=Li%C4%87win&f=false S. 1.]</ref>), [[Ян Чачот]] (1819 год<ref>Czubek J. Poezya filomatów. — Kraków, 1922. [https://archive.org/details/poezyafilomatw02czubuoft/page/78/mode/2up?q=Li%C4%87winie S. 77].</ref>), абвестка [[Сэнат Расейскай імпэрыі|Сэнату Расейскай імпэрыі]] (1836 год<ref>Правительствующего Сената Санктпетербургских департаментов объявления, к Санктпетербургским ведомостям. № 1, 1836. [https://archive.org/details/SPBSenateAnnouncementsStateMatters/1836.St.PetersburgSenateAnnouncementsOnStateGovernmentalAndJudicialMattersVolume1/page/n3009/mode/2up?q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%85%D1%8A С. 12].</ref>), {{Артыкул у іншым разьдзеле|Tygodnik Literacki poświęcony literaturze, sztukom pięknym i krytyce|Tygodnik Literacki|pl|Tygodnik Literacki poświęcony literaturze, sztukom pięknym i krytyce}} (1840 год<ref name="Tygodnik Literacki-51-1840">Tygodnik Literacki. Nr. 51, 1840. [https://polona.pl/item/tygodnik-literacki-literaturze-sztukom-pieknym-i-krytyce-poswiecony-t-3-no-51-21,NzkxMDQ0Mjk/2/#info:search:Li%C4%87win S. 403].</ref><ref name="Tygodnik Literacki-52-1840">Tygodnik Literacki. Nr. 52, 1840. [https://polona.pl/item/tygodnik-literacki-literaturze-sztukom-pieknym-i-krytyce-poswiecony-t-3-no-52-28,NzkxMDQ0MzE/7/#info:search:Li%C4%87win S. 416].</ref>), [[Стэфан Куклінскі]] (1856 год{{Заўвага|Гэтак, жыхары [[Падляшша]] ў [[Свая мова|сваёй мове]] (што, паводле гэтага жа аўтара, межавала з «''мовай уласна беларускай, якая ў мясцовых жыхароў называецца „літоўскай“<ref>Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Вестник Императорского русского географического общества. Ч. 16. — СПб., 1856. [https://books.google.by/books?id=WpPzAt6IfogC&pg=RA1-PA151&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjwyePEtu_5AhX9gP0HHTtrDCoQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 151].</ref>''»), у тыя часы называлі «ліцьвінамі» носьбітаў гэтай амаль літаратурнай беларускай мовы: «''…одзіонъ Панъ споткауши якоһось Лицьвина, што добрэ лhау, бы һэто ты кажэ јому: „а ну Михалку, Ондрей (чи якъ тамъ joho звали) золжи мнјѣ што-лѣнь“. — „А калиба һэта, Паночку, — кажэ Лицьвинъ, — нямаю цяпѣрь часу лhаци, ба пришла рыба да hаци, людзи нясуць, вьязуць, а я пабѣhу хучѣй хаць тарбинку набьяру''“»}}<ref>Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Вестник Императорского русского географического общества. Ч. 16. — СПб., 1856. [https://books.google.by/books?id=UEo9AQAAMAAJ&pg=PA133&dq=%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%8A+%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%8A%D1%83%D1%88%D0%B8+%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D2%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C+%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D1%83,+%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D1%87%D0%B8+%D1%8F%D0%BA%D1%8A+%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8A+joho+%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjHtbWdtO_5AhW2i_0HHa5hBp4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%9F%D0%B0%D0%BD%D1%8A%20%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%8A%D1%83%D1%88%D0%B8%20%D1%8F%D0%BA%D0%BE%D2%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C%20%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D1%83%2C%20%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9%20%D1%87%D0%B8%20%D1%8F%D0%BA%D1%8A%20%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8A%20joho%20%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B8&f=false С. 133].</ref>), [[Павал Шэйн]] (1873 год<ref name="Sejn-1873-675">Записки Императорского Русского географического общества по отделению этнографии. Т. 5. — СПб., 1873. [https://books.google.by/books?id=8IsWAQAAIAAJ&pg=PA675&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi0yP6A4Kv6AhX0wAIHHfpeDS4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false С. 675].</ref>, 1902 год<ref name="Sejn-1902-21">Шейн П. В. Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-Западного края. Т. 2. — СПб., 1902. [https://books.google.by/books?id=fLFNAQAAMAAJ&pg=PA97&dq=%D0%9D%D1%A3%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B5+%D1%81%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D1%81%D0%B5%D0%B1%D1%8F+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipwY6Pnu_5AhXbnP0HHZdbCC0Q6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=%D0%9D%D1%A3%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%B5%20%D1%81%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D1%81%D0%B5%D0%B1%D1%8F%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 21].</ref>), [[Міхал Федароўскі]]{{Заўвага|«Ліцьвінкі спрадаюць [[Бацьвіньне|бацьвінкі]]» ([[Саколка (горад)|Сакольскі]] павет)}}<ref>Federowski M. Lud białoruski na Rusi Litewskiej. T. 4. — Warszawa, 1935. S. 167.</ref>, [[Аляксандар Сержпутоўскі]] (1910 год)<ref name="Sierzputouski-1910">Сержпутовский А. Земледельческие орудия белорусского Полесья // Материалы по этнографии России. Т. 1. — СПб., 1910. [https://web.archive.org/web/20230108145403/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003998050?page=68&rotate=0&theme=white С. 45].</ref>, [[Ян Станкевіч]]<ref name="Stankievic-1926">Станкевіч Я. Кнігапісь // Сялянская Ніва. № 16, 1926. С. 3.</ref>, [[Яўхім Кіпель]]<ref name="Kipiel-1995">Дыдзік У. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10208/%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%AF%D1%83%D1%85%D1%96%D0%BC%D0%B0_%D0%9A%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%8F.html Успаміны Яўхіма Кіпеля] // Спадчына. № 3, 1995. С. 72—99.</ref>, [[Якуб Колас|Канстантын Міцкевіч (Якуб Колас)]]<ref name="Kolas-1955">Якуб Колас. [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0:Na_rostaniah_1.pdf/41 На ростанях]. Т. 1. Кн. 1—2. — {{Менск (Мінск)}}, 1955. С. 40—41.</ref>, [[Алесь Змагар|Аляксандар Яцэвіч (Алесь Змагар)]]<ref name="Jacevic-1999">[[Алесь Змагар]]. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_memoirs/051d/%D0%9C%D0%BE%D0%B9_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%8C%D1%86%D1%8F%D0%BF%D1%96%D1%81.html Мой жыцьцяпіс] // Беларуская мэмуарыстыка на эміграцыі. — Нью-Ёрк, 1999. С. 201—213.</ref>, [[Францішак Чарняўскі]]<ref name="Traciak-2012-202">Трацяк І. Беларускае каталіцкае духавенства ля вытокаў сацыякультурнай ідэнтыфікацыі : манагр. — {{Горадня (Гродна)}}: ГрДУ, 2013. С. 202.</ref> ды іншыя<ref>Білецький-Носенко П. Гостинець землякам: казки слiпого бандуриста, чи спiви об рiзних рiчах. — Киев, 1872. [https://books.google.by/books?id=lgAoAAAAYAAJ&pg=PA34&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi37KK246v6AhWxQvEDHahJBRAQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 34].</ref><ref>Опыт истории Харьковскаго университета (по неизданным материалам). Т. 2. — Харьков, 1908. [https://web.archive.org/web/20250124063210/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003931928?page=756&rotate=0&theme=white С. 748]</ref><ref>Потебня А. А. К истории звуков русского языка. Ч. 3. — Варшава, 1881. [https://books.google.by/books?id=ZB9oAAAAcAAJ&pg=PA71&dq=%22%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC+%D1%81+%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B9%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj9jY_Cn7j8AhXe_7sIHZuAAGgQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%B8%20%D0%9B%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%20%D1%81%20%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B9%22&f=false С. 71].</ref><ref>Потебня А. Из записок по русской грамматике. — Харьков, 1888. [https://books.google.by/books?id=k2hJAQAAIAAJ&pg=PA280&dq=%D0%B1%D1%8B+%D1%82%D0%BE%D0%B9+%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjNtLXMvbb8AhUNDuwKHTQVA5UQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%8B%20%D1%82%D0%BE%D0%B9%20%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B0&f=false С. 280].</ref>. Таксама народжаны ў [[Вызна|Вызьне]] на [[Слуцкае княства|гістарычнай Случчыне]] мастак і празаік шляхецкага паходжаньня [[Браніслаў Залескі]] (1820—1880) карыстаўся псэўданімам «''Lićwin''»<ref>Шыцька Я. [https://web.archive.org/web/20250124064632/https://zviazda.by/be/news/20200716/1594847640-z-zhyccya-litvina-branislau-zaleski-tvorca-i-baracbit З жыцця літвіна. Браніслаў Залескі: творца і барацьбіт] // [[Літаратура і мастацтва]]. № 24, 2020. С. 11.</ref><ref>Woynarowska M. [https://sandomierz.gosc.pl/doc/7247419.Dziewietnastowieczna-epistolografia Dziewiętnastowieczna epistolografia] // Gość Sandomierski. Nr. 48, 2021.</ref><ref>Pociask-Karteczka J. [http://denali.geo.uj.edu.pl/~j.pociask/G_59_Tajemnica%20pewnego%20grobu.pdf Tajemnica pewnego grobu] // Tatry. Nr. 65, 2018. S. 158.</ref> (поруч з {{мова-pl|«Litwin»|скарочана}})<ref>[https://www.vle.lt/straipsnis/bronislovas-zaleskis/ Bronislovas Zaleskis], Visuotinė lietuvių enciklopedija</ref>. Форму «ліцьвіны» пасьлядоўна ўжывалі ў сваіх працах гісторыкі [[Вацлаў Пануцэвіч]] і [[Павал Урбан]]. Таксама існавала старажытная зборная форма «літва», якую ставяць у адзін шэраг з такімі славянскімі паводле формы (але не [[Этымалёгія|этымалёгіі]]) зборнымі назвамі, як «[[расейцы|масква]]», «[[Мардва|мардва]]», «[[татары|татарва]]» ды іншымі (у адрозьненьне ад шэрагу [[Русіны (гістарычны этнонім)|русь]], [[Чудзь|чудзь]], [[перм (этнонім)|перм]] ды іншых)<ref>Степанов Ю. С. Константы. Словарь русской культуры. Опыт исследования. — М., 1997. [https://books.google.by/books?id=ebMoAgAAQBAJ&pg=PA499&lpg=PA499&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0+%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B2%D0%B0+%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0+%D0%BC%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0&source=bl&ots=ZjDMl1bGNS&sig=ACfU3U2bHv7xu1VI-fDZBJYSYVPfExEHbg&hl=be&sa=X&ved=2ahUKEwjdg5Su5db1AhXah_0HHe9eAuwQ6AF6BAgbEAM#v=onepage&q&f=false С. 499].</ref>. Форма «літоўцы», што таксама ўжывалася ў значэньні ліцьвінаў<ref>{{Літаратура/Русіфікацыя: царская, савецкая, прэзыдэнцкая (2010)|к}} С. 11.</ref><ref>{{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)|к}} P. 45.</ref><ref>Народная культура Беларусі: энцыклапедычны даведнік / пад рэдакцыяй В. Цітова. — {{Менск (Мінск)}}: БелЭн, 2002. С. 222.</ref>, ёсьць пазьнейшай{{Заўвага|Напрыклад, у нявыдадзеным нумары [[Мужыцкая праўда|Мужыцкай праўды]]}} і не сустракаецца ў [[Старабеларуская мова|старых беларускіх]] тэкстах. == Паходжаньне == [[Файл:BogislawI.Siegel.JPG|значак|Пячаць [[Багуслаў I|Багуслава I]], князя [[Люцічы|люцічаў]], 1170 г.]] Наконт этнічнага паходжаньня ліцьвінаў існуюць розныя погляды: * літва была [[Заходнеславянскія мовы|заходнеславянскім]] народам ([[Люцічы|люцічы]]), які ў раньнім сярэднявеччы перасяліўся ў [[Панямоньне]] ([[Вацлаў Пануцэвіч]]<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 236—255, 291—294.</ref>, [[Павал Урбан]]<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 58—72.</ref>, [[Алесь Жлутка]]<ref>{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 106—107.</ref>); * ад пачатку [[Балтыйскія мовы|балтыйская]] літва жыла пераважна ў [[Вяльля|Вялейска]]-[[Нёман]]скім міжрэччы і зазнала славянізацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім ужо ў XIII—XIV стагодзьдзях ([[Мікола Ермаловіч]]<ref>{{Літаратура/Беларуская дзяржава Вялікае Княства Літоўскае}}</ref>, [[Аляксандар Краўцэвіч]]<ref>{{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)}}</ref><ref name="Kraucevic-2013-10">{{Літаратура/Гісторыя ВКЛ (2013)|к}} С. 10.</ref>); * назва «літва» пашырылася ў якасьці азначэньня грамадзкай супольнасьці (прафэсійныя ваяры) асобаў рознага этнічнага паходжаньня ([[Зьдзіслаў Сіцька]], [[Зьміцер Сасноўскі]]); * літва была [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскім]] ([[Готы|гоцкай]] групы) народам, які славянізаваўся ў Вялікім Княстве Літоўскім у XIII—XIV стагодзьдзях, утварыўшы канфэсійную супольнасьць «ліцьвінаў» (Алёхна Дайліда<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}}</ref><ref>[[Сяргей Тарасаў|Тарасаў С.]] [https://web.archive.org/web/20211115190255/https://esxatos.com/tarasau-recenziya-na-zbornik-artykulau-z-dadatkami-daylidy-pachatki-vyalikaga-knyastva Рэцэнзія на зборнік артыкулаў з дадаткамі А. Дайліды «Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі»], Эсхатос, 2019 г.</ref>). Тым часам расейская (савецкая) і летувіская гістарыяграфіі ў рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] традыцыйна атаясамліваюць ліцьвінаў з «старажытнымі [[летувісы|летувісамі]]» (найперш — з этнаграфічнымі «[[аўкштайты|аўкштайтамі]]», фактычна вынайдзенымі ў другой палове XIX ст.), аднак такое меркаваньне зьняпраўджваецца ўжо адным толькі бракам адэкватнага тлумачэньня назвы «літва» з [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх моваў]]. Пададзеныя яшчэ ў савецкіх слоўніках<ref name="ESBM-6"/> летувіскія этымалёгіі непераканаўчыя і маюць шмат слабых бакоў. Праявай хісткасьці летувіскіх гіпотэзаў і прыкметай таго, што этымалягічныя пошукі ў гэтым кірунку заходзяць у тупік, стала вылучэньне [[Артурас Дубоніс|Артурасам Дубонісам]] новай вэрсіі, дзе Літва супастаўляецца з назвай служылага [[Стан (сацыяльная група)|стану]] [[лейці|лейцяў]]<ref>[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] Літва і ліцьвіны — адкуль і хто? (пасляслоўе) // {{Літаратура/Літва-Беларусь: гістарычныя выведы|к}} С. 19—20.</ref>. == Тытульны народ у праўных крыніцах Вялікага Княства Літоўскага == Адным зь першых сьведчаньняў нацыянальнае кансалідацыі тытульнага народу ліцьвінаў у Вялікім Княстве Літоўскім ёсьць утварэньне [[Літоўская мітраполія|Літоўскае мітраполіі]] ў 1299 годзе. Дакумэнты гэтае мітраполіі не захаваліся, але ў [[Бізантыя|бізантыйскіх]] крыніцах яе мітрапаліт меў тытул «мітрапаліта Літвы» (''μητροπολίτης Λιτβων''). Бізантыйскія афіцыйныя лісты 1364 і 1380 гадоў паведамляюць, што Літоўскую мітраполію аднавілі ў 1354 годзе «''на жаданьне '''народу''' Літвы''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 50.</ref>. Паводле прывілею [[Ягайла|Ягайлы]] 1387 году і ліста Ягайлы і [[Вітаўт]]а да віленскага біскупа [[Андрэй Васіла|Васілы]] ад 1397 году, [[Віленскае біскупства|Віленскае каталіцкае біскупства]] стваралася для «нацыі ліцьвінаў» (''nacione Lithvanos''), «народу літоўскага» (''gentem Lithuanicam'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 165, 171.</ref>. Віленскае біскупства абыймала ўсе землі ўласна ВКЛ з Падняпроўем і Палесьсем (якія і называліся «Літвой» або «Літоўскім княствам»), у той час як створанае ў 1417 годзе [[Жамойцкае біскупства]], паводле прывілею вялікага князя Вітаўта, прызначалася для асобнага «[[Жамойты|жамойцкага народу]]» (''gens Samagitarum''). Першыя віленскія біскупы адзначаліся ў дакумэнтах як «''літоўскае нацыі''» або «''родам ліцьвін''»: [[Якуб Пліхта]] (1398—1407) (''vicarium Lythuanie, eiusdemque '''nacionis''' et lingue''), [[Мікалай Дзяжковіч]] (1453—1467) (''Nicolaus Dzierzgowicz dictus, '''natione Lituanus'''''), [[Андрэй Гасковіч]] (1481—1491) (''Andreas Petri Goschovicz de Vilna, '''natione Lituanus''''')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 182—183.</ref>. [[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага.jpg|міні|Тытульны ліст [[Статут ВКЛ 1588 году|Статуту Вялікага Княства Літоўскага]] 1588 году]] У дзяржаўных дакумэнтах Вялікага Княства Літоўскага XV—XVI стагодзьдзяў назва «Ліцьвіны» (або «''Літоўскі народ''») азначае як каталікоў (або жыхарства [[Літва|Літвы]] ў вузкім сэнсе), так і, у шырокім сэнсе, увесь народ уласна Вялікага Княства Літоўскага (без [[Жамойць|Жамойці]]). У дамовах з [[Пскоўская рэспубліка|Псковам]] 1440 і 1480 гадоў вялікі князь [[Казімер Ягелончык|Казімер]] ужываў назву «ліцьвіны» як агульнае азначэньне ўсяго народу Вялікага Княства Літоўскага («''а мне вялікаму князю Казіміру блюсьці Пскавіціна как і сваяго Ліцьвіна; також і Псковічам блюсьці Ліцьвіна, как і Пскавіціна''»); прытым у дамове 1480 г. выраз «''нашого Литвина''» тоесны з выразамі «''нашы купцы''» і «''люди нашы''» і выразна стасуецца як да [[Вільня|віленцаў]], так і да [[Полацк|палачанаў]]<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. I. — СПб., 1846. № 38, 39, [https://books.google.by/books?id=u5cNAAAAQAAJ&pg=PA93&dq=%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BA%D0%B0%D0%BA+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiLrev6ur38AhVL3KQKHdIgBMMQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BA%D0%B0%D0%BA%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false 73].</ref><ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 86—87.</ref><ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 206—207.</ref>. Земскі прывілей Кіеўскай зямлі 1507 году абумоўліваў «''…а Кіяніна, как і Ліцьвіна, ва чці дзяржаці''»<ref>Акты, относящиеся к истории Западной России. Т. IІ. — СПб., 1848. № 30, [https://books.google.by/books?id=emdcAAAAcAAJ&pg=PA34&dq=%D0%9A%D1%96%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiDx_Luu738AhUb57sIHavtDKIQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%9A%D1%96%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false С. 34].</ref><ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 78.</ref>. На Віленскім сойме 1565 году разглядалася пытаньне «''садночаньня народу Літоўскага з Рускім''»<ref>Янушкевіч А. Вялікае Княства Літоўскае і Інфлянцкая вайна 1558—1570 гг. — {{Менск (Мінск)}}, 2007. С. 275.</ref> (то бок касаваньня канфэсійных перапонаў паміж ліцьвінамі-каталікамі і русінамі-праваслаўнымі, дакананае Гарадзенскім прывілеем 1568 году), прытым прывілеі 1563—1568 гадоў зьвярталіся да «''[[шляхта|шляхты]] літоўскай''», «''[[Стан (сацыяльная група)|станаў]] літоўскіх''» (то бок да ўсёй шляхты і ўсіх станаў ВКЛ)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 211.</ref>. У 9-м артыкуле трэцяга разьдзелу [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 году|Літоўскага Статуту рэдакцыі 1566 году]] зазначаецца, што тытульнымі нацыямі Вялікага Княства Літоўскага ёсьць адно ліцьвіны і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русіны]], у той час як [[жамойты]] адносяцца да ліку «''обчых, чужаземцаў і загранічнікаў''»{{Заўвага|Жамойтаў да ліку «''ўражонцаў''» Вялікага Княства Літоўскага далучылі толькі на Берасьцейскім сойме 1566 году — праз паўтара стагодзьдзя па далучэньні да ВКЛ большай часткі Жамойці}}<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 88—89.</ref>: {{Цытата|У том панстве Вялікам Княстве Літоўскам і ва ўсіх землях яму прыслухаючых дастойнасьцей духоўных і сьвецкіх гарадоў, двароў і грунтаў, староств у дзяржаньні і пажываньні і вечнасьцей жадных чужаземцам і загранічнікам ані суседам таго панства даваці ня маем; але то ўсё мы і патомкі нашы Вялікія Князі Літоўскія даваці будуць павінны толька '''Літве''' а Русі, родзічам старажытным і ўражонцам Вялікага Княства Літоўскага і іных земль таму Вялікаму Княству належачых. <…> Але на дастаенства і ўсякі ўрад духоўны і сьвецкі ня маець быці абіран, ані ад нас Гаспадара стаўлен, толька здаўна продкаў сваіх ураджэнец Вялікага Княства Літоўскага '''Ліцьвін''' і Русін.}} {{Падвойная выява|справа|Lićvin. Ліцьвін (1598).jpg|106|Lićvinka. Ліцьвінка (1598).jpg|106|Ліцьвіны (Lituani), 1598 г.<ref>Habiti antichi et moderni di tutto il Mondo, — Венецыя, 1598 г., — старонкі 352-354 [https://books.google.by/books?id=HjPwoxDPxo4C&pg=PA360-IA1&dq=lituani+crodne&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&ov2=1&sa=X&ved=2ahUKEwjP0vmLi4L_AhUN_SoKHcnqDxYQuwV6BAgKEAY#v=onepage&q=lituani%20crodne&f=false]</ref>.}} У Гарадзенскім прывілеі 1568 году кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]] пісаў, што хоць народ Вялікага Княства Літоўскага падзяляецца на «літву» і «русь» (у канфэсійным сэнсе — «''рымскага закону Літве і грэчаскага Русі''»), гэта адзіны народ ВКЛ (заступнікамі якога ёсьць «''шляхта літоўская''», «''станы літоўскія''»)<ref>Monumenta reformationis Polonicae et Lithuaniae: Zbiór pomników reformacji kościoła polskiego i litewskiego. — Wilno, 1925. S. 20—27.</ref>: {{Цытата|…што вышэй аб народзе том слаўнам Вялікага Княства, аж двоега закону хрысьціянскага людзей, але '''аднаго і аднакага народу''' апісана і памянёна… <…> …роўна і аднака яка і рымскага і ўсякага хрысьціянскага закону і веры людзех у Вялікам Княстве Літоўскам і ва ўсіх землях ку нему прыслухаючых належыць, гды ж супольне межы сабою і з сабою ў адном панстве Вялікам Княстве Літоўскам і землях яму прыслухаючых і ў граніцах адных мешкаюць і '''адным народам суць'''…}} У акце [[Люблінская унія|Люблінскае уніі]], выдадзеным прадстаўнікамі ВКЛ на сойме ў Любліне 1 ліпеня 1569 году, «літоўскі народ» (адзін з стваральнікаў Рэчы Паспалітае «абодвух народаў») прадстаўлялі: гетман вялікі літоўскі і кашталян віленскі [[Рыгор Хадкевіч]], ваявода троцкі [[Стафан Збараскі|Стэфан Збараскі]], падканцлер і кашталян троцкі [[Астафей Валовіч]], маршалак вялікі літоўскі і староста ковенскі [[Ян Геранімавіч Хадкевіч|Ян Хадкевіч]], біскуп віленскі [[Валяр’ян Пратасевіч]], падскарбі земскі [[Мікалай Ян Нарушэвіч|Мікалай Нарушэвіч]], маршалак дворны [[Мікалай Крыштап Радзівіл «Сіротка»|Мікалай Крыштап Радзівіл]], крайчы літоўскі [[Ян Кішка]], стольнік літоўскі [[Мікалай Дарагастайскі]], а таксама паслы зь зямель і паветаў ВКЛ: з [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]] — падкаморы Андрэй Дзежка, харужы Троцкай зямлі Касьпер Раецкі, Міхайла Варона, з [[Жамойцкае староства|Жамойцкай зямлі]] — падкаморы Мікалай Станкевіч Білевіч, зь [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]] — гараднічы віцебскі Андрэй Кісель, падсудак віцебскі Тымафей Гурко, з [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскага ваяводзтва]] — Ісай Шчолкан, Грыгор Макароўскі, зь [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]] — харужы дворны ВКЛ Васіль Рагоза, зь [[Вількамірскі павет|Вількамірскага павету]] — Мікалай Конча, Крыштаф Размысовіч, зь [[Пінскі павет|Пінскага павету]] — войскі пінскі Станіслаў Шырма, падсудак пінскі Іван Дамановіч, з [[Мазырскі павет|Мазырскага павету]] — Фёдар Лянковіч, Ян Клопат, з [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкага павету]] — пісар земскі рэчыцкі Андрэй Халецкі, Ізмайла Зянковіч, ды іншыя<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 355—357.</ref>. Назва «літва» ў якасьці агульнанацыянальнай (назвы ўсяго народу ўласна Вялікага Княства Літоўскага цалкам) ужывалася ў афіцыйных дакумэнтах ВКЛ, напрыклад: у пастановах Гарадзенскага сойму 1567 году («''Тэж уфаляем, абы панове ваяводаве, староставе, дзяржаўцы, цівунове, '''Літва''' і Палякаве, усі асобамі сваімі на вайну ехалі з почты…''»)<ref>Литовская метрика. Ч. 3, т. 1. — Юрьев, 1914. Стб. 425.</ref>, у статуце менскага цэху рымароў 1634 году («''…aby towarzyszów polakow i '''litwę''' do roboty y warstatów swych przymowali… ''»)<ref name="BA-1930-143">{{Літаратура/Беларускі архіў|3к}} № 94. С. 143.</ref>. У Сэнаце Рэчы Паспалітае «літоўскі народ» прадстаўлялі [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер ВКЛ]], [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлер]], [[Маршалак вялікі літоўскі|маршалак земскі]], [[Маршалак дворны літоўскі|маршалак дворны]], [[падскарбі земскі]], [[біскуп віленскі]], [[біскуп жамойцкі]], ваяводы і кашталяны. У 1569—1795 гадох гэтыя пасады займалі пераважна роды [[Сапегі|Сапегаў]], [[Радзівілы|Радзівілаў]], [[Хадкевічы|Хадкевічаў]], [[Валовічы|Валовічаў]], [[Вішнявецкія|Вішнявецкіх]], [[Агінскія|Агінскіх]], [[Слушкі|Слушкаў]], [[Тышкевічы|Тышкевічаў]], [[Пацеі|Пацеяў]] ды іншыя. [[Файл:Leŭ Sapieha. Леў Сапега (1616).jpg|значак|[[Леў Сапега]]]] У прадмове да Літоўскага Статуту 1588 году [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлер]] [[Леў Сапега]] адзначаў, што літоўскія правы і Статуты пісаны «''ўласным языком''» тытульнага народу ВКЛ: {{Цытата|І то ёсьць наша вольнасьць, катораю ся мы межы іншымі народы хрысьціянскімі хвалім, жа пана, іж бы водле волі сваее, а ня водле праў нашых панаваў, над сабою ня маем, а яка славы ўчцівае, так жывата і маетнасьці вольна ўжываем. <…> А есьлі катораму народу ўстыд праў сваіх ня ўмеці, пагатоў '''нам, каторыя ня обчым якім языком, але сваім уласным правы сьпісаныя маем''' і кождага часу, чаго нам патрэба ку адпору ўсякае крыўды, ведаці можам.}} У акце «Каэквацыі літоўскіх станаў» 1697 году (таксама вядомым як акт Каэквацыі «літоўскага народу») ВКЛ прадстаўлялі: кашталян віцебскі Міхал Коцел, харужы ашмянскі Станіслаў Пазьняк, цівун і пісар троцкі Міхал Шчука, інстыгатар ВКЛ і войскі гарадзенскі Станіслаў Рукевіч, кухмістар ВКЛ і староста ваўкавыскі Крыштаф Камароўскі, падсудак Віцебскага ваяводзтва Язэп Гурко, падкаморы берасьцейскі Людвік Пацей, харужы амсьціслаўскі Марцыян Валовіч, староста менскі і чачэрскі і дэпутат ад Менскага ваяводзтва Крыштаф Завіша, староста мазырскі Міхал Халецкі ды іншыя<ref>Volumina Legum. T. 5. — Petersburg, 1860. P. 420—421.</ref>. Назвы «літва», «літвіны», «літоўскі» ў нацыянальным сэнсе шырока ўжываліся ў розных дакумэнтах ВКЛ усё XVIII стагодзьдзе, напрыклад, у пастанове сойміку Віленскага ваяводзтва 1729 году, у пастанове сойміку Наваградзкага ваяводзтва 1756 году ды іншых (гл. ніжэй). == Гісторыя == === Раньнія часы === Хоць этнакультурная сытуацыя ў [[Літва|Літве]] X—XIII стагодзьдзяў застаецца няяснай, гісторыкі адзначаюць пашырэньне тут [[Славянскія мовы|славянскай]] культуры і [[хрысьціянства]] ўжо ў XI—XII стагодзьдзях<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] Этнічная і канфесійная сітуацыя ў гістарычнай Літве на рубяжы XIV—XV стст. // Вялікае княства Літоўскае і яго суседзі ў XIV—XV стст.: саперніцтва, супрацоўніцтва, урокі. — {{Менск (Мінск)}}, 2011. С. 20—25.</ref><ref>Заяц Ю. История белорусских земель Х — первой половины ХІІІ в. в отображении летописей и хроник Великого княжества Литовского // Гістарычна-археалагічны зборнік. Вып. 12. — {{Менск (Мн.)}}, 1997. С. 88.</ref><ref>Краўцэвіч А. Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. — Беласток, 2008. С. 79—80, 94.</ref>. Сярод іншага, такое меркаваньне знаходзіць пацьверджаньне ў археалягічных знаходках (велізарны масіў старажытных [[праваслаўе|усходнехрысьціянскіх]] могілак у [[Кернаў|Кернаве]])<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Сяргей Абламейка]], [https://www.svaboda.org/a/30232421.html Хто і чаму разьбеларушвае спадчыну Вільні. Алег Дзярновіч пра беларускіх «ліцьвіноў» і ўкраінска-літоўскі хаўрус], [[Радыё Свабода]], 24 кастрычніка 2019 г.</ref>. Тым часам пісьмовыя крыніцы сьведчаць пра шчыльныя і прыязныя дачыненьні літвы з полацка-менскімі князямі: у 1128—1132 гадох кіеўскія князі хадзілі «''во Литву ко Изяславу''» і «''…а Киянъ тогда много побиша Литва''», у 1180 годзе літва дапамагала полацка-менскім князям у вайне супраць смалянаў, у 1198 годзе літва разам з палачанамі хадзіла на [[Вялікія Лукі]]. Летапісы Вялікага Княства Літоўскага апавядаюць пра літоўскага князя Гінвіла-Юрыя (паводле хронікі [[Аўгустын Ратундус|Ратунда]], ён хрысьціўся ў праваслаўі ў [[Наваградак|Наваградку]] ў 1148 годзе, а памёр у 1199 годзе ў [[Ворша|Воршы]]), што ён «''з пскавяны і з смаляны ваяўваў ся доўга а граніцы прылеглыя''». Ад 1200 году літва разам з полацка-менскімі князямі ваявала проці крыжакоў: полацкі княжыч Усевалад быў зяцем літоўскага князя [[Даўгерд]]а («''аднаго з найбольш магутных ліцьвінаў''»), «''быў як яго зяць для іх амаль сваім''», «''часта ачольваў іхныя войскі''» і «''заўжды памагаў ліцьвінам і радаю, і справаю''». У 1216 і 1223 гадох полацкія князі зьбіралі «''вялікае войска з [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінаў]] і ліцьвінаў''» для паходу на [[Крыжакі|крыжакоў]]<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 35—37.</ref>. Гісторыкі таксама зьвяртаюць увагу на тое, што ў [[Цьвярскі летапіс|Цьвярскім летапісе]], напісаным пры двары цьвярскіх князёў, якія ў XIII—XIV стагодзьдзях мелі шчыльныя кантакты зь Літвой (паводле першага Наўгародзкага летапісу, у 1245 годзе на службе ў цьвярскіх князёў знаходзіліся князі-ліцьвіны [[Явід]] і Эрбэт, а ад 1289 году цьвярскім япіскапам быў сын колішняга полацкага князя [[Гердзень|Гердзеня]] [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрэй]], і ўрэшце, вялікі князь [[Альгерд]] ажаніўся зь цьвярской князёўнай Ульлянай<ref name="Urban-2001-62">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 62.</ref>), літва пералічваецца ў ліку славянскіх плямёнаў<ref>Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 36.</ref>{{Заўвага|Гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на іншую вытрымку з гэтага летапісу: «''А Луцічы і Ціверычы прыседааху к Дунаеві, і бе множаства іх, седзяаху па Днястру <...> да мора''» і што аналягічныя зьвесткі таксама зьмяшчаюцца ў [[Ніканаўскі летапіс|Ніканаўскім летапісе]]. Тым часам у сярэдняй плыні [[Дунай|Дунаю]] захаваліся гідронімы Літава, Літавіца і пэўныя сугучныя назвы, а ў [[Трансыльванія|Трансыльваніі]] або далей за Дунаем на [[Балканскі паўвостраў|Балканскім паўвостраве]] існавалі Літоўская княства (''kenezat Lytwa'') і Літоўская зямля (''terra Lytwa'')<ref name="Urban-2001-60">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 60.</ref>}}{{Заўвага|На ўяўленьне пра літву ў рускіх летапісах як племя-нашчадка [[Ізяслаў Уладзімеравіч|Ізяслава]], сына Ўладзімера і [[Рагнеда|Рагнеды]], зьвяртаў увагу яшчэ ў 1769 годзе расейскі гісторык і вандроўнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фёдар Эмін||ru|Эмин, Фёдор Александрович}}<ref>Российская история, жизни всех древних, от самого начала России, государей. Сочиненная Федором Эмином. Т. 2. — СПб., 1769. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DxzMXphmLNIC&q=%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B8+%D0%9B%D1%A3%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8+%D1%83%D1%82%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&q=%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B8%20%D0%9B%D1%A3%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B8%20%D1%83%D1%82%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 11].</ref>}}: {{Цытата|...а ад Ляхаў празвашася Паляне, Ляхаве жа друзі [[Люцічы|Люціцы]], а іныі Літва, іныі Мазаўшане, іныі Памаране.}} === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Mindoŭh. Міндоўг (XVIII).jpg|значак|Кароль [[Міндоўг]]]] Сярод лістоў першага вялікага князя літоўскага [[Міндоўг]]а ёсьць меркаваная{{Заўвага|Разглядаецца дасьледнікамі як фальсыфікат канца XIV ст.<ref name="Zlutka-2005-41">{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 41.</ref>}} грамата 1261 году, дзе ён мянуе свой народ на [[Лацінская мова|лаціне]] «''Litwinos''», а сябе тытулуе «''rex Litwinorum''» — «''гаспадар ліцьвінаў''» ({{мова-la|«Mindowe, Dei gracia rex Litwinorum»|скарочана}})<ref name="Zlutka-2005-43">{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 43.</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда мяркуе, што назва «ліцьвіны» ў першым пэрыядзе Вялікага Княства Літоўскага, да [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] (у 1238—1385 гадох) была назвай мясцовай [[Богумільства|эвангелісцкай]] канфэсійнай супольнасьці і ўласна «Літоўскім» Вялікае Княства падчас яго стварэньня назвалі менавіта з такім канфэсійным сэнсам, — чым тлумачыцца імклівае пашырэньне ідэнтычнасьці «ліцьвінаў» у ВКЛ, крыжовыя паходы на ВКЛ розных каталіцкіх дзяржаваў (з адпаведнай фразэалёгіяй: «''вераадступныя хрысьціяне ліцьвіны''» ({{мова-la|«perfidos christianos Letoinos»|скарочана}}, 1245 год), пагроза «''для веры''» палякаў у 1294 і 1319 гадох і да т. п.), стварэньне [[Літоўская мітраполія|Літоўскай мітраполіі]] ў 1299 годзе, славянізацыя ліцьвінаў ды іншыя гістарычныя факты<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} — Менск, 2019. С. 50—52.</ref>. Польскі дакумэнт 1257 году сьведчыў, што {{Не перакладзена|Лукаў (Польшча)||pl|Łuków}} (за 70 км на захад ад [[Берасьце|Берасьця]]) месьціўся «на мяжы зь ліцьвінамі» ({{мова-la|«in confinio Letwanorum»|скарочана}}<ref>Theiner A. Vetera monumenta Poloniae et Lithuaniae gentiumque finitimarum historiam illustrantia maximam partem nondum edita ex tabularis vaticanis deprompta collecta ac serie chronologica disposita. T. 1. — Romae, 1860. [https://books.google.by/books?id=b31YaUNa_fQC&pg=PA72&dq=in+confinio+Letwanorum&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj5nrWPtvz1AhXuhf0HHYY-A_EQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=in%20confinio%20Letwanorum&f=false P. 72].</ref>). Практычна тое ж пазначае і дакумэнт 1373 года Мазавецкаму князю, дзе пазначаецца пра «суседства зь ліцьвінамі»<ref>[1373.X.23], X. Kalendas Novembris, pontificatus nostri anno tercio. Авіньён. [https://web.archive.org/web/20230609100138/http://starbel.by/dok/d071.htm Папа Грыгорый ХІ паведамляе мазавецкаму князю Земавіту, што ён напісаў літоўскім князям пасланьне з заклікам прыняць каталіцтва, і просіць Земавіта дапамагаць у хрышчэнні няверных ліцьвіноў, якія жывуць па суседству з Мазовіяй], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>. Крыжацкія крыніцы XIII—XIV ст. шматкроць засьведчылі, што [[Горадня]] месьцілася ў Літве, а ў Гарадзенскай зямлі жылі ліцьвіны (''Lethowini'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 59.</ref>. Сярод іншага, [[Пётар з Дусбургу]] у сваёй хроніцы двойчы (пад 1296 і 1305 гадамі) пішучы пра змаганьне нямецкіх рыцараў зь літоўскімі (ліцьвінамі) заўважаў, што апошнія былі «[[Русіны (гістарычны этнонім)|рускімі]]»<ref name="Jermalovic-2000-37">{{Літаратура/Беларуская дзяржава Вялікае Княства Літоўскае|к}} С. 37.</ref>. Тым часам у [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскім княстве]] князь [[Леў Данілавіч]] надаў вёску ў валоданьне двум «''зь Літоўскае зямлі… браценцам''» — [[Дудзен|Туценію]] і [[Мажэйка (імя)|Мойжаку]]<ref>[http://starbel.by/dok/d324.htm Грамота галицкого князя Льва Даниловича для Тутения и Моижека из Литвы на село Добаневичи (1264—1301)]{{Недаступная спасылка|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>. Складзены ў канцы XIV ст. у [[Кіеў|Кіеве]] (Вялікае Княства Літоўскае) «[[Сьпіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]]», дзе пералічваліся [[замак|гарады (замкі)]], падначаленыя ўладзе [[Кіеўская мітраполія|праваслаўнага («рускага») мітрапаліта]] — баўгарскія, валаскія, польскія (падольскія), кіеўскія, валынскія, літоўскія, смаленскія, разанскія і залескія — улучаў большасьць гарадоў на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] у разьдзел ''літоўскія гарады''<ref>[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Спіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 392.</ref>, сярод іх [[Ворша]], [[Полацак]], [[Віцебск]], [[Слуцак]], [[Менск]], [[Наваградак]], [[Барысаў]], [[Крычаў]]<ref name="Arlou-2012-156"/>. [[Файл: Vilenskija mučaniki. Віленскія мучанікі (1417).jpg|значак|[[Віленскія мучанікі]]-ліцьвіны Антоні (Круглец), Ян (Кумец) і Яўстах (Няжыла) (выява каля 1417 г.)]] У 1299 годзе ўтварылася [[Літоўская мітраполія]], якая абыймала Наваградзкае, Полацкае і [[Тураў]]скае біскупствы, менаваныя ў бізантыйскім лісьце 1361 году «літоўскімі» ({{мова-el|«των Λιτβων»|скарочана}}). Яе кіраўнік тытулаваўся «мітрапалітам Літвы» ({{мова-el|«μητροπολίτης Λιτβων»|скарочана}}) і меў намесьнікаў у Горадні і Вільні («''із старыны''», як адзначаецца ў лісьце 1451 году)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 50.</ref>. Літоўская мітраполія была першай установай, на грунце якой адбылася кансалідацыя тытульнага народу ВКЛ — народу ліцьвінаў — што ясна відаць зь бізантыйскага дакумэнту пра падзеі 1354 году, які сьведчыць, што Літоўскую мітраполію тады аднавілі на жаданьне «народу» Літвы<ref>Памятники древнерусского канонического права. Ч. 1, т. VI. — СПб., 1880. Прил., № 15. Стлб. 94.</ref>: {{Цытата|…магутны князь Літоўскае зямлі <…> гатовы быў на ўсё, каб <…> яго край быў самастойным і быў паднесены на ўзровень мітраполіі, кіраванае ўласным мітрапалітам, пра што і прасіў сьвяты і высокі збор; і гэты збор <…> паставіў пасланага адтуль і прызнанага дастойным кандыдата (Рамана) на мітрапаліта таго краю, згодна з жаданьнем '''яго народу''', зь мясцовымі патрэбамі і жаданьнем згаданага князя}} [[Файл:Vilnia, Pračyścienskaja. Вільня, Прачысьценская (I. Trutnev, XVII, 1870).jpg|значак|[[Прачысьценская царква (Вільня)|Віленская Прачысьценская саборная царква]], збудаваная вялікім князем [[Альгерд]]ам у 1347 годзе (з інвэнтару XVII ст. паводле перамалёўкі І. Трутнева, 1870 г.)]] Ліцьвінамі былі [[віленскія мучанікі]] 1347 году — Кумец, Круглец і Няжыла, дваране вялікага князя [[Альгерд]]а ў [[Вільня|Вільні]]. Жывоты кажуць, што яны былі «''родам Літвы…''», а «''…літоўскія ж ім імёны Круглец, Кумец, Няжыла''»<ref>Baronas D. Trys Vilniaus kankiniai: gyvenimas ir istorija. — Vilnius, 2000. S. 252, 268, 278, 286.</ref><ref>Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 636.</ref>, прытым пабочныя зьвесткі яўна сьведчаць пра канфэсійны характар гэтай ідэнтычнасьці «літвы»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 50—51.</ref>{{Заўвага|Напрыклад, «ліцьвінамі» служба маскоўскага князя ў 1378 годзе назвала [[канстантынопаль]]скага патрыярха Макарыя і [[Бізантыя|бізантыйскага]] цэсара [[Іван V|Івана V]]<ref>Памятники древнерусского канонического права. Ч. 1, т. VI. — СПб., 1880. Стлб. 185.</ref>, што стала вынікам іх прыхільнай палітыкі да Літвы, і асабліва да справы пашырэньня Літоўскай мітраполіі на просьбу вялікага князя Альгерда}}. Паводле дасьледваньня Алёхны Дайліды, шматлікія сьведчаньні розных крыніцаў пра [[Крэўская унія|Крэўскую унію]] і зьнітаваную зь ёй рэлігійную рэформу 1387—1388 гадоў у Літве паказваюць, што пераводзілі на каталіцтва (меншай часткай) і на праваслаўе (большай часткай) канфэсійную супольнасьць ліцьвінаў (вернікаў былой Літоўскай мітраполіі), — з чаго робіцца зразумелым як пашырэньне ад таго часу назвы «літва», «ліцьвіны» ў якасьці агульнанацыянальнай, так і славянскі моўны і культурны характар гэтага тытульнага народу ВКЛ<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 160—223.</ref>. «Літоўскімі» ад таго часу называлі ўсіх князёў ВКЛ (незалежна ад веры{{Заўвага|Напрыклад, пад 1399 г.: «''А каторых зьбітага войска імёны суць князей літоўскіх: князь Андрэй Альгірдавіч полацкі, брат яго князь Дзьмітрэй бранскі, князь Іван Дзьмітравіч, князь Андрэй пасынак князя Дзьмітроў, князь Іван Барысавіч кіеўскі, князь Глеб Сьвятаслававіч смаленскі, князь Глеб Карыятавіч, брат яго князь Сямён, князь Міхайла Падбярэскі а брат яго князь Дзьмітрэй, князь Фёдар Патрыкеевіч валоскі, князь Іван Юр’евіч Бельскі…''» ([[Ніканаўскі летапіс]])}}, таксама існаваў «літоўскі» ваенны звычай (напрыклад, у друцкага князя Івана Бабы ў 1432 годзе: «''изрядивъ свой полк с копьи по литовски''»), літоўская мерная сыстэма (зь «літоўскі рублём», «літоўскім грошам», «літоўскім локцем», «літоўскім гарнцам» і г. д.)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 80—81, 197—207.</ref>. [[Файл:Grunvaldzkaja bitva. Грунвальдзкая бітва (1474-83).jpg|міні|Ліцьвіны (направа) на [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкім полі]] 15 ліпеня 1410 г.]] У 1406 годзе, паводле [[Хроніка літоўская і жамойцкая|Хронікі літоўскай і жамойцкай]], адзін з баяраў вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а — «''Андрэй ліцьвін''» — на перамовах, калі Вітаўт важыўся ўкласьці мір зь непрыяцелем, крыкнуў вялікаму князю: «''Не міры, Вітаўце, не міры''»{{Заўвага|[[ПСРЛ]]. Т. 32. — М.: Наука, 1975. С. 78.}}, адмаўляючы вялікага князя ад некарыснага міру. Дзеля гэтага Вітаўт даў Андрэю прозьвішча «Няміра», і ад яго пайшоў баярскі род [[Неміровічы|Неміровічаў]]<ref name="Jermalovic-2000-37"/>. У [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]] 1410 году ад Літвы бралі ўдзел [[Вільня|віленская]], [[Наваградак|наваградзкая]], [[берасьце]]йская, [[ваўкавыск]]ая, [[віцебск]]ая, [[Горадня|гарадзенская]], [[Дарагічын (Падляскае ваяводзтва)|дарагічынская]], [[кіеў]]ская, [[Коўна|ковенская]], [[Камянец-Падольскі|крамянецкая]], [[Ліда|лідзкая]], [[Меднікі|медніцквая]], [[Мельнік|мельніцкая]], [[пінск]]ая, [[Полацак|полацкая]], [[Трокі|троцкая]], тры [[смаленск]]ія, [[старадуб]]ская ды іншыя харугвы. Разам, з 40 літоўскіх харугваў, 28 былі з [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]<ref>[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Знешняя палітыка Вітаўта: заходні накірунак // Наш радавод. Кн. 2, 1990. С. 173.</ref><ref>Русіновіч К. [http://www2.polskieradio.pl/eo/print.aspx?iid=135324 Шлях на Грунвальд], [[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]], 9 ліпеня 2010 г.</ref>. Усе яны выступілі пад гербам [[Пагоня]]й, апрача 10 вялікакняскіх, якія выступілі пад гербам [[Калюмны|Калюмнамі]]<ref>Воюш І. Пратаформы інфармацыйна-камунікацыйнай дзейнасці падчас княжання Вітаўта (другая палова XIV — пачатак XV ст.) // Журнал Белорусского государственного университета. Журналистика. Педагогика. № 1, 2017. С. 9.</ref>. Віленскі біскуп [[Якуб Пліхта]] (1398—1407) паходзіў «''зь Літвы, зь ейнага народу і мовы''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 27.</ref> ({{мова-la|«Johannis dicti Plychta… vero vicarium Lythuanie, eiusdemque nacionis et lingue»|скарочана}}<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}}. Nr. 81. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=1WssAAAAIAAJ&dq=Plychta+vero+Lythuanie&focus=searchwithinvolume&q=Plychta+vero S. 61].</ref>), пазьней віленскімі біскупамі былі [[Мацей зь Вільні]] (1422—1453) «''родам ліцьвін''» ({{мова-la|«origine Lytwanum»|скарочана}}), [[Мікалай Дзяжковіч]] з [[Салечнікі|Салечнікаў]] (1453—1467) «''з народу ліцьвінаў''» ({{мова-la|«natione Lituanus»|скарочана}}), [[Ян Ласовіч]] зь Вільні (1468—1481) «''ліцьвін''» ({{мова-la|«Lithuanus»|скарочана}}), [[Андрэй Гасковіч]] зь Вільні (1481—1491) «''з народу ліцьвінаў''» ({{мова-la|«natione Lituanus»|скарочана}})<ref>Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. Wł. Abracham, J. Fijałek, J. Rozwadowski et al. — Kraków etc.: Gebethner i Wolff, 1914. S. 152—158.</ref>. [[Файл:Bieł-čyrvona-bieły ściah. Бел-чырвона-белы сьцяг (1579).jpg|значак|Ліцьвіны вызваляюць [[Полацак]] з-пад [[Маскоўская дзяржава|маскоўскай]] акупацыі, 1579 г.]] У 1394 годзе поруч зь Вітаўтам упамінаецца ліцьвін Барыс<ref>[[Юры Бохан|Бохан Ю.]] Пласцінавы даспех ў Вялікім княстве Літоўскім у другой палове ХІV — канцы ХVІ ст. // Гістарычна-археалагічны зборнік / [[Інстытут гісторыі|Інстытут гісторыі АН Беларусі]]; Уклад. А. Мядзведзеў, А. Мяцельскі. — № 11. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. [https://books.google.by/books?id=Bw4WAQAAMAAJ&q=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&dq=%22%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjv2ciIkOj8AhWZD-wKHdw1DnQQ6AF6BAgIEAI С. 72].</ref>. У [[Бітва пад Угліч|бітве пад Углічам]] (1447 год), паводле летапісца, загінуў «''ліцьвін Юшка Драніца''», які быў праваслаўным і валодаў сялом Пратасавам<ref>[[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 84.</ref>. У летапісным апавяданьні пра [[Бітва пад Хойніцамі|бітву пад Хойніцамі]] 1454 году вялікі князь [[Казімер Ягайлавіч|Казімер]] называў «''мае верныя слугі літва''» паноў [[Алехна Судзімонтавіч|Алёхну Судзімонтавіча]], Багдана Андрушкавіча, Яна Кучука, Станьку Касьцевіча і Івана Ільлініча<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 206.</ref>. У 1456 годзе пасольства «''ад імя ўсяго літоўскага народу''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 201—202.</ref> да караля і вялікага князя Казімера ачольваў маршалак дворны Мікалай Неміровіч — прадстаўнік славутага роду Няміраў-Неміровічаў з [[Уселюб]]у ля [[Наваградак|Наваградку]] (Мікалай Неміровіч узвысіўся дзеля таго, што браў дзейны ўдзел у паднясеньні Казімера на вялікакняскі сталец). У 1492 годзе, у час паднясеньня на вялікакняскі сталец [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]], маршалак дворны Літавор Багданавіч Храбтовіч ад імя ўсіх літоўскіх князёў і паноў ([[Алелькавічы|Алелькавічаў]], [[Гальшанскія|Гальшанскіх]], [[Глінскія (род)|Глінскіх]] ды іншых) выступіў з прамовай да гаспадара, у якой казаў: «''памятай, што над літвой пануеш''» і «''просім цябе, каб <…> праўдзівым літоўскім і Вітаўтавым прыкладам нас радзіў і судзіў''»<ref>Stryjkowski M. Kronika Polska, Litewska, Żmódzka i wszystkiej Rusi. T. II. — Warszawa, 1846. S. 293—294.</ref>. [[Файл:Litva. Літва (J. Müller, 1692).jpg|значак|[[Літва старажытная|Літва]]. Мапа з атлясу 1692 году (перадрукоўвалася ў 1702 годзе)]] У XV стагодзьдзі шмат ліцьвінаў езьдзілі навучацца ў [[Кракаўскі ўнівэрсытэт]]. Акты рэктарскага суду Кракаўскага ўнівэрсытэту мянуюць «ліцьвінамі» ўсіх студэнтаў з гістарычных земляў Вялікага Княства Літоўскага — то бо зь [[Беларусь|Беларусі]] (без [[Жамойць|Жамойці]] і [[Украіна|Ўкраіны]]). Акты XV стагодзьдзя ведаюць ліцьвінаў: Вячаслава Рачковіча з [[Ваверка|Ваверкі]] (''Lithwanus'', 1444 год — пазьней дэкан віленскі), Барталамея Сьвіранковіча (''Litwanus'', 1449 год — пазьней кусташ і дэкан віленскі), Яна Андрышэвіча (1470 год — пазьней канонік і архідыякан віленскі), Сеньку Гарынскага (''Szenko Horinsky, Lithwanus'', 1475 год), Яна Філіповіча зь Вільні (''Johannis Philipovecz de Vilna'', 1480-я гады — пазьней канонік і кусташ віленскі) ды іншых<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 187—188.</ref>. Студэнты-ліцьвіны паходзілі зь [[Вільня|Вільні]], [[Дарагічын]]а, [[Гміна Мельнік|Мельніку]], [[Бельск]]у, [[Новы Сьвержань|Сьвержаню]], [[Менск]]у, [[Полацк]]у, [[Пінск]]у, [[Клецк]]у ды іншых местаў і мястэчак Вялікага Княства Літоўскага<ref>Александровіч С. З майго падарожжа // Полымя. № 8, 1969. С. 172—174.</ref><ref name="Latysonak-2007">[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20100810190844/http://arche.bymedia.net/2007-06/latysonak706.htm Студэнты зь Вялікага Княства Літоўскага перад рэктарскім судам Кракаўскага ўнівэрсытэту ў 1469—1536 гг.] // [[ARCHE]]. № 6 (57), 2007.</ref>. Як адзначае гісторык [[Алег Латышонак]], усе [[беларусы]] выступаюць у актах унівэрсытэту як «ліцьвіны» (''Lithuanus'')<ref name="Latysonak-2007"/>. «Ліцьвінам» у 1506 годзе запісаўся ў Кракаўскім унівэрсытэце і выдатны асьветнік і першадрукар [[Францішак Скарына]], ураджэнец Полацку<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-234">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 234.</ref>{{Заўвага|Львоўскі акадэмік Анатоль Вахнянін пісаў, што Скарына пазначыўся ліцьвінам «''такъ якъ бувъ вонъ родомъ з Полоцка, а проте и Литовцемъ (Litphanus)''»<ref>Справозданє дирекціѣ ц. к. Гимназіѣ Академичнои во Львовѣ на рокъ школьный 1877—1878. — Львов, 1878. С. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=03CLDU84920C&q=Litphanus#v=snippet&q=Litphanus&f=false XV].</ref>}}. Паводле Кракаўскіх актаў цывільнага права, ліцьвінамі былі Ян зь Вільні («''Jan Litphin de Wilna»''), Марцін з Горадні («''Martinus Lithwanus de Grodno»'') і Мацей з [[Старыя Лепкі|Старых Лепак]] на [[Падляшша|Падляшшы]] («''Mathis Litphanus barbitonsor de Lepky»'')<ref>Księgi przyjęć do prawa miejskiego w Krakowie 1392—1506. — Kraków, 1913. S. 314, 364, 381.</ref>. [[Файл:Lićviny. Ліцьвіны (1608).jpg|значак|Ліцьвіны (Litvani) з «Nova et acurata totius Europae tabula», 1608 г.]] Вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] азначыў ліцьвінамі (літвой) жыхароў [[Ганявічы (Лагойскі раён)|Ганявічаў]]{{Заўвага|«''гдзе сядзелі Пётар з брацьцею, Літва, каторыя ж дзей даньнікі зь людзьмі вашымі ў Ганявіцкай зямлі… і дань давалі к Лагойску''»<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0+%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE#v=snippet&q=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE&f=false С. 881—883].</ref>}}, вялікая княгіня [[Бона Сфорца]] — жыхароў [[Дабучын]]а{{Заўвага|«''…падданых нашых Дабучынскіх — Літву і тэж іншых усіх, каторыі Рымскаму закону прыслухаюць…''»<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-Западной Руси. Т. 4. — Вильна, 1867. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10691865?page=17&q=%D0%94%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A С. 3].</ref>}}, а кароль і вялікі князь [[Уладзіслаў Ваза]] — праваслаўных жыхароў [[Менск]]у{{Заўвага|{{мова-pl|«Nad to mistrzowie tego cechu niemieckiego у ruskiego narodu, abo iakiey kolwiek inszey religiey… A to pod utraceniem cechu ci też niemcy aby chłopiąt na naukę niszej inszej nie przymowali, ani wpisowali, ani też wyzwolali jedno w tym miescie Mińskim, gdzie bractwo i cech trzymają, więc też aby towarzyszów polakow i litwę do roboty y warstatów swych przymowali»|скарочана}}<ref name="BA-1930-143"/>}}{{Заўвага|Апроч таго, у лісьце Жыгімонта Старога ад 13 студзеня 1517 году «і літвой і русьсю» азначаюцца жыхары [[Мёры|Мёраў]] і суседніх [[Ворцы|Ворцаў]] («''і зь людзьмі даннымі і цяглымі і Літвою і Русьсю тэж на Ворцы і на Мерах''»)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 325.</ref>, а ў яго лісьце ад 25 верасьня 1541 году — жыхары [[Ружаны|Ружанскай]] воласьці («''з падданых сваіх, — мяшчан і людзей, і літвы, — валасных ражанскіх''»)<ref>[https://www.facebook.com/groups/844594913548647/posts/1657060295635434/ LVIA, f. 389, LM 24, l. 135v—136].</ref>}}. Па ўтварэньні [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1569 год) магнаты і шляхта Вялікага Княства Літоўскага працягвалі падкрэсьліваць, што яны менавіта «ліцьвіны», чым выказвалі высокі ўзровень дзяржаўна-нацыянальнай самасьвядомасці. «''Мы і палякі, хоць і брацьця, але зусім адменных звычаяў''», — пісаў у сваім лісьце да [[Крыштап Мікалай Радзівіл «Пярун»|Крыштапа Радзівіла]] [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Леў Сапега]] ў канцы XVI стагодзьдзя<ref>{{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4к}} С. 95.</ref><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-321">Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 321.</ref>. Аршанскі староста [[Філон Кміта-Чарнабыльскі]] пісаў [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлеру]] [[Астафей Валовіч|Астафею Валовічу]]: «''Іно некаторыя мовяць: „Ня дай Бог [[Палякі|ляху]] быць! Выражуць Літву, а Русь пагатову“. Даўно рэзаць пачалі ліцьвіна… Большы будзе жычліўшы народу польскаму, ніжалі сваяму!''»<ref>Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі. У 6 т. Т. 2. Протарэнесанс і Адраджэнне / [[Сяргей Санько|С. Санько]] [і інш.] ; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т філасофіі. — {{Менск (Мінск)}}: Беларус. навука, 2010. С. 100.</ref>. У [[Прамова Мялешкі|прамове Мялешкі]], якая прыпісваецца [[Кашталяны смаленскія|кашталяну смаленскаму]] [[Іван Мялешка|Івану Мялешку]], зазначалася: «''Але [[Жыгімонт Стары|Жыґімонта Першага]] — салодкая памяць яго! Той немцаў, як сабак, не любіў, і ляхаў зь іх хітрасьцю вельмі не любіў, а літву і [[Русіны|русь]] нашу'' [''але нашу літву і русь нашу''<ref>[[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]] [https://knihi.com/Hienadz_Sahanovic/Ajcynu_svaju_baroniacy_Kanstancin_Astrozski,_1460-1530.html Айчыну сваю баронячы]. — {{Менск (Мн.)}}: Навука і тэхніка, 1992.</ref>] ''любіцельна мілаваў''». Першы літоўскі (беларускі) мэмуарыст праваслаўны шляхціч [[Фёдар Еўлашоўскі]] ў сваім «Дзёньніку» (1603—1604) прыгадваў Варшаўскі сойм 1578 году, на якім зацьвердзілі папраўкі да [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статуту]], адзначаючы з захапленьнем, што «''[[Маршалак соймавы|маршалкаваў]] межы [[Пасол соймавы|пасламі]] наш ліцьвін — князь Лукаш Болька'' [''Баляслаў''<ref>[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] [http://pawet.net/library/o_philology/stank/32/%D0%A5%D1%80%D1%8B%D1%88%D1%87%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%8B_%D0%B2%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_(%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F).html Хрышчоныя ймёны вялікалітоўскія (беларускія)] // [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]. № 6, 1992. С. 96—101; №1, 1993. С. 76—82.</ref>] ''Сьвірскі''»<ref name="Lappo-1901-514">Лаппо И. И. Великое княжество Литовское за время от заключения Люблинской унии до смерти Стефана Батория. Т. 1. — СПб., 1901. [https://books.google.by/books?id=LldMAQAAMAAJ&pg=PA514&dq=%22%D0%BD%D0%B0%D1%88%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj8--vDpKn6AhVRtaQKHSEpDpEQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22%D0%BD%D0%B0%D1%88%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22&f=false С. 514].</ref>. Ён жа захапляўся выдатнымі дзеячамі Літвы (сярод іншага, пісаў пра Крыштапа Радзівіла, што той быў «''стоўп панства Літоўскага''»<ref name="Lappo-1901-514"/>), апавядаў пра іх добрыя справы і пры першай жа магчымасьці супрацьстаўляў іх палякам<ref>Марціновіч А. [http://liblh.by/bazy-dannyx/e%d1%9elasho%d1%9eski-fyodar-krytychnyya-materyyaly.html Першы беларускі мемуарыст. Фёдар Еўлашоўскі]{{Недаступная спасылка|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Хто мы, адкуль мы… : гістарычныя эсэ, нарысы: У 3 кн. Кн. 1. — {{Менск (Мінск)}}, 2008. С. 54—68.</ref>. Пастанова зьезду шляхты Вялікага Княства Літоўскага ў [[Ваўкавыск]]у 1577 году («''Інструкцыя <…> усіх паслоў з ваяводзтв і паветаў Вялікага Княства Літоўскага, на зьезьдзе Ваўкавыскам будучых''») патрабавала, каб [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянцкая зямля]] кіравалася «''толькі чалавекам нашага народу літоўскага''», а не «''чалавекам іншага, ня нашага народу''»<ref>Лаппо И. И. Великое Княжество Литовское во второй половине XVI столетия: Литовско-русский поветъ и его сеймик. — Юрьев, 1911. [https://archive.org/details/xvi-.-1911/page/80/mode/1up?view=theater С. 80—81].</ref>. У 1587 годзе наваградзкія паслы абвяшчалі: «''А ўрады, якія занядбаныя, абы скончылі быць гэткімі, дакладней [пасадамі] падкормчага, канюшага, кухмістровага абы тут у нас, панове палякі, у Літве, не ўладалі, як і ўрадамі земскімі''», і каб «''у тых валоданьнях каралеўскіх, якія будуць належаць заўжды каралю. Абы там аканомы былі, але з той умовай, што аканомам будзе ліцьвін, а не паляк''»<ref>Радаман А. [http://www.belhistory.eu/archives/1169 Інструкцыя Новагародскага cойміка паслам на элекцыйны сойм 1587 г.] // Беларускі гістарычны агляд. Т. 10, Сш. 1—2, 2003.</ref>. У 1594 годзе адозва літоўскіх станаў{{Заўвага|Дакумэнт падпісала 30 асоб, амаль усе зь іх — носьбіты тыпова славянскіх прозьвішчаў, а менавіта: Юры Хадкевіч, староста жамойцкі; Ян Абрамовіч, ваявода менскі; Рыгор [[Война]], кашталян берасьцейскі; Дзьмітры Халецкі, падскарбі Вялікага Княства Літоўскага; Аляксандр Хадкевіч, граф на Шклове й Мышы; Станіслаў [[Нарбут (імя)|Нарбут]], староста ашмянскі; Сэбасьцьян [[Кестарт]], цівун айрагольскі, войскі староства Жамойцкага; Ян Трызна; Юры Астроўскі; Ян Корсак, харунжы полацкі; Сымон Леў, войскі троцкі; Міхал Друцкі-Саколінскі, маршалак аршанскі; Абрам Мялешка, маршалак слонімскі; Пётра Галубіч; Францішак Барташэвіч-Жук, войскі Полацкі; Лукаш Гарабурда; Казімер Пятровіч, дэпутат староства Жамойцкага; Рыгор Масальскі, судзьдзя земскі браслаўскі; Мікалай Савіцкі; Ян Кісель; Ян Война-Ясянецкі, падваявода віцебскі; Станіслаў Карачон, падстолі амсьціслаўскі; Станіслаў Дзяткоўскі, стольнік Ковенскі; Якуб Кунцэвіч; Сымон Цівінскі; Ян Друцкі-Саколінскі; Фёдар Друцкі-Горскі; Ян [[Юндзіла|Юндзіл]], дваранін Каралеўскай Ягамосьці; Война Сенажэцкі; Ян Сыцінскі, староста бяржанскі}} да Віленскай капітулы паведамляла, што ''«нічога іншага мы не жадаем, апроч таго, каб біскуп быў дан нам з нашага народу ліцьвінаў і нашага [літоўскага] асяродзьдзя, згодна з патрабаваньнямі нашых законаў, і што непарушнасьць нашых правоў і свабоды мусіць быць поўнасьцю захаванай»''{{Заўвага|{{мова-la|«aliud nobis pollicemur, quam quod ex gente nostra Lituanorum et medio nostro, iuxta legum nostrarum exigentiam episcopum datura sit nobis, iuriumque et libertatum nostrarum immunitates salvas et incolumes conservatura»|скарочана}}}}, а далей патрабавала не даваць {{Артыкул у іншым разьдзеле|Бэрнард Мацяёўскі|Бэрнарду Мацяёўскаму|pl|Bernard Maciejowski}} катэдральных грошай, бо, маўляў, іх трэба зьберагчы для наступнага віленскага біскупа, якога Бог дасьць «''зь літоўскага народу''»{{Заўвага|{{мова-la|«ex gente lituana»|скарочана}}}} і якім пазьней стаў [[Бэнэдыкт Война]]<ref>Kościół zamkowy, czyli Katedra Wileńska w jej dziejowym, liturgicznym, architektonicznym i ekonomicznym rozwoju. T. 2. — Wilno, 1910. [https://books.google.by/books?id=NBs-AQAAMAAJ&pg=PP7&source=gb_mobile_entity&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&gboemv=1&ovdme=1&gl=BY&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false S. 100—101].</ref>. У статуце [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскага Трыбуналу]] («''Спосаб праў трыбунальскіх''») 1581 году [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Астафей Валовіч]] пісаў: «''На тых сойміках вышэй менаваных кождае ваяводзтва, зямля або павет абіраці маюць, і будуць павінны, межы сабою асоб годных богабойных, цнатлівых, праў і звычаеў онага панства Вялікага княства Літоўскага ўмеетных''»<ref>Временник Императорского Московского общества истории и древностей Российских. Кн. 25. — М., 1857. [https://books.google.by/books?id=VacKAAAAIAAJ&pg=RA1-PA5&dq=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F+%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D0%B6%D1%8A+%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8+%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%B8+%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8+%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5+%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwirhMPWmab4AhVXSfEDHdh6DDMQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F%20%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B8%D0%B6%D1%8A%20%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8%20%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8%20%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5%20%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&f=false С. 5].</ref>, прытым зазначалася, што «''зямля Жамойцкая іж сваі вольнасьці і звычаі асаблівыя маюць…''»<ref>Лаппо И. И. Великое Княжество Литовское во второй половине XVI столетия. — Юрьев, 1911. [https://books.google.by/books?id=DPH63PnVhGcC&pg=PA529&dq=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F+%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D0%B6%D1%8A+%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8+%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%B8+%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8+%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5+%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj9ueCSmab4AhU_QvEDHf32DGMQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8F%20%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B8%D0%B6%D1%8A%20%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8%20%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B8%20%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D1%8B%D0%B5%20%D0%BC%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8C&f=false С. 529].</ref>. [[Файл:Lićvin (Biełarus). Ліцьвін (Беларус) (1730-49).jpg|значак|[[Бортніцтва|Бортнік]] ліцьвін (''Lütwin''{{Заўвага|Відаць, зь [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў Севершчыны]]. Арыгінальны подпіс: {{мова-de|«Eine in der Ukraine befindedt Nation Lütwin genannt, wie solhe abgebildet gehen»|скарочана}}}}). Адна зь першых этнаграфічных выяваў [[беларусы|беларусаў]], 1730—1740-я гг.<ref name="CitiDog-2021">[https://citydog.by/post/fotoshot-bielarus-pryhazhun Возможно, это первое изображение белоруса в истории (но далеко не все в этом уверены). Так или иначе: посмотрите, какой красавчик!], CityDog.by, 13.09.2021 г.</ref><ref>[https://balticworlds.com/the-bergholtz-collection-of-ethnographic-images-from-the-early-18th-century/ Faces of Russia’s Empire. The Bergholtz collection of ethnographic images from the early 18th century.] , — Balticworlds.Com, — April 22, 2021.</ref>]] Пісьменьнік-палеміст, грамадзка-палітычны і царкоўны дзяяч Рэчы Паспалітай [[Мялеці Сматрыцкі]], які ня мог ня ведаць рэальнай сытуацыі з мовай і рэгіянальнай сьвядомасьцю ў Вялікім Княстве Літоўскім<ref name="Nasievic-2005">[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Літвіны // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 207.</ref>, у сваім творы «Апраўданьне нявіннасьці» (Вільня, 1621 год) называе ліцьвінаў сярод рускіх народаў<ref name="Karotki-2009">Короткий В. [https://web.archive.org/web/20211126064904/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/19949/1/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%2c%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%2c%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%2c%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD%20%D0%B2%20%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%85%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B%20%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20XVI-XVII%20%D0%B2%D0%B2.pdf «Литва», «Русь», «литвин», «русин» в памятниках литературы Великого Княжества Литовского XVI—XVII веков] // Bibliotheca archivi lithuanici. — № 7. — Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2009. C. 187—196.</ref>: {{Цытата|«Ты, [кожны з] вялікіх, шчыльнанаселеных і незьлічоных хрысьціянскіх народаў — валынцаў, падгорцаў, падляшцаў, палешукоў, падольцаў, Нізоўцаў, украінцаў, Літвы, Белай Русі і Чорнай, ад бэскідзкіх [[Татры|Татраў]] да Балтыйскага мора, на ўсход сонца і на поўдзень, у Кароне і ў Вялікім Княстве Літоўскім, [ты, кожны зь ліку] шырока расьселеных хрысьціянскіх рускіх народаў, у шаснаццаці шматлюдных япіскапскіх дыяцэзіях, пры тым, што Мітрапаліт мае шэсьць япіскапаў [і] сёмага архіяпіскапа пад уладай сваёй юрысдыкцыі, у час прыватных нарадаў ты ня мусіў быў стаяць за сьпінамі япіскапаў, аб’яднаных пад уладай аднаго і таго ж Пастыра. {{арыгінал|pl|Tak, mnogiego gęstego y niezliczonego ludu chrześciańskiego Wołyńcow, Podgorzan, Podlaszan, Polesian, Podolan, Nizowcow, Ukraińcow, Litwy, Białey Rusi y Czarney, od Tatrow Beskidskich do morza Bałtyskiego na Wschod słońca y południe w Koronie y w Wielkim Księstwie Litewskim szeroko rospościerających się chrześciańskich ruskich narodow w szestnastu ludnych episkopskich dyocezjach sześć episkopow siodmego archiepiskopa pod władzą jurisdictiej swojey maiącemu metropolitowi przy prywatnych consultacyach stać za ramionami biskupow pod tymże y iednym Pasterzem będących <…> nie był powinien.}} |Smotrycki M. Werificacia niewinności powtore wydana <…>. — Wilno, 1621. 8—8v. }} Азначэньне «рускія князі літоўскага роду» атрымалі [[Адаеўскія]], [[Бялеўскія]], [[Бельскія (род)|Бельскія]], [[Глінскія (род)|Глінскія]], [[Варатынскія]], [[Мязеўскія]], [[Масальскія]], [[Мсьціслаўскія]] ды іншыя служылыя князі — прытым як [[Гедзімінавічы]], так і [[Рурыкавічы]] — якія ў XV—XVI стагодзьдзях пераходзілі на службу ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]] зь Вялікага Княства Літоўскага<ref>{{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4к}} С. 96.</ref>. Апавядаючы пра рэйд невялікага варожага аддзелу на [[Смаленскі павет|Смаленшчыну]] ў 1565 годзе, маскоўскі летапіс адзначаў, што гэта былі «літоўскія людзі», удакладняючы: «''[[Амсьціслаў|амсьціслаўцы]] і [[Крычаў|крычаўцы]]''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-233-234">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 233—234.</ref>. У прыказах Маскоўскай дзяржавы XV—XVII стагодзьдзяў «ліцьвінамі» называлі выхадцаў з усёй [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]. Напрыклад, у дакумэнтах XVII стагодзьдзя: «''Степанка Борисов… в роспросе сказал: родом де он литвин, родился в [[Белая Русь|Белой Руси]] в [[Барысаў|Борисове]] городе… а отец де у него жив в Литве''» (1621 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=jCMEAAAAYAAJ&pg=PA442&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%22%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjjhLCu6ar6AhU6YPEDHe60B8IQ6AF6BAgCEAI#v=snippet&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22%20%D1%82%D1%8E%D1%82%D1%87%D0%B5%D0%B2%D0%B0%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%20%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0&f=false С. 171].</ref>, «''[[Беларусцы|белорусцы]]: Филип Белетцкий, [[Русіны|руское]] имя тож, сказал родом литвин, [[Наваградак|Новгородцкого]] повету, отец и мать веру держали [[Кіеўская мітраполія|киевскую]]…''» (1623—1624 гады)<ref>Русская историческая библиотека, издаваемая Археографической комиссией. Т. 2. — СПб., 1875. [https://books.google.by/books?id=evs4AQAAMAAJ&pg=PA655&dq=%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjBgv3gra76AhXOCOwKHdceA4EQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 656—657].</ref>, «''…Давыдко Кученин в роспросе сказался: родом литвин белорусец [[Віцебск|Витепского]] повету''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 94.</ref>, «''…в роспросе Васька [Степанов] сказался: родом литвин белорусец [[Ашмяны|Шменского]] повету''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 95.</ref> (абодва 1627 год), «''…Ивашка Еремеев сказался: родом литвин Гродцкого повету <…> покиня он в [[Гародня (Гараднянскі раён)|Гродни]] детей своих <…> пошол от голоду з женою своею и с меншею дочерью с Анюткою в [[Сярпейск|Серпееск]]''» (1628 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 99.</ref>, «''…в роспросе Микитка [Берников] сказался: родом литвин-белорусец ис [[Копысь|Копыси]], мещанский сын''» (1629 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 103.</ref>, «''…Матюшка [Михайлов] в роспросе сказался: родом он литвин, белорусец [[Амсьціслаў|Мстиславского]] повету <…> жена его Полашка сказалась: родом литовка, белоруска Мстиславского ж повету''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 106.</ref>, «''…Васька Ондреев в роспросе сказался: родом он литвин [[Полацак|Полотцкого]] повету''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 110.</ref> (абодва 1631 год), «''…в роспросе сказались: Игнашко Григорьев, родом он литвин [[Ворша|Оршанского]] повету''» (1636 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 131.</ref>, «''…[Федька Оксенов] в роспросе сказался: родом литвин, белорусец, [[Дуброўна|Дубровенского]] повету''» (1645 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 191.</ref>, «''Никитка Семенов… в роспросе сказался родом литвин [[Магілёў|Могилевского]] уезда села Господова''» (1649 год)<ref>Акты, относящиеся к истории Южной и Западной России, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 3. — СПб., 1861. [https://books.google.by/books?id=9jNOAAAAcAAJ&pg=RA1-PA63&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjFj6DQ_qr6AhXNuaQKHRCQDR4Q6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0&f=false С. 63].</ref>, «''…Казимeрко Репшовской в роспросе сказал: родом де он литвин [[Дзьвінск|Динаборского]] уезду''» (1650 год)<ref>Патриарх Никон и его время. Сборник научных трудов. — М., 2004. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3uZoAAAAMAAJ&dq=%22%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC+%D0%B4%D0%B5+%D0%BE%D0%BD+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%22&focus=searchwithinvolume&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD+%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE С. 89].</ref>, «''Осташко Троинский сказал: родом де он литвин, города [[Горадня|Гродни]]''» (1672 год)<ref>Крестьянская война под предводительством Степана Разина. Сборник документов. Т. 3. — М., 1962. [https://books.google.by/books?id=Y5rQDAAAQBAJ&pg=PA199&lpg=PA199&dq=%22%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC+%D0%B4%D0%B5+%D0%BE%D0%BD+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD,+%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B8%22&source=bl&ots=mJ1KlFaKoj&sig=ACfU3U3wvfxW-mcQK2V-yAd2JiaRqpKSpA&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj05oi9x7D6AhX1iv0HHcrgDDQQ6AF6BAgDEAM#v=onepage&q=%22%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%20%D0%B4%D0%B5%20%D0%BE%D0%BD%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%2C%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B8%22&f=false С. 199].</ref>, «''старец Манасия сказал: родом литвин, [[Смаленскі павет|Смоленского уезду]], государевы волости [[Ельня|Ельни]]''» (1674 год)<ref>Материалы для истории раскола за первое время его существования. Т. 3, ч. 3. — М., 1878. [https://books.google.by/books?id=-yJgNc3cs_QC&pg=PA340&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22+%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfvNLMkKv6AhUEPOwKHfERDp8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22%20%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&f=false С. 340].</ref>, «''…в роспросе один человек сказал: Гришкою зовут, Степанов сын, прозвище Новиков, родом он де литвин, [[Шклоў|Шкловского]] повету''» (1684 год)<ref>Полное собрание законов Российской империи, с 1649 года. Т. 2. — СПб., 1830. [https://books.google.by/books?id=E7ZFAAAAcAAJ&pg=PA589&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%88%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiqipXt96r6AhWHC-wKHZ5SCvAQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false 589].</ref>, «''…сказался Мартинко родом литвин города [[Слуцак|Слутца]]''» (1684—1685 гады)<ref>Труды… Тульской Губернской Учетной Архивной Комиссии. Кн. 1. — Тула, 1915. [https://books.google.by/books?id=56M6AQAAMAAJ&pg=PA556&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi9ofOa0ar6AhWawAIHHQUnBkkQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%BE&f=false С. 515].</ref>{{Заўвага|Захавалася сьведчаньне яўнага этнічнага самавызначэньня з дапамогай канструкцыі „родам“ — „''а на Москве выходец малой Ондрюшка сказался: родом он латыш белорусец Оршанского повету''“ (1631 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 191.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя. — {{Менск (Мінск)}}, 1995. С. 63.</ref>}}. Паводле гісторыка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Паўло Хімка|Івана Хімкі|uk|Іван-Павло Химка}}, пад «літвой» расейцы традыцыйна разумелі славянаў, тым часам летувісаў азначалі як «самагітаў». Такое разьмежаваньне «літвы» і «самагітаў» засьведчыў адзін з старых расейскіх абразоў, дзе гэтыя народы выяўляюцца асобна<ref>Himka J.-P. On the Left Hand of God: «Peoples» in Ukrainian Icons of the Last Judgment // State, Societies, Cultures East and West: Essays in Honor of Jaroslaw Pelenski. — New York, 2004. P. 325.</ref><ref>Доронин А. В. Народы Cтрашного суда в иконописи руси (реплика-размышление) // Религия и русь, XV—XVIII вв. — Litres, 2022. [https://books.google.by/books?id=mREsEAAAQBAJ&pg=PA434&dq=%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%96&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjivuCih6n8AhXP_7sIHUMVCJw4ChDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%96&f=false С. 434].</ref>, а таксама мініятура з рукапісу XVII ст., які захоўваўся ў Сафійскай бібліятэцы ([[Вялікі Ноўгарад]]), дзе «літва» пералічваецца пасьля «[[Палякі|ляхаў]]», а «жмудзяне» пасьля «[[Ляпляндыя|лаплянаў]]» ([[Саамы|саамаў]])<ref>Покровский Н. В. Страшный суд в памятниках византийского и русского искусства. — Одесса, 1887. [https://books.google.by/books?id=L4xPAQAAMAAJ&pg=PA39&dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8F%D0%BD%D0%B5&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjThNHz0an8AhWfhf0HHcbAAOgQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8F%D0%BD%D0%B5&f=false С. 39].</ref>. {{Падвойная выява|справа|Изображение Литовскаго мужика 1.jpg|106|Изображение Литовскаго мужика 2.jpg|106|Малюнкі сялянаў-ліцьвінаў<ref>Ригельман А. Летописное повествование о Малой России и ее народе и козаках вообще. — Москва, 1847.</ref>{{Заўвага|Відаць, [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў Севершчыны]]}} ({{мова-ru|„литовский мужик“|скарочана}}), 1770-я гг.}} Тым часам складзены ў XVII стагодзьдзі ў [[Кіеў|Кіеве]] [[Кіеўскі сынопсіс|сынопсіс]] адзначаў, што ў Эўропе «''…Татары Перакопскія, Славяне, Русь, Масква, Польшча, Літва, Мазоўша, Жмудзь, Курляндыя, Ліфлянты або Лівонія, Прусы…''»<ref>Киевский синопсис. — Киев, 1823. [https://books.google.by/books?id=akpfAAAAcAAJ&pg=PA6&dq=%22%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%88%D0%B0,+%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwivzdnhkc38AhVwX_EDHUofCrwQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%22%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%88%D0%B0%2C%20%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C%22&f=false С. 6].</ref>, прытым сярод «''нашых прашчураў славенарасійскіх''» пералічваў адно «''Масква, Росы, Палякі, Літва, Памаране, Валынцы''»<ref>Киевский синопсис. — Киев, 1823. [https://books.google.by/books?id=Mp9eAAAAcAAJ&pg=PA8&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8,+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0,+%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%BD%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiL3bW4k838AhUmRPEDHZQsDIIQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8%2C%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%2C%20%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%BD%D1%8B&f=false С. 8].</ref>. А ў першай палове XVIII стагодзьдзя ва [[Украіна|Ўкраіне]], дзе раней апынулася этнічна беларуская [[Старадубскі павет|Старадубшчына]], зьявіліся этнаграфічныя малюнкі [[Ліцьвіны Севершчыны|мясцовых беларусаў]], на якіх тыя называліся ліцьвінамі<ref name="CitiDog-2021"/>. Яшчэ ў грашовых рахунках, якія вяліся ў 1388—1402 гадох пры двары караля польскага Ягайлы, «''жмойціна''» адрозьнівалі ад ліцьвінаў, прытым аднаго зь ліцьвінаў азначылі як «''русін або ліцьвін''»<ref>Monumenta medii aevi historica res gestas Poloniae illustrantia. T. 15. — Cracoviae, 1896. P. [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=cuszme%20Lythuano%20Lythuanus&f=false 44], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=zmoycino%20Rutheno%20seu%20Lythuano&f=false 94], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=Lythwano%20Corney&f=false 108], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=snippet&q=semoni%20Lythuano%20&f=false 118], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=snippet&q=Lithwano%20borissoni&f=false 197], [https://books.google.by/books?id=8T0hAQAAMAAJ&pg=PA94&dq=zmoycino+Rutheno+seu+Lythuano&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiJ1oboruj8AhUFhv0HHd_ECS4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=demetrio%20Lytwanis&f=false 246].</ref><ref>[[Алег Ліцкевіч|Ліцкевіч А.]] Да пытання пра рутэнізацыю балтаў ВКЛ у XV — пачатку XVI стст. // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12, 2009. С. 34.</ref>. А [[кракаў]]скі дакумэнт 1514 году адрозьніваў «''ліцьвіна з [[Горадня|Горадні]]''» ад «''жмудзіна з [[Кейданы|Кейданаў]]''»<ref>Urban W. Litwini w Krakowie od końca XIV wieku do roku 1579 // Teki Krakowskie. T. 10, 1999. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HkUwAQAAIAAJ&dq=Jakub+%C5%BBmudzin&focus=searchwithinvolume&q=%C5%BBmudzin+Kiejdan S. 137].</ref>. Увогуле, усе суседнія народы ў XIV—XVIII стагодзьдзях называлі беларусаў «ліцьвінамі», «літвой», тым часам [[жамойты]] ў Вялікім Княстве Літоўскім не называліся ліцьвінамі{{Заўвага|Напрыклад, у шэрагу пэтыцыяў у 1550-я гады жамойцкая шляхта прасіла вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]], „''абы ўрады ў зямлі Жамойцкай не былі даваны ані Літве, ані Русі''“<ref name="Nasievic-2005"/>, таксама паводле дакумэнту пачатку XVIII ст., „''У адной Вільні зьмерла можна сказаць цэлая Жамойць і часткова Літва''“ ({{мова-ru|„В одной Вильне вымерла можно сказать целая Жмудь и отчасти Литва“<ref>Батюшков П. Н. Памятники русской старины в западных губерниях Империи. Вып. 6. — СПб., 1874. [https://books.google.by/books?id=EEhaAAAAcAAJ&pg=PA98&dq=%D1%86%D1%A3%D0%BB%D0%B0%D1%8F+%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C+%D0%B8+%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiP5Y3W_aj8AhVzhP0HHaklBi8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D1%86%D1%A3%D0%BB%D0%B0%D1%8F%20%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D1%8C%20%D0%B8%20%D0%BE%D1%82%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 98].</ref><ref>[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] [https://web.archive.org/web/20141129020526/http://kamunikat.fontel.net/pdf/albaruthenica/06.pdf Нацыя ліцвінаў у этнагенезе беларусаў: Параўнальна-тыпалагічны і гістарычны аспекты] // Беларусіка = Albaruthenica. Кн. 6, 1997. С. 40.</ref>)|скарочана}}}}<ref>Чаквин И. В. Избранное: теоретические и историографические статьи по этногенезу, этническим и этнокультурным процессам, конфессиональной истории белорусов. — Минск: Беларуская навука, 2014. С. 173.</ref><ref>Остапенко А. В. [https://shron1.chtyvo.org.ua/Ostapenko_Anatolii/Etnichni_faktory_u_protsesakh_formuvannia_biloruskoho_narodu_ta_natsii.pdf?PHPSESSID=m47mi2g6psl5t9sjten73f21f1 Етнічні фактори у процесах формування білоруського народу та нації : автореф. дис. … д-ра іст. наук] : [спец.] 07.00.05 «Етнологія» / Остапенко Анатолій Володимирович ; Київський нац. ун-т ім. Тараса Шевченка. — Захищена 26.04.2021. — Київ, 2021. С. 139.</ref>. Клопат пра «''наш народ Літоўскі''» часта выступае ў соймікавых інструкцыях розных паветаў ВКЛ у 1630-х — 1640-х гадох, калі на вялікіх соймах адбываліся спрэчкі з палякамі за разьмеркаваньне пасад<ref>Галубовіч В. Палітычныя інтарэсы «літоўскага народа» на соймах Рэчы Паспалітай (паводле інструкцый шляхты беларускіх зямель Вялікага Княства Літоўскага 1630—1640-х гг.) // Актуальныя праблемы гісторыі і культуры. Вып. 3. — Мінск, 2022.</ref>. У 1636 годзе [[Крыштап Радзівіл|Крыштаф Радзівіл]] кінуў каралю — «''калі ж кароль ня вызначыць, тое я яму пакажу, ці законна ігнараваць голас віленскага ваяводы. Так-та нас, Літву, у самой Літве палякі прыгнятаюць!''». Сьледам за ім яго сын, [[Януш Радзівіл]], «''абвясьціў вайну палякам''» (гэтак ахарактарызаваў яго словы [[Альбрэхт Станіслаў Радзівіл|Альбрыхт Радзівіл]]): «''Пагарды, столькі разоў праяўленай, літоўскі народ няздольны зьнесьці! Прыйдзе час, калі палякі да дзьвярэй не патрапяць, праз вокна іх выкідваць будзем!''»<ref>[https://dbc.wroc.pl/dlibra/publication/7586/edition/6941/content Memaryał rzeczy znaczniejszych, które się w Polszcze działy od śmierci Zygmunta III od roku pańskiego 1632 aż do roku 1652 (1653) spisany po łacinie przez Jaśnie Oświeconego Xiążęcia JMci Albrychta Stanisława Radziwiłła, kanclerza wielkiego W. X. Litewskiego, a przez Jaśnie Oświeconego Xiążęcia JMci Hieronima Floryana Radziwiłła, kanclerza W. Xięstwa Litewskiego, praprawnuka pomienionego autora, na polski język przetłumaczony roku pańskiego 1731]. S. 292—293.</ref>. У 1669 годзе ў прадмове да сваёй «Гісторыі Літвы» [[Альбэрт Каяловіч|Альбэрт Віюк-Каяловіч]] выслаўляў гетмана [[Павал Ян Сапега|Паўла Яна Сапегу]] як героя Літвы і пісаў, што яго абралі ваяводам віленскім і вялікім гетманам літоўскім «''просьбамі ўсіх, на жаданьне войска і паводле выбару арыстакратыі''»{{Заўвага|{{мова-la|«omnium votis, studiis exercitus, nobilitatis suffragiis, auctoritate Regia, Palatinus Vilnensis et supremus Lituanae Militiae Imperator dictus»|скарочана}}<ref>Короткий В. Русь, Литва, Москва между Рюриковичами и Палемоновичами в «Литовской истории» Альберта Виюка-Кояловича // Senoji Lietuvos literatūra. № 27, 2011. С. 275.</ref>}}. У запісах мэтрыкі папскае сэмінарыі ў [[Бранева|Браўнсбэргу]] адзначаюцца ліцьвіны (''Lithuanus'' або ''Lituanus''): Мікалай Корсак, Ісак Капевіч, Юры Тамкевіч, [[Гаўрыла Календа]]<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 82.</ref>, Марцін Белазор, Язэп [[Барвід]]овіч, Гіяцынт Сіркевіч<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 111.</ref>, Палікарп Мігуневіч (''Polycarpus Mihuniewicz''<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 121.</ref>), Фабіян Блажэвіч, Язэп Аляшкевіч, Яўхім [[Скірмант|Скірмунд]], Януары Агурцэвіч (''Januarius Ohurcewicz… natione Lituanus'')<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 114.</ref>, Інацэнт Стэфановіч (''natione Lituanus''), Мялеці Дарашкоўскі (''natione Lituanus'')<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 115.</ref>, Язэп [[Гуда (імя)|Гудовіч]] ды іншыя. Сярод іх налічваецца 8 [[Базыляны|базылянаў]], прытым у запісах мэтрыкі адзначаюцца і жамойты (''Samogita'')<ref name="Masalski-1927">Масальскі Д. [https://pawet.net/library/history/c_history/w_mas/%D0%B0%D0%B1_%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%BE%D1%85_i_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B0%D1%85_%D1%83_%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%81%D0%B1%D1%8D%D1%80%D0%B3%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D1%81%D1%8D%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_1578-1798.html Аб Ліцьвінох і Беларусах у Браўнсбэргскім сэмінары 1578—1798] // Родныя Гоні. Кн. 4, чэрвень 1927. С. 17—20.</ref>. Сакратар караля і вялікага князя Павал Пясецкі сьведчыў у 1645 годзе, што [[Юры Радзівіл (біскуп)|Юры Радзівіл]] і [[Бэнэдыкт Война]] былі «''ліцьвінамі паводле народнасьці''» («''Georgij Radziwil gente Lithuani'' <…> ''Benedicto Woyna gente Lithuano''»)<ref>Chronica gestorum in Europa singularium. — Cracoviae, 1645. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=xS5RAAAAcAAJ&q=gente+Lithuano#v=snippet&q=gente%20Lithuano&f=false P. 186—187].</ref>. [[Файл:Horadnia, Sapieha. Горадня, Сапега (1716).jpg|значак|Сойм у [[Палац Сапегаў (Батораўка)|Гарадзенскім палацы Сапегаў]], 1716 г.]] [[Файл:Tadevuš Kaściuška. Тадэвуш Касьцюшка (K. Wojniakowski, 1800-11).jpg|міні|[[Тадэвуш Касьцюшка]]]] «Каэквацыя» (ураўнаньне) правоў літоўскага народу 1697 году спрыяла ўтварэньню адзінага «Польскага» шляхецкага народу Рэчы Паспалітае, але патрыятычная шляхта Літвы ўсё XVIII ст. падкрэсьлівала сваю нацыянальную адметнасьць ад палякаў. За часамі [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]] ў 1703 годзе паслы ВКЛ — гетман вялікі літоўскі [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхал Карыбут-Вішнявецкі]], гетман польны літоўскі [[Рыгор Антоні Агінскі]], маршалак вялікі літоўскі [[Марцыян Дамінік Валовіч|Марцыян Валовіч]] і падскарбі вялікі літоўскі [[Людвік Канстантын Пацей]] — ва ўмове з маскоўскім гаспадаром [[Пётар I|Пятром I]] зазначылі заступніцтва ''«народу нашаму Літоўскаму наогул»''{{Заўвага|{{мова-ru|«народу нашему Литовскому обще»|скарочана}}<ref>Письма и бумаги императора Петра Великого. Т. 2. — СПб., 1889. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb11484534?page=344&q=141 С. 300—306].</ref>}}. «''Літоўскія патрыёты''» і «''Айчына Вялікае Княства Літоўскае''» ўпамінаюцца ў розных дакумэнтах соймікаў ВКЛ XVIII стагодзьдзя{{Заўвага|У 1729 годзе соймік Віленскага ваяводзтва на чале з Багуславам Янам Чыжом, старостам прапойскім, даручыў паслам на вялікі сойм Бэнэдыкту Вольскаму і Яну Гарайну патрабаваць раздаваньня пасадаў у ВКЛ толькі „''літоўскім''“ ураднікам і казаў пра „''заслугі перад Айчынай''“ [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлера]] [[Міхал Сэрвацы Вішнявецкі|Міхала Вішнявецкага]], кашталяна віцебскага [[Марцыян Аляксандар Агінскі|Марцыяна Агінскага]] і [[Канюшы вялікі літоўскі|канюшага]] [[Міхал Казімер Радзівіл «Рыбанька»|Міхала Радзівіла]]<ref>Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею. Т. 8. — Вильна, 1875. № 163.</ref>. У 1738 годзе падчашы віленскі Ян Гарайн і судзьдзя гродзкі віленскі Багуслаў Ян Чыж паклалі падваяводзе віленскаму Мікалаю Петрушэвічу інструкцыю для паслоў Віленскага ваяводзтва, у якой пісалі пра „''заслугі для Айчыны''“ „''патрыётаў''“ ВКЛ — маршалка Трыбуналу Страшэвіча, падкаморага браслаўскага Рудаміны, падваяводы віленскага Петрушэвіча, [[Стражнік вялікі літоўскі|стражніка]] Антонія Пацея, [[Пісар вялікі літоўскі|пісара]] Дамініка Валовіча, кашталяна віцебскага Юрыя Тышкевіча<ref>Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею. Т. 8. — Вильна, 1875. № 164.</ref>. У 1756 годзе соймік Наваградзкага ваяводзтва на чале з мастаўнічым Аршанскага павету Ігнаціем Якавіцкім патрабаваў ад галоўнага сойму, каб „''Літоўскія ўрады''“ не раздавалі „''каронным''“ (палякам) і згадваў „''заслугі для Айчыны нашай''“ канцлера ВКЛ [[Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі|Міхала Чартарыйскага]], [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлера]] [[Міхал Антоні Сапега|Міхала Сапегі]], [[Гетман польны літоўскі|гетмана польнага]] [[Міхал Юзэф Масальскі|Міхала Масальскага]] ды іншых<ref>Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею. Т. 13. — Вильна, 1886. № 65.</ref>}}. Пісьмовыя крыніцы XVII—XVIII стагодзьдзяў паведамляюць пра такую зьяву ў ВКЛ, як [[Старалітва|старалітва (стараліцьвіны)]]: «''яны сьвяты і пасты правяць паводле рускага абраду''»<ref>Камунтавічэне В. Насельніцтва Ельненскай парафіі ў XVII ст. («Старая Літва», або ятвяжскі след у Віленскім біскупстве)" // [[ARCHE Пачатак]]. № 5, 2016. С. 310—321.</ref>, «''яны ідуць да камуніі паводле лацінскага абраду, але захоўваюць грэцка-русінскія сьвяты і пасты''»<ref>Alińauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikńtystėje (XIV—XVIII a.): Ńaltinių rinkinys. Sudarė ir parengė Vytautas Alińauskas. — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 367.</ref>, «''старажытныя ліцьвіны, г. зн. русіны''» ({{мова-la|«Antiqui lithuani, id est ruteni»|скарочана}})<ref>Alińauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikńtystėje (XIV—XVIII a.): Ńaltinių rinkinys. Sudarė ir parengė Vytautas Alińauskas. — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 50.</ref>, «''старыя русіны або старалітва''» ({{мова-la|«Rutheni Veteres, seu Stara Litwa»|скарочана}})<ref>Alińauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikńtystėje (XIV—XVIII a.): Ńaltinių rinkinys. Sudarė ir parengė Vytautas Alińauskas. — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 264.</ref><ref>Скварчэўскі Д. «Stara Litwa» як этнаканфесійная і сацыяльная група ў Вялікім Княстве Літоўскім у XVI—XVIII ст. // Сацыяльныя інстытуты ў Вялікім Княстве Літоўскім у ранні Новы час : матэрыялы міжнароднага навуковага круглага стала, Мінск, 2 снежня 2020 г. / БДУ, Гістарычны фак., Каф. гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў; [пад рэд. А. Любага]. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2020. С. 46—52.</ref>. Так, «стараліцьвінам» у лічбе камісіі, якая ў 1732 годзе апытвала жыхароў мястэчак [[Капыль|Капылю]] і [[Пясочнае|Пясочнага]] [[Слуцкае княства|Слуцкага княства]] дзеля расьледаваньня скаргі на каталіцкага сьвятара з боку праваслаўных сьвятароў і жыхароў, азначылі мясцовага жыхара Якава Кісяля<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 1, т. 4. — Киев, 1871. [https://books.google.by/books?id=hz4OAAAAQAAJ&pg=RA1-PA441&dq=starolitwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjPteO-y9X5AhXDtqQKHXodA5MQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=starolitwin&f=false С. 441].</ref>. Апошні кароль Рэчы Паспалітае [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] казаў: «''Мы лічым сябе радавітым ліцьвінам, бо нарадзіліся і прынялі сьвяты хрост у [[Воўчын]]е, а будучы ў рыцарскім стане, займалі пасаду [[Стольнік вялікі літоўскі|Літоўскага стольніка]]''»<ref>Мальдзіс А. Беларусь у люстэрку мемуарнай літаратуры XVIII стагоддзя. — {{Менск (Мн.)}}, 1982. С. 89.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 66—67.</ref>. Апошні [[Падскарбі вялікі літоўскі|падскарбі вялікі літоўскі]] [[Міхал Клеафас Агінскі]] ў сваіх мэмуарах пісаў: «''Найбольш славутыя роды [[Рэч Паспалітая|Польшчы]] пераважна вядуць сваё паходжаньне зь Літвы. [[Чартарыйскія]], [[Радзівілы]], [[Агінскія]], [[Сапегі]], [[Тышкевічы]], [[Пацы]], [[Сангушкі]] — то ліцьвіны''»<ref>Pamiętniki Michała Ogińskiego o Polsce i Polakach: od roku 1788 aż do końca roku 1815. T. III. — Poznań, 1871. S. 190.</ref>. У 1792 годзе Гэнэральная канфэдэрацыя ВКЛ, якая згуртавалася вакол канцлера вялікага літоўскага Аляксандра Сапегі з намерам выступіць проці новай канстытуцыі, у сваёй адозве адзначыла, што канцлер Сапега быў закліканы ўсімі літоўскімі грамадзянамі «''да стырна літоўскага народу''», каб аднавіць «''старыя правы''»<ref>Шмигельските-Стукене Р. Канцлер Александр Михал Сапега — маршалок Генеральной конфедерации Великого Княжества Литовского (1792—1793 гг.) // Сапегі: асобы, кар’еры, маёнткі. — Мінск, 2018. C. 129.</ref>. Акты гэтае канфэдэрацыі, прысьведчаныя, між іншым, гетманам польным літоўскім Сымонам Касакоўскім, лоўчым вялікім літоўскім Ёзэфам Забелам і ратмістрам браслаўскага павета Ёзэфам Шышлам, прамаўляюць ад імя «''літоўскага народу''» або «''цэлага народу літоўскага''»<ref>Акты, издаваемые Виленскою археографическою коммиссиею. Т. 9. — Вильна, 1878. №184, 187, 188.</ref>. Водца [[Паўстаньне 1794 году|паўстаньня 1794 году]] [[Тадэвуш Касьцюшка]], ураджэнец [[Слонімскі павет|Слонімшчыны]], казаў: «''Хіба я не ліцьвін, Ваш зямляк, Вамі абраны? Каму павінен дзякаваць [за рэкамэндацыю [[Берасьцейскі павет|Берасьцейскага]] сойміка], калі ня Вам? Каго павінен абараняць, калі ня Вас і сябе самога?''». У лісьце да маскоўскага гаспадара [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]] за два гады да сьмерці ён пісаў: «''Нарадзіўся я ліцьвінам…''»<ref name="Arlou-2012-157">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 157.</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === [[Файл:Lićvinka. Ліцьвінка (1825).jpg|значак|[[Шляхта|Шляхцянка]]-ліцьвінка ў сьвяточным строі (паводле моды таго часу). {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жорж Жак Гатын|Ж. Гатын|ru|Гатин, Жорж Жак}}, 1825 г.]] З [[Падзелы Рэчы Паспалітай|стратаю дзяржаўнасьці]] нацыянальная самасьвядомасьць жыхароў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускай этнічнай тэрыторыі]] не зьмянілася. Яны ўсё роўна адчувалі сябе нашчадкамі Вялікага Княства Літоўскага. Напрыклад, за часамі [[Вайна 1812 году|францускай акупацыі]] [[Менск]]у, яго тагачасны прэзыдэнт [[Ян Ходзька-Барэйка|Ян Барэйка Ходзька]] агалошваў месьцічам: «''Ужо знойдзены сьляды тых шляхоў, якімі нашыя продкі хадзілі на поле славы. Браты Літоўцы, сыны адной маці [[Рэч Паспалітая|Польшчы]], там чакаюць і нас! Нам адкрыты шырокі шлях да славы і вялікіх подзьвігаў! Нас кліча герой сьвету, Збавіцель Польшчы, Вялікі Напалеон!''»<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 377.</ref>. Таксама ён вядомы як аўтар камэдыі «Вызваленьне Літвы, або пераход Нёману», якую таксама паказвалі ў Менску<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 367—368.</ref>. {{Не перакладзена|«Kuryer Litewski»||ru|Виленский вестник}} пісаў пра прыбыцьцё Напалеона ў Вільню: «''Хутка паказаліся на берагах [[Вяльля|Вяльлі]] тыя ваяры, якія праславілі [[Рэч Паспалітая|польскае]] імя на берагах [[Дунай|Дунаю]], [[Тыбр]]а, [[Тагус]]а і нават [[Ніл]]а. Сярод іх мы бачылі князёў: [[Радзівілы|Радзівілаў]], [[Сапегі|Сапег]], [[Сангушкі|Сангушкаў]], графаў Красінскіх, [[Хадкевічы|Хадкевічаў]]; генэралаў: Сакольніцкага, Канопку, Хлапіцкага, Аксамітоўскага, Бранікоўскага; і мноства іншых, чые імёны будуць назаўжды каштоўны для літоўцаў''»<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 253.</ref>. А ў час сьвяткаваньня народзінаў [[Напалеон I Банапарт|імпэратара Напалеона]] жыхары беларускіх зямель сустракалі яго вершамі і шыльдамі з патрыятычным зьместам. У [[Наваградак|Наваградку]] было: «''Напалеон! Ледзь ты ўступіў на нашую зямлю, зьнік [[Расейская імпэрыя|двухгаловы арол]], а [[Герб Францыі|твой Арол]] асяніў [[Пагоня|Літоўскую Пагоню]]. Дзякуючы тваёй моцы здарылася шчасьце для Літвы. Тое, што баязьлівы маскаль бязь бітвы саступіў гэтую ахвяру…''»; «''Гэтая камэта зьявілася ў Эўропе на нябёсах, а за ёй зьявіўся той, хто выратаваў Літву зь нябыцьця. Гэты прамень, які растапляе ледзяныя ланцугі, вяртае зьмярцьвелым расьлінам жыцьцё і вырастаньне. Ім Гасподзь на пасады новых цароў. Усемагутны справядлівы Бог праяўляецца ў Напалеоне''»<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 299—300.</ref>. А гэтак было ў [[Ліда|Лідзе]]: «''Усепрасьвятлейшаму, Дзяржаўнейшаму, Непераможнейшаму Герою, Імпэратару і Каралю, Вялікаму Напалеону, свайму Збавіцелю, зямля магутных некалі [[Ягайлавічы|Ягелонаў]], вызваленая яго магутнай рукою жніўня, 15 дня, 1812''»; «''Напалеон, за нашую Айчыну вялікадушны мсьцівец, ганаровай Поўначы магутны пераможца, няхай [[Карона Каралеўства Польскага|Польскі Арол]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўская Пагоня]] спрыяюць тваім намерам!''»; «''У пятнаццатым стагодзьдзі, тут, у гэтых мураваных сьценах перамагала племя Ягелонаў. Калі дзікія орды ўварваліся ў Польшчу, адно імя Літоўцаў палохала ворагаў''»; «''[[Лідзея|Рака Ліда]] тады цякла крывёю іншаземцаў. Цяпер зь ёю зьліваюцца [[Нёман]], [[Дняпро]] і [[Дзьвіна]]. Спраўджваюцца мары Літоўскае Пагоні, прайшлі часы пакут''»<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 297.</ref>. У жніўні 1812 года {{Не перакладзена|Аляксандр Францішак Хадкевіч||ru|Ходкевич, Александр Франтишек}} выдаў артыкул «Акты патрыятызму», дзе апавядаў пра тры ахвяраваньні для арміі, унесеныя паннай Гарайнай, дачкой віленскага падкаморыя, Міхалам Нарашкевічам і Янам Маркевічам, зямянамі Наваградзкага ваяводзтва<ref>Сборник Императорского русского исторического общества. Т. 128. — СПб., 1909. С. 275—276.</ref>. Ён жа зазначаў: «''Пры паступленьні ахвяраваньняў на патрэбы Айчыны, я буду паведамляць пра гэткіх у газэтах, каб мець магчымасьць паведаміць братам нашым, зь якімі мы аб’ядналіся, што любоў да радзімы ў Літоўцаў такая ж, як і ў жыхароў Герцагства Варшаўскага''». Гісторык [[Вітаўт Кіпель]] зьвяртае ўвагу на тое, што перасяленцы з [[Анэксія|анэксаванага]] Расейскай імпэрыяй [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] акцэнтавалі ўвагу на тым, што яны ліцьвіны, што яны паходзяць зь Літвы, а ня Польшчы: так, у пачатку XIX стагодзьдзя ў [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]] існаваў гурток «літоўскай шляхты» з [[Магілёў|Магілёва]] і зь [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебшчыны]]<ref>[[Вітаўт Кіпель|Кіпель В.]] Да гісторыі беларускай эміграцыі ў ЗША // Запісы Беларускага Інстытуту Навукі й Мастацтва. № 29, 2005. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=LxUWAQAAMAAJ&dq=%D1%88%D1%82%D0%BE+%D1%8F%D0%BD%D1%8B+%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%8B+%2C+%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83&focus=searchwithinvolume&q=%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83 С. 32].</ref>. Гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксей Лёўшын||ru|Лёвшин, Алексей Ираклиевич}} пісаў у сваіх «''Пісьмах з Маларосіі''» (1816 год), што «''большая частка тутэйшых [чарнігаўскіх] жыхароў зьмяшана зь літоўцамі, а таму іх і называюць іншыя Маларасіяне Ліцьвінамі''»<ref>Письма из Малороссии, писанныя Алексеем Левшиным. — Харьков, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=d2ZlAAAAcAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B0%D0%BC%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 147—148]].</ref>. Расейскі чыноўнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Башняк||ru|Бошняк, Александр Карлович}} у выдадзеным у 1821 годзе дзёньніку свайго падарожжа 1815 году зь Вільні ў [[Кіеў]] пакінуў падрабязныя апісаньні прыроды і мескіх паселішчаў колішняга Вялікага Княства Літоўскага, а таксама адзначыў: «''Наўрад ці [[Прыпяць]] ня варта лічыць прыроднаю мяжою Літвы <…>. Да Прыпяці жывуць літоўцы <…>; да Прыпяці гавораць і апранаюцца па-літоўску…''» ({{мова-ru|«Едва ли Припять не должно почитать природною границею Литвы <…>. До Припяти живут литовцы <…>; до Припяти говорят и одеваются по Литовски…»|скарочана}})<ref>Дневные записки путешествия А. Бошняка в разные области западной и полуденной России, в 1815 году. Ч. 2. — Москва, 1821. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tmllAAAAcAAJ&dq=%D0%94%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D1%8F+%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B5%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F+%D0%90.+%D0%91%D0%BE%D1%88%D0%BD%D1%8F%D0%BA%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8+%D0%B2%D1%8A+1815&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B#v=snippet&q=%D0%B5%D0%B4%D0%B2%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%20%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D1%82%D1%8C&f=false С. 106—107].</ref>. Расейскі фальклярыст, этнограф і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сьнегіроў||ru|Снегирёв, Иван Михайлович}} зазначаў у 1834 годзе, што «''Маларасіяне й Літоўцы абражаюць і дражняць Расейцаў і нават суатчычаў Маскалямі, Бурлакамі, Кацапамі, то бок казламі паводле бародаў, Філіпонамі ды Ліпаванамі паводле расколу ў Філіпаўшчыне…''»<ref>Русские в своих пословицах. Кн. 4. — Москва, 1834. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=98Q-AQAAIAAJ&q=%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B8#v=snippet&q=%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 171].</ref>. Тым часам вікары [[Кіеўская мітраполія Маскоўскага патрыярхату|Кіеўскае мітраполіі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мялеці Леантовіч||uk|Мелетій (Леонтович)}} у 1825 годзе адзначаў у сьпісе ўніяцкіх мітрапалітаў, што біскупы полацкія ([[Антон Сялява]], [[Гаўрыла Календа]], [[Кіпрыян Жахоўскі]], [[Флярыян Грабніцкі]] і [[Ясон Смагаржэўскі]]), пінскі ([[Рафал Корсак|Рафаіл Корсак]]), берасьцейска-ўладзімерскія ([[Іпаці Пацей]] і [[Фэліцыян Піліп Валадковіч|Піліп Валадковіч]]), а таксама мітрапалічы адміністратар ([[Язэп Руцкі|Язэп Велямін-Руцкі]]) былі «''ліцьвінамі''», адрозьніваючы іх ад «''русіна''» (Георгі Вініцкі), «''валынца''» (Леў Заленскі) і «''палякаў''» (Афанасі і Леў Шапціцкія)<ref>Леонтович М. Описание Киевософийского собора и Киевской иехархии с присовокуплением разных грамот и выписок, объясняющих оное, также планов и фасадов константинопольской и киевской Софийской церкви и Ярослава Надгробия. — Киев, 1825. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10048445?page=565&q=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A С. 265].</ref>. [[Файл:Lithuanian peasants.jpg|значак|«Літоўскія сяляне» (у [[Беларускі нацыянальны строй|народных строях]]). [[Францішак Смуглевіч|Ф. Смуглевіч]], канец XVIII ст.]] Славуты паэт [[Адам Міцкевіч]] (1798—1855), які нарадзіўся і вырас на [[Наваградзкі павет|Наваградчыне]] і ў самім [[Наваградак|Наваградку]], у [[Пан Тадэвуш|сваёй знакамітай паэме]] (1832—1834) пісаў пра родны край: «''О Літва, айчына мая!…''»<ref name="Zajkouski-2009"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-324">Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 324.</ref>. Разам з тым, Адам Міцкевіч у сваёй лекцыі пра літоўскі народ у Парыжы 24 сакавіка 1843 году сьцьвярджаў, што ліцьвіны завуць на сваёй мове палякоў — «lankas», а русінаў — «gudas», а Бога — «Dewas»<ref>Literatura słowiańska wykładana w Kolegium francuzkiem przez Adama Mickiewicza / Adam Mickiewicz, Feliks Wrotnowski. Nakł. Księgarni Jana Konstantego Żupańskiego, 1865. [http://books.google.by/books?id=KKgDAAAAYAAJ&pg=RA1-PA191&dq=dewas+mickiewicz&hl=ru&sa=X&ei=I6dcVOfcKqGV7AbP24GoDg&ved=0CCwQ6AEwAg#v=onepage&q=%C5%82ankas&f=false S. 171, 178]. </ref>{{Заўвага|У першай палове XIX ст. пад уплывам пашыранага тады [[рамантызм]]у адзначалася тэндэнцыя [[міт]]алягізацыі гістарычнай спадчыны: некалькі аўтараў (найперш вядомы сваімі фальсыфікатамі [[Тэадор Нарбут]], які прыдумаў падрабязны пантэон «літоўскіх» паганскіх багоў у рамках «[[Ацтэкі|ацтэцка]]-індыйскай» рэлігіі «ліцьвінаў», а таксама выхадзец з [[Валынь|валынскай]] шляхты [[Юзэф Ігнацы Крашэўскі]], які выводзіў паходжаньне «ліцьвінаў» з [[Індыя|Індыі]] і паяднаў імёны «літоўскіх» паганскіх багоў з індускімі), пачалі ўзвышаць дахрысьціянскую, паганскую спадчыну Вялікага Княства Літоўскага, а разам зь ёй — балтыйскую меншасьць, якая найдаўжэй спавядала [[паганства]]. Гэтыя аўтары сьцьвярджалі: усё, што «літоўскае» — паганскае. Самі яны не валодалі летувіскай мовай, але імкнуліся выкарыстоўваць у сваіх творах асобныя летувіскія словы. На гэтым грунце ўжо пазьней дзеячы летувіскага нацыянальнага руху пачалі атаясамліваць Вялікае Княства Літоўскае вынятна зь летувісамі<ref name="Astraucou-2014">[[Сяргей Астравец|Астравец С.]] [https://www.svaboda.org/a/26711502.html З «Іліядай» пад падушкай], [[Радыё Свабода]], 26 лістапада 2014 г.</ref>}}, ён жа зазначаў: «''На беларускай мове, якую называюць рускай або літоўска-рускай, гавораць каля дзесяці мільёнаў чалавек; гэта самая багатая і самая чыстая гаворка, яна ўзьнікла даўно і выдатна распрацавана. У пэрыяд незалежнасьці Літвы вялікія князі карысталіся ёй для сваёй дыпляматычнай перапіскі''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Język Bialoruski, nazwany Ruskim albo Litewsko-Ruskim, którym mówi dziesięć milionów jest najbogatszy i naczystszy, uprawiany niegdyś i od wielkich książ t używany w ich układach sojuszniczych za czasów niepodległości Wielkiego Xięcia Litewskiego»|скарочана}}<ref>Trzeci Maj. [http://cyfrowe.mnk.pl/Content/396/1842_098.pdf?fbclid=IwAR2VyLmTV_6Psf4RhpV2aLF1d4K-zRxq3dKeZhJgiDo6f-ETJWbwVgPMArg Nr. 48], 1842. S. 285.</ref>}}<ref name="Arlou-2012-160"/>. Раней, у сваёй лекцыі ў Парыжы 22 сьнежня 1840 году, кажучы пра славянскую агульнасьць, Адам Міцкевіч называў у ліку славянскіх народаў [[Палякі|палякаў]], [[Расейцы|расейцаў]], [[Чэхі|чэхаў]], [[ілірыйцы|ілірыйцаў]], [[Сэрбы|сэрбаў]], ліцьвінаў і [[Украінцы|казакоў]]{{Заўвага|Гісторык беларускай літаратуры [[Мікола Хаўстовіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што пэўная супярэчлівасьць у выказваньнях можа тлумачыцца неўсталяванасьцю як навуковых канцэпцыяў, так і поглядаў самога Адама Міцкевіча: назваўшы сябе ліцьвінам, ён на наступнай старонцы мог пісаць пра «нашага польскага паэта Багдана Залескага», каб празь некалькі абзацаў гаварыць пра яго як пра ўкраінскага паэта<ref>Хаўстовіч М. Наш Міцкевіч // XIX стагоддзе: Навукова-літаратурны альманах. Кніга другая. — {{Менск (Мн.)}}: Кафедра гісторыі беларускай літаратуры БДУ, 2000. С. 3—4.</ref>}}, а яшчэ раней, у час свайго знаходжаньня ў [[Коўна|Коўне]] (1819—1823), паводле ўласнага прызнаньня, навучаў там «''жмудзкіх лбоў''» ({{мова-pl|«Żmudzkich łbów»|скарочана}})<ref>Witkowska A., Przybylski R. Romantyzm. — Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997. [https://books.google.by/books?id=l1thAAAAMAAJ&q=%22obuczaniem+%C5%BCmudzkich+%C5%82b%C3%B3w%22&dq=%22obuczaniem+%C5%BCmudzkich+%C5%82b%C3%B3w%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi5iN6B_uL5AhU2xAIHHWoHCasQ6AF6BAgGEAI S. 245].</ref>. {{Падвойная выява|справа|Литвины из альбома Яна Левицкого 2.jpg|111|Biełarusy, Mahiloŭ. Беларусы, Магілёў (1882) (2).jpg|101|«Ліцьвіны. Сяляне з ваколіцаў [[Вільня|Вільні]]» (1841 г.) і «Тыпы беларусаў [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]]» (1882 г.)}} Заснавальнік новай беларускай драматургіі і адзін з стваральнікаў сучаснай літаратурнай беларускай мовы [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] (1808—1884), хоць і нарадзіўся і правёў цэлае жыцьцё на [[Рэчыцкі павет|Рэчыччыне]] і [[Менскі павет|Меншчыне]], лічыў, што ён вырас «''сярод ліцьвінаў''»<ref>Дунін-Марцінкевіч В. Збор твораў. — {{Менск (Мн.)}}, 1958. С. 362.</ref><ref name="Jermalovic-2000-37"/>. «Літвой» ён лічыў [[Менск]], у якім тады жыў<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 232.</ref><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-324"/>. Народжанага на [[Слуцкае княства|гістарычнай Случчыне]] беларускага паэта [[Уладзіслаў Сыракомля|Ўладзіслава Сыракомлю (Людвіка Кандратовіча)]] (1823—1862) сучасьнікі называлі «лірнікам літоўскім»<ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-324"/>, «літоўскім паэтам», «песьняром Літвы». Сам ён неаднаразова казаў «Я — ліцьвін» і падкрэсьліваў, што і яго прапрадзед быў «шчырым ліцьвінам»<ref>[[Кастусь Цьвірка|Цвірка К.]] Лірнік беларускай зямлі // Уладзіслаў Сыракомля. Выбраныя творы. — {{Менск (Мінск)}}: «Кнігазбор», 2006. С. 3.</ref>. У 1855 годзе Ўладзіслаў Сыракомля пісаў пра творы Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча: «''Пекная гэта галіна славянскай мовы… і старая! Бо гэта мова нашага Літоўскага статута і заканадаўства… на ёй размаўлялі тры чвэрці даўняй Літвы, народ, шляхта і паны''»<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] [https://www.svaboda.org/a/30278850.html Каліноўскі і палітычнае нараджэньне Беларусі], [[Радыё Свабода]], 19 лістапада 2019 г.</ref>. А ў адным з сваіх вершаў паэт падкрэсьліваў: «''Пра адно я толькі сьпяваю, хоць на розныя ноты: [[Жыве Беларусь!|Хай жыве наша Літва!]] Хай жывуць ліцьвіны!''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Ja jedno tylko śpiewam, choć na różną nutę: Niech żyje nasza Litwa! niech żyją Litwini!»<ref>Poezye Ludwika Kondratowicza (Władysława Syrokomli). T. 7. — Warszawa, 1872. S. 186.</ref>|скарочана}}}}<ref>[[Кастусь Цьвірка|Цвірка К.]] Лірнік беларускай зямлі // Уладзіслаў Сыракомля. Выбраныя творы. — {{Менск (Мінск)}}: «Кнігазбор», 2006. С. 4.</ref>. {{Падвойная выява|справа|Lićvinka. Ліцьвінка (K. Rusiecki, 1847).jpg|107|Rusiecki-Litwinka z wierzbami.jpg|105|«Ліцьвінка зь вербамі» пэндзьля [[Канут Русецкі|Канута Русецкага]]: больш раньняя вэрсія, набытая [[Іван Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] для [[Беларускі музэй у Вільні|Віленскага беларускага музэю]] (налева) і больш позьняя, якая патрапіла ў калекцыю [[Летувіскі мастацкі музэй|Летувіскага мастацкага музэю]] (направа)}} Беларускі пісьменьнік [[Арцём Вярыга-Дарэўскі]] (1816—1884), які нарадзіўся на [[Полацкае ваяводзтва|Полаччыне]] і жыў у [[Віцебск]]у, пісаў у сваім творы: «''Літва — родная зямелька''». Ягоны верш «Ліцьвінам, што запісаліся ў мой „Альбом“, на разьвітаньне» (1858 год) адрасаваны маладым беларускім літаратарам. У ім аўтар усклікаў: «''Чый гэта голас? Гэты словы нашы, браценькі-літоўцы''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232"/><ref>Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 324—325.</ref>. Славуты навуковец-дасьледнік, геоляг і мінэроляг [[Ігнат Дамейка]] (1802—1889), які вызнаваў сябе ліцьвінам («''… усё роўна памру ліцьвінам''») у сваіх успамінах пра [[Ян Чачот|Яна Чачота]] і [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] адзначаў, што «''Два нашы студэнты Наваградзкай школы з гадоў маленства добра ведалі наш літоўскі люд, палюбілі яго песьні, прасякнуліся яго духам і паэзіяй, да чаго, вядома ж, прычынілася і тое, што малое мястэчка Наваградак ня шмат чым адрозьнівалася ад нашых вёсак і засьценкаў. Школьнае жыцьцё было хутчэй сельскае. Сябры хадзілі на кірмашы, на царкоўныя ўрачыстасьці, бывалі на сялянскіх вясельлях, дажынках і хаўтурах. У тыя школьныя часы ўбогая страха і народная песьня распалілі ў абодвух першы паэтычны агонь. Адам хутка ўзьнёсься да высокай сфэры сваіх цудоўных твораў. Ян жа да сьмерці застаўся верны народнай паэзіі…''»<ref>Ян Чачот. Выбраныя творы. — {{Менск (Мінск)}}: Беларускі кнігазбор, 1996. С. 9.</ref>. У сваёй кнізе «Мае падарожжы» Ігнат Дамейка, апісваючы інтэрнацыянальны склад паўстанцкіх аддзелаў, практычна ў кожным выпадку называе нацыянальную прыналежнасьць таго ці іншага афіцэра або жаўнера. Ён дакладна выдзяляе каронных (г. зн. палякаў), жамойтаў (сучасных летувісаў) і «''нашых ліцьвінаў''» (сучасных беларусаў). Прытым Дамейка не праводзіць ніякай нацыянальнай мяжы паміж літоўскай (беларускай) шляхтай і сялянамі. Для яго яны ўсе — «''нашы ліцьвіны''». У дыплёме ганаровага доктара мэдыцыны, выдадзенага Ігнату Дамейку ў Кракаўскім [[Ягелонскі ўнівэрсытэт|Ягелонскім унівэрсытэце]] ў 1887 годзе, пазначана «''… слаўнаму мужу Ігнату Дамейку, ліцьвіну…''»<ref>[[Станіслаў Лясковіч|Лясковіч С.]] [https://web.archive.org/web/20090924033606/http://dyatlovo.com/modules/content/index.php/ignat-dameika-naciy Да пытаньня нацыянальнага самавызначэньня Ігната Дамейкі] // Лідскі летапісец. № 19.</ref>. Народжаны на [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчыне]] праваслаўны сьвятар і літаратар [[Плакід Янкоўскі]] (1810—1872) у час свайго побыту ў [[Жыровічы|Жыровічах]] намагаўся зладзіць выдавецкі праект «Ліцьвіны» — стварэньне шэрагу адметных тыпаў жыхароў Літвы, у якім меліся ўзяць удзел вядомыя літаратары<ref>[[Мікола Хаўстовіч|Хаўстовіч М.]] Гісторыя беларускай літаратуры 30-40-х гг. XIX ст.: Дапаможнік для студэнтаў філал. спец. вышэйш. навуч. устаноў. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2001. С. 63.</ref>{{Заўвага|Паводле [[Генадзь Каханоўскі|Генадзя Каханоўскага]], у «Ліцьвінах» Плакід Янкоўскі апісаў тыя мясьціны Віленшчыны, Гарадзеншчыны, Падняпроўя і Падзьвіньня, дзе яму самому давялося жыць<ref>Каханоўскі Г. Беларуская фалькларыстыка: Эпоха феадалізму. — {{Менск (Мн.)}}, 1989. С. 238.</ref>}}. Ліцьвінамі сябе вызначалі народжаныя на [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляшшы]] беларускія гісторык [[Ігнат Даніловіч]] і мовазнаўца [[Міхал Баброўскі]], дзеці ўніяцкіх сьвятароў<ref>[[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 88.</ref>. Народжаны на [[Гарадзенскі павет|Гарадзеншчыне]] гісторык [[Міхаіл Каяловіч]], які пазьней стаў адным з пачынальнікаў ідэалёгіі г.зв. «[[заходнерусізм]]у», сьпярша вызначаў сябе ліцьвінам<ref>[[Аляксандар Цьвікевіч|Цьвікевіч А.]] «Западно-руссизм»: Нарысы з гісторыі грамадзкай мысьлі на Беларусі ў XIX і пачатку XX в. — {{Менск (Мн.)}}: Навука і тэхніка,. 1993. [https://books.google.by/books?id=A3PiAAAAMAAJ&q=%22%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%83+%D1%81%D1%8D%D1%80%D1%86%D1%83+%D1%8F%D0%BA+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%B0%22&dq=%22%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%83+%D1%81%D1%8D%D1%80%D1%86%D1%83+%D1%8F%D0%BA+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%B0%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiy1oPNtbyCAxUm_7sIHRmABF0Q6AF6BAgHEAI С. 148].</ref>. У 1861 годзе, пачуўшы пра хваляваньні на радзіме [[Зыгмунт Мінейка]] вярнуўся зь [[Пецярбург]]у дамоў, каб распачаць антыцарскую агітацыю сярод сялянаў. Як сьведчыць у кнізе «Імёны свабоды» [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Ўладзімер Арлоў]], у жніўні 1861 году агент III аддзелу даносіў расейскаму начальству, што «''кадэт Зыгмунт Мінейка ходзіць пераапрануты селянінам і разносіць складзеную нейкім Марцінкевічам на народнай мове „Гутарку старога Дзеда“, дзе ў вершах паказваецца лёс Літвы і ўвесь прыгнёт прыпісваецца расейскаму ўраду''»{{Заўвага|{{мова-ru|«кадет Сигизмунд Минейко ходит переодет крестьянином и разносит сочиненную неким Марцинкевичем на народном языке „Гутарку старога дзеда“, где в стихах представлены судьбы Литвы и все притеснения приписаны российскому правительству»|скарочана}}}}<ref>Лашкевіч К. [https://web.archive.org/web/20090404014016/http://news.tut.by/society/133461.html Як TUTэйшыя зьмянялі сьвет. Ліцьвінскі элін — герой Грэцыі], [[TUT.BY]], 2 красавіка 2009 г.</ref>. «''Продкі мае выйшлі зь літоўскіх балотаў''», — пісаў пра [[Пінскі павет|Піншчыну]] [[Фёдар Дастаеўскі]] (1821—1881)<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-324"/>. Ён жа зазначаў пра [[Віцебскі павет|Віцебшчыну]]: «''тая частка Літвы, дзе разьмяшчаўся {{Артыкул у іншым разьдзеле|Палібіна (Вялікалуцкі раён)|маёнтак майго бацькі|ru|Полибино (Великолукский район)}}, знаходзілася на граніцы з Расеяй''»<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 71.</ref>. Знакамітая пісьменьніца [[Эліза Ажэшка]] (1841—1910) неаднаразова падпісвалася як Габрыэла Ліцьвінка ({{мова-pl|Gabriela Litwinka|скарочана}}) або проста ''Li…ka'' (скарочаная форма: ''ліцьвінка'')<ref>Шчарбачэвіч Н. [http://zviazda.by/be/news/20160815/1471291123-karespandent-zvyazdy-praehalasya-pa-znakavyh-myascinah-elizy-azheshki Карэспандэнт «Звязды» праехалася па знакавых мясцінах Элізы Ажэшкі]{{Недаступная спасылка|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Звязда]]. № 22, 16 жніўня 2016. С. 12.</ref>. Паводле дзёньніку [[Алена Скірмунт|Алены Скірмунт]], часткова апублікаванага ў 1876 годзе пад назвай «3 жыцьця літвінкі, 1827—1874»: ''«[[Рослаў]]. Павінна быць [[Смаленская губэрня]], адна з складных частак Вялікарасеі? О, не! Гэта наша [[Смаленскае ваяводзтва]]! Людзі такога ж самага тыпу, з той жа мовай і ўборамі. Праўда, сядзібы ў многім сталі больш брыдкія, хаця і зараз вялікія»''<ref>Залескі Б. З жыцця літвінкі: з лістоў і нататак 1823—1874. — {{Менск (Мінск)}}: Выд-ва Вiктара Хурсiка, 2009. С. 186.</ref>. [[Файл:Mužyckaja praŭda. Ziamla naša nazyvajecca litoŭskaja, a my nazyvajemsia litoŭcy.jpg|значак|Першая старонка нявыдадзенай [[Мужыцкая праўда|Мужыцкай праўды]], кастрычнік 1862 г.]] Беларускі герой-рэвалюцыянэр [[Кастусь Каліноўскі]] (1838—1864), які заўсёды зьвяртаўся да народу ў беларускай мове, менаваў свой родны край (ён нарадзіўся на [[Гарадзенскі павет|Гарадзеншчыне]]) «Літвой»{{Заўвага|Напрыклад, «''„край наш няшчасны“ — Літва''»<ref name="Caropka-1995-70">[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 70.</ref>}}. Тым часам сучасьнікі называлі Каліноўскага адным з найбольш «''высакародных мужоў Літвы''», у [[летувіская мова|жамойцкіх]] песьнях ён выступае як «''кароль Літвы''»<ref name="Caropka-1995-70"/>. «Літоўскім народам», для якога адрасаваў Каліноўскі «[[Мужыцкая праўда|Мужыцкую праўду]]», называў беларусаў паўстанец Юры (Ежы) Кучэўскі-Порай<ref>Калиновский К. Из печатного и рукописного наследия. — Минск, 1988. С. 172.</ref><ref name="Caropka-1995-70"/>. У 1989 годзе ў [[Вільня|віленскім]] [[Касьцёл Сьвятога Францішка Азіскага і кляштар бэрнардынаў (Вільня)|касьцёле Сьвятога Францішка Азіскага]] знайшлі рукапісны дакумэнт пад назвай «№ 6 Мужыцкая праўда». Тэкст газэты падрыхтавалі ў кастрычніку 1862 году, аднак зь нейкіх прычынаў не надрукавалі. Гэты варыянт лічыцца ўнікальным і вылучаецца з усяе сэрыі, бо тлумачыць сялянам, як раней называлася іхная краіна і якую назву мае тутэйшы народ<ref>[[Васіль Герасімчык|Герасімчык В.]] [https://web.archive.org/web/20180620212041/https://www.nv-online.info/2018/03/13/zyamlya-nasha-z-vyakou-vechnyh-nazyvaetstsa-litouskaya-a-my-to-nazyvaemsya-litoutsy-nenadrukavany-numar-muzhytskaj-praudy.html Ненадрукаваны нумар «Мужыцкай праўды»] // Народная Воля. 19 чэрвеня 2018 г.</ref><ref>Герасімчык В. Канстанцін Каліноўскі: асоба і легенда. — {{Горадня (Гродна)}}, 2018.</ref>: {{Цытата|Вы, дзецюкі, пэўне ня ведаеце, хто вы такія, як называецца гэта зямля, на якой нашы бацькі жылі <...> Зямля наша зь вякоў вечных называецца літоўская, а мы то называемся літоўцы.}} Разам з тым, у «[[Лісты з-пад шыбеніцы|Лістах з-пад шыбеніцы]]» Кастусь Каліноўскі ўжо гаворыць пра «''літоўцаў і беларусаў''» (аднак не ўпамінае «жмудзінаў» — як тады звычайна называлі летувісаў): «''Калі ронд польскі ўсім братнім народам дае самарондства, маскаль мала таго, што гэтак ня робіць, но яшчэ там, гдзе жылі палякі, літоўцы і беларусы, заводзіць маскоўскія школы, а ў гэтых школах учаць па-маскоўску, гдзе ніколі не пачуеш і слова па-польску, па-літоўску да і па-беларуску, як народ таго хоча''»<ref>''Кастусь Каліноўскі.'' [https://knihi.com/Kastus_Kalinouski/Pismy_z-pad_sybienicy.html Пісьмы з-пад шыбеніцы. Ліст першы.]</ref>. Пагатоў жамойцкі біскуп [[Матэвус Валанчус]] яшчэ перад паўстаньнем [[Летувізацыя|дамогся дазволу ад расейскіх уладаў адчыняць пры касьцёлах парафіяльныя школы з выкладаньнем па-жамойцку (па-летувіску)]]<ref name="Arlou-2012-348">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 348.</ref>, а па здушэньні паўстаньня расейскія ўлады, увогуле, зрабілі летувіскую мовай навучаньня ў [[Мар’ямпаль]]скай дзяржаўнай вышэйшай вучэльні, якая стала цэнтрам падрыхтоўкі летувіскай эліты. Тым часам выкладаньне беларускай мовы ў школах усіх узроўняў было пад забаронай<ref name="Arlou-2012-348"/>. Яшчэ выдадзены ў 1832 годзе расейскім літаратарам і перакладнікам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Гур'янаў|Іванам Гур'янавым|ru|Гурьянов, Иван Гаврилович}} навучальны дапаможнік падаваў наступныя зьвесткі пра насельніцтва [[Смаленская губэрня|Смаленскай губэрні]]: «''апроч расіянаў, частка літоўцаў''»<ref>Гурьянов И. Г. [https://arch.rgdb.ru/xmlui/handle/123456789/43125#page/1/mode/2up Дитя-россиянин, или Новая географическая игра для детей, служащая им увеселением и наставлением к познанию Государства Российского]. — М., 1832. [https://arch.rgdb.ru/xmlui/bitstream/handle/123456789/43125/00003.jpg?sequence=3&isAllowed=y С. 1].</ref>. У 1851 годзе расейска-нямецкі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн||be|Пётр Іванавіч Кёпен}} зьвяртаў увагу на тое, што расейцы і ўкраінцы называюць беларусаў «ліцьвінамі» або «літвой»{{Заўвага|{{мова-de|«Ich glaube hier bemerken zu müssen, dass die Grossrussen sowohl, wie auch die Kleinrussen, die Wörter Литва und Литвинъ (Litauer) gebrauchen um damit die Weissrussen zu bezeichnen»|скарочана}}}}<ref> Mélanges russes tirés du Bulletin historico-philologique de l’Académie impériale des sciences de St.-Pétersbourg. T. II, 1855. [https://books.google.by/books?id=bacKAAAAYAAJ&pg=PA227&dq=zamaitisch&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj90qyKweP1AhUM9aQKHW5-B-kQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=litauer%20weissrussen%20kleinrussen&f=false P. 2].</ref>. Францускі географ і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}} ў 5-м томе сваёй працы «Зямля і людзі» (1881 год, перавыдаваўся па-расейску ў 1883 і 1898 гадох{{Заўвага|Падобныя зьвесткі ў 1882<ref>The Encyclopædia Britannica. Vol. XIV. — Philadelphia, 1882. [https://books.google.by/books?id=xT5IPDMtSJYC&pg=PA708&dq=%22the+name+of+Jmud+being%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjA-qDRi9_0AhVog_0HHQX-Cp8Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%22the%20name%20of%20Jmud%20being%22&f=false P. 708].</ref>, 1891, 1907 і 1911 гадох падавала {{Артыкул у іншым разьдзеле|Энцыкляпэдыя Брытаніка||en|Encyclopædia Britannica}}: «''У Расеі ўсё беларускае насельніцтва былога Вялікага Княства Літоўскага звычайна называюць літоўцамі, тады як літоўцаў ва ўласным сэнсе — жамойтамі''» ({{мова-en|In Russia, all the White Russian population of the former Polish Lithuania are usually considered Lithuanians, the name of Zhmud being restricted to Lithuanians proper|скарочана}})<ref>The Encyclopædia Britannica. Vol. XVI. — New York, 1911. [https://books.google.by/books?id=N2gNAQAAMAAJ&pg=PA790&dq=%22zhmud%22+britannica&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwinpbfD_d70AhUMh_0HHc82AwwQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22zhmud%22%20britannica&f=false P. 790].</ref>}}) засьведчыў, што ў той час у Польшчы і Расеі ліцьвінамі традыцыйна працягвалі называць беларусаў, тады як летувісаў — жамойтамі{{Заўвага|{{мова-en|Even still the custom prevails in Poland and Russia of calling Lithuanians the White Russians of the old political Lithuania, distinguishing the Lithuanians proper by the term «Jmudes»<ref>Reclus E. The universal geography: earth and its inhabitants. Vol. 5. — London, 1881. [https://books.google.by/books?id=KaAzAQAAMAAJ&pg=PA256&dq=%22Even+still+the+custom+prevails%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwixpcLZrrz6AhVfh_0HHRNVC94Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22Even%20still%20the%20custom%20prevails%22&f=false P. 256].</ref>|скарочана}}}}: {{Цытата|...нават цяпер яшчэ ў Польшчы, як і ў Расеі, «ліцьвінамі» звычайна называюць беларускіх славянаў былой палітычнай Літвы, тады як літоўцам ва ўласным сэнсе{{Заўвага|Тут — у сэнсе «летувісы»: сам аўтар ужо лічыць слушным у этнаграфічным пляне атаясамліваць ліцьвінаў зь летувісамі}}{{Заўвага|Хоць яшчэ ў 1863 годзе гісторык і этнограф, віцэ-прэзыдэнт Парыскага этнаграфічнага таварыства [[Францішак Генрык Духінскі]] пісаў, што «''больш за сто гадоў таму князь {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жан Д'Атрош Шап||en|Jean-Baptiste Chappe d'Auteroche}} <…> дасканала вызначыў адрозьненьне паміж беларусамі і [[Расейцы|маскалямі]], калі сказаў: „ліцьвін дурны, але маральны; маскаль ня ведае маралі, але хітры“''» ({{мова-pl|«Przed więcej jak stu laty, określił doskonale ksiądz Chappe d’Auteroche <…> różnice między Białorusinami a Moskalami, kiedy rzekł: „Litwin głupi, ale moralny; Moskal nie zna moralności, ale jest chytry“»|скарочана}})<ref>Duchiński F. H. Dopołnienia do trzech części Zasad Dziejów Słowian i Moskali. — Paryz, 1863. [https://books.google.by/books?id=WW9cAAAAcAAJ&pg=PA14&dq=rzek%C5%82+Litwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiAh7jO7d7zAhWLGuwKHTYeDTU4ChDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=Litwin&f=false S. 14].</ref>. Тым часам латыска-летувіскі этнограф Эдуард Вольтэр, які карыстаўся падтрымкай Расейскага геаграфічнага таварыства, ужо ў 1887 годзе аспрэчваў называньне жамойтаў «''літоўцамі ва ўласным сэнсе''» і выдзяляў іх у асобную «літоўскую краіну»: «''Такі погляд на Жамойць у сэнсе ўласнай, сапраўднай Літвы, аднак жа, не пацьвярджаецца ані зьвесткамі этнаграфічнымі, ані дасьледаваньнямі лінгвістычнымі''» ({{мова-ru|«Такой взгляд на Жмудь, в смысле собственной, истинной Литвы однако же не подтверждается ни данными этнографическими, ни исследованиями лингвистическими»|скарочана}})<ref>Памятная книжка Ковенской губернии на 1888 год. — Ковна, 1887. [https://books.google.by/books?id=Ol5AAQAAMAAJ&pg=PA231&dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjJ8eDcjNz0AhX0QvEDHZlqDAsQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 231].</ref>}} даюць назву «жамойтаў» альбо «жмудзінаў». {{арыгінал|ru|…даже теперь еще в Польше, как и в России, «литвинами» обыкновенно называют белорусских славян бывшей политической Литвы, тогда как литовцам в собственном смысле дают название «жмудов» или «жмудинов».}}|Реклю Э. Земля и люди. Т. 5, вып. 2. — СПб., 1883. С. 124.}} Падобныя зьвесткі адзначыў у 1894 годзе заснавальнік сучаснай францускай школы геаграфіі і геапалітыкі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Поль Відаль дэ ля Бляш||en|Paul Vidal de La Blache}}: «''…і сёння расейцы і палякі называюць беларусаў гэтай краіны [Белай Русі] літоўцамі, а літоўцаў жамойтамі''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Après l'union, le nom de Lithuanie ne fut donné qu'à la partie peuplée de Lithuaniens et à la Russie Blanche; aujourd'hui encore, les Russes et les Polonais qualifient de Lithuaniens les Blancs-Russiens de ce pays, et de Jmoudes les Lithuaniens»|скарочана}}}}<ref>Paul Vidal de La Blache. Cours de géographie à l’usage de l’enseignement secondaire. — Paris, 1894. [https://books.google.by/books?id=09GzvLRnegEC&pg=PA469&dq=jmoudes&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj15czI7cn5AhUthP0HHeWVATIQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=jmoudes&f=false P. 469].</ref>. Яшчэ ў 1842 годзе адзначалася, што ўкраінцы называюць беларусаў ліцьвінам<ref>Святной Ф. Что значит в Несторовой летописи выражение «поидоша из немец», или Несколько слов о Варяжской Руси. — Reval, 1842. [https://books.google.by/books?id=h8QKAAAAIAAJ&pg=PA12&dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipt8vW4LX6AhWBOuwKHefdBowQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 12].</ref>, у 1861 годзе пра гэта заўважаў украінскі фальклярыст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Анатоль Сьвідніцкі||uk|Свидницький Анатолій Патрикійович}}<ref>Свидницкий А. Великдень у подолян // Основа. № 10. — СПб., 1861. [https://books.google.by/books?id=kBNJAAAAcAAJ&pg=RA4-PA44&dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipt8vW4LX6AhWBOuwKHefdBowQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 44].</ref>. У 1865 годзе народжаны на Чарнігаўшчыне генэрал і вайсковы гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Дамантовіч||uk|Домонтович Михайло Олексійович}} сьведчыў, што ўкраінцы «''гэтым імём [ліцьвіны]… называюць увогуле ўсіх беларусаў''»<ref>Домонтовыч М. Материалы географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Черниговская губерния. — СПб., 1865. [https://books.google.by/books?id=ULhiAAAAcAAJ&pg=PA533&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiRpcXCk7X6AhXJvKQKHWvOCp8Q6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 532].</ref>. У 1873 годзе ўкраінскі лексыкограф і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Леўчанка||uk|Левченко Михайло Михайлович}} падаў у сваім слоўніку «''народныя ўкраінскія назвы''»: для Беларусі — «''Литва''», для беларуса — «''[[Ліцьвякі|литвак]], литвин, білорусець''»<ref>Левченко М. Опыт русско-украинского словаря. — Киев, 1874. [https://books.google.by/books?id=9ddEAAAAYAAJ&pg=PA187&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwinjbaJyqv6AhUIjaQKHfPdA8k4FBDoAXoECAIQAg#v=onepage&q=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%20&f=false С. 187].</ref>. У 1876 годзе ўкраінскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Нячуй-Лявіцкі||uk|Нечуй-Левицький Іван Семенович}} сьведчыў, што «''цяпер у нас на Ўкраіне ліцьвінамі завуць беларусаў і чарнарусаў, што жывуць на далёкім Пелесьсі, у Менскай, Магілёўскай, Віцебскай і Віленскай губэрні''»<ref>Левицький І. Татари і Литва на Україні. — Киев, 1876. С. 24.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 78.</ref>. У часопісе «Этнаграфічны агляд» (1889 год) адзначалася, што «''ліцьвінамі ўкраінцы называюць беларусаў''»<ref>Этнографическое обозрение. Кн. 1. — Москва, 1889. [https://books.google.by/books?id=TJQFAAAAYAAJ&pg=RA1-PA182&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8B+%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiUx5jtnLX6AhXzh_0HHdEsA6QQ6AF6BAgCEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 224]</ref>, а ў 1904 годзе [[Магілёўскія япархіяльныя ведамасьці]] паведамлялі, што ў [[Кіеў]] «''штогод накіроўваюцца цэлыя натоўпы вернікаў зь Беларусі, якіх там называюць ліцьвінамі''»<ref>Могилевские епархиальные ведомости. № 33, 1904. [https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_60000162620?page=9&rotate=0&theme=white С. 527]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>. Славяназнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Восіп Пэрвольф||uk|Первольф Осип Осипович}} сьведчыў у 1893 годзе, што ўкраінцы дагэтуль называюць беларусаў ліцьвінамі{{Заўвага|{{мова-ru|«...до сих пор Малорусы называют Белорусов Литвинами»|скарочана}}}}<ref>Славяне, их взаимные отношения и связи. Т. 3, ч. 2. — Варшава, 1893. [https://books.google.by/books?id=qYhBAAAAYAAJ&pg=PA167&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi-1a2l0MDzAhV6RvEDHfgAA2g4MhDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&f=false С. 167].</ref>, а ў 1909 годзе ўкраінскі мовазнаўца і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Канстантын Міхальчук||uk|Михальчук Костянтин Петрович}} зазначаў, што ўкраінцы дагэтуль называюць Беларусь Літвой, а беларусаў — ліцьвінамі або літвакамі<ref>Михальчук К. П. Открытое письмо к А. Н. Пыпину, по поводу его статей в «Вестн. Евр.» о споре между южанами и северянам. — Киев, 1909. [https://books.google.by/books?id=1GsUAAAAIAAJ&pg=PA43&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj88Onaxav6AhUhgf0HHV5wCccQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&f=false С. 43].</ref>. Апроч таго, тагачасныя дасьледнікі зафіксавалі некалькі традыцыйных украінскіх выразаў пра беларусаў: «''хіба лихо озме литвина, щоб він не [[Дзеканьне|дзекнув]]''»<ref>Даль В. И. Толковый словарь живого русского языка. Ч. 1. — М., 1863. [https://books.google.by/books?id=lt1EAAAAcAAJ&pg=PR47&dq=%22%D1%85%D0%B8%D0%B1%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%BE+%D0%BE%D0%B7%D0%BC%D0%B5+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjF3pnyzqv6AhXrxQIHHVfPDEQ4ChDoAXoECAoQAg#v=onepage&q&f=false С. XLVII].</ref> або «''лихо (чорт) литвинка (литвина) нападе, як не дзєкне (коли не цвенькне)''», а таксама «''кортить литвинка (ляцвіну), як не дзєкне (щоб не дзєкнуть)''»<ref>Номис М. Українські приказки, прислів’я і таке інше. — СПб., 1864. [https://books.google.by/books?id=qsZIAAAAcAAJ&pg=PA97&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0,+%D1%89%D0%BE%D0%B1+%D0%B2%D1%96%D0%BD+%D0%BD%D0%B5&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjgnbGJzqv6AhXPSvEDHQocAAQQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false С. 97].</ref>. Тым часам яшчэ ў 1889 годзе адзначалася, што «''і за [[Заходні Буг|Бугам]], напрыклад у [[Седлецкая губэрня|Седлецкай губэрні]]'' [цяпер [[Польшча]]]'', беларуса іначай не назавуць, як ліцьвінам''»{{Заўвага|{{мова-ru|«и за Бугом, напр. в Седлецкой губ., белорусса иначе не назовут, как литвином»<ref>Янчук Н. По Минской губернии (заметки из поездки в 1886 году). — Москва, 1889. [https://books.google.by/books?id=G34hEAAAQBAJ&pg=PA26&dq=Po+litewsku+%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiNyOa8isPzAhVPRPEDHQkbDGYQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Po%20litewsku%20%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&f=false С. 26.]</ref>|скарочана}}}}. Пра тое, што палякі-[[Мазуры|мазуры]] называюць беларусаў ліцьвінамі, сьведчылі ў 1907 годзе<ref name="Czarkowski-1907"/>. Увогуле, традыцыйнае называньне ва ўсходняй частцы Польшчы ліцьвінамі ({{мова-pl|«Lićwini»|скарочана}}) мясцовых беларусаў адзначаецца і да нашага часу<ref>Kowalski M. [https://www.researchgate.net/profile/Mariusz-Kowalski-2/publication/297053787_The_Belarusian_minority_in_the_region_of_Bialystok/links/5eb977bb92851cd50da9d32c/The-Belarusian-minority-in-the-region-of-Bialystok.pdf The Belarusian minority in the region of Białystok] // Geopolitical Studies. Vol. 14, 2006. P. 478.</ref><ref>Проблемы национального сознания польского населения на Беларуси: материалы III международной научной конференции, Гродно, 22—24 октября 2004 года. — Гродно, 2004. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=PyFpAAAAMAAJ&dq=nazywana+jest+przez+s%C4%85siad%C3%B3w+Li%C4%87winami&focus=searchwithinvolume&q=Li%C4%87winami С. 194].</ref>{{Заўвага|Таксама ў ваколіцах [[Беласток]]у яшчэ ў канцы XX ст. казалі пра беларуса: «''Як сыр не закуска, так ліцьвін — не чалавек!''» або «''Ліцьвін — то чортаў сын!''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232-233">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 232—233.</ref>)}}. Таксама ліцьвінамі традыцыйна называлі беларусаў [[Латгалія|Латгаліі]] ([[Латвія]])<ref name="Галиопа-2009-45">Галиопа В. А. Этнолокальноконфессиональные группы старожильческого населения современного латгальского приграничья: (Материалы к этноконфессиональной карте российско-латвийского пограничья) // Этноконфессиональная карта Ленинградской области и сопредельных территорий — 2. Третьи Шёгреновские чтения. Сб. статей. — СПб., 2009. С. 45.</ref>. Яшчэ ў 1899 годзе гісторык і краязнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Уладзімер Міхневіч|Ўладзімер Міхневіч|ru|Михневич, Владимир Осипович}} засьведчыў, што расейцы ў той час таксама ўсё яшчэ называлі беларусаў ліцьвінамі{{Заўвага|{{мова-ru|«Малоросса он [великоросс, россиянин] называет „хохлом“, белорусса — „литвином“ или „поляком“»|скарочана}}}}<ref>Михневич В. О. Кто и когда выдумал Россию? // Исторический Вестник. Том. 75, 1899. С. 507.</ref>. «Тлумачальны слоўнік жывой вялікарускай мовы» расейскага навукоўца і пісьменьніка [[Уладзімер Даль|Ўладзімера Даля]] падае наступныя расейскія выразы пра беларусаў: «''как не закаивайся литвин, а дзекнет''», «''только мертвый литвин не дзекнет''», «''разве лихо возьмет литвина. чтоб он не дзекнул''»<ref>Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. Т. 1. — М., 1863. [https://books.google.by/books?id=YvLDehURme8C&pg=PA386&dq=%D0%B4%D0%B7%D1%91%D0%BA%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjY54vx3av6AhXBGewKHbDrAH8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B5%D1%82%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD&f=false С. 386].</ref>, «''литвин нацокает, что и не разберешь его; поколе жив смолянин не нацокается''»<ref>Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. Т. 2. — М., 1865. [https://books.google.by/books?id=sd1EAAAAcAAJ&pg=PA1080&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D1%8A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjr3fjA8v77AhUrxgIHHdYNAXA4ChDoAXoECAUQAg#v=onepage&q&f=false С. 1080].</ref>, а таксама прыводзіць назву «''литвины мякинники''» як «''найменьне беларусаў і [[Пскоўская губэрня|псковічаў]]''»<ref>Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. Т. 2. — СПб.; М., 1881. [https://books.google.by/books?id=a-8GAAAAQAAJ&pg=PA381&dq=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjJ5ri867X6AhWowAIHHUnVCOA4FBDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 381].</ref>. Увогуле, у пагранічных зь Беларусьсю раёнах Расеі назва ліцьвіны існавала да сярэдзіны XX стагодзьдзя<ref>{{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|3к}} С. 287.</ref>. Жыхары [[Курск]]ай і [[Арол (горад)|Арлоўскай абласьцей]] [[Расея|Расеі]] называлі беларусаў «ліцьвінамі» ажно да [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]]<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-232"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-325">Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. С. 325.</ref>. Яшчэ ў 1864 годзе нямецкі этнограф і палкоўнік арміі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] [[Радэрык фон Эркерт]], які не прызнаваў беларусаў асобнай народнасьцю і па здушэньні [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] на заказ расейскіх уладаў дасьледаваў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыя беларусаў]], пакінуў наступнае сьцьверджаньне<ref>[[Сяргей Токць|Токць С.]] Беларуская вёска на мяжы эпох. Змены этнічнай самасвядомасці сялянства ва ўмовах распаду традыцыйнага аграрнага грамадства (па матэрыялах Гарадзеншчыны 19 — першай трэці 20 ст.). — {{Горадня (Гродна)}}: ГрДУ, 2003. С. 27.</ref>: {{Цытата|Мову сваю прасталюдзін называе простай, а самаго сябе [[Русіны (гістарычны этнонім)|Рускім]], часта нават Літоўцам (паводле палітычных паданьняў), ці проста селянінам <…> Польская шляхта, а асабліва каталіцкае духавенства, часта выкарыстоўвае тэрмін „Літоўцы“ датычна тых каталікоў, у якіх роднай мовай засталася руская. {{арыгінал|ru|Язык свой простолюдин называет простым, а самого себя Русским, часто даже Литовцем (по политически преданиям), или просто крестъянином <…> Польское дворянство, а в особенности католическое духовенство часто употребляет выражение «Литовцы» о тех католиках, у которых родным языком остался русский. }}|Эркерт Р. Взгляд на историю и этнографию западных губерний России. — СПб., 1864. С. 8.}} Паводле беларускай народнай песьні, добра вядомай з парыскай лекцыі пра [[Белая Русь|Беларусь]] [[Аляксандар Рыпінскі|Аляксандра Рыпінскага]]<ref>Rypiński A. Białoruś. Kilka słów o poezji prostego ludu tej naszej polskiej prowincji i o jego śpiewie, tańcach, etc. — Paryż, 1840. [https://books.google.by/books?id=xy9PAAAAcAAJ&pg=PA42&dq=%22dwa+litwiny%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiNkMLn1fH5AhWpxQIHHYIJAp8Q6AF6BAgGEAI#v=onepage&q&f=false S. 42].</ref> (1840 год), апісаньня [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павету]] [[Яўстах Тышкевіч|Яўстаха Тышкевіча]]<ref>Tyszkiewicz E. Opisanie powiatu borysowskiego pod względem statystycznym, geognostycznym, historycznym, gospodarczym, przemysłowo-handlowym i lekarskim, z dodaniem wiadomości: o obyczajach, spiewach, przysłowiach i ubiorach ludu, gusłach, zabobonach itd. — Wilno, 1847. S. 384.</ref> (1847 год), [[Слоўнік Насовіча|слоўніка Насовіча]] і зборніка беларускіх песень [[Пётар Бяссонаў|Пятра Бяссонава]] — «''Кузьма і Дзям’ян два ліцьвіны{{Заўвага|То бок — беларусы<ref>Прыказкі і прымаўкі ў дзвюх кнігах. Кн. 1. — {{Менск (Мн.)}}, 1976. С. 534.</ref>}}, прынесьлі гаршочак [[Бацьвіньне|бацьвіньня]]''»{{Заўвага|Захавалася сьведчаньне, што гэтую песьню або яе варыяцыю (хоць, з усяго відаць, у запісаным на памяць тэксьце аўтар успамінаў недакладна аднавіў усе радкі арыгінальнай песьні) у першай палове XIX ст. сьпявалі, сярод іншага, у асяродзьдзі заможнай шляхты [[Менскі павет|Меншчыны]]: «''Барыс стары, два літвіны, / прынясьлі гаршчок бацьвіны. / А Максім стары за акном / дзержыць міску з талакном. / Юзэф на тое паглядае / і на літвіноў наракае: / Ай, вы дурныя літвіны! / Хрыстос не любіць бацьвіны''»<ref>Skibiński K. Pamietnik aktora (1786—1858). — Warszawa, 1912. [https://books.google.by/books?id=PVc9AAAAYAAJ&pg=PA309&dq=%22dwa+Litwiny%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjrr-iq2vH5AhVuhv0HHXouAHUQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%22dwa%20Litwiny%22&f=false S. 309].</ref>}}, а паводле варыяцыі гэтай жа песьні на [[Пінскі павет|Піншчыне]] — «''два літвіны із [[Дзівін|Дывін]] прынесьлі гаршчык батвін''»<ref>Zienkiewicz R. Piosenki gminne ludu pińskiego. — Kowno, 1851. [https://books.google.by/books?id=4NZbAAAAcAAJ&pg=PA8&dq=%22dwa+Litwiny%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjrr-iq2vH5AhVuhv0HHXouAHUQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=litwiny&f=false S. 8].</ref>. Таксама ў аповесьці 1840 году беларускамоўны селянін называе сябе ліцьвінам («''ja Lićwin''»), адзначаючы, што ён прыехаў зь [[Нясьвіж]]у «''ад нашага князя Радзівіла''»<ref name="Tygodnik Literacki-51-1840"/>. [[Файл:Litwins-bielarusians.jpg|значак|Першая старонка працы [[Марыя Косіч|М. Косіч]] пра [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў-беларусаў]], 1901 г.]] У 1901 годзе беларуская фальклярыстка і этнаграфістка [[Марыя Косіч]] выдала працу «Ліцьвіны-беларусы Чарнігаўскай губэрні, іх побыт і песьні», прысьвечаную вуснай народнай паэзіі і духоўнай культуры [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў (беларусаў)]] [[Старадубскі павет|гістарычнай Старадубшчыны]], улучанай расейскімі ўладамі ў склад [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўскай губэрні]]. Яшчэ [[Сураж (Расея)|сураскі]] шляхціч Рыгор Есімонтаўскі ў сваёй кнізе «Апісаньне Сураскага павету Чарнігаўскай губэрні» (1846 год) адзначаў, што «''усё насельніцтва Сураскага павету… носіць народную назву ліцьвінаў''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…все народонаселение Суражского уезда, носящее народное название Литвинов»|скарочана}}}}<ref>Есимонтовский Г. Н. Описание Суражского уезда, Черниговской губернии, составленное Есимонтовским. — СПб., 1846. С. 55.</ref>. Тым часам, паводле сьведчаньня супрацоўніка Этнаграфічнага аддзелу Расейскага імпэратарскага музэю Данілы Сьвяцкага (1909 год), жыхары [[Трубчэўск]]ага павету называлі сябе «літвой»<ref>Святский Д. О. [http://diderix.petergen.com/lub-kost.htm Крестьянские костюмы в области соприкосновения Орловской, Курской и Черниговской губерний (Севский уезд Орловской губернии)] // Живая Старина. Кн. 73—74. — СПб., 1910. [https://books.google.by/books?id=qXQA7w3AuPwC&pg=PA14&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj08JGworf6AhUNsaQKHcaoAco4KBDoAXoECAYQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%8E&f=false С. 14].</ref>. А мовазнаўца [[Антон Палявы]] засьведчыў наступную інфармацыю пра жыхароў [[Навазыбкаў]]скага павету<ref>[[Янка Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі. — New Jersey, 1978. С. 36.</ref><ref>Гісторыя філасофскай і грамадска-​палітычнай думкі Беларусі. Т. 1. — {{Менск (Мінск)}}: «Беларуская навука», 2008. С. 84.</ref>: {{Цытата|«Калі б вы папыталіся ў селака Навазыбкаўскага павету, прыкладам, гэтак: „Хто вы такія? да якое нацыі належыце?“ — то пачулі б такі адказ: „Хто мы?! Мы руськія“ ''[г.зн. праваслаўныя — заўвага [[Ян Станкевіч|Янкі Станкевіча]]]''. Калі вы далей папытаецеся: „Якія „руськія“? — Велікарусы, ці што?“ дык узноў пачуеце адказ: „Ды не, якія мы там Велікарусы? Не, мы не Маскалі“. „Ды хто ж вы тады, Украінцы?“ „Не, і не Ўкраінцы!“ „Ды хто ж, наапошку: не Маскалі, не Ўкраінцы, а хто ж?“ І вось… скажуць вам: „Мы Літва, Ліцьвіны“»}} Антон Палявы паведамляў у сваіх чытаньнях для маскоўскай дыялекталягічнай камісіі ў 1925 годзе (пра [[Ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў]] Навазыбкаўскага павету): «''Гэтыя песьні яшчэ больш пераконваюць у тым, што мова навазыбкаўскіх ліцьвінаў ёсьць [[беларуская мова|мовай беларускай]], а гэткім спосабам, і самі ліцьвіны — таксама ёсьць [[беларус]]амі''»<ref>Полевой А. О языке населения Новозыбковского уезда Гомельской губернии. — Менск, 1926. С. 38.</ref><ref>[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Язык і языкаведа. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2007. С. 854.</ref>. [[Файл:Miensk Litoŭski. Менск Літоўскі (A. Jelski, 1900).jpg|значак|''[[Менск|Менск Літоўскі]]''. З вокладкі кнігі [[Аляксандар Ельскі|Аляксандра Ельскага]], 1900 г.]] Народжаны ў [[Смаленск]]у географ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сяргей Меч||ru|Меч, Сергей Павлович}} адзначаў (у тым ліку на падставе ўласнай вандроўкі ў 1894 годзе), што ў басэйне [[Нёман]]у беларусы называюць сябе ліцьвінамі, тым часам [[Летувісы|летувісаў]] «''больш за ўсё ў Ковенскай і Віленскай губэрнях, дзе яны вядомыя пад імём жмудзінаў''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…белорусы (которые зовут себя… литвинами) <…> всего больше литовцев в Ковенской и Виленской губерниях, где они известны под именем жмудин»|скарочана}}}}<ref>Меч С. Россия. Географический сборник для чтения в семье и школе. Изд. 11. — Москва, 1910. [https://books.google.by/books?id=k4I6AQAAMAAJ&pg=PA97&dq=%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjfg6jN3bf6AhXI4KQKHZadBoA4ChDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D1%83%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8&f=false С. 97].</ref>. Паводле апублікаванай у 1902 годзе працы этнографа [[Павал Шэйн|Паўла Шэйна]], беларускамоўныя сяляне [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] «''…не называюць сябе ні рускімі, ні беларусамі. Некаторыя лічаць сябе ліцьвінамі''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Крестьяне нашей губернии не называют себя ни русскими, ни белоруссами. Некоторые считают себя литвинами. Но если сказать „Лицвин, Божы сын“, то вы получите в ответ: „Ты сам лицвин!“, а если кто скажет: „Лицвин — чортоў сын“, то он получит в ответ: „Хоць чортоў, а не твой“»|скарочана}}}}<ref name="Sejn-1902-21"/>. Шырокае бытаваньне саманазвы «ліцьвіны» ў [[Лідзкі павет (Віленская губэрня)|Лідзкім павеце]] [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] і [[Слонімскі павет (Гарадзенская губэрня)|Слонімскім павеце]] Гарадзенскай губэрні засьведчыў фальклярыст і этнограф [[Міхал Федароўскі]], які зьбіраў этнаграфічную беларушчыну ў 1877—1904 гадох: «''у Слонімскім павеце называе люд [беларускі]: сябе — ліцьвінамі, жмудзінаў — гіргатунамі''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Przezwiska plemienne: 1. Litwin. — L. [powiat Lidzki]. Lidzianin; 2. Litwin (Lytwyn). — P. [powiat Prużański]. Litwinami zowią Prużańczycy swych sąsiadów zapuszczańskich t.j. z Wołkowyskiego; 3. Litwin. — Sł. [powiat Słonimski]. W Słonimskiem nazywa lud: siebie — Litwinami, Żmudzinów — Girgatunami, sąsiadów od Pińska i Prużany — Poleszukami; od Stołpca i Mińska — Rusinami i ziemię tych ostatnich — Rusią, a swoją zaś — Litwą; 4. Litwinnik. — P. [powiat Prużański]. Białorusin od Świsłoczy i Wołkowyska. Przezwisko nadawane przez Poleszuków swym sąsiadom z nad Niemna»|скарочана}}}}<ref>Federowski M. Lud białoruski na Rusi Litewskiej. T. 4. — Warszawa, 1935. S. 453.</ref>. Пра тое, што «''тутэйшыя''» да нядаўняга часу называлі сябе ліцьвінамі і што былі спробы ўтрымаць пры сабе гэтую назву з адрознасьцю ад «''ковенскіх летувісаў''» сьведчыла ў 1933 годзе выданьне [[Наваградзкае ваяводзтва (1921—1939)|Наваградзкага ваяводзтва]] міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]{{Заўвага|{{мова-pl|Sytuacja «tutejszych», którzy jeszcze do niedawna nazywali siebie «Litwinami» jest obecnie dość kłopotliwa. Próby utrzymania przy sobie tej nazwy i odróżnianie się od «Letuwisów» kowieńskich, nie powiodły się<ref>Kurier Nowogrodzki. Nr. 284, 17.10.1933. S. 2.</ref>|скарочана}}}}. Тым часам этнограф і фальклярыст [[Аляксандар Сержпутоўскі]] засьведчыў бытаваньне саманазвы «ліцьвіны» ў [[Слуцкі павет (Менская губэрня)|Слуцкім]] і [[Мазырскі павет (Менская губэрня)|Мазырскім]] паветах [[Менская губэрня|Менскай губэрні]]{{Заўвага|{{мова-ru|«Мало известные нам племена, жившие по берегам Припяти и ее левых притоков составили в исторические времена большой народ, который теперь принято называть белорусами. Сами себе они дают другие названия: живующих в малолесных полевых местах называют палевиками или лицьвинами, а занимающих полесскую часть Беларуси — палешуками»|скарочана}}}}<ref name="Sierzputouski-1910"/>. Апроч таго, ліцьвінамі вызначала сябе беларускамоўнае насельніцтва на поўдні [[Рэчыцкі павет|гістарычнай Рэчыччыны]] ([[Харобічы]] і ваколіцы){{Заўвага|{{мова-uk|…селяне инших українських сіл називають хороборців і селян инших поблизьких тієї самої говірки, що Хоробричі, містин — «литвинами» <…> Із слів Мотрі Лаврененкової, одного з моїх об'єктів для досліду хороборської говірки, хороборці, як і житці више названих сіл, по однієї з Хоробричами говірки, — литвини. Хороборці литвинами називають житців Гомельської та Могилівської губерні.|скарочана}}}}<ref>Курило, О. Фонетичні та деяки морфологічні особливости говірки села Хоробричів, давніше Городнянського повіту, тепер Сновськоі округи на Чернігівщині. — К., 1924. С. 4—5.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 78.</ref>. У 1924 годзе адзін з пачынальнікаў [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|Беларускага нацыянальнага адраджэньня]] [[Вацлаў Ластоўскі]] зазначаў, што беларусы працягвалі называць сябе ліцьвінамі «''ў [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўшчыне]], ва ўсходняй [[Магілёўская губэрня|Магілёўшчыне]] і [[Смаленская губэрня|Смаленшчыне]]''»<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 72.</ref>. Увогуле, шырокае бытаваньне сярод беларусаў саманазвы «ліцьвіны» ў пачатку XX ст. прызнавалі асобныя дзеячы [[Летувіскае нацыянальнае абуджэньне|летувіскага нацыянальнага руху]]. Ксёндз {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ян Жылінскі||lt|Jonas Žilius-Jonila}} ў летувіскай газэце {{Артыкул у іншым разьдзеле|Viltis||be|Viltis}} (№ 29, 1909 год)<ref>Litwa. Nr. 8 (14), 1909. S. 117.</ref> сьведчыў: «''Ёсьць шмат беларусаў, якія проста называюць сябе ліцьвінамі і хочуць імі быць, гэтак жа, як ліцьвіны, што гавораць па-польску. Добра было б, калі б і яны мелі сваё выданьне ў беларускай мове''»<ref>[[LITWA: hłos monarchisty]]. № I (XXII), 2008. С. 2.</ref>. Тым часам летувіскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мечыслаў Давойна-Сільвястровіч||pl|Mieczysław Dowojna-Sylwestrowicz}} у польскамоўным выданьні «Litwa» (№ 11/12, 1911 год) зазначаў: «''беларусы, назва якіх належыць на больш новых, маюць права на назву ліцьвінаў [літоўцаў]… іх суседзі і яны самі сябе называюць ліцьвінамі, пісаны ў іх мове статут называецца літоўскім, храністы і старыя дакумэнты называюць іх мову літоўскай''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Białorusini, których nazwa należy do nowszych, mają prawo do nazwy litwinów, gdyż, skutkiem jednej przeszłości z litwinami, mają jedną historję, sąsiedzi ich i oni sami siebie nazywają litwinami, statut pisany w ich języku nazywałsię litewskim, kronikarze i stare dokumenta język ich nazywają litewskim»|скарочана}}}}<ref>N. Downar [Dowojna-Sylwestrowicz M.]. Białorusini — litwini — polacy // Litwa. Nr. 11/12, 1911. S. 174.</ref>. Ужываньне беларускай саманазвы «ліцьвіны» ў пачатку XX ст. засьведчыў клясык беларускай літаратуры [[Якуб Колас|Якуб Колас (Канстантын Міцкевіч)]] у сваёй аўтабіяграфічнай трылёгіі «[[На ростанях]]»{{Заўвага|Якуб Колас стаў правобразам маладога настаўніка Лабановіча}}<ref>Кузняцоў С. [https://nashaniva.com/?c=ar&i=126017 Лёс сям’і пана падлоўчага: Ядвіся з трылогіі «На ростанях»: што з ёй стала], [[Наша Ніва]], 12 красавіка 2014 г.</ref>: «''Пан падлоўчы быў родам дзесь з Гарадзеншчыны і паходзіў, як ён казаў сам, з старога дваранскага роду. Тутэйшае жыхарства лічыла яго палякам, сам жа пан падлоўчы з гэтым не згаджаўся. „Я — ліцьвін“, — зь нейкаю гордасьцю зазначаў пан падлоўчы і сваю належнасьць да ліцьвінаў даводзіў, паміж іншым, і тым, што яго прозьвішча — Баранкевіч — мела канчатак на „іч“, тады як чыста польскія прозьвішчы канчаюцца на „скі“: Жулаўскі, Дамброўскі, Галонскі. Даведаўшыся, што прозьвішча новага настаўніка Лабановіч, падлоўчы пры спатканьні зь ім прыметна выказаў адзнакі здавальненьня, як гэта бывае тады, калі нам на чужыне прыходзіцца спаткацца зь земляком. — То і пан — ліцьвін! — весела сказаў ён маладому настаўніку і пастукаў яго па плячы. <…> Гаварыў падлоўчы Баранкевіч найбольш добраю беларускаю моваю»<ref name="Kolas-1955"/><ref name="Jermalovic-2000-37"/>. Паводле ўспамінаў беларускага грамадзкага дзеяча, пэдагога і актывіста [[Беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]] ў [[ЗША]] [[Яўхім Кіпель|Яўхіма Кіпеля]] (1896—1969), назва ліцьвіны захоўвалася ў ваколіцах [[Бабруйск]]у ([[Рэчыцкі павет|гістарычная Рэчыччына]]): «''У Бабруйшчыне, і там, дзе я рос, тады яшчэ быў папулярны назоў „Літва“, а мы былі „ліцьвіны“. Было й німала тых, хто памятаў, што й край называўся „Літвой“. Было яшчэ таксама шмат сьветкаў паўстаньня 1863—1864 гадоў. Мой дзед па бацьку быў у паўстаньні, ды ў Машнічах, Слаўкавічах, Байлюкох і іншых суседніх вёсках і сёлах яшчэ былі жывымі сьветкі ды ўдзельнікі паўстаньня. „Мы — Літва“, — казаў мне заўсёды мой дзед. Ды й іншыя дзяды нам, дзецям, заўсёды казалі, што тут заўсёды была Літва. <…> Памяць пра Літву перахоўвалі ня толькі нашыя дзяды ды паны, як Быкоўскі, але й маладзейшыя людзі, і гэтыя ўспаміны перадавалі нам''»<ref name="Kipiel-1995"/>. Паводле ўспамінаў беларускага паэта [[Алесь Змагар|Аляксандра Яцэвіча (Алеся Змагара)]], удзельніка [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага збройнага чыну]] і кіраўніка эмігранцкай арганізацыі «Беларускі вызвольны рух», назва ліцьвіны таксама бытавала на [[Слуцкае княства|гістарычнай Случчыне]]: «''Што датычыцца майго дзеда па мацеры, то… ён быў таленавіты красамоўца — баечнік. Апавядаў ён вельмі цікавыя байкі, часта пераплятаючы з гістарычнымі слаўнымі падзеямі Вялікага Княства Літоўскага. „Ведайце, дзеткі, — казаў ён, — што мы ня рускія. Мы й не беларусы. Мы — ліцьвіны. Наша слаўнае калісь магутнае Вялікае Княства Літоўскае заваявалі маскалі, назвалі сябе рускімі, а нам далі назоў „беларусы“ дзеля падабенства з рускімі. Не забудзьце гэтага, як вырасьцеце. Любеце волю“''»<ref name="Jacevic-1999"/>. Тым часам народжаны на [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыне]] беларускі рэлігійны дзяяч [[Францішак Чарняўскі]] пісаў у сваім лісьце да іншага ўдзельніка беларускага хрысьціянскага руху [[Пётар Татарыновіч|Пятра Татарыновіча]], народжанага на Случчыне: «''Да мяне прыходзіла „[[Наша Ніва]]“. Калі я быў у гарадзкім вучылішчы, адзін зь сяброў мяне запытаў: „Кім мы ёсьць: адны нас залічаюць да палякаў, другія да рускіх?“. Мой адказ, што мы не адно, ані другое. Ведаем з гісторыі, што наш назоў ліцьвіны, але нашы адраджэнцы ідуць да адражэньня пад назовам Беларусь. Незадоўга пасьля таго і школьная ўлада ведала за каго я сябе ўважаю. А калі пайшоў да інспэктара, каб атрымаць пасьведчаньне, якое было патрэбным пры ўступленьні ў сэмінарыю, той радзіў мне беларускасьцяй не займацца, бо гэта цемната і мова брыдкая… Я адважыўся сказаць; „Праўда, народ наш цёмны, але не з сваёй віны, а што датычыць мовы, то мне здаеца, што яна ёсьць харашэйшай і ад рускай і ад польскай“''»<ref name="Traciak-2012-202"/>. == Літоўская мова == === Першы запіс === [[Файл:Kiejstut. Кейстут (1841).jpg|значак|Вялікі князь [[Кейстут]]]] У 1351 годзе князь [[Кейстут]] (брат вялікага князя літоўскага [[Альгерд]]а) рушыў у [[Вугоршчына|Вугоршчыну]] ў выправу з вайсковымі аддзеламі з [[Трокі|Трокаў]], [[Горадня|Горадні]], [[Дарагічын]]а і [[Берасьце|Берасьця]]. У час сустрэчы вугорскі кароль [[Людвік I Вялікі|Людвік (Лаёш) Вялікі]] і князь Кейстут учынілі мір, і на знак замірэньня Кейстут загадаў зарэзаць [[карова|быка]] і па забіцьці павярнуўся да свайго войска і пракрычаў «''па-літоўску''» (паводле вугорскай кронікі, ''lithwanice''): «''Рагаціна — розьні нашы. Госпад на ны!''» ([[Стараславянская мова|па-стараславянску]] «на ны» азначае «на нас»{{Заўвага|Як зазначае [[Аляксандар Брукнэр]], {{мова-pl|«Dla dzisiejszych Litwomanów bardzo bolesna przy tym uwaga, bo ów Kiejstut, naswybitniejszy Litwy pogańskiej przedstawiciel, nie po litewsku, lecz, o zgrozo, po białorusku rotę przysięgi wraz z swymi odprawia»|скарочана}}}}<ref>Brückner A. [http://slowianie.3bird.pl/download/materialy/slowianie-materialy-aleksander-bruckner-mitologia-slowianska-i-polska.pdf Mitologia słowiańska i polska]. — Warszawa, 1980.</ref>), у запісе кронікі — «''rogachina roznenachy gospanany''», што перамовілі яго ліцьвіны (''Lithwani''). З тым, што гэтая прамова ёсьць узорам славянскай мовы, пагаджаецца большасьць дасьледнікаў: [[Аляксандар Мяжынскі]], [[Аляксандар Брукнэр]], [[Стывэн Крыстафэр Роўэл]], {{Артыкул у іншым разьдзеле|Андраш Золтан||be|Андраш Золтан}} ды іншыя<ref>[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] Нацыянальнасць — Беларус. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2009. С. 86.</ref>. === Славянская літоўская мова === {{Асноўны артыкул|Старабеларуская мова|Беларуская мова}} [[Файл:Žygimont Kiejstutavič, Pahonia. Жыгімонт Кейстутавіч, Пагоня (1411, 1930).jpg|значак|Пячаць [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] з [[Пагоня]]й, 1411 г.]] За часамі Вялікага Княства Літоўскага [[Беларуская мова|беларускую мову]] азначалі літоўскай (мовай літоўскага народу) вялікі князь [[Ягайла]] ў агульназемскім прывілеі для Літвы 1387 году, першы віленскі біскуп (1388—1398) [[Андрэй Васіла]] ў сваім тэстамэнце ды іншыя ліцьвіны, а таксама замежнікі (напрыклад, чэскі тэоляг [[Геранім Праскі]], які ў канцы XIV ст. быў місіянэрам у Літве, пісаў, што ў гэтай дзяржаве «''мова народу ёсьць славянскай''», а паводле назвы дзяржавы яе называюць «''літоўскай''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-234"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-325"/>). Беларуская мова, якая ў Вялікім Княстве Літоўскім называлася літоўскай, была мовай літоўскага народу і афіцыйнай мовай гаспадарства, на ёй складаліся ўрадавыя лісты і судовыя выракі, вялося дыпляматычнае ліставаньне з замежнымі краямі{{Заўвага|Ужо 28 сьнежня 1264 году на беларускай мове склалі дамову паміж князем [[Гердзень|Гердзенем]] (стрыечным братам вялікага князя [[Міндоўг]]а) і [[Лівонскі ордэн|Інфлянцкім ордэнам]]<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 61.</ref>}}. [[Файл:Vitaŭt Vialiki, Kalumny. Вітаўт Вялікі, Калюмны (1555).jpg|значак|[[Вітаўт|Вітаўт Вялікі]] з гербам [[Калюмны|Калюмнамі]]]] Гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на вялікую колькасьць беларускіх тлумачальных тэрмінаў у граматах літоўскіх князёў і баяраў, складзеных у XIV—XV стагодзьдзях на [[Лацінская мова|лацінскай мове]]. Такое ўжываньне вынятна славянскіх тлумачальных тэрмінаў ня толькі ў дакумэнтах, пісаных у дзяржаўнай канцылярыі Вялікага Княства Літоўскага, але і аформленых па-за канцылярыяй звычайнымі ліцьвінамі, ёсьць беспасярэднім сьведчаньнем, што тыя карысталіся ўласнымі, а не чужымі моўнымі выразамі<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 39—46.</ref>. У многіх выпадках беларускія выразы падаваліся з азначэньнем «простанародны», «гутарковы» (''vulgariter'' або ''vulgo dicitur''), прытым такія дакумэнты нярэдка былі складзеныя на крайнім захадзе або ў сярэдзіне ўласна Літвы (Вільня, [[Дзявалтаў|Дзявілтаў]], [[Вількамір]] ды інш.) або пры вялікакняскім двары. У 1358 годзе дзеля вызначэньня дакладнай мяжы паміж Вялікім Княствам Літоўскім і [[Мазавецкае княства|Мазоўшам]] у [[Горадня|Горадні]] склікалі адмысловы сойм зь літоўскіх і мазоўскіх князёў і баяраў. У [[Лацінская мова|лацінскім]] акце разьмежаваньня, выдадзеным у Горадні 13 жніўня 1358 годзе князямі [[Кейстут]]ам, [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкеем]] і [[Войшвілт]]ам і баярамі Айкшам, Алізарам і Васком Кірдзеевічамі, ужылі трансьлітараваныя ў лаціну «''гутарковыя''» назвы памежных пунктаў «''Каменны брод''» (''in vulgari a Kamyoni brod'') і «''вусьце вялікай стругі''» (''uscze welikey strugi'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 62.</ref>. Вялікі князь Ягайла ў прывілеі літоўскаму баярству 1387 году ўпамінаў звычай гнаньня ворага «''з нашае Літоўскае зямлі''» (''terrae nostrae Lithuanicae''), які «па-народнаму» называўся «пагоня» (''quod '''pogonia''' vulgo dicitur'')<ref>Прывілей 1387 г. // {{Літаратура/ЭВКЛ|3к}} С. 426—427.</ref>. У першых прывілеях Літоўскаму Касьцёлу 1387 году Ягайла ў лацінскім тэксьце ўжываў «простанародныя» словы: «устаўнае лукно» (''stawne lukno''), «падводы» (''podvodis''), «серабшчызна» (''vulgariter srzebrzczysna''), «дзецкія» (''vulgariter dzeckiye'')<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} № 1, 6.</ref>. У граматах наданьняў ліцьвінаў на каталіцкія касьцёлы і кляштары Віленскага біскупства, пачынаючы ад сама 1387 году, усе ўжытыя ў лацінскім тэксьце «простанародныя» (''vulgariter'' або ''vulgo dicitur'') словы — беларускія. У лацінскай дароўнай грамаце [[Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў (Ашмяны)|касьцёлу]] ў [[Ашмяны|Ашмянах]] ваяводы віленскага [[Войцех Манівід|Альбэрта Манівіда]] ад 1407 году ўжываецца «народны» выраз «''поў-уставы''» (''vulgariter dictam pol ustavy'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 175.</ref>. У дароўнай грамаце вялікага князя Вітаўта віленскаму біскупу Мікалаю ад 1411 году былі ўжытыя словы «ўстаўнае лукна» (''stawna lukna'') і «палюдзьдзе» (''stacionis poludze appelato''); ваявода віленскі Альбэрт Манівід прысьведчыў гэтую грамату як «''voyevoda''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 175.</ref>. Князь [[Жыгімонт Кейстутавіч]] у сваёй лацінскай грамаце ад 1411 году ўпамінаў гутарковую (''vulgariter dicitur'') меру «''пуд воску''» (''pud vosku'')<ref name="Urban-2001-11">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 11.</ref>. А ў дароўнай грамаце ад 1434 году, якой Жыгімонт Кейстутавіч ужо будучы вялікім князем запісаў [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Віленскай катэдры]] наданьні ў [[Меднікі|Медніцкай]], [[Дубінкі|Дубінскай]], [[Лынгмяны|Лынгмянскай]] і [[Немянчын]]скай валасьцях, згадваліся загароджы на рацэ, якія па-народнаму называліся «''язы''»{{Заўвага|Паводле [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы|Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]], «''Ез — 'перагародка, якую ставяць рыбакі на рацэ з праходам, у якім расстаўляюць нерат' <...> (гл. таксама яз)''»<ref>{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 184.</ref>, таксама шэраг прыкладаў ужываньня гэтага слова ў форме «яз» падае [[Гістарычны слоўнік беларускай мовы]]<ref>{{Літаратура/ГСБМ|37к}} С. 300.</ref>}} (''vulgariter jazi''). У лісьце да імпэратара [[Жыгімонт Люксэмбурскі|Жыгімонта Люксэмбурскага]] ад 1420 году вялікі князь [[Вітаўт]] ужыў выраз «''ловы, у народнай мове менаваныя „гайны“''»{{Заўвага|[[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] падае: «''Гайно — 'бярлога, логава'''»<ref>{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 18.</ref>}} (''indagines, alias in vulgari hayn'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 208.</ref>. У 1423 годзе ён зацьвердзіў дароўную грамату віленскага ваяводы Альбэрта Манівіда капліцы пры Віленскай катэдры, дзе загадвалася тром «''сем’ям''» (''familiae vulgariter siemie'') Цярэнцевічаў (''Terentiewiczy'') даваць «''лукно пяціпяднае''» (''lukno petypedne'') мёду, а братам Львовічам (''Lwowiczy'') і Небутовічам (''Nebutowiczy'') — «''лукно шасьціпяднае''» (''vulgariter lukno szescipedne'') мёду на карысьць той капліцы<ref name="Dajlida-2019-176"/>. У дароўнай грамаце віленскага мяшчаніна Мацея Волаха і яго жонкі Дароты [[Віленскі кляштар францішканаў|Віленскаму кляштару францішканаў]] ад 1422 году лацінскі выраз «''situm circa fluvium Niemesz''» («''разьмешчаны ля ракі [[Нявежа (Летува)|Нямежы]]''») патлумачылі гутарковым выразам «''на Нямежы''» (''in vulgari comuniter dicendo na Nemeszi'')<ref name="Dajlida-2019-176">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 176.</ref>. У 1434 годзе ў дароўнай грамаце, якой [[Андрэй Саковіч (ваявода)|Андрэй Саковіч]], дзедзіч [[Немянчын]]а, надаваў Віленскай катэдры дзесяціну з свайго двара ў [[Сьвянцяны|Сьвянцянах]], згадваліся мясцовыя жыхары Войтка, два Мікіты, Кузьма Сямашыч (''Cusma Semaszicz''), Кастусь Пуршка (''Costhus alius Purschka'') ды іншыя. Некаторыя зь іх былі ўдзельнікамі суполак [[Бортніцтва|бортнікаў]], якія па-народнаму называліся «''сябрылы''» (''alias sabrili''); супольнік такой сябрылы называўся «''сябрыч''» (''alias sabricz'')<ref name="Dajlida-2019-176"/>. У грамаце 1436 году, якой [[Конрад Кучук]] (''Cunradus alias Kuczuc''), дзедзіч [[Жырмуны|Жырмуноў]], чыніў наданьне Віленскаму касьцёлу францішканаў, згадвалася мера мёду, якая па-народнаму называлася «''шацец''» (''vulgariter dictam szathec'')<ref name="Dajlida-2019-176"/>. У грамаце 1437 году [[Станіслаў Даўгайла]], харужы віленскі, надаваў Віленскай катэдры сваю зямлю Навіны (''Nowiny'') на дзесяць «''бочак''» (''ad decem tunnas alias beczki'')<ref name="Dajlida-2019-177">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 177.</ref>. У 1451 годзе кашталян віленскі [[Сямён Гедыгольдавіч]] заснаваў [[Касьцёл Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі (Вішнеў)|касьцёл]] у сваёй вотчыне [[Вішнеў (Менская вобласьць)|Вішневе]] і надаў яму зямлю «''з пашняй''» (''cum agro alias z pasznia'') і лугі, па-народнаму менаваныя «''сенажаці''» (''prata alias sianozaczy''). У 1452 годзе Магдалена, удава старосты [[Ліда|лідзкага]] Ягінта, надала Віленскаму кляштару францішканаў «''пашню''» (''agrum alias pasznia'') зь людзьмі ў [[Тракелі (Вярэнаўскі раён)|Тракелях]]. У 1459 годзе пан [[Андрэй Даўгердавіч]] надаў [[Касьцёл Сьвятога Апостала Андрэя (Лынтупы)|касьцёлу]] ў [[Лынтупы|Лынтупах]] людзей, якія мусілі даваць «''бязьмен''» мёду (''bezmien mellis'') або «''пуд''» мёду (''pud mellis''), а таксама пэўную меру «''грачыхі''» (''hreczychy'')<ref name="Dajlida-2019-177"/>{{Заўвага|Таксама ў [[Справаздача|лічбавых]] кнігах Віленскага біскупства XVI стагодзьдзя ў лацінскім тэксьце трапляюцца гутарковыя (''vulgo dictus'') выразы: «паловіца мёдава» (''polowicza myodowa''), мёду «сытнега» (''sythnego''), «цівонскега» (''czywonskyego''), «радунічнэ» (''radunyczne''), «паклон лісічны» (''poklon lysiczny'') ды іншыя<ref>Kościół zamkowy czyli katedra Wileńska. Cz. ІІ. / oprac. x. J. Kurczewski. — Wilno, 1908. S. 178, 180, 199, 201.</ref>. Апроч таго, у [[Хроніка Віганда|Хроніцы Віганда]] зазначаецца, што літоўскія судны па-народнаму завуцца «''паромы''»: {{мова-la|«comprehenduntque ibi duas naves Lithwanas vulgariter Promen»|скарочана}}<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Promen#v=snippet&q=Promen&f=false S. 565].</ref><ref>Łowmiański H. Studja nad początkami społeczeństwa i państwa litewskiego. T. 1. — Wilno, 1931. [https://www.google.by/books/edition/Studja_nad_poczatkami_spoleczenstwa_i_pa/fjQaAAAAIAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%22vulgariter+Promen%22&dq=%22vulgariter+Promen%22&printsec=frontcover S. 8].</ref>}}. Ліцьвіны часта падавалі ў дакумэнтах свае славянскія народныя формы [[Імёны ліцьвінаў|імёнаў]] або прозьвішчы на -віч: ''nos dominus Basilius alias [[Васіль Саковіч (літоўскі баярын)|Waschko Sakowycz]]'' (1444 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 203.</ref>, ''dominus Andreas alias Hrimko [[Сурвіла|Surwiłowicz]]'' (каля 1450 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 600.</ref>, ''Petrus alias [[Пётар Дабрагост Нарбутавіч|Dobrogost Narbutowicz]]''<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 148.</ref> (1471 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 320.</ref>, ''Petrus alias [[Пётар Гедыгольдавіч|Szenko Gyedygoldowicz]]'' (1485 год)<ref>[http://starbel.by/dok/d170.htm Грамота вдовы виленского каштеляна Петра (Сенька) Гедигольдовича Милохны на двор Мир (1485)]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref> ды іншыя<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 15, 60—61, 189, 205—206.</ref>. [[Файл:Ліст вялікага князя Вітаўта з подпісам “Сам” (1399).jpg|значак|Ліст вялікага князя Вітаўта рыскаму бурмістру на [[Старабеларуская мова|беларускай мове]] з подпісам «''Сам''», 1399 г.]] Яшчэ ў XIII ст. прускі храніст Хрысьціян пісаў: «''Калісьці [[Вэнэды]]я, цяпер Літванія, адсюль назва Вэнэдзкай затокі''» і такім спосабам лічыў пачатковую Літву [[Славянскія мовы|славянскай]] краінай<ref>[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] Літва і ліцьвіны — адкуль і хто? (пасляслоўе) // {{Літаратура/Літва-Беларусь: гістарычныя выведы|к}} С. 23.</ref>. У 1440-х гадох славянскай назваў літоўскую мову пісьменьнік і гуманіст, будучы [[папа|рымскі папа]] [[Піюс II (папа рымскі)|Энэа Сыльвіё Пікаляміні]]: «''Літва месьціцца на ўсход ад Польшчы. Мова народу — славянская''»{{Заўвага|{{мова-la|«Lituania et ipsa late patents regio Polonis ad orlentem connexa est… Sermo gentis Sclavonicus est''»|скарочана}}<ref>Pii II Pontificis Maximi Historia Rerum ubique Gestarum cum Locorum descriptione. — Parrhisiis, 1509. P. 109v—110.</ref>}}<ref name="Urban-2001-113">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 113.</ref><ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 265—266.</ref><ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/>. Невядомы сучасьнік [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]] ў трактаце пра Памор’е (1464 год) пісаў, што «''мову памаранаў аднолькава могуць разумець палякі, русіны, ліцьвіны і прусы{{Заўвага|Пад прусамі тут, напэўна, разумелася польскае насельніцтва, якое тады жыло ў нізоўі [[Вісла|Віслы]] на яе правым узьбярэжжы<ref name="Urban-2001-15">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 15.</ref>}}''»<ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/>. Гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на тое, што хоць сам Длугаш адзначыўся супярэчлівымі сьцьверджаньнямі пра мову ліцьвінаў, якіх залічваў да славянізаваных балтаў гэтак званага «[[Італійцы|італійскага]] паходжаньня»<ref name="Urban-2001-76">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 76.</ref>, аднак апісваючы эпізоды хрышчэньня ліцьвінаў і [[жамойты|жамойтаў]] храніст засьведчыў: пры хрышчэньні ліцьвінаў польскія сьвятары ня мелі патрэбы ў перакладніках, якія спатрэбіліся ім пры хрышчэньні жамойтаў{{Заўвага|Таксама у 11-й кнізе сваіх хронікаў Ян Длугаш згадаў першага каталіцкага біскупа для Жамойці [[Мацей зь Вільні|Мацея]]: «''з паходжаньня Немец, які, аднак, нарадзіўся ў Вільні. Ён добра ведаў мовы літоўскую і жамойцкую''», чым прызнаў існаваньне дзьвюх асобных моваў — літоўскай і жамойцкай<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 22.</ref>}}<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 22, 103.</ref>. Тым часам вялікі князь [[Гедзімін]] запрашаў з Захаду ў Вялікае Княства Літоўскае дзеля хрышчэньня ліцьвінаў манахаў-прапаведнікаў, якія валодалі «польскай» і «рускай» мовамі<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 58, 102.</ref>. У грамаце вялікага князя [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] да біскупа віленскага [[Войцех Табар|Войцеха Табара]] ад 1503 году пан [[Іван Сапега]], які працаваў у славянскім сакратарыяце Вялікага Княства Літоўскага і фактычна азначаўся ў дзьвюх папскіх булах ад 1501 году як «''сакратар рускай мовы''» («''secretarius Ruthenicus''», «''in cancellaria Ruthenica secretarium et capitaneum''»), характарызаваўся як «''secretario nostro Litvano''» («''secretarius noster Litvanus''»), што варта разумець як «''сакратар літоўскай мовы''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 114.</ref>. Паводле гісторыка Паўла Урбана, гэта ёсьць адным зь сьведчаньняў працэсу сьціраньня этнічнай мяжы паміж ліцьвінамі і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]] ў XV—XVI стагодзьдзях<ref name="Urban-2001-85">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 85.</ref>. Увогуле, атаясамліваньне Літвы і Русі адзначаў яшчэ польска-прускі гісторык і этнограф XVII ст. {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мацей Прэторыюс||pl|Mateusz Pretoriusz}}, тлумачэньне якому бачыў у агульным паходжаньнем рускіх і літоўскіх княскіх дынастыяў — «''з Прусаў''»<ref>Naruszewicz A. Historya narodu polskiego. T. 1, cz. 1. — Warszawa, 1824. [https://polona.pl/item/historya-narodu-polskiego-t-1-cz-1,OTYyMDI0Njg/265/#info:metadata S. 206].</ref>. Ён жа сьцьвярджаў паходжаньне назвы літвы ад [[Люцічы|люцічаў]]<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 292.</ref>, а таксама сьведчыў, што «''літоўская мова ёсьць настолькі пашыранай у Русі, што літоўскую мову называюць рускай і рускую — літоўскай''»{{Заўвага|{{мова-de|«Die Littauische Sprache ist in Reussen so gemein gewesen, dass man Littauisch Reussisch genannt und Reussisch Littauisch»|скарочана}}}}<ref>Vater J. S. Die Sprache der alten Preussen. — Braunschweig, 1821. [https://books.google.by/books?id=LoICAAAAQAAJ&pg=PR12-IA6&dq=Die+Littauische+und+jetzige+Nadravische&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiX_eWNjp31AhWX87sIHWgzCo4Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Die%20Littauische%20und%20jetzige%20Nadravische&f=false S. VI].</ref>, на што зьвяртае ўвагу [[Вацлаў Пануцэвіч]]<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 278.</ref>. Паводле гісторыка [[Андрэй Катлярчук|Андрэя Катлярчука]], азначэньне старой беларускай літаратурнай мовы як «рускай» (паралельна зь яе азначэньнем «літоўскай» — як гутарковай мовы ліцьвінаў) тлумачыцца тым, што яна ўжывала на пісьме [[Кірыліца|кірылічныя «рускія» літары]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 147.</ref>. Вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] ў сваёй лацінамоўнай грамаце [[Дарагічын (Падляскае ваяводзтва)|Дарагічынскай]] зямлі ([[Вільня]], 1516 год) адзначаў, што ў «''народнай літоўскай мове''» ({{мова-la|vulgo Lituanico|скарочана}}) судовыя выканаўцы называюцца [[Дзецкі|«дзецкія»]] (''Dzieczkie'')<ref>Januszowski J. Statuta, prawa y constitucie. — Kraków, 1600. [https://books.google.by/books?id=AwpqPXb2wE8C&pg=PA834&lpg=PA834&dq=%22vulgo+lituanico%22&source=bl&ots=Pj8onEbDfy&sig=ACfU3U3c61-MJ5YxF1VMaHXJ7Wjj75Uwhw&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi78qfTgoX2AhVSQfEDHZMyBsgQ6AF6BAgEEAM#v=onepage&q=lituanico&f=false S. 834].</ref><ref>Statut litewski. Zbior praw Litewskich od roku 1389 do roku 1529. — Poznań, 1841. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=nkhYAAAAcAAJ&q=lithuanico#v=snippet&q=lithuanico&f=false S. 119].</ref>. Вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]] ва [[Дамова|ўмове]] 1545 году з прускім герцагам [[Альбрэхт Гогенцолерн|Альбрэхтам Гогенцолернам]], пляменьнікам свайго бацькі Жыгімонта Старога, назваў беларускую мову «роднай», «нашай»: {{мова-la|vsque ut lingua Teutonica vocant Rogort, nostra vero vulgari Raigrod|скарочана}}<ref>Книга посольская Метрики Великого Княжества Литовского, содержащая в себе дипломатические сношения Литвы в государствование Короля Сигизмунда Августа (с 1545 по 1572 год). — Москва, 1843. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZmVcAAAAcAAJ&q=nostra+vero+vulgari+Raigrod#v=snippet&q=nostra%20vero%20vulgari%20Raigrod&f=false С. 7].</ref>. Тым часам Альбрэхт Прускі ва ўласным выкладзе той умовы азначыў гэтую мову літоўскай: «''Lithuanica vero volgari Raigrod''»<ref>Книга посольская Метрики Великого Княжества Литовского, содержащая в себе дипломатические сношения Литвы в государствование Короля Сигизмунда Августа (с 1545 по 1572 год). — Москва, 1843. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZmVcAAAAcAAJ&q=Lithuanica#v=snippet&q=Lithuanica&f=false С. 12].</ref>. Літоўскія паны-камісары (Вацлаў, біскуп жамойцкі; [[Рыгор Рыгоравіч Осьцік|Рыгор Осьцік]], кашталян віленскі; [[Аляксандар Хадкевіч (ваявода наваградзкі)|Аляксандар Хадкевіч]], ваявода наваградзкі; Ян Даманоўскі, пробст Віленскі; Мікалай Нарбут, капітан мазырскі) зьвярнулі ўвагу на неадпаведнасьць некаторых месцаў у лісьце прускага герцага да ліста вялікага князя, але абмінулі як нейкую неадпаведнасьць сьцьверджаньне, што «[[Райгорад|Райгрод]]» ёсьць назвай «''у народнай літоўскай мове''»<ref>Книга посольская Метрики Великого Княжества Литовского, содержащая в себе дипломатические сношения Литвы в государствование Короля Сигизмунда Августа (с 1545 по 1572 год). — Москва, 1843. С. 11—12.</ref>. У лістох [[Салямон Рысінскі|Салямона Рысінскага]] захаваліся ўпаміны пра эпіграму ў гонар Радзівілаў на «''народнай мове''» аўтарства [[Андрэй Рымша|Андрэя Рымшы]]<ref>Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Т. 1. — {{Менск (Мінск)}}, 2006. С. 480.</ref>, які падпісваў свае творы словам Ліцьвін<ref>Рагойша М. Псеўданім як фактар беларускай журналісцкай практыкі пачатку XX ст. (на матэрыяле перыядычных выданняў «Наша Доля» і «Наша Ніва») // Веснік Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. Куляшова. № 4 (25), 2006. С. 182.</ref> (у тым ліку беларускамоўны «На гербы яснавяльможнага пана… [[Фёдар Скумін Тышкевіч|Тэадора Скуміна]]»). Апроч таго, Салямон Рысінскі пераклаў вершы Андрэя Рымшы зь «''мясцовай мовы''» на лацінскую<ref>Латышонак А. [https://www.belreform.org/latyszonak_rysin.php Навуковыя крыніцы самаакрэслення Саламона Рысінскага як беларуса] // Рэфармацыя і грамадства: XVI стагоддзе: Матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі. — Мінск, 2005. С. 126—131.</ref>. [[Файл:Yermolin Chronicle.jpg|значак|Першая старонка [[Ярмолінскі летапіс|Ярмолінскага летапісу]]: «''Бысть [[Славянскія мовы|Словѣнскіи азыкъ]] отъ седмідесять і дву азыкъ едінъ… раззiдошася по земли и прозвашеся своимі имены, сѣдше на которомъ мѣстѣ… сѣдоша на Вислѣ рѣцѣ и прозвашася [[Палякі|Ляхове]], а инии [[Люцічы|Лютичи]], а инии Литва, а иніи Мазовшане, а инiи Поморяне''»<ref>ПСРЛ. Т. 23. — СПб., 1910. [https://books.google.by/books?id=hZdZAAAAcAAJ&pg=PP13&dq=%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8C+%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B8+%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A+%D0%B5%D0%B4%D1%96%D0%BD%D1%8A+%D0%BB%D1%8E%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B8+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjwlID25Pb8AhVc57sIHXOWBDsQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B8%20%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%20%D0%B5%D0%B4%D1%96%D0%BD%D1%8A%20%D0%BB%D1%8E%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 1].</ref>]] Такія эўрапейскія навукоўцы, як Гэртман Шэдэль у «Сусьветнай хроніцы» (1493 год)<ref name="Panucevic-2014-265">{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 265.</ref><ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/>, дырэктар [[Нюрнбэрг|Нюрнбэрскае]] гімназіі Ян Коклес Норык у «Дэкастыхоне» (1511 год){{Заўвага|{{мова-la|«Post Poloniam Lituania est spaciola quoque tellus verum paludibos sylvisque plurimum obducta… Lingua utuntur Sclavonica»|скарочана}}<ref>Jo. Coclei Norici Decastichon. In librum. Norinburgae, 1511, pp.Kv-K II — Inkunabel. Gymnasial Bibliothek zu Koeln, GB XI 490b, Panzer VII, 451, 86.</ref>}}<ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/>, Ян Багемскі ў працы «Звычаі ўсіх народаў» (1538 год){{Заўвага|{{мова-la|«Lithunia est Poloniae ad ortum connexa noningentorum millium passuum circuitu magna sui parte palustris plurimumque nemorosa… Sermo gentis, ut Polonis, Sclavonicus, hie enim sermo, quern latissime patet, ac plurimis quidem gentibus communis est…»|скарочана}}<ref>Omnium Gentium Mores, Leges et Ritus. Ex mulris clarissimis rerum scriptoribus a Joanne Boemo Aubano Teutonico nuper collecti et novissime recogniti. Antverpiae, 1538. P. 80v-81.</ref>}}<ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/> і аўстрыйскі дыплямат [[Жыгімонт Гербэрштайн]] у «Гісторыі Масковіі» (1549 год) пісалі пра Літву, як пра славянскі народ. Усе яны залічвалі літоўскую мову да [[славянскія мовы|славянскіх моваў]]<ref name="Stankievic-2003-639">Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 639.</ref>. Гісторык [[Вітаўт Чаропка]] зьвяртае ўвагу на тое, што самі ліцьвіны лічылі сябе за славянаў, пра што сьведчыць зробленая ў 1634 годзе заява жыхарам Маскоўскай дзяржавы, што яны зь імі «''людзі аднае веры Хрэсьціянскае, аднаго языка і народа Славенскага''»<ref>Труды и летописи Общества истории и древностей российских. Ч. 6. — Москва, 1833. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DTFjAAAAcAAJ&q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0+%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%22#v=snippet&q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%22&f=false С. 240].</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 44.</ref> (падобную заяву яшчэ ў 1600 годзе таксама зрабіў Леў Сапега перад [[Барыс Гадуноў|Барысам Гадуновым]]<ref>Журнал Министерства народного просвещения. Ч. 68, 1850. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=kx0ZAQAAIAAJ&q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0+%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83%22#v=snippet&q=%22%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%20%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%83%22&f=false С. 112].</ref>). Жыгімонт Гербэрштайн, які наведваў Літву ў 1517—1526 гадох, пісаў: * «''…бізона ліцьвіны ў сваёй мове называюць „зубар“ (Suber{{Заўвага|Тым часам [[летувісы]] завуць гэтага зьвера ''stumbras''<ref name="Arlou-2012-160">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 160.</ref><ref name="Zajkouski-2009">[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj2/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F.html Літва гістарычная] // [[Наша слова|Наша Слова]]. № 26 (917), 1 ліпеня 2009 г.; № 27 (918), 8 ліпеня 2009 г.</ref>}})''»{{Заўвага|{{мова-la|«Bisontem Lithwani lingua patria vocant Suber, Germani improprie Aurox vel Urox»<ref>Sigmund von Herberstein. Rervm Moscoviticarvm Commentarii. — Antverpiae, 1557. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=iUphAAAAcAAJ&dq=Quae+fera+Lithwanis+sua+lingua+Loss&q=suber#v=snippet&q=suber&f=false P. 117].</ref>|скарочана}}}}; * «''…той зьвер, якога ліцьвіны ў сваёй мове называюць „лось“ (Loss), по-нямецку завецца Ellend („лось“ — нямецк.)''»{{Заўвага|{{мова-la|«Quae fera Lithwanis sua lingua Loss est, earn Germani Ellend, quidem Latine Alcem vocant»<ref>Sigmund von Herberstein. Rervm Moscoviticarvm Commentarii. — Antverpiae, 1557. [https://books.google.by/books?id=iUphAAAAcAAJ&pg=PA118-IA1&dq=Quae+fera+Lithwanis+sua+lingua+Loss&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwii8ueNhb70AhWB-qQKHTj7BbIQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Quae%20fera%20Lithwanis%20sua%20lingua%20Loss&f=false P. 118].</ref>|скарочана}}}}; * «''Гаспадар прызначае туды [ў Жамойць] ўрадоўцу [зь Літвы], якога ў сваёй мове яны [ліцьвіны] называюць „староста“ (Starosta)''»{{Заўвага|{{мова-la|«ex Lithvania a Principe Praefectus, quem sua lingua Starosta, quasi seniorem appellant praeficitur»<ref>Sigmund von Herberstein. Rervm Moscoviticarvm Commentarii. — Antverpiae, 1557. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=iUphAAAAcAAJ&dq=Quae+fera+Lithwanis+sua+lingua+Loss&q=suber#v=snippet&q=starosta%20lingua&f=false P. 119].</ref>|скарочана}}}}<ref name="Stankievic-2003-639"/>. Вэнэцыянскі дыплямат Марка Фаскарына ў 1557 годзе пісаў, што «''маскавіты размаўляюць і пішуць славянскай мовай, таксама як [[Харватыя|далматы]], [[Чэхія|чэхі]], [[палякі]] і ліцьвіны''»{{Заўвага|{{мова-it|«Questi Moscoviti parlano la lingua Schiavona, et scrivono nella stessa, siccome i Dalmatini, Bohemi, Polacchi et Lithuani…»|скарочана}}<ref>Historica Russiae Monumenta, ex antiquis exterarum gentium archivis et bibliothecis depromta ab A. J. Turgenevio, T. I. Nr. 135. — Petropoli, 1841. P. 149.</ref>}}<ref>Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 639—640.</ref>. Успрыманьнем у Польшчы ліцьвінаў (разам з русінамі) як народу славянскай мовы, этнічна блізкага палякам, тлумачыцца пасольская інструкцыя для [[Эразм Цёлак|Эразма Цёлка]] на перамовы з новаабраным папам [[Юліюс II (папа рымскі)|Юліюсам II]], выдадзеная ў 1504 годзе ў канцылярыі [[Карона Каралеўства Польскага|Каралеўства Польскага]], дзе сьцьвярджалася нібы «''землі Літоўскага княства спакон веку былі заселеныя палякамі''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 84, 113.</ref>. Тым часам у творах паэта і пісьменьніка [[Мікалай Рэй|Мікалая Рэя]], аднаго з заснавальнікаў [[Польская літаратура (рэнэсанс)|польскай літаратуры]], ліцьвіны гавораць па-беларуску (напрыклад, ліцьвін простага [[Стан (сацыяльная група)|стану]] зь верша «Litwin co pytał Polaka iako gi zową», выдадзенага ў 1562 годзе<ref>Rozprawy Akademii Umiejętności: Wydział Filologiczny. T. VIII, 1894. [https://books.google.by/books?id=bFIoAAAAYAAJ&pg=PA331&dq=rzek%C5%82+Litwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwisoP7b4t7zAhVI6qQKHfNUAHsQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=rzek%C5%82%20Litwin&f=false S. 331].</ref>). Як падкрэсьліваў польскі гісторык літаратуры і мовазнаўца [[Аляксандар Брукнэр]], «''калі [Мікалай Рэй] пазьней апісваў русінаў, яны гаварылі „па-літоўску“ (г.зн. па-беларуску; ліцьвін у яго заўсёды быў толькі беларусам), ніколі па-ўкраінску''»{{Заўвага|{{мова-pl|«[Mikołaj Rej] jeżeli później o Rusinach opowiadał, prawili mu po "litewsku" (tj. po białorusku; Litwin u nego zawsze tyle co Białorusin), nigdy po małorusku»|скарочана}}}}<ref>Brückner A. Mikołaj Rej: człowiek i dzieło. — Lwów, 1922. S. 7.</ref><ref>Brückner A. Mikołaj Rej. — Warszawa: PWN, 1988. [https://books.google.by/books?id=SKTqAAAAMAAJ&q=Miko%C5%82aj+Rej+litwin&dq=Miko%C5%82aj+Rej+litwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjn5Lee4N7zAhVrgP0HHScUAxkQ6AF6BAgCEAI S. 14].</ref>. Таксама польскі паэт {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вацлаў Патоцкі||pl|Wacław Potocki}} (1622—1696) у адным з сваіх твораў тлумачыў, што «''[[Бацьвіньне|boćwiny]] па-літоўску, па-нашаму ćwikły''»<ref>Potocki W. Ogrod fraszek. — Lwów, 1907. [https://archive.org/details/ogrodfraszek00potogoog/page/324/mode/2up?q=litewsku S. 324].</ref>. [[Файл:Книга, глаголемая по-гречески катехизис, по-литовски оглашение, русским же языком нарицается беседословие (1627, 1783).jpg|значак|Першая старонка катэхізісу {{nowrap|Л. Зізанія}} (перавыданьне 1783 году, [[Горадня]]): «''Книга, глаголемая по-гречески катехизис, по-литовски оглашение, русским же языком нарицается беседословие''»]] Апублікаваная ў 1578 годзе ў [[Кракаў|Кракаве]] [[Хроніка Эўрапейскай Сарматыі]] зазначала, што «''…усе іншыя найбольшыя і найхрабрэйшыя народы ўсходніх і паўночных краінаў, якія ўжываюць славянскую мову, ёсьць баўгары, басьнякі, сэрбы, …ліцьвіны, што пануюць размашыста, кашубы… чэхі, палякі, мазуры… Ва ўсіх гэтых краінах, ад Ледавітага акіяну… да Міжземнага і Адрыятычнага мораў, жывуць народы славянскай мовы… Хоць многія зь іх свой бацькоўскі спосаб жыцьця зьмянілі на звычаі іншых народаў. Гэтак басьнякі, баўгары, сэрбы, рацы і далматы перанялі звычаі туркаў і вугорцаў… Ліцьвіны, русіны і мазуры зблізіліся з палякамі… Па-за гэтым, аднак, усе яны, хоць расьсяліліся сярод іншых народаў, гутараць, асабліва ў вёсках, на сваёй роднай, хай сабе адметнай, славянскай мове''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 18—19.</ref>. Таксама пры апісаньні Масковіі паведамлялася, што «''іншыя славяне, якімі ёсьць палякі, чэхі, ліцьвіны (літва) ды іншыя, якія ад мовы рускай адрозьніваюцца, іншым імём цара называюць, адныя Krol, другія Korol, альбо Kral…''»{{Заўвага|{{мова-la|«cæteri autem Slavones vtpote Poloni, Bohemi, Lituani, et cæteri, qui ab idiomate Ruthenico diuersi sunt, alio nomine Regem appellant, scilicet Krol, alij Korol, et Kral»|скарочана}}<ref> Sarmatiae Europeae descriptio, quae regnum Poloniae, Lituaniam, Samogitiam, Russiam, Masouiam, Prussiam, Pomeraniam, Liuoniam, & Moschouiae, Tartariaeque partem complectitur. — Cracovia, 1578. [https://books.google.by/books?id=ULz4bTnQRRoC&pg=RA1-PA29&dq=lithwanice&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjT0tKVws3zAhVbSvEDHcDSCYIQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=kral&f=false Fol. 25].</ref>}}{{Заўвага|{{мова-pl|«Insi zaś Słowacy, iako są Polacy, Czechowie, Litwa, y insi, ktorzy od mowy Ruskiey są rożni inszym imieniem Cara zowią iedni Krolem drudzy Korolem albo Kralem...»<ref>Zbior dzieiopisow polskich, Т. 4. — Warszawa, 1768. [https://books.google.by/books?id=HvYvAAAAYAAJ&pg=PA523&dq=Cara+zowi%C4%85+iedni+Krolem+drudzy+Korolem+albo+Kralem&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiYusyoy87zAhVGSPEDHeBLBFwQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=Cara%20zowi%C4%85%20iedni%20Krolem%20drudzy%20Korolem%20albo%20Kralem&f=false S. 523].</ref>|скарочана}}}}. А ў дапоўненым польскамоўным выданьні 1611 году зазначалася, што «''…называе гэты танец русь і літва Korohodem''»{{Заўвага|{{мова-pl|«...zowie ten taniec Ruś y Litwa Korohodem»<ref>Kronika Sarmacyey Europskiey. — Krakow, 1611. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FxhhAAAAcAAJ&dq=y+Litwa+obuwie+sobie+plot%C4%85%2C+kt%C3%B3re+Litwa+lapciami&q=Korohodem#v=onepage&q=taniec&f=false S. 27].</ref>|скарочана}}}} і «''…як русь, і літва абутак сабе пляце, які літва называе Lapciami, а русь — Kurpiami''»{{Заўвага|{{мова-pl|«...iako Ruś y Litwa obuwie sobie plotą, które Litwa lapciami, Ruś kurpiami nazywa»<ref>Kronika Sarmacyey Europskiey. — Krakow, 1611. [https://books.google.by/books?id=FxhhAAAAcAAJ&pg=RA4-PA11&dq=y+Litwa+obuwie+sobie+plot%C4%85,+kt%C3%B3re+Litwa+lapciami&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwirgZfnxM7zAhU1SvEDHe--CFwQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=l%C3%A1p%C4%87i%C3%A1mi&f=false S. 11].</ref>|скарочана}}}}{{Заўвага|Разам з тым, у гэтым жа выданьні адзначалася, што {{мова-pl|«...y sam narod Litewski iasnie assernie abowiem wiele słow Lacinskich y Włoskich w iezyku ich przyrodzonym nayduie sie iako [[Дзевас|Dziewos]] po Litewsku a po Lacinie Deus Bog; Saulas, u nich Słońce a po Lacinie Sol; maja y Niemieckich słow w swey mowie niemało jako Kinig a u nich Kоnigos Xiaże. Maia y Greckich słow nieco w sobie <...> ale się w tych swych kraiach z [[Палямон (літоўскі князь)|Palemoniem]] zoszli»|скарочана}}. Паводле гісторыка і мовазнаўцы [[Мікалай Нікалаеў|Мікалая Нікалаева]], укладальніка акадэмічнага выданьня «Гісторыі беларускай кнігі», у той час пад назвай «літоўская мова» ўжо разумелася лучнасьць славянскіх і балтыйскіх дыялектаў у межах Вялікага Княства Літоўскага (палітычнай Літвы): «''у розных частках дзяржавы карысталіся сваімі дыялектамі „рускай“ ці „літоўскай“ мовы''», прытым «''асабліва адрозьніваліся дыялекты балтыйскія''»<ref>{{Літаратура/Гісторыя беларускай кнігі|1к}} С. 78.</ref>}}. Нямецкі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Герман Фаброніюс||de|Hermann Fabronius}} у сваёй этнаграфічнай працы 1614 году («Newe Summarische Welt-Historia…»; перавыдавалася ў 1627 годзе<ref>Fabronius H. Geographia historica. — Ketzel, 1627. [https://books.google.by/books?id=9o1BAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false S. 306].</ref>) зазначаў: «''Мова ў іх, у палякаў і ліцьвінаў — [[Вэнэды|вэндзкая]], у русінаў таксама, а ў прусаў нямецкая каля мора, усярэдзіне краіны — вэндзкая. У [[Лівонія|Лівоніі]], аднак, маюць часткова нямецкую, часткова асаблівую мову, але зь некаторымі словамі вэндзкага паходжаньня, як то „нябёсы“ называюцца па-славянску ''nebesih'', па-польску ''niebiessich'', па-лівонску ''debbessis''{{Заўвага|{{мова-lt|debesis|скарочана}} — воблака}}… „Імя“ называецца па-вэндзку або па-славянску ''imi'', па-польску ''imie''… але па-лівонску ''waarz''{{Заўвага|{{мова-lt|vardas|скарочана}} — імя}}. „Дзяржава“ называецца па-вэндзку ''Krailestuo'', па-польску ''Krolestuvo'', па-лівонску ''Walstibe''{{Заўвага|{{мова-lt|valstybė|скарочана}} — дзяржава}}… „Хлеб“ называе лівонец ''Mayse''{{Заўвага|{{мова-lv|maize|скарочана}} — хлеб}}… паляк і багемец — ''Chlieba»<ref>Fabronius H. Newe Summarische Welt-Historia vnd Beschreibung aller Keyserthum, Königreiche, Fürstenthumb, vnd Völcker heutiges Tages auff Erden. — Ketzel, 1614. [https://books.google.by/books?id=bT1VAAAAcAAJ&pg=PA396&dq=Debbessis&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwin0sO83Y_9AhUH36QKHS_hDiEQ6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=Debbessis&f=false S. 396].</ref>. [[Файл:Чэскі і рускі когут, валынскі півень, літоўскі пятух (1627, 1653).jpg|значак|Старонка слоўніка П. Бярынды (другое выданьне, Куцейна пад [[Ворша]]й, 1653 г.): «''Пѣтель: чэскі і рускі — когут, валынскі — півень, літоўскі — пятух''»]] Маскоўскі пісьменьнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Трыфан Карабейнікаў||ru|Коробейников, Трифон}} пры апісаньні свайго падарожжа празь Вялікае Княства Літоўскае адзначыў пра адно зь местаў: «''А поставил тое полату, живеть в ней костянтиновской жилец, судья, по-литовски [[войт|вой]], именем Скряга''»<ref>Православный Палестинский сборник. Т. 9, вып. 2. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=GcM7AQAAMAAJ&pg=RA1-PA76&dq=%D1%81%D1%83%D0%B4%D1%8C%D1%8F+%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%B2%D0%BE%D0%B9&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwityJ6Zib35AhUBh_0HHX1SD0QQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q&f=false С. 76].</ref>. У {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вайсковы статут Маскоўскай дзяржавы (1607)|вайсковым статуце Маскоўскай дзяржавы 1607 году|ru|Воинский устав (1607)}} зазначалася<ref>Устав ратных, пушечных и других дел, касающихся до воинской науки. Т. 1. — СПб., 1777. [https://books.google.by/books?id=fvtkAAAAcAAJ&pg=PA73&lpg=PA73&dq=%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%B8+%D0%BF%D0%BE+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8A,+%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%8A&source=bl&ots=pGqMudYDUC&sig=ACfU3U16i03ipvtTAPg7wX34h8B2NroklA&hl=be&sa=X&ved=2ahUKEwi96-63uL_zAhUYtKQKHd4MAbYQ6AF6BAgREAM#v=onepage&q&f=false С. 73].</ref>: «''…подобает большому Маршалке <…> держаши у себя книгу, именуемую по Француски ле Дроа, а по Немецки Спекулюм Саксоници юрис, а по Польски и по Литовски Статут, а по Руски судебник''»<ref>Савченко Д. А. Создание Соборного Уложения: исторический опыт модернизации отечественного законодательства // Вестник НГУЭУ. № 3, 2013. С. 211.</ref>. У скарзе жыхара [[Наўгародзкая зямля|Наўгародзкай зямлі]] да маскоўскага гаспадара [[Васіль Шуйскі|Васіля Шуйскага]] пра напад у 1610 годзе на вясельны паязд адзначалася, што нападнікі крычалі «''по-литовски: хапай, хапай, рубай, рубай''»<ref>Селин А. А. Об одной сельской свадьбе при царе Василии Шуйском // Мифология и повседневность. Вып. 2. Мат. науч. конф., 24-26 февраля 1999 г. СПб., 1999. С. 186—197.</ref>. У Актах [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] (запіс ад 1618 году): «''…выехали из деревни человек с пятнадцать, а на них магерки литовския, и почали им говорить по-литовски: не утекайте-де!''»<ref>Акты Московского государства. Т. 1. — СПб., 1890. С. 148.</ref><ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-234"/>{{Заўвага|Паводле маскоўскага дакумэнту 1621 году, «''показывал… тот литвин Федька [Яковлев [[Слуцак|слутчанин]]] проезжею память, писана по-литовски…''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 78.</ref>; у выпісе з дакумэнтаў Маскоўскай дзяржавы за 1658 год зазначалася пра [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|ўзятага ў палон]] беларуса: «''зовут де ево по-литовски Ян Мелешков, а во крещение Гришка Иванов сын''»<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 386.</ref>}}. У азбукоўніку спраўніка Маскоўскага друкарскага двара Давіда Замарая, складзеным у 1620-я гады, некаторыя словы зь беларускай мовы азначаліся як «''пословица литовская''», а сярод пераліку падобных моваў сьцьвярджалася «''словенъская же с литовскою и [[Чэская мова|чешскою]]''»<ref>Библиологический словарь и черновые к нему материалы. — СПб., 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=eGDPFo80qb0C&q=%22%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B6%D0%B5+%D1%81%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E+%D0%B8+%D1%87%D0%B5%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E%22#v=snippet&q=%22%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B6%D0%B5%20%D1%81%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E%20%D0%B8%20%D1%87%D0%B5%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E%22&f=false С. 312].</ref><ref name="Kovalenko-2018">Коваленко К. И. Азбуковник Давида Замарая как источник по русской лексикографии XVII века: дис. кандидат наук: 10.02.01 — Русский язык. — Санкт-Петербург, 2018. С. 179, 283, 397.</ref>. Увогуле, у азбукоўніках Маскоўскай дзяржавы XVI—XVII стагодзьдзяў пад літоўскай разумелася беларуская мова<ref>Будилович А. Общеславянский язык, в ряду других общих языков древней и новой Европы, Т. 2. — Варшава, 1892. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0IHT8FUv5gMC&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%28%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%BE-+%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20(%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%BE-%20%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5&f=false С. 11].</ref><ref name="Kovalenko-2018"/>. У 1655 годзе маскоўскі гаспадар [[Аляксей Міхайлавіч]] скардзіўся запароскім казакам на паклёпніцкія ў дачыненьні да Маскоўскай дзяржавы кнігі, якія за [[Ян Казімер|Янам Казімерам]] [[Паны-Рада]] надрукавалі ў розных местах «''на польскай і на літоўскай мовах''» ({{мова-ru|«на польском и на литовском языках»|скарочана}})<ref>Полное собрание законов Российской империи. Т. 1. — СПб., 1830. [https://books.google.by/books?id=AbZFAAAAcAAJ&pg=PA626&dq=%22%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8+%D0%BD%D0%B0+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%D0%B8+%D0%BD%D0%B0+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiT3LmXic38AhXOGewKHdkfCW8Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 618].</ref>. У дакумэнтах Маскоўскай дзяржавы адзначаецца «літоўскае пісьмо» (нароўні з «польскім пісьмом»<ref>Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA397&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=snippet&q=%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%20%D1%81%20%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&f=false С. 200, 215, 220, 226]</ref>, «лацінскім пісьмом»<ref>Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA397&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=snippet&q=%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%20%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20&f=false С. 205]</ref>, «грэцкім пісьмом»<ref>Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA397&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=snippet&q=%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE&f=false С. 635].</ref>, «нямецкім пісьмом»<ref>Русская историческая библиотека, издаваемая Археографической комиссией. Т. 21. — СПб., 1907. [https://books.google.by/books?id=rQA5AQAAMAAJ&pg=PA355&dq=%22%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22+%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4tYTfl7b8AhXxQvEDHQeBDLYQ6AF6BAgEEAI#v=snippet&q=%22%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%8A%20%D1%81%D1%8A%20%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 356, 875].</ref>, «швэдзкім (сьвейскім) пісьмом»<ref>Архив князя Воронцова. Кн. 24. — Москва, 1880. [https://books.google.by/books?id=ZpREAQAAMAAJ&pg=RA1-PA62&dq=%22%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwicnI-Y8bj8AhVKPuwKHQXmCecQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 62].</ref> ды іншымі, зь якіх рабіліся пераклады на расейскую мову): «''[[Рыгор Хадкевіч|Григорей Хоткевич]] … прислал … лист литовское писмо''»<ref>Сборник Императорского Русского исторического общества. Т. 71. — СПб., 1892. [https://books.google.by/books?id=ebsNAQAAMAAJ&pg=PA76&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjX9szvmbb8AhVph_0HHVXDB3UQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%20%D0%B8%22%20&f=false С. 76].</ref> або «''прислал … Григорей Александрович Ходкевич … лист, литовское писмо''»<ref>Сборник Императорского Русского исторического общества. Т. 71. — СПб., 1892. [https://books.google.by/books?id=ebsNAQAAMAAJ&pg=PA76&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjX9szvmbb8AhVph_0HHVXDB3UQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%20%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F%22&f=false С. 69].</ref> (1562 год), «''списано с литовского письма''» (1608 год)<ref>Сборник Императорского Русского Исторического Общества. Т. 137. — СПб., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA397&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi4i8G_-bX8AhWNraQKHRIeBsU4ChDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 397].</ref>, «''для литовского письма переводу''» (1635—1639 гады)<ref>Чтения в Императорском обществе истории и древностей российских. № 7. — Москва, 1848. [https://books.google.by/books?id=sW01AQAAMAAJ&pg=RA4-PA93&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi52M-3kLb8AhUzXvEDHeewDds4ChDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 93].</ref>, «''перевод с литовского письма''» (1653 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской Академией наук. Т. 2. — СПб., 1894. [https://books.google.by/books?id=93gyAQAAMAAJ&pg=PA311&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjl_JPjj7b8AhXsSvEDHdm6CVMQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 311].</ref>, «''в той церкви (у [[Сафійскі сабор (Полацак)|Полацкім Сафійскім саборы]])… пять сундуков с книгами печатными и с писмеными и со всякими литовскими письмами<ref>Сапунов А. П. Витебская старина. Ч. 2. — Витебск, 1885. [https://web.archive.org/web/20230107205921/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003904857?page=680&rotate=0&theme=white С. 278].</ref> <…> пять сундуков с рускими и с литовскими и с латынскими с розными книгами<ref>Сапунов А. П. Витебская старина. Ч. 2. — Витебск, 1885. [https://web.archive.org/web/20230107205921/https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003904857?page=694&rotate=0&theme=white С. 292].</ref>''» (1654 год), «''два листа, писаны литовским писмом''» (1658 год)<ref>Дополнения к актам историческим, собранные и изданные археографической коммиссией. Т. 4. — СПб., 1851. [https://books.google.by/books?id=StFEAQAAMAAJ&pg=PA136&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiAteq8nbb8AhXKiv0HHYHxCrMQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 136].</ref>, «''прислал… из села Мигович Фадей Крыжевской вестовые писма на четырех листах литовским писмом''» (1686 год)<ref>Памятники дипломатических сношений древней России с державами иностранными. Т. 6. — СПб., 1862. [https://books.google.by/books?id=pH5QAQAAMAAJ&pg=PA1375&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiAteq8nbb8AhXKiv0HHYHxCrMQ6AF6BAgBEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 1375].</ref>, «''в списку с литовского письма''» (1688 год)<ref>Полное собрание законов Российской Империи с 1649 года. Т. 2. — СПб., 1830. [https://books.google.by/books?id=9nk-AQAAMAAJ&pg=PA934&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjl_JPjj7b8AhXsSvEDHdm6CVMQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 934].</ref>. Існуюць дакумэнтальныя сьведчаньні, што ў Пасольскі прыказ Маскоўскай дзяржавы адмыслова бралі людзей дзеля «''литовского письма''»<ref>Беляков А. В. Служащие Посольского приказа 1645—1682 гг. — СПб., 2017. [https://books.google.by/books?id=KDadDwAAQBAJ&pg=PA167&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjDkcr2-LX8AhUVH-wKHaJLCUoQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B0%22&f=false С. 167].</ref>. Увогуле, яшчэ ў 1918 годзе гісторык літаратуры і мовазнаўца [[Аляксандар Брукнэр]] зьвяртаў увагу на тое, што ў Маскоўскай дзяржаве беларуская мова афіцыйна вызначалася як «літоўская»<ref>Brückner A. Z niwy białoruskiej. — Kraków, 1918. [https://polona.pl/item/z-niwy-bialoruskiej,Njc4NTg4MjY/5/#info:metadata S. 4].</ref>. Гэты ж факт прызнаюць летувіскія аўтары {{Артыкул у іншым разьдзеле|Станіславас Лазутка||lt|Stanislovas Lazutka}}, [[Ірэна Валіканіце]] і [[Эдвардас Гудавічус]]: «''у канцылярыі вялікага князя маскоўскага дакумэнты, якія прыходзілі з ВКЛ, напісаныя на старабеларускай мове, вызначаліся як пісаныя „па-літоўску“''»{{Заўвага|У якасьці прыкладаў падаюцца вопісы архіваў маскоўскага гаспадара і пасольскага прыказа: «''Грамота <…> писана по-литовски''» (1502 год), «''Лист <…> писан по-литовски''» (1570 год) ды іншыя<ref>Описи Царского архива XVI века и архива Посольского приказа 1614 года / Под ред. С. О. Шмидта. — Москва: Изд-во вост. лит., 1960. С. 68, 73.</ref>}}<ref>Лазутка С., Валиконите И., Гудавичюс Э. Первый литовский статут. — Вильнюс, 2004. [https://books.google.by/books?id=jeg1AQAAIAAJ&q=po+litowski+Pisan&dq=po+litowski+Pisan&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjx2qfv0vX1AhXDQ_EDHSUyANgQ6AF6BAgEEAI С. 64].</ref>. Праваслаўны культурны дзяяч [[Ляўрэнці Зізані]], ураджэнец Вялікага Княства Літоўскага, выдаў у 1627 годзе на заказ патрыярха Вялікі [[катэхізіс]], у якім гэтак патлумачыў назву кнігі: «''Книга, глаголемая по-гречески катехизис, по-литовски оглашение, русским же языком нарицается беседословие''» і такім спосабам атаясамліваў літоўскую мову з [[Старабеларуская мова|старабеларускай]], а рускую — з [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]]. Праз год маскоўскі гаспадар [[Міхаіл I Раманаў]] пытаўся ў яго: «''По литовскому языку как вы говорите „собра“?''», на што асьветнік адказваў: «''Тожде и по литовскому языку „собра“''»<ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-234"/><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-325"/>. Іншы культурны дзяяч і лексыкограф [[Памва Бярында]], ураджэнец Рэчы Паспалітай, таксама атаясамліваў літоўскую мову з старабеларускай: «''пѣтель'' (царкоўнаславянская мова)'': чэскі і рускі — когут, валынскі — півень, літоўскі ''(г.зн. па-старабеларуску)'' — пятух''»<ref name="Sviazynski-2006">Свяжынскі У. Праблема афіцыйнай мовы ВКЛ у літоўскай і ўкраінскай гістарыяграфіях // «Мова — Літаратура — Культура»: матэрыялы V Міжнароднай навуковай канферэнцыі (да 80-годдзя прафесара Льва Міхайлавіча Шакуна), Мінск, 16-17 лістапада 2006 года / Беларускі дзярж. ун-т; у аўтарскай рэдакцыі. — {{Менск (Мінск)}}: Права і эканоміка, 2007. С. 131.</ref>. Тым часам [[невель]]скі [[бургамістар]] Грыгоры Радзецкі (зь мянушкай Каваль), які перайшоў на бок [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] ў час [[Смаленская вайна|Смаленскай вайны]] 1632—1634 гадоў, апісваў, як змог падмануць [[Полацак|полацкую]] варту празь веданьне «літоўскай» мовы: «''И в острог вошедчи, литовских сторожей к себе приманил дву человек, — заговорил по-литовски, — и примоня их, и зарубил тех сторожей''»<ref>Малов А. В. Начальный период Смоленской войны на направлении Луки Великие — Невель — Полоцк до разгрома Полоцка 3 июня 1633 г. // Памяти Лукичева. Сборник статей по истории и источниковедению. — М., 2006. С. 166.</ref>. А ў 1633 годзе апякун [[збор]]а ў [[Сьвіслач (горад)|Сьвіслачы]] Станіслаў Пакаш прасіў даслаць яму сьвятара, «''які б гаварыў па-літоўску''» ({{мова-pl|«któryby umiał po litewsku»|скарочана}})<ref>Zarys dziejów powstania i upadku reformacji w Polsce. T. II. Cz. II. — Warszawa, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=kek_AQAAMAAJ&q=umia%C5%82+po+litewsku+#v=snippet&q=umia%C5%82%20po%20litewsku&f=false S. 223].</ref> (лучнасьць фактаў сьведчыць пра тое, што тут мелася на ўвазе адно беларуская мова<ref name="Kviatkouski-2025-100">Квяткоўскі М. Я. Самавызначэнне беларускамоўнага насельніцтва Горадзеншчыны і ваколіц у мінулых стагоддзях і Сакольшчыны ў сучаснасці // Acta Albaruthenica. Вып. 25, 2025. С. 100—101, 104.</ref>). [[Файл:Catechism by Peter Canisius in Belarusian.jpg|значак|Каталіцкі [[Катэхізіс|катэхізм]] на [[Старабеларуская мова|беларускай мове]], надрукаваны ў [[Вільня|Вільні]] ў 1585 годзе<ref>[[Генадзь Семянчук|Семянчук Г.]] [https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/arche/html/2005-2/siemiancuk205.htm Беларускі катэхізм ХVI ст.], [[ARCHE Пачатак]]. № 2, 2005.</ref>]] У 1649 годзе Віленская капітула (у складзе канонікаў Гераніма Сангушкі, Аляксандра Хадкевіча, Адама Копаця, Юрыя Валовіча, Андрэя Грыгаровіча ды іншых) пастанавіла прымаць у сэмінарыю [[Віленскае біскупства|Віленскай дыяцэзіі]] толькі моладзь, якая належным чынам ведала «''літоўскую мову''» ({{мова-la|linguae lituanicae|скарочана}})<ref>Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. — Kraków, 1914. [https://books.google.by/books?id=C_gKAAAAIAAJ&pg=PP7&dq=Fija%C5%82ek.+Uchrze%C5%9Bcijanienie+Litwy+przez+Polsk%C4%99+//+Polska+i+Litwa+w+dziejowym+stosunku.&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiom4-fv-z3AhUAS_EDHXgrAbMQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=maturos%20et%20linguae%20lituanicae&f=false S. 312].</ref>. Статут Віленскага біскупства 1669 году, укладзены біскупам [[Аляксандар Казімер Сапега|Аляксандрам Сапегам]], дазваляў даваць бэнэфіцыі толькі тым іншаземцам, якія ведалі «''літоўскую''» ({{мова-la|litvanica|скарочана}}) мову, і загадваў прамаўляць казані ў касьцёлах Віленскага біскупства (абыймала [[Віцебск]] і [[Мазыр]], але не абыймала Жамойці) паводле чаргі «''адну ў літоўскай мове, адну ў польскай''» ({{мова-la|«alteram in litvanica, alteram in polonica»|скарочана}})<ref>Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. — Kraków, 1914. [https://books.google.by/books?id=C_gKAAAAIAAJ&pg=PP7&dq=Fija%C5%82ek.+Uchrze%C5%9Bcijanienie+Litwy+przez+Polsk%C4%99+//+Polska+i+Litwa+w+dziejowym+stosunku.&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiom4-fv-z3AhUAS_EDHXgrAbMQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&q=alteram%20in%20litvanica&f=false S. 312].</ref><ref name="evkl-2010-131">[https://web.archive.org/web/20221004001720/http://vkl.by/articles/531 Віленскі сінод 1669] // {{Літаратура/ЭВКЛ|3к}} С. 131.</ref>. [[Файл:Widaw in German, Vilna in Italian, Wilenski in Lithuanian (Belarusian), Wilna in Polish, Vilne in French, Vilna in Latin (V. Coronelli, 1690) (2).jpg|значак|Фрагмэнт мапы ВКЛ ([[Вэнэцыянская рэспубліка|Вэнэцыя]], 1690 г.) з назвамі Вільні на розных мовах: ''Widaw'' на нямецкай, ''Vilna'' на італьянскай, ''Wilenski'' [горад, замак] на літоўскай (г. зн. беларускай), ''Wilna'' на польскай, ''Vilne'' на францускай, ''Vilna'' на лаціне<ref name="Briedis-2009">Briedis L. Vilnius: City of Strangers. — Central European University Press, 2009. P. 15.</ref>]] Гісторык мовы [[Сяргей Запрудзкі]] сярод сьведчаньняў называньня беларускай мовы «літоўскай», апроч Жыгімонта Гербэрштайна, Лаўрэція Зізанія і Памвы Бярынды, таксама прыводзіць аўтара лацінамоўнай польскай граматыкі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Статорыюс-Стоенскі|Пятра Статорыюса-Стоенскага|pl|Piotr Stoiński}}{{Заўвага|{{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Статорыюс-Стоенскі||pl|Piotr Stoiński}} пісаў пра існаваньне мазавецкага, рускага і літоўскага дыялектаў поруч з польскай мовай, разумеючы пад літоўскім дыялектам беларускую мову<ref name="Zaprudzki-2013"/>}} (XVI ст.), славацкага падарожніка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Даніэль Крман|Даніэля Крмана|uk|Даніел Крман}} і [[Пісар вялікі літоўскі|пісара вялікага літоўскага]] [[Удальрык Крыштап Радзівіл|Ўдальрыка Радзівіла]], які заклікаў да рэформы літоўскай граматыкі на фанэтычнай аснове (XVIII ст.)<ref name="Zaprudzki-2013">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 91—93.</ref>. Ён жа адзначае сярод тых, хто сьцьвярджаў, што ліцьвіны гаварылі на славянскай мове, апроч Гераніма Праскага, яшчэ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Паола Джовія Навакомскі|Паолу Джовію Навакомскага|uk|Паоло Джовіо}} і {{Артыкул у іншым разьдзеле|Конрад Геснэр|Конрада Геснэра|be|Конрад Геснер}}<ref name="Zaprudzki-2013-92">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 92.</ref>. Гісторык [[Андрэй Катлярчук]] зьвяртае ўвагу на тое, што гістарычных ліцьвінаў да шэрагу славянамоўных народаў таксама залічваў швэдзкі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёхан Гот Батвід||sv|Johannes Bothvidi}}{{Заўвага|{{мова-la|«Illyricam voco Linguam qua Sclavis, Croatis, Bohemis, Dalmatis, Polonis, Lithvanis, Russis, Muschovitis alias populi est communis»|скарочана}}}}<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 139, 142.</ref>, а першы [[Панславізм|панславіст]] [[Юры Крыжаніч]] пастанавіў у сваёй працы 1663 году: «''хачу выціснуць усіх іншаземцаў, узьнімаючы ўсіх дняпранаў, ляхаў, літоўцаў, сэрбаў, усякага, хто ёсьць сярод славянаў''»<ref>[[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 86.</ref>. Францускі палітык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Блез дэ Віжэнэр||pl|Blaise de Vigenère}} у сваім «Апісаньні Польскага Каралеўства» (1573 год) зазначаў пра жыхароў [[Падольле|Падольля]], што «''няма ніякага сумневу ў тым, што яны, падобна іншым, належаць да славянскага племені; бо і мова іхная, і норавы, і звычаі амаль тыя ж самыя, як у Русінаў, Валынян і Ліцьвінаў''»<ref>Блез де Виженер. [https://www.vostlit.info/Texts/rus14/Vizhener/text.phtml?id=395 Описание Польского Королевства] // Мемуары, относящиеся к истории Южной Руси. Вып. I (XVI ст.). — Киев, 1890.</ref>, падаваў прыклады славянскай мовы ліцьвінаў{{Заўвага|{{мова-fr|«le Bifons, que les Lithuaniens appellent Suber… Ellend est dict des Latins Alces, & des Polaques & Lituanies Loß»|скарочана}}<ref>La Description du royaume de Poloigne, et pays adiacens. — Paris, 1573. P. XXV—XXVI.</ref>}}, а таксама зазначаў пра Жамойць: «''толькі мова зусім не падобная, а таксама і тое, што там людзі тучнейшыя, ніж у Літве''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Toutefois il a esté tousiours fouz l'obeissance des Lithuaniens, & presque de mesmes façons de faire auec eux, sino que le langage n'est pas du tout semblable, & aussi que les personnes y sont de plus grande corpulence qu'e Lithuanie»|скарочана}}<ref>La Description du royaume de Poloigne, et pays adiacens. — Paris, 1573. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=58hWt2zphusC&q=Samogithie+Toutefois#v=snippet&q=Samogithie%20Toutefois&f=false P. XXVIII].</ref>}}. Далмацкі сьвятар і заснавальнік [[Паўднёваславянскія мовы|паўднёваславянскай]] гістарыяграфіі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Маўра Арбініч||hr|Mavro Orbini}} паведамляў у 1601 годзе, што «''русіны і ліцьвіны, асабліва ў гарадох, і сёньня прытрымліваюцца звычая хлопаць у далоні падчас танцу, прыпяваючы „Ладоні“''»{{Заўвага|{{мова-it|«Li Russi, e Lituani, massime nelle ville, ancor hoggi hano per costume, che mentre ballano, e percuotono una mano con l’altra, cantando replicano Ladone»|скарочана}}<ref>Il regno de gli Slavi, hoggi corrottamente detti Schiavoni. — Pesaro, 1601. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Fx3OntcdUkQC&q=Ladone#v=snippet&q=Ladone&f=false P. 54].</ref>}}, а саміх ліцьвінаў ён далучаў да славянскіх народаў<ref>Il regno de gli Slavi, hoggi corrottamente detti Schiavoni. — Pesaro, 1601. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=seZlAAAAcAAJ&q=Lituani+pur+natione+Slaua+#v=snippet&q=Lituani%20pur%20natione%20Slaua&f=false P. 8, 54].</ref>. Нямецкі пісьменьнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Якаб Борніц||en|Jakob Bornitz}} зазначаў у сваёй кнізе (1625 год): «''Іншыя народы, апроч германцаў, таксама ўжываюць напой зь мёду, які па-народнаму называецца Medonen, напрыклад, Мёд [Meth] у ліцьвінаў, русінаў, маскавітаў, палякаў''»{{Заўвага|{{мова-la|«Alii populi praeter Germanos utuntur etiam potu consecto ex melle, vulgo „Medonen“ vocant, „Meth“ puta Lithvani, Rutheni, Moscovitae, Poloni»|скарочана}}<ref>Tractatus politicus de rerum sufficientia in Rep. & Civitate procuranda. — Francofurti, 1625. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Aw1lAAAAcAAJ&q=Rutheni#v=snippet&q=Rutheni&f=false P. 96—97].</ref>}}. Нямецкі дыплямат {{Артыкул у іншым разьдзеле|Яган Георг Корб||ru|Корб, Иоганн Георг}} у дзёньніку свайго падарожжа 1698 году ў Масковію праз [[Прусія|Прусію]], Жамойць і Літву (у тым ліку сталіцу Вільню) пры апісаньні [[Жодзін]]а адзначыў, што свае заезныя двары ліцьвіны называюць «круг»<ref>Корб И. Г. Дневник путешествия в Московию. — СПб., 1906. [https://books.google.by/books?id=erw6AQAAMAAJ&pg=PA28&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B+%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi_68Pqj8LzAhVwRfEDHW48B7I4KBDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%8B%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A&f=false С. 28].</ref> ({{мова-la|«Diversoria sua Lithuani Krug appellant»|скарочана}}<ref>Korb J. G. Diarium itineris in Moscoviam perillustris ac… — Vienna, 1698. [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/55809-korb-j-g-diarium-itineris-in-moscoviam-perillustris-ac-ignatii-christophor-nobilis-domini-de-guarient-rall-ab-romanorum-imperatore-leopoldo-i-ad-tzarum-et-magnum-moscoviae-ducem-petrum-alexiowicium-anno-1698-vienna-1698#mode/inspect/page/38/zoom/4 P. 26].</ref>). На выдадзенай у 1690 годзе ў [[Вэнэцыянская рэспубліка|Вэнэцыі]] мапе Вялікага Княства Літоўскага падаваліся варыянты назваў асобных мясьцінаў на розных мовах, дзе для Вільні з пазнакай «''Lit''» (на літоўскай мове) падавалася славянская беларуская назва «Віленскі [горад, замак]» («Wilenski»)<ref name="Briedis-2009"/>. [[Файл:Udalryk Kryštap Radzivił. Удальрык Крыштап Радзівіл (1742-47).jpg|значак|[[Удальрык Крыштап Радзівіл|Удальрык Радзівіл]]]] У канцы XVII — пачатку XVIII ст. у сваіх неапублікаваных лацінамоўных курсах філязофіі шэраг кіеўскіх прафэсараў называлі беларускую мову «літоўскай» — ''Lit(h)uanica''<ref name="Zaprudzki-2013-92"/>. У падрыхтаваным у гэты ж час на паўднёвай [[Чарнігаў]]шчыне або на паўночнай [[Палтава|Палтаўшчыне]] зборніку вершаў {{Артыкул у іншым разьдзеле|Кліменці Зіноўіў|Кліменція Зіноўіва|uk|Зіновіїв Климентій}} беларуская мова таксама называецца літоўскай: «''О теслях або теж о плотника(х) по моско(в)скии(и): а о дейлидах по лито(в)ски(и)''»<ref name="Zaprudzki-2013-92"/>. У дакумэнтах Чарнігаўскай кансысторыі і [[Гетманшчына|Гетманшчыны]] (1735<ref>Тиханов Н. Н. Брянский говор // Сборник отделения русского языка и словесности Императорской академии наук. Т. 76. — СПб., 1904. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=C8MzAQAAMAAJ&dq=%22%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D1%8C+%D0%BF%D0%BE+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83%22&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83#v=snippet&q=%22%D0%BF%D0%BE%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83%22%20%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false С. 119].</ref>, 1761<ref>Древности. Т. 1, вып. 3. — М., 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=vb4KAAAAIAAJ&dq=%D0%BF%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83&f=false С. 37].</ref> і 1765<ref>Ділова документація Гетьманщини XVIII ст.: 3б. документів. — К., 1993. С. 200.</ref> гады) адзначалася пра [[ліцьвіны Севершчыны|ліцьвінаў (беларусаў) Севершчыны]], што тыя «''гавораць па-літоўску''». У дакумэнце 1637 году, укладзеным у [[Бранск]]у, упамінаецца жыхар [[Канстантынопаль|Канстантынопалю]] ([[Асманская імпэрыя]]) пад турэцкім імём Рэзван, які «''…был литвин и взят в полон в турки… …родом литвин… …а по литовску зовут ево Ондрюшкам''»<ref>Труды Саратовской ученой архивной комиссии. Вып. 29. — Саратов, 1912. [https://books.google.by/books?id=XztDAAAAIAAJ&pg=RA1-PA66&dq=%22%D0%BF%D0%BE+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwif44b-sbD6AhUSzKQKHWQgA3kQ6AF6BAgLEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%83&f=false С. 66]—68.</ref>. Паводле выдадзенай у 1899 годзе ў Вільні працы гісторыка {{Артыкул у іншым разьдзеле|Венядзікт Плашчанскі|Венядзікта Плашчанскага|uk|Площанський Венедикт Михайлович}}, за часамі Рэчы Паспалітай дакумэнты на беларускай мове, якія паходзілі зь Літвы, ва Ўкраіне азначалі як пісаныя літоўскай мовай ({{мова-la|st. et idiom. lithuanico|скарочана}})<ref>Площанский В. М. Прошлое Холмской Руси. — Вильна, 1899. [https://books.google.by/books?id=s6vZ3kR-LJwC&pg=RA1-PA95&dq=idiom+lithuanico&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjp9s7CqoT2AhVR_rsIHe75DucQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=idiom%20lithuanico&f=false С. 95].</ref>. Апроч таго, ліцьвіны — беларусы, якія размаўляюць на роднай беларускай мове — сталі трывалым кампанэнтам украінскіх [[інтэрмэдыя]]ў XVIII стагодзьдзя<ref>Кабржыцкая Т., Рагойша У. [https://web.archive.org/web/20211023162716/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/92798/1/%D0%A2%D0%B0%D1%86%D1%86%D1%8F%D0%BD%D0%B0%20%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B6%D1%8B%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F,%20%D0%A3%D1%81%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%20%D0%A0%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B9%D1%88%D0%B0%20%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%20%D1%84%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%20%D0%B2%D0%B0%20%D1%9E%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85%20%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%D1%85%20%D0%A5V%D0%86%D0%86%D0%86%20%D1%81%D1%82..pdf Беларускі фальклор ва ўкраінскіх інтэрмедыях ХVІІІ ст.] // Фалькларыстычныя даследаванні. Кантэкст. Тыпалогія. Сувязі: зб. арт. Вып. 4 / пад нав. рэд. Р. Кавалёвай, В. Прыемка. — {{Менск (Мінск)}}: Бестпрынт, 2007. C. 206.</ref>, напісаных навукоўцам і пісьменьнікам {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мітрафан Даўгалеўскі|Мітрафанам Даўгалеўскім|uk|Довгалевський Митрофан}}<ref>Rozprawy Wydziału Filologicznego. T. 14, 1891. [https://books.google.by/books?id=8-AfAAAAIAAJ&pg=PR18&dq=Litwin+czy+Bia%C5%82orusin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiy6pD_-t7zAhXJ-aQKHQ-EAPcQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=Litwin%20czy%20Bia%C5%82orusin&f=false S. XVIII].</ref> (які, магчыма, меў беларускае паходжаньне<ref name="Kabrzyckaja-2007">Кабржыцкая Т., Рагойша У. Феномен часу: драматургія Кіева-Магілянцаў як выява ўкраінска-беларускай культурнай супольнасці // Беларусь і беларусы ў прасторы і часе: зборнік да 75-годдзя прафесара Адама Мальдзіса / Грамадскае аб’яднанне «Міжнародная асацыяцыя беларусістаў», Польскі інстытут у Мінску. — {{Менск (Мінск)}}, 2007. С. 140―151</ref>), прафэсарам [[Кіева-Магілянская акадэмія|Кіеўска-Магілянскай акадэміі]] будучым [[магілёў]]скім япіскапам [[Георгі (Каніскі)|Георгіем (Каніскім)]] ды іншымі аўтарамі<ref>Гудзій М. [http://litopys.org.ua/ukrinter/int02.htm Українські інтермедії XVII—XVIII ст.] — Київ, 1960.</ref>. Выдадзены ў 1688 годзе «Геаграфічны слоўнік» {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эдмунд Богун|Эдмунда Богуна|en|Edmund Bohun}} паведамляў, што Літву мясцовыя жыхары (якіх аўтар адрозьніваў ад палякаў) называюць «Litwa»{{Заўвага|{{мова-en|«Lithuania, …called by the inhabitants, Litwa»|скарочана}}}}, а яе галоўныя месты — гэта [[Браслаў]], [[Берасьце]], [[Горадня]], [[Менск]], [[Магілёў]], [[Наваградак]], [[Полацак]], [[Трокі]], [[Вільня]] і [[Віцебск]]<ref>A Geographical Dictionary, Representing the Present and Ancient Names of All the Countries, Provinces, Remarkable Cities …: And Rivers of the Whole World: Their Distances, Longitudes and Latitudes. — London, 1688. [https://books.google.by/books?id=9AlmAAAAcAAJ&pg=PA72-IA284&dq=lithuanie+poloczk+witebsk&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiMiN693cn8AhUGzaQKHUS7CsA4ChDoAXoECAwQAg#v=onepage&q=lithuanie%20poloczk%20witebsk&f=false P. 71—72].</ref>. А ў 1693 годзе ў [[Лёндан]]е пабачыла сьвет ангельскамоўнае выданьне энцыкляпэдыі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Le Grand Dictionnaire historique|«Le Grand Dictionnaire historique»|en|Le Grand Dictionnaire historique}}, дзе таксама значылася, што жыхары Літвы называюць яе «Litwa» і што мова Літвы — славянскі дыялект ({{мова-en|«Lithuania <…> called by the inhabitants, Litwa; <…> Their language is a dialect of the Sclavonick»|скарочана}})<ref>Bohun E. A Geographical Dictionary, representing the present and ancient names of all the countries, provinces, remarkable cities … of the whole world … With a short historical account of the same, etc. — London, 1693. [https://books.google.by/books?id=ag5mAAAAcAAJ&pg=PA234&dq=lithuanians+litwa+language&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiTm4DC_8fzAhWgSvEDHe4NBJ84UBDoAXoECAsQAg#v=onepage&q=lithuanians%20litwa%20language&f=false P. 234].</ref>. У выдадзеным у Лёндане 34-м томе калектыўнай навуковай працы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Universal History (1747—1768)|«Universal History»|en|Universal History (Sale et al)}} (1762 год) зазначалася, што Літву карэнныя яе жыхары называюць «Litwa» ({{мова-en|«…Lithuania, called Litwa by the natives»|скарочана}})<ref>The Modern Part of an Universal History. Vol. XXXIV. — London, 1762. P. 409.</ref>, а таксама што Літва мяжуе з [[Расея]]й, [[Інфлянты|Інфлянтамі]], [[Валынь]]ню, [[Чырвоная Русь|Чырвонай Русьсю]], [[Польшча]]й, [[Падляшша]]м, [[Прусія]]й і [[Жамойць|Жамойцю]]<ref>The Modern Part of an Universal History. Vol. XXXIV. — London, 1762. P. 410.</ref>. Падобныя памежныя рэгіёны (з удакладненьнем у выглядзе Малой Польшчы — замест Чырвонай Русі і Польшчы) пазначаліся ў выдадзеным у [[Пэрт (Шатляндыя|Пэрце]] 13-м томе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Encyclopædia Perthensis|«Encyclopædia Perthensis»|en|Encyclopædia Perthensis}} (1806 год{{Заўвага|Перавыдаваўся ў Лёндане ў 1807 годзе і ў [[Эдынбург]]у ў 1816 годзе}}), дзе таксама адзначалася назва «Litwa» і тое, што мова Літвы — славянскі дыялект ({{мова-en|«Lithuania, or Litwa <…> The language is a dialect of the Sclavonic»|скарочана}})<ref>Encyclopaedia Perthensis; or, Universal dictionary of Knowledge. Vol. XIII. — London, 1806. P. 285.</ref>. А выдадзены ў 1765 годзе «Ўнівэрсальны гандлёвы слоўнік» францускага эканаміста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жак Савары дэ Брулён|Жака Савары дэ Брулёна|en|Jacques Savary des Brûlons}} паведамляў, што «''Літва: на літоўскай мове Litwa, <…> Вільня…: …на літоўскай мове Wilenski''»<ref>Bruslons J. S. Dictionnaire universel de commerce. — Copenhague, 1765. [https://books.google.by/books?id=P4ZdAAAAcAAJ&pg=PA573&dq=%22en+Lithuanien+Litwa%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj3uv6u3Mz8AhVD3qQKHeYVBNIQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22en%20Lithuanien%20Litwa%22&f=false P. 574]—575.</ref>. Таксама выдадзеная ў 1767 годзе энцыкляпэдыя нямецкага лексыкографа і эканаміста {{Артыкул у іншым разьдзеле|Карл Гюнтэр Людовічы|Карла Гюнтэра Людовічы|en|Carl Günther Ludovici}} сьведчыла, што «''Літва, у літоўскай мове Litwa''»<ref>Ludovici C. G. Eröffnete Akademie der Kaufleute. — Liepzig, 1767. [https://books.google.by/books?id=ZV8UbjqzfeEC&pg=PA1509&dq=litwa+litawia&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjVysrkhs38AhWrhv0HHRNbDCkQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=litwa%20litawia&f=false S. 1509].</ref>{{Заўвага|Таксама знакамітая француская Энцыкляпэдыя ў артыкуле «Літва» (''Lithuanie'') пісала<ref>[[wikisource:fr:L’Encyclopédie/1re édition/LITHUANIE|Lithuanie]] // L’Encyclopédie, 1re éd. T. 9. — Neufchastel, 1765. P. 591—592).</ref>: «''Сучасная Літва абыймае дзевяць ваяводзтваў: а ўласна ваяводзтвы Вільні, Трокаў, Менску, Наваградку, Берасьця, Кіева, Амсьціслава, Віцебску і Полацку. Літва мае тытул вялікага княства, бо яна ўлучае ў сябе асобныя княствы, вельмі старажытныя <…> Там размаўляюць славянскай мовай, але вельмі перакручанай» ({{мова-fr|«On y parle la langue Esclavonne, mais fort corrompue»|скарочана}})}}. [[Файл:Disputatio medica inauguralis de Plica Polonica, Lithvanice Koltun, Polonice Gozdziec (1723).jpg|значак|Вокладка кнігі навукоўца Рэчы Паспалітай {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ян Фрыдэрык Бахстрам|Яна Фрыдэрыка Бахстрама|pl|Johann Bachstrom}}: «Уступны мэдычны дыспут пра Plica Polonica, па-літоўску Kołtun, па-польску Goździec», 1723 г.]] У прадмове да выдадзенай у 1704 годзе кнігі «Лексикон треязычный», аднаго з галоўных слоўнікаў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]], пісьменьнік і перакладнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фёдар Палікарпаў-Арлоў|Фёдар Палікарпаў-Арлоў|ru|Поликарпов-Орлов, Фёдор Поликарпович}}{{Заўвага|У рэдагаваньні і дапаўненьні «Лексикона треязычного» бралі ўдзел ураджэнец Рэчы Паспалітай {{Артыкул у іншым разьдзеле|Стэфан (Яворскі)||uk|Стефан (Яворський)}} і выпускнік Кіеўскай духоўнай акадэміі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Рафаіл (Краснапольскі)||uk|Рафаїл (Краснопольський)}}, а пры складаньні гэтага слоўніка Фёдар Палікарпаў-Арлоў карыстаўся рукапісным беларуска-лацінска-польскім слоўнікам XVII ст.<ref>Сперанский М. Н. Один из источников «Триязычного лексикона» Федора Поликарпова — рукописный белорусско-латинско-польский словарь XVII в. // Из истории русско-славянских литературных связей. — М., 1960. С. 205, 209.</ref>}} адзначыў літоўскую мову сярод славянскіх: «''Вместо же языка еврейскаго наш предпоставихом славенский, яко поистинне отца многих языков благоплоднейша. Понеже от него аки от источника неизчерпаема, прочиим многим произыти языком, сиречь польскому, чешскому, сербскому, болгарскому, литовскому, малороссийскому, и иным множайшым, всем есть явно''»<ref>Поликарпов-Орлов Ф. П. Лексикон треязычный, сиречь речений славенских, еллиногреческих и латинских сокровище. — Москва, 1704. [https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_004091708?page=9&rotate=0&theme=white]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Польскі езуіт, натураліст і фізіёграф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Габрыэль Жанчынскі||pl|Gabriel Rzączyński}} пісаў у 1721 годзе, што матэрыялы з драўніны дуба (а менавіта бочкі) палякамі мянуюцца «''Klepki''», а дошкі, зь якіх яны робяцца, завуцца ў ліцьвінаў [[Ванчас|«''Wanczos''»]], у немцаў «''Eichenebolen''» і ў [[Батавы|батаваў]] «''Planken''»<ref>Rzączyński G. Historia naturalis curiosa Regni Poloniae, Magni Ducatus Lithuaniae, annexarumque; Provinciarum, in tractatus XX divisa. — Сандамір, 1721. [https://archive.org/details/bub_gb_C_OVohJo2m4C/page/n204/mode/1up?q=Vanczos P. 187].</ref>. Навуковец [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ян Фрыдэрык Бахстрам||pl|Johann Bachstrom}} адзначыў на вокладцы выдадзенай у 1723 годзе кнігі, што {{мова-la|Plica Polonica|скарочана}} — гэта «''па-літоўску [[каўтун]]''» ({{мова-la|Lithvanice Koltun|скарочана}}). Таксама францускі прафэсар мэдыцыны {{Артыкул у іншым разьдзеле|Жан Аструк||en|Jean Astruc}} у 1743 годзе (гэтая праца перавыдавалася ў 1755<ref>Astruc J. Traité des maladies vénériennes. T. 1. — Paris, 1755. [https://books.google.by/books?id=wla8PkLD8r8C&pg=PA345&dq=Koltun+Lithuanien&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwielamPtc78AhWeg_0HHUr8Dh8Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Koltun%20Lithuanien&f=false P. 345].</ref> і 1773<ref>Astruc J. Traité des maladies vénériennes. T. 1. — Paris, 1773. [https://books.google.by/books?id=i7oscuxk3EoC&pg=PA304&dq=Koltun+Lithuanien&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwihh8-4uM78AhUP7KQKHYo1DyUQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=Koltun%20Lithuanien&f=false P. 304].</ref> гадох) зазначаў, што «''каўтун, у літоўскай мове Koltun''»{{Заўвага|{{мова-fr|«Gozdziec en Polonois, signifie un Cloud, & Koltun en Lithuanien»|скарочана}}}}<ref>Traité des maladies vénériennes. T. 1. — Paris, 1743. [https://archive.org/details/b33021156_0001/page/344/mode/2up?q=%22en+Lithuanien%22 P. 345].</ref>, а таксама ў сваёй кнізе на лацінскай мове, выдадзенай у 1768 годзе: «''Koltun — літоўская назва для'' {{мова-la|Plica|скарочана}}»{{Заўвага|{{мова-la|«Koltun, hoc eft, Paxillus, nomen Lithuanicum Plicæ»|скарочана}}}}<ref>Astruc J. De morbis venereis libri novem. — Neapoli, 1768. [https://books.google.by/books?id=li9QR0lQ1SUC&pg=PA408#v=onepage&q&f=false P. 408].</ref>, «''koltun у літоўскай мове значыць'' {{мова-la|Paxillum|скарочана}}»{{Заўвага|{{мова-la|«Koltun, lithuanice Paxillum significant»|скарочана}}}}<ref>Astruc J. De morbis venereis libri novem. — Neapoli, 1768. [https://books.google.by/books?id=li9QR0lQ1SUC&pg=PA408#v=onepage&q=lithuanice&f=false P. 69].</ref>. Першы прафэсійны расейскі літаратар {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Сумарокаў||ru|Сумароков, Александр Петрович}} (1717—1777), прыводзячы назвы зямлі на розных мовах, зазначаў: «''По Трансильвански Йерде : по Персидски Земин : а о Славенском, Польском и Литовском и поминать не чево; ибо сии языки теже, что и наш''»<ref>Полное собрание всех сочинений в стихах и прозе покойного действительного статского советника, ордена св. Анны кавалера и Лейпцигского ученого собрания члена, Александра Петровича Сумарокова. Ч. X. — Москва, 1782. [https://books.google.by/books?id=33NdAAAAcAAJ&pg=PA128&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj1uraa38DzAhWoQ_EDHcgPAFo4tAEQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 128].</ref>. Нямецкі гісторык і мовазнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Готліб Зыгфрыд Баер||ru|Байер, Готлиб Зигфрид}} у сваёй працы «Geographia Russiae» (1747 год) зазначаў, што «''[[люцічы|вільцы]] — на літоўскай мове ваўкі''»{{Заўвага|{{мова-la|«Vilzi Lithuana lingua Lupi»|скарочана}}}}<ref>Commentarii Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae. T. X. — Petropoli, 1747. [https://books.google.by/books?id=1wBlAAAAcAAJ&pg=PA371&dq=GEOGRAPHIA+RVSSIAE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjP5__w08z8AhUJMewKHT7zDHEQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=vilzi%20Lithuana%20lingua%20&f=false P. 397].</ref>. Францускі лекар і натураліст {{Артыкул у іншым разьдзеле|Люі Даніэль Арно дэ Наблевіль||fr|Louis Daniel Arnault de Nobleville}} у сваёй кнізе «Натуральная гісторыя жывёлаў» (1757 год) пісаў, што «''лось… у польскай, у літоўскай і ў рускай мовах — Loss або Lozzi''»<ref>Nobleville A. Histoire naturelle des animaux. — Paris, 1757. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tJ5E7CRUbtQC&dq=%22en+Lithuanien%22&q=lozzi#v=onepage&q=Ruffien&f=false P. 163].</ref>. Народжаны на [[Лідзкі павет|Лідчыне]] гісторык-археограф [[Мацей Догель]] у сваёй працы «Limites regni Poloniae & magni ducatus Litvaniae» (1758 год) пры апісаньні выгляду межавога знаку Вялікага Княства Літоўскага на граніцы з Маскоўскай дзяржавай зазначаў, што той «''па-літоўску''» называецца [[капец]] (''kopiec'')<ref>Dogiel M. Limites regni Poloniae & magni ducatus Litvaniae. — Vilane, 1758. [https://books.google.by/books?id=vb9KrnwvrboC&pg=PA89&dq=%22litewsku+kopiec%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiDsIqwtob9AhX0nf0HHcjRAAQQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22litewsku%20kopiec%22&f=false S. 89].</ref>. Выдадзены ў друкарні {{Артыкул у іншым разьдзеле|Замойская акадэмія|Замойскай акадэміі|pl|Akademia Zamojska}} «Каляндар польскі і рускі на рок панскі 1765», у пачатку якога зьмяшчалася прысьвячэньне [[Кухмістар вялікі літоўскі|кухмістру вялікаму літоўскаму]] [[Міхал Вяльгорскі|Міхалу Вяльгорскаму]] і ягонай жонцы Альжбеце з [[Агінскія|Агінскіх]], падаваў наступнае тлумачэньне да сельскагаспадарчай інфармацыі: «''hreczki (па-русінску), gryki (па-нямецку) альбо greczychy (па-літоўску)''»<ref>Estreicher K. Bibliografia polska. T. 15. — Kraków, 1897. [https://archive.org/details/bibliografiapols15estre/page/396/mode/2up?q=litewsku S. 396].</ref>. У камэнтарах да выдадзенага ў 1773 годзе францускага перакладу «Натуральнай гісторыі» {{Артыкул у іншым разьдзеле|Плініюс Старэйшы|Плініюса Старэйшага|be|Пліній Старэйшы}} адзначалася, што «''byl на [[Флямандзкая мова|флямандзкай мове]] значыць сякера, біла''{{Заўвага|[[Тлумачальны слоўнік беларускай мовы]] дае адным з значэньняў „''назва ўдарных частак прыладаў і машынаў''“, а [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы]] выводзіць беларускае „біла“ ад славянскага ''biti'' (біць), якое параўноўвае з [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкім]] bīhal 'сякера'}} [bila] ''на літоўскай мове значыць тое ж самае''»{{Заўвага|{{мова-fr|«car byl en Flamand, signifie une hache; bila, en Lithuanien, signifie la même chose»|скарочана}}}}<ref>Histoire naturelle de Pline traduite en françois. T. 6. — Paris, 1773. [https://books.google.by/books?id=JeyFTzG771cC&pg=PA134&dq=%22en+Lithuanien%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwipvNe838z8AhXsy7sIHRIzCwE4FBDoAXoECAcQAg#v=onepage&q&f=false P. 134].</ref>. Гішпанскі езуіт і філёляг {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ларэнца Гервас||en|Lorenzo Hervás}} у 1784 годзе зазначаў, што «''літоўская мова вельмі падобная да польскай''» ({{мова-it|«il Lituano è molto affine a Polacco»|скарочана}}), а сам пералічваў яе як гаворку славянскай («ілірыйскай») мовы<ref>Catalogo delle lingue conosciute e notizia della loro affinita', e diversita'. — Cesena, 1784. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XQsJAAAAQAAJ&q=Lituano#v=snippet&q=Lituano&f=false P. 158—160].</ref>. Апошні кароль Рэчы Паспалітае [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] (які менаваў сябе «радавітым ліцьвінам») падчас наведваньня [[Нясьвіж]]у ў 1784 годзе зьвярнуўся да [[Караль Станіслаў Радзівіл «Пане Каханку»|Караля Станіслава Радзівіла]] «па-просту»: «''Пане гаспадару, каж віна даці, штоб у тваёй хаце ліха ня знаці''»<ref>Tyszkiewicz E. Nasze strony. Obrazek litewski. — Kraków, 1871. S. 15.</ref>. На [[Чатырохгадовы Сойм|Чатырохгадовым Сойме]] 1788—1792 гадоў віленскі земскі судзьдзя [[Тадэвуш Корсак]] прамаўляў «''зь літоўскім акцэнтам''», які ўражваў палякаў<ref>Юргайціс, Р. Парламенцкая дзейнасць паслоў з віленскага сойміка ў сойме Рэчы Паспалітай у 1717—1793 гг. // [[ARCHE Пачатак]]. 2011, № 6 (105). С. 109.</ref>. У канцы XVIII ст., ужо [[Расейская акупацыя Беларусі|за часамі расейскага панаваньня]], беларуская мова працягвала называцца літоўскай. Гэтак, прызначаны кіраваць новаўтворанай [[Менская япархія|Менскай япархіяй]] [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Урадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] [[Віктар Садкоўскі]], адданы гаспадыні [[Кацярына ІІ|Кацярыне ІІ]], пагражаў мясцовым прэзьбітэрам на [[Слуцак|слуцкім]] эпархіяльным зборы: «''Ja was skoreniu, zniszczu, sztob i jazyka nie było waszoho proklatoho litowskoho i was samych, ja was u zsyłki pozasyłaju, albo u sołdaty pooddaju, a swoich z zakordonu ponawożu''»<ref>Sakowicz E. Kościół prawosławny w Polsce w epoce Sejmu Wielkiego 1788—1792. — Warszawa, 1935. S. 79.</ref><ref name="Дубавец-Сагановіч-1994-235">Дубавец С., Сагановіч Г. [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2к}} С. 235.</ref><ref>{{Літаратура/Русіфікацыя: царская, савецкая, прэзыдэнцкая (2010)|к}} С. 5.</ref><ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-325"/>. У 1806 годзе расейскі царкоўны гісторык, археограф і бібліёграф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Яўген (Балхавіцінаў)||ru|Евгений (Болховитинов)}}, камэнтуючы ў сваім «Гістарычным слоўніку аб расейскіх пісьменьніках» сьцьверджаньне [[Шыман Старавольскі|Шымана Старавольскага]] пра зробленыя [[Ян з Глогава|Янам з Глогава]] (настаўнікам [[Францішак Скарына|Францішка Скарыны]]{{Заўвага|Існуе вэрсія, што Францішак Скарына мог працягнуць і выдаць пераклад, распачаты яго настаўнікам Янам з Глогава<ref>Владимировас Л. Всеобщая история книги: Древний мир. Средневековье. Возрождение. — М.: Книга, 1988. С. 201.</ref>}}) пераклады кнігаў бібліі на «славянскую мову» — мову Вялікага Княства Літоўскага<ref>Яцухна В. Скарыназнаўчая спадчына Вацлава Ластоўскага // Спадчына Скарыны: да 500-годдзя беларускага кнігадрукавання : зб. навуковых артыкулаў : у 2 ч. Ч. 1 / рэдкал. : А. Ермакова (гал. рэд.) [і інш] ; М-ва адукацыі Рэспублікі Беларусь, Гомельскі дзярж. ун-т імя Ф. Скарыны. — Гомель : ГДУ імя Ф. Скарыны, 2017. С. 61.</ref> — адзначаў, што той напраўду перакладаў іх на літоўскую мову{{Заўвага|{{мова-ru|«Но оба они ошибаются по незнанию подлинного Словянского языка. Потому что Глоговенский переводил упомянутые книги не на Славянский, а на Литовский язык, на коем они и напечатаны в Кракове»|скарочана}}}}<ref>Друг просвещения. Ч. 1, 1806. [https://books.google.by/books?id=WCloAAAAcAAJ&pg=PA100&dq=%D0%B3%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjZ_7LQhoz0AhWsR_EDHamUA3oQ6AF6BAgCEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A&f=false С. 100].</ref>. Гэты ж аўтар у іншым сваім слоўніку (1827 год) азначаў «Катэхізіс вялікі» [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]] як ад пачатку «напісаны на літоўскай мове» ({{мова-ru|«писанный <…> на Литовском языке»|скарочана}})<ref> Словарь исторический о бывших в России писателях духовного чина греко-российской церкви. Т. 2. — СПб., 1827. [https://books.google.by/books?id=M91dAAAAcAAJ&pg=PA4&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%A3%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiGi9bxzY30AhU1SPEDHTyUCsI4lgEQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%A3%22&f=false С. 4].</ref>, такое азначэньне гэтага выданьня як укладзенага «на літоўскай мове» даў яшчэ ў 1822 годзе расейскі выдавец і філёляг {{Артыкул у іншым разьдзеле|Мікалай Грэч||be|Мікалай Іванавіч Грэч}}{{Заўвага|{{мова-ru|«Зизаний сочинил еще на Литовском языке большой Катихизис»|скарочана}}}}<ref>Опыт краткой истории руской литературы. — СПб., 1822. [https://books.google.by/books?id=kMFLAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 62].</ref>. У выдадзенай у [[Харкаў|Харкаве]] працы «Найноўшы нарыс правілаў расейскай граматыкі»<ref>Новейшее начертание правил Российской грамматики, на началах всеобщей основанных. — Харьков, 1810. С. 28.</ref> (1810 год) {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Арнатоўскі||uk|Орнатовський Іван}} называў беларусаў літоўцамі і сьцьвярджаў, што «''паўночна-заходняя частка Расеі запазычыла многа словаў, а яшчэ больш канчаткаў, уласьцівых мове літоўцаў''»<ref name="Zaprudzki-2013-96">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 96.</ref>. У [[бэрлін]]скім патэнце прускага караля [[Фрыдрых Вільгельм II|Фрыдрыха Вільгельма II]] (1797 год), які прызначаўся жыхарам [[Падзелы Рэчы Паспалітай|анэксаваных тэрыторыяў Рэчы Паспалітай]] (у тым ліку [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскага павету]] ВКЛ) і тычыўся «''польскіх і літоўскіх да гэтых часоў дзейных правоў, статутаў і канстытуцыяў''», зазначалася, што вытрымка з адпаведных крыніцаў права, калі яна «''на польскай або літоўскай мове была напісаная''» ({{мова-de|«in der Polnischen oder Litthauischen Sprache abgesasst ist»|скарочана}}, {{мова-pl|po Polsku lub po Litewsku napisana była|скарочана}}), мае мець нямецкі або лацінскі пераклад<ref>Novum Corpus Constitutionum Prussico-Brandenburgensium Praecipue Marchicarum, Oder Neue Sammlung Königl. Preußl. und Churfürstl. Brandenburgischer, sonderlich in der Chur- und Marck-Brandenburg, Wie auch andern Provintzien, publicirten und ergangenen Ordnungen, Edicten, Mandaten, Rescripten, Von 1796, 1797, 1798, 1799 und 1800. — Berlin, 1801. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10490389?page=588,589&q=Litewfku S. 1131—1134, 1151—1154]</ref>. У 1807 годзе нямецкі географ {{Артыкул у іншым разьдзеле|Георг Гасэль||ru|Гассель, Георг}} у сваёй працы пра Расейскую імпэрыю<ref>Hassel H. Statistischer Abriss des Russischen Kaisertums nach seinen neuesten politischen Beziehungen. — Nürnberg — Leipzig, 1807. [https://books.google.by/books?id=irZfAAAAcAAJ&pg=PA92&dq=lithauer+sklaverei&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi-yPTizM78AhWE87sIHezVCFEQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=lithauer%20sklaverei&f=false S. 92].</ref> пісаў пра славянскі народ ліцьвінаў (літоўцаў), праваслаўных, якія жылі сярод палякаў у Віленскай, Гарадзенскай, Менскай, Магілёўскай і Віцебскай губэрніях і зазначаў, што яны карыстаюцца сваёй асобнай мовай<ref name="Zaprudzki-2013-95">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 95.</ref>. Ангельскі падарожнік Робэрт Джонстан адзначаў у дзёньніку сваёй вандроўкі Расейскай імпэрыяй, выдадзеным у 1815 годзе, што «''старажытная Літва''» пачынаецца ад мястэчка [[Ляды (Дубровенскі раён)|Лядаў]]<ref>Johnston R. Travels Through Part of the Russian Empire and the Country of Poland. — New York, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3n1CP801ukAC&dq=%22native+lithuanians+generally%22&q=%22native+lithuanians%22#v=onepage&q=liadi%20lithuania&f=false P. 328].</ref>, мясцовых сялянаў ён апісваў як «''карэнных літоўцаў''»<ref>Johnston R. Travels Through Part of the Russian Empire and the Country of Poland. — New York, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3n1CP801ukAC&dq=%22native+lithuanians+generally%22&q=%22native+lithuanians%22#v=snippet&q=%22native%20lithuanians%22&f=false P. 332].</ref>, а мясцовую мову называў «''літоўскім дыялектам''»<ref>Johnston R. Travels Through Part of the Russian Empire and the Country of Poland. — New York, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3n1CP801ukAC&dq=%22native+lithuanians+generally%22&q=%22native+lithuanians%22#v=onepage&q=lithuanian%20dialect&f=false P. 348].</ref>. [[Адам Міцкевіч]] (1798—1855), які паводле сьведчаньня свайго сучасьніка Максымільяна Маркса, размаўляў з каханай Марыляй Верашчакай па-беларуску, а свае першыя вершы, не напісаныя, а агучаныя ўслых, прамаўляў па-беларуску<ref>Корбут В. [https://www.polskieradio.pl/396/8226/Artykul/2810981,%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%81-%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%87%D1%8B%D1%9E-%D1%88%D1%82%D0%BE-%D0%9C%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87-%D1%81%D0%B2%D0%B0%D0%B5-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F-%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B-%D1%81%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%83 Маркс сведчыў, што Міцкевіч свае першыя вершы складаў па-беларуску], [[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]], 23 верасьня 2021 г.</ref>, і паводле гісторыка беларускай літаратуры [[Мікола Хаўстовіч|Міколы Хаўстовіча]], зрэдку называў мову сваіх твораў «ліцьвінскай»<ref>Хаўстовіч М. Наш Міцкевіч // XIX стагоддзе: Навукова-літаратурны альманах. Кн. 1. — {{Менск (Мн.)}}: БДУ, 2000. С. 3.</ref>, клапаціўся пра захаваньне і перадачу дзецям мясцовага вымаўленьня<ref>[[Станіслаў Станкевіч (кнігар)|Станкевіч С.]] Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі. — Вільня, 2010. С. 201.</ref>: {{Цытата|…няраз слухаючы нас, ён уздыхаў, што ў нас бясколерны, чужаземскі акцэнт. Ён бы хацеў чуць з нашых вуснаў мову сьпеўную, літоўскую, якая была яму мілейшая за ўсё. {{арыгінал|pl|…nieraz słycząc nas mówiących, wzdychał, że mamy akcent bezbarwny, cudzoziemski. On byłby chciał słyczeć w naszych ustach tę mowę spewną, litewską, która nadewszystko była mu miłą.}} |Gorecka A. Wspomnienia o Adamie Mickiewiczu. — Kraków, 1897. S. 76.}} У апублікаванай у 1840 годзе аповесьці «Панна Кацярына», дзе беларускамоўны селянін называе сябе ліцьвінам<ref name="Tygodnik Literacki-51-1840"/>, адзначалася, што іншыя народы пазнаюць ліцьвінаў паводле іх «''сьпеўнай мовы''»<ref name="Tygodnik Literacki-52-1840"/>. У кнізе «Ўспаміны яснавяльможнага пана Севярына Сапліцы, чашніка парнаўскага», напісанай выхаваным на [[Менскае ваяводзтва|гістарычнай Меншчыне]] [[Генрык Жавускі|Генрыкам Жавускім]], апавяданьне вядзецца ад імя «''прыроджанага ліцьвіна, [[Наваградак|наваградзкага]] [[Зямяне|зямяніна]]''», які наракае на тое, што ў час канфідэнцыйнай выправы праз [[Запароская Сеч|Запароскую Сеч]] да крымскага хана сын [[менск]]ага чашніка Міхал Ратынскі размаўляў «''па-літоўску''»<ref>Rzewuski H. Pamiątki pana Seweryna Soplicy, cześnika parnawskiego. — Lipsk, 1868. [https://books.google.by/books?id=WrwaAAAAYAAJ&pg=PA187&dq=%22ci%C4%85gle+z+litewska+co%C5%9B%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi9gYyusLqEAxUvg_0HHYdVC6EQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22ci%C4%85gle%20z%20litewska%20co%C5%9B%22&f=false S. 187].</ref> (г. зн. па-беларуску<ref>[https://pawet.net/library/v_literature/rzewuski/10/%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%B5%D1%87.html Запароская Сеч] // Жавускі Г. Успаміны Сапліцы. — {{Менск (Мінск)}}: Лімарыус, 2005. С. 361.</ref>), чым мог выдаць сваё паходжаньне<ref>[https://pawet.net/library/v_literature/rzewuski/10/%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%B5%D1%87.html Запароская Сеч] // Жавускі Г. Успаміны Сапліцы. — {{Менск (Мінск)}}: Лімарыус, 2005. С. 111—112.</ref>. Ляўрэат [[Нобэлеўская прэмія ў галіне літаратуры|Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры]] [[Генрык Сянкевіч]], які меў літоўскае паходжаньне і часта бываў на [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыне]], у сваім найбольш вядомым гістарычным рамане «[[Агнём і мячом (раман)|Агнём і мячом]]», напісаным у 1884—1888 гадох, апавядае пра літоўскага шляхціча Лонгіна Падбіпенту (у XVII ст. рэальны шляхецкі род Падбіпентаў валодаў [[Пліса (Віцебская вобласьць)|Плісай]] на [[Полацкае ваяводзтва|Полаччыне]]), які адзначаўся сваёй «''сьпеўнай літоўскай гаворкай''» і гаварыў з тыповым беларускім фрыкатыўным «г» (напрыклад, «''Słuchać hadko''»), што не ўласьціва ані палякам, ані летувісам. Тым часам іншы пэрсанаж раману зь імём «Жмудзін» адзначыўся летувіскімі выразамі: «''Padłas!''», «''Panas Kmitas»<ref>Гацак М. Беларускамоўныя літвіны Генрыка Сянкевіча // Вольнае Глыбокае. № 9 (725), 27 лютага 2014. С. 5.</ref>. [[Файл:Литовско-русский словарь, составленный в 1596 году Лаврентием Зизанием (1849).jpg|значак|Тытульны аркуш [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянска]]-беларускага слоўніка [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]] ў публікацыі 1849 году]] У 1836 годзе расейскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхаіл Пагодзін||ru|Погодині, Михаил Петрович}} пісаў пра Ўкраіну: «''Прыйшлі жа туды яшчэ пазьней літоўцы або беларусцы, з [[Гедзімін]]ам, і ўвялі ў пісьмовы ўжытак сваю мову''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Пришли же туда еще позднее Литовцы или Белорусцы, с Гедемином, и ввели в письменное употребление свой язык»|скарочана}}}}<ref>Погодин М. П. Записка о древнем языке русском // Известия Императорской академии наук по отделению русского языка и словестности. Т. 5, 1836. С. 82.</ref>{{Заўвага|Тым часам у афіцыйным часопісе Міністэрства народнай асьветы Расейскай імпэрыі за 1836 год прафэсар [[Маскоўскі ўнівэрсытэт|Маскоўскага ўнівэрсытэту]] гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сьнегіроў||ru|Снегирёв, Иван Михайлович}} у сваім артыкуле «Латинская синонимика в Германии», зьмешчаным у радзьдзел «Науки и словестность», прыводзіў варыянты славянскага слова «хлеб»: «''по Малорос. хлиб, на Польском по Варшавскому и Краковскому произношению хлиб, а по Литовскому хлеб (chleb)''»<ref>Журнал Министерства Народного Просвещения. 1836. Ч. 9. [https://books.google.by/books?id=3dljAAAAcAAJ&pg=PA470&dq=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjUv6_5g9nzAhUpQvEDHYb9CtUQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%83&f=false С. 470].</ref>}}. Расейскі пісьменьнік і выдавец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Павел Сьвіньін||be|Павел Пятровіч Свін’ін}} у 1839 годзе адзначаў, што ўкраінская мова за [[Чарнігаў|Чарнігавым]] зьмяняецца на літоўскую ({{мова-ru|«Язык Малороссийский <…> за Черниговым изменяется в Литовский»|скарочана}})<ref>Картины России и быт разноплеменных ее народов : Из путешествий П. П. Свиньина. Ч. 1. — СПб., 1839. С. 313—314.</ref>. У 1841 годзе расейскі пісьменьнік і аўтар шматлікіх падручнікаў расейскай мовы Іван Пенінскі ў прадмове да трэцяга выданьня «Славянскай хрэстаматыі», у якое ён дадаў вытрымкі зь [[Літоўская Мэтрыка|Літоўскай мэтрыкі]], зазначаў<ref>Пенинский И. С. Славянская хрестоматия, или Избранные места из произведений древнего отечественного наречия. — СПб.: Тип. Деп. нар. прос., 1841. [https://books.google.by/books?id=DmJcAAAAcAAJ&pg=PR6&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjMw6W6or7zAhWKRfEDHaYZDYI4WhDoAXoECAsQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&f=false С. VI].</ref>: «''Бракавала таксама ранейшым выданьнях Хрэстаматыі артыкулаў, якія пазнаёмілі б выхаванца з мовамі Беларускай і Літоўскай, слушна названымі мовай Заходне-Рускай; і ў гэтых адносінах кніга папоўненая цяпер здавальняльна''» ({{мова-ru|«Недоставало также в прежних изданиях Хрестоматии статей, которые познакомили бы воспитанника с языками Белорусским и Литовским, страведливо названными языком Западно-Русским; и в этом отношении книга пополнена теперь удовлетворительно»|скарочана}}){{Заўвага|Гэтае ж сьцьверджаньне паўтараецца ў прадмове да чацьвертага выданьня (1843 год)}}. У 1849 годзе расейскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сахараў||ru|Сахаров, Иван Петрович}} апублікаваў [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянска]]-беларускі слоўнік [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]] пад назвай «Літоўска-рускі слоўнік» ({{мова-ru|«Литовско-русский словарь»|скарочана}})<ref>Сахаров И. П. Сказания русского народа. Т. 2. — СПб., 1849. С. 119.</ref>, у 1869 годзе ў часопісе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Филологические записки||ru|Филологические записки}} адзначалася: «''Слоўнік Л. Зізанія належыць да літоўскай пісьменнасьці. У ім славянскія словы, іншаземныя тлумачацца літоўскай мовай, бо і сам складальнік быў родам зь Літвы''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Словарь Л. Зизания принадлежит грамотности Литовской. В нем слова Славянские иностранные объясняются речью Литовскою потому что и сам составитель был родом из Литвы»|скарочана}}}}<ref>Филологические записки. Вып. 1, 1869. [https://books.google.by/books?id=n1lKAAAAcAAJ&pg=RA1-PA10&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE+%22%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiRkKWd_o30AhWdQ_EDHQz1D_04HhDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%8E&f=false С. 9].</ref>, а ў 1872 годзе пісьменьнік і пэдагог {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Чудзінаў||ru|Чудинов, Александр Николаевич}} пісаў пра слоўнік Л. Зізанія, што «''аўтар родам зь Літвы, таму ўсе тлумачэньні словаў ім робяцца на літоўскай мове''» ({{мова-ru|«Так как автор родом из Литвы, то и все объяснения слов им делаются на Литовском языке»|скарочана}})<ref>О преподавании отечественнаго языка: Очерк истории языкознания в связи с историей обучения родному языку, с приложением библиографического указателя. — Воронеж, 1872. [https://books.google.by/books?id=DdtdAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=%D0%9E%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%8A+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%8F&hl=ru&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 201].</ref>. Народжаны на [[Жамойць|Жамойці]] гісторык і археоляг {{Артыкул у іншым разьдзеле|Тадэвуш Валянскі||be|Тадэвуш Валянскі}} ў 1854 годзе залічваў літоўскую мову да славянскіх: «''…трэба валодаць веданьнем усіх найгалоўнейшых, прынамсі, цяпер яшчэ жывых гаворак славянскіх, якімі лічацца: руская, польская, чэская, сэрба-далмацкая, ілірыйская, вэнэдзкая альбо вэндзкая і літоўская''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…должно обладать знанием всех главнейших, по крайней мере, теперь ещё живых наречий славянских, которыми почитаются: русское, польское, чешское, сербо-далматское, иллирийское, венедское или вендское и литовское»|скарочана}}}}<ref>Воланский Т. [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9E%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2,_%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D1%8F%D1%81%D0%BD%D1%8F%D1%8E%D1%89%D0%B8%D1%85_%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8F%D0%BD%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%8E_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8E/%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B5 Описание памятников, объясняющих славяно-русскую историю] // Новые материалы для древнейшей истории славян вообще и славяно-руссов в особенности с лёгким очерком истории русов до Рождества Христова. Вып. I—III. — М., 1854; переизд.: СПб., 1995.</ref>. Паводле рапарту берасьцейскага судовага спраўніка, у 1863 годзе стараста сяла [[Малыя Зводы|Зводаў]] Павал Стальнік знайшоў пад сваім домам паўстанцкі ліст, «''надрукаваны простай літоўскай гаворкай''», то бок на беларускай мове{{Заўвага|{{мова-ru|«''письмо, печатанное простым литовским наречием''»|скарочана}}}}<ref>Восстание в Литве и Белоруссии 1863―1864 гг. — М., 1965. С. 374.</ref>. У часопісе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Вестник Европы (1866—1918)|«Вестник Европы»|ru|Вестник Европы (1866—1918)}} (1866 год) гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Фэактыст Хартахай||ru|Хартахай, Феоктист Авраамович}} адзначаў: «''у справах Літоўскага пасольскага прыказу захоўваецца ярлык [[Мэнглі I Гірэй|Мэнглі Гірэя]], перакладзены на тагачасную літоўскую мову. У гэтым ярлыку адзін татарскі ўрад [землямера] называецца адпаведным яму літоўскім урадам „[[каморнік]]а“''»{{Заўвага|{{мова-ru|«В делах литовского посольского приказа находится ярлык Менгли-Гирея, который переведен на тогдашний литовский язык. В этом ярлыке один татарский чин [землемера] назван соответствующим ему литовским чином „коморника“»|скарочана}}}}<ref>Хартахай Ф. Историческая судьба крымских татар (статья вторая) // Вестник Европы. Т. 2, 1866. [https://books.google.ru/books?id=FwYYAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA&f=false С. 213].</ref>. Этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхаіл Дзьмітрыеў||be|Міхаіл Аляксеевіч Дзмітрыеў}} у сваім «Зборніку песень, казак, абрадаў і звычаяў сялянаў Паўночна-Заходняга краю» (1869 год) зазначаў, што «''пахаваньне ў сялянаў Дзісьненскага і Вялейскага паветаў называецца літоўскім словам „хаўтуры“''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Похороны у простолюдинов Дисненского и Вилейского уездов называются Литовским словом „хаутуры“»|скарочана}}}}<ref>Дмитриев М. А. Собраніе пѣсен, сказок, обрядов и обычаев крестьян Сѣверо-западнаго края. — Вильна, 1869. [https://books.google.by/books?id=zwLkAAAAMAAJ&pg=PP7&dq=%D0%A1%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B5+%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%BA%D1%8A,+%D0%BE%D0%B1%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjmkeiLtcz5AhWD8LsIHcEID5EQ6AF6BAgHEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A%20%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 211].</ref>. У 1875 годзе адзін з кіраўнікоў [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў]] [[Агатон Гілер]] зазначаў у сваёй кнізе пра гісторыю паўстаньня, што [[багун]] ({{мова-pl|Bagno|скарочана}}) завецца «''па-літоўску „bahun“''»<ref>Giller A. Polska w walce: zbiór wspomnie i pamitników z dziejów naszego wyjarzmienia. — Kraków, 1875. [https://archive.org/details/polskawwalcezbi00gilluoft/page/288/mode/2up?q=litewsku S. 288].</ref>. У 1881 годзе [[Крымскія татары|крымска-татарскі]] асьветнік {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ісмаіл Гаспрынскі||uk|Ісмаїл Ґаспринський}} зьвяртаў увагу на тое, што «''ўжо першае пакаленьне [[Беларускія татары|літоўскіх татараў]] гаварыла больш мовай маці, г. зн. па-літоўску, чым па-татарску, так што празь некалькі пакаленьняў татарская мова зьнікла з ужытку, і мова літоўская'' (г. зн. беларуская<ref>[[Ібрагім Канапацкі]], [https://belhistory.com/lang_bel-tatars.html?fbclid=IwY2xjawFxxx1leHRuA2FlbQIxMAABHS0BTrKHuISdVo6ytfjrneGQ7_PwjeX7SEjysTtNqYzmBT-Bw9AljPU5dw_aem_Oysw00mcgdnwiZ7OvxWDBA Мова беларускіх татар], Беларускі гістарычны партал, 2 лютага 2018 г.</ref>) ''стала нацыянальнай мовай тамтэйшых татараў''»{{Заўвага|{{мова-ru|«уже первое поколение литовских татарчат говорило больше языком матери, т.е. по-литовски, чем по-татарски, так что через несколько поколений татарский язык исчез из употребления, и язык литовский стал национальным языком тамошних татар»|скарочана}}}}<ref>Гаспринский И. «Русское мусульманство: Мысли, заметки и наблюдения мусульманина». — Симферополь, 1881. С. 28.</ref>. Украінскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Дзьмітры Багалей||uk|Багалій Дмитро Іванович}} тлумачыў у сваім навуковым артыкуле, апублікаваным у 1883 годзе ў гістарычна-этнаграфічным часопісе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Кіевская старина||uk|Кіевская старина}}, што тэрмін «сябрынны» ўтварыўся ад «''старажытнага літоўскага слова „сябар“''»<ref>Багалей Д. Займанщина в левобережной Украйне XVII и XVIII ст. // Киевская старина. № 12, 1883. [https://archive.org/details/kievskaya_starina_1883_12/page/n53/mode/2up?q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%22 С. 576].</ref>. Гісторык і краязнаўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сямён Пісараў||ru|Писарев, Семён Петрович}} у сваёй публікацыі ад 1897 году ўдакладняў, што старажытная частка (цэнтар) [[Смаленск]]у — Княская мясцовасьць — гістарычна называлася «''па-літоўску проста „[[Горад|места]]“''»{{Заўвага|{{мова-ru|«…бывшей Княжеской местности, по-литовски просто: „места“»|скарочана}}}}<ref>Писарев С. П. Было ли перенесение мощей святых мучеников Бориса и Глеба из Вышгорода в Смоленск. — Смоленск, 1897. [https://books.google.by/books?id=Z2SsMAAC6BQC&pg=PA52&dq=%D0%B2%D1%8B%D0%B6%D0%B3%D0%BB%D0%B8+%D0%BC%D1%A3%D1%81%D1%82%D0%BE,+%D1%86%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B8+%D0%B8+%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B8&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj09Jb_rb35AhVjMOwKHdHcDyQQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q&f=false С. 52].</ref>. У другой палове XIX стагодзьдзя датычна Асавецкага прыходу ([[Бабруйскі павет]]) адзначалася, што «''мова простанародная, літоўская, мяшаная з польскай''»{{Заўвага|{{мова-ru|«язык простонародный, литовский, смешанный с польским»|скарочана}}}}, датычна Седліскай воласьці ([[Ашмянскі павет (Віленская губэрня)|Ашмянскі павет]]) — «''гаворка, ужываная мясцовымі жыхарамі, беларуская або літоўская''», датычна Нарацкага прыходу — «''мясцовы народ размаўляе літоўскай гаворкай''»<ref>Яшкiн I. Да вытокаў моўнай сiтуацыi ў Беларусi: Матэрыялы для сацыялiнгвiстыкi, 50—80-я гг. XIX ст. // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. № 4, 1992. С. 208, 217, 219.</ref><ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}, 1995. С. 73.</ref>. Захаваліся сьведчаньні, што яшчэ ў сярэдзіне XIX ст. на захадзе [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] мясцовыя жыхары называлі беларускую мову літоўскай<ref>Этнографический сборник, издаваемый Имп. Русским географическим обществом. Вып. 3. — СПб., 1858. С. 105.</ref><ref name="Kviatkouski-2025-100"/>{{Заўвага|Падобныя зьвесткі прыводзяцца ў трэцім томе выданьня «Живописная Россия» (1882 год)<ref>Живописная Россия. Т. 3. — СПб. — Москва, 1882. [https://books.google.by/books?id=D4U1AQAAMAAJ&pg=PA448&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj63IXp1cDzAhVcSfEDHTbbC084RhDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%8A%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D1%8A&f=false С. 448].</ref>: {{мова-ru|«Около Свислочи, Крынок, Яловки и м. Гродка живут уже настоящие (как называют там) „дзекалы“ или дэкалы со своим языком, называемым здесь литовским»|скарочана}}}}: {{Цытата|На ўсходзе і паўночным усходзе яна мяжуе з мовай уласна беларускай, якая ў мясцовых жыхароў называецца літоўскай. Гэтай мовай гавораць ужо каля [[Сьвіслач (горад)|Сьвіслачы]], [[Крынкі|Крынак]], [[Ялоўка|Ялоўкі]] і каля мястэчку [[Гарадок (Беластоцкі павет)|Гарадку]], пры якім сустракаюцца гэтыя два адценьні. {{арыгінал|ru|На востоке и северо-востоке он граничит с языком собственно белорусским, который у здешних жителей называется «литоуским». Этим языком говорят уже около Сьвислочи, Крынок, Яловки и около мест. Гродка, при котором втречаются эти два оттенка.}}|Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Вестник Императорского русского географического общества. Ч. 16. — СПб., 1856. С. 151. <br /> Куклинский С. Заметки о западной части Гродненской губернии // Этнографический сборник. Вып. 3. — СПб., 1858. С. 105.}} [[Файл:Lithuanian (1850).jpg|значак|Моўная мапа з этнаграфічнага атлясу ([[Лёндан]], 1850 г.): літоўская мова (''Lithuanian'') займае ўсю [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыю беларусаў]] (ад [[Горадня|Горадні]] да [[Смаленск]]у), [[Летувіская мова|жамойцкая мова]] (''Samogitian'') — этнічную тэрыторыю летувісаў]] Тым часам шырокае бытаваньне сярод беларусаў азначэньня ўласнай мовы як літоўскай (а ўласнай краіны — як Літвы) засьведчыў этнограф і фальклярыст [[Мікалай Янчук]] паводле вынікаў свайго падарожжа [[Менская губэрня|Менскай губэрняй]] у 1886 годзе<ref>Янчук Н. [https://www.prlib.ru/item/437605 По Минской губернии (заметки из поездки в 1886 году)]. — Москва, 1889. [https://books.google.by/books?id=G34hEAAAQBAJ&pg=PA26&dq=Po+litewsku+%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiNyOa8isPzAhVPRPEDHQkbDGYQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Po%20litewsku%20%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA%D1%8A&f=false С. 25—26].</ref>: {{Пачатак цытаты}} Іншая цяжкасьць паходзіць ад таго, што на мясцовай мове, а пагатоў на польскай, нярэдка зьмешваюцца назвы «Беларусь» і «Літва», беларуская мова і літоўская{{Заўвага|Тут — у сэнсе «летувіская»|name="letuviskaja"}}… Спытаеце вы, напрыклад, якуюсьці мяшчанку, хто яна такая? — Polka [''г. зн. каталічка — паводле сьведчаньня Мікалая Янчука''{{Заўвага|«''У народзе існуе толькі падзел на рускіх і палякаў, але ня варта думаць, што адрознасьць сапраўды засноўваецца на нацыянальнасьці: гэта — падзел паводле веры''» ({{мова-ru|«В народе существует только подразделение на русских и поляков, но не следует думать, что различие действительно основано на национальности: это — деление по вероисповеданию»|скарочана}})<ref>Янчук Н. [https://www.prlib.ru/item/437605 По Минской губернии (заметки из поездки в 1886 году)]. — Москва, 1889. С. 24.</ref>}}], адкажа яна вам. — Адкуль родам? — Z Litwy. Як гавораць дома? — Po litewsku. Між тым пры высьвятленьні больш дакладных зьвестак выяўляецца, што ні сама яна, ні яе родныя ні слова не разумеюць па-літоўску{{Заўвага|Тут — у сэнсе «па-летувіску»|name="pa-letuvisku"}}, а гавораць вынятна па-беларуску. {{Канец цытаты}} Беларускі мовазнаўца [[Анатоль Літвіновіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што расейцы, украінцы, палякі ды іншыя народы часта называлі беларускую мову «літоўскай» яшчэ ў XIX стагодзьдзі<ref name="Litvinovic-2010">Літвіновіч А. Беларуская мова на старонках «Энцыклапедыі літоўскай мовы» // [[Наша слова]]. [http://pawet.net/ns/2010/32/%E2%84%96_32_(975).html № 32 (975)], 2010 г.</ref>. У 1839 годзе ўкраінскі і расейскі лінгвіст, гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Максімовіч||uk|Максимович Михайло Олександрович}} зазначаў, што беларускую мову дакладней называць літоўска-рускай і даваў наступнае тлумачэньне: ва Ўкраіне гэтую мову называюць проста літоўскай, а тых, хто ёй гаворыць — ліцьвінамі, адпаведна і [[Старадубскі павет|паўночна-заходняя частка Чарнігаўскай губэрні]], дзе гавораць па-беларуску, называецца ўжо Літвой<ref>Максимович М. А. История древней русской словесности. Кн. 1. — Киев, 1839. [https://books.google.by/books?id=rkVBAQAAIAAJ&pg=PA97&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwivxqmDrb7zAhVbQ_EDHUVbD8g4bhDoAXoECAcQAg#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC&f=false С. 97].</ref>. Тое, што вакол [[Гародня (Гараднянскі раён)|Гародні]] і [[Новае Места (Бранская вобласьць)|Новага Места]] гавораць ужо «па-літоўску», адзначаў яшчэ ў 1786 годзе ўкраінскі гісторык і этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Апанас Шафорнскі||uk|Шафонський Опанас Филимонович}}<ref>Черниговского наместничества топографическое описание. — Киев, 1851. [https://books.google.by/books?id=z0pdAAAAcAAJ&pg=PA235&dq=%22%D1%82%D0%BE+%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BF%D0%BE+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiktNeF2Lr5AhUNtKQKHbX_BCAQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22%D1%82%D0%BE%20%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%BF%D0%BE%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%22&f=false С. 233].</ref>. У 4-м томе часопісу {{Артыкул у іншым разьдзеле|Biblioteka Warszawska||pl|Biblioteka Warszawska}} за 1848 год захавалася сьведчаньне, што «''…палякі звычайна называюць беларускую (крывіцкую) мову літоўскай, а літоўскую{{Заўвага|Тут — у сэнсе „летувіскую“}} — жамойцкай''» ({{мова-pl|«…Polacy język biało-ruski (krzywicki) powszechnie nazywają litewskim, a litewski żmudzkim»|скарочана}}<ref>Biblioteka Warszawska. T. 4, 1848. [https://books.google.by/books?id=dm5lAAAAcAAJ&pg=PA435&dq=powszechnie+nazywaj%C4%85+litewskim,+a+litewski+%C5%BCmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiVhrLjkN70AhXB8rsIHZLnCOgQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=powszechnie%20nazywaj%C4%85%20litewskim%2C%20a%20litewski%20%C5%BCmudzkim&f=false S. 435].</ref>){{Заўвага|Сам аўтар нататкі (J. Szreder) лічыць, што гэтая замена нібыта адбываецца з прычыны «''невуцтва''» ({{мова-pl|«Tylko niewiadomość popełnić może taką zamianę»|скарочана}}). Тым часам у 1832 годзе народжаны на Жамойці сьвятар і мовазнаўца Калікст [[Касакоўскія|Касакоўскі]] абраў для сваёй граматыкі летувіскай мовы назву «Граматыка жамойцкай мовы» ({{мова-pl|Grammatyka języka żmudzkiego|скарочана}} або {{мова-lt|Kałbrieda leźuwio źiamaytiszko|скарочана}})<ref>Subačius G. Kalikstas Kasakauskis // Visuotinė lietuvių enciklopedija. T. IX (Juocevičius — Khiva). — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2006. P. 521.</ref>. А польскі гісторык літаратуры {{Артыкул у іншым разьдзеле|Караль Эстрэйхэр||pl|Karol Estreicher (starszy)}}, якога называюць «бацькам польскай бібліяграфіі», у сваёй «Bibliografia Polska» (1888 год) азначаў надрукаваны ў Кёнігсбэргу першы поўны пераклад Бібліі на летувіскую мову як «''жамойцкую біблію''», «''біблію ў жамойцкай мове''» ({{мова-pl|«Biblia Żmudzka», «w języku żmudzkim»|скарочана}})<ref>Estreicher K. Bibliografia Polska. T. IX. — Kraków, 1888. S. [https://books.google.by/books?id=d3JmAAAAcAAJ&pg=PA527&dq=w+jezyku+zmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi806izw-n1AhXF7rsIHbsaAFI4FBDoAXoECAkQAg#v=snippet&q=biblia%20%C5%BCmudzkim%20krolewiec&f=false 527], [https://books.google.by/books?id=d3JmAAAAcAAJ&pg=PA527&dq=w+jezyku+zmudzkim&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi806izw-n1AhXF7rsIHbsaAFI4FBDoAXoECAkQAg#v=snippet&q=biblia%20%C5%BCmudzka%201735&f=false CCCXLI].</ref>}}. Польскі этнограф [[Оскар Кольбэрг]] пры апісаньні [[Падляшша]] (1890 год) зазначаў, што жыхары яго паўночнай часткі «''размаўляюць на дыялекце руска-літоўскім, набліжаным да беларускага, які тут проста называюць літоўскім''»<ref name="Kolberg-1890-359">Kolberg O. Mazowsze: obraz etnograficzny. Mazowsze stare. Mazury. Podlasie. Tom V. — Kraków, 1890. [https://books.google.by/books?id=k_pLxc6D2oMC&pg=PA359&dq=ruskolitewski&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjklvv7j675AhWyMewKHZJwAkYQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=ruskolitewski&f=false S. 359].</ref>. Народжаны ў ваколіцах [[Бельск Падляскі|Бельску]] віленскі доктар Людвік Чаркоўскі сьведчыў у сваёй этнаграфічнай працы (1907 год), што падляскія [[мазуры]] і русіны называюць беларускую мову «літоўскай», а яе носьбітаў — «ліцьвінамі»<ref name="Czarkowski-1907">Czarkowski L. Powiat Bielski w gub. Grodzieńskiej // Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie. T. 1, 1907. [https://books.google.by/books?id=SaXQPv5oxykC&pg=PA98&dq=nazywa+lud+siebie+Litwinami&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwirvJL7jfT5AhUOy6QKHfpjD04Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q&f=false S. 97]—98.</ref>. [[Файл:Jan Stankievič. Ян Станкевіч (1920-29).jpg|значак|[[Ян Станкевіч]]]] Мовазнаўца [[Яўхім Карскі]] ў сваім дакладзе пра старабеларускую мову, зробленым у 1893 годзе, прывёў некалькі назваў беларускай мовы, сярод якіх былі літоўская і літоўска-руская<ref name="Zaprudzki-2013-82">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 82.</ref>. Яшчэ ў 1825 годзе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн||be|Пётр Іванавіч Кёпен}} прапаноўваў называць беларускую мову літоўска-рускай<ref>Кеппен П. Рец. на: Калайдович К., Строев П. Обстоятельное описание славяно-российских рукописей, хранящихся в Москве в библиотеке графа Федора Андреевича Толстова // Библиографические листы, 19. Санкт-Петербург, 1825. С. 267—268.</ref> і абгрунтоўваў гэта тым, што ўкраінцы называлі беларускую мову літоўскай і што такі лінгвонім сустракаецца ў катэхізьме XVII ст. [[Лаўрэнці Зізані|Лаўрэнція Зізанія]]<ref>[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] Аб навуковай рэцэпцыі беларускай мовы ў Расіі ў першай палове ХІХ стагоддзя // Мовазнаўства. Літаратуразнаўства. Фалькларыстыка. XV Міжнародны з’езд славістаў (Мінск, 20-27 жніўня 2013 г.): Даклады беларускай дэлегацыі. Рэдкал. А. Лукашанец і інш. — {{Менск (Мінск)}}, Беларуская навука, 2013. С. 37—52.</ref>. Літоўска-рускую мову таксама згадвалі ў 1828 годзе {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхайла Качаноўскі||uk|Михайло Каченовський}}<ref>Каченовский М. О снимке жалованной грамоты Великого князя Литовского Витовта каноникам виленским // Вестник Европы. № 22, 1828. С. 146.</ref>, у 1829 годзе — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Павел Строеў||ru|Строев, Павел Михайлович}}<ref>Строев П. М. Обстоятельное описание старопечатных книг славянских и российских. — Москва, 1829. С. 6, 80, 120.</ref>, у 1842 годзе — [[Фёдар Шымкевіч]]<ref>Шимкевич Ф. Корнеслов русского языка, сравненного со всеми главнейшими славянскими наречиями и с двадцатью четырьмя иностранными языками: удостоен Демидовской премии / сост. Федором Шимкевичем. — СПб.: Тип. Имп. Акад. наук, 1842. [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/63236-ch-1-1842#mode/inspect/page/17/zoom/4 С. XVII].</ref>, у 1852 годзе — Фёдар Галатузаў<ref name="Zaprudzki-2013-85">[[Сяргей Запрудзкі|Запрудскі С.]] [https://web.archive.org/web/20211211192815/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/57376/1/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D1%8B%20%D0%B1%D0%B5%D0%BB%20%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%8B_81-111.pdf Назвы беларускай мовы ў працах даследчыкаў пачатку ХІХ ст.] // Беларуская мова і мовазнаўства: ХІХ стагоддзе / пад агул. Рэд. М. Прыгодзіча. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2013. С. 85.</ref>, у 1878 годзе — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Каратаеў||be|Іван Пракопавіч Каратаеў}}<ref>Карский Е. Ф. Белоруссы. Т. 1. — Варшава, 1903. [https://books.google.by/books?id=Hbw6AQAAMAAJ&pg=PA411&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9+%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjh2qbZ5Yv0AhXIQvEDHQOfA30Q6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9%20%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%22&f=false С. 411].</ref>, у 1890 годзе — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пампей Бацюшкаў||uk|Батюшков Помпей Миколайович}}<ref>Батюшков П. Белоруссия и Литва. Исторические судьбы Северо-Западного края. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=30dbAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A&f=false С. 159].</ref>. Назву «руска-літоўская мова» ({{мова-ru|«Русско-Литовский язык»|скарочана}}) у 1854 годзе ўжыў гісторык і бібліёграф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Міхаіл Палудзенскі||ru|Полуденский, Михаил Петрович}}<ref>Временник Императоркого московского общества истории и древностей российских. Кн. 19, 1854. [https://books.google.by/books?id=N35fAAAAcAAJ&pg=RA4-PA25&dq=%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9+%22%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi35r_4go70AhUvQfEDHSnyCdoQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D1%8A&f=false С. 25].</ref>. Назву «літоўска-славянская мова» ({{мова-ru|«литово-славянский язык»|скарочана}}) датычна беларускай мовы цытуе [[Мікалай Улашчык]] у біяграфічным нарысе [[Міхал Баброўскі|Міхала Баброўскага]]<ref>[[Мікалай Улашчык|Улащик Н. Н.]] Введение в изучение белорусско-литовского летописания. — М.: Наука, 1985. С. 41.</ref>. [[Файл:Vacłaŭ Panucevič. Вацлаў Пануцэвіч (1930-39).jpg|значак|[[Вацлаў Пануцэвіч]]]] У 1918 годзе прафэсар славянскіх моваў і літаратураў [[Бэрлінскі ўнівэрсытэт|Бэрлінскага ўнівэрсытэту]] [[Аляксандар Брукнэр]] апублікаваў артыкул «Зь беларускай нівы» ({{мова-pl|«Z niwy białoruskiej»|скарочана}}), дзе падкрэсьліваў, што гістарычная літоўская — гэта беларуская мова, якая была [[Афіцыйная мова|афіцыйнай мовай]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], што гістарычныя ліцьвіны — гэта беларусы, а гістарычная літоўшчына — гэта беларушчына: «''…па-літоўску г. зн. па-беларуску пісаныя ўсе літоўскія акты, хронікі, статуты… …ліцьвін, г. зн. беларус… …літоўшчына, г. зн. беларушчына…''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Tento białoruski język ma własną przeszłość, wcześniejszą nierównie i światlejszą niż mało- lub wielkoruski, ale pod obcą, litewską nazwą w niej się ukrywa. Był bowiem językiem urzędowym na całej Litwie; po litewsku; t. j. białorusku spisywano akty, kroniki, statuty; on pierwszy w druku się pojawił, równocześnie z polskim, w Biblii doktora Skoriny w Pradze i Wilnie około 1520 r. <…> Więc mógł sobie niegdyś tuszyć Litwin, t. j. Białorus, że mowa jego i narodowość na całej Litwie każdą inną wyprze — losy zrządziły inaczej: wyparła mowę jego, a zamieniła narodowość wszechpotężna polszczyzna. …w grodach zaś litewskich, od Wilna do Witebska, osiadało mieszczaństwo polskie, bo po polsku mówiące i myślące a litewszczyzna, t. j. białoruszczyzna kątem około monasterów i cerkwi się kupiła. Już w 15 w. w aktach litewskich (białoruskich) spotykasz gęste wyrazy polskie… W 16 w. czytają jeszcze białoruscy Chodkiewicze, Tryznowie, Pacowie, Tyszkiewicze, Sapiehowie, Dorohostajscy, Kiszkowie po białorusku, otrzymują z kancelarii wileńskiej dyplomy i listy białoruskie…»|скарочана}}}}<ref>Brückner A. Z niwy białoruskiej. — Kraków, 1918. [https://polona.pl/item/z-niwy-bialoruskiej,Njc4NTg4MjY/4/#info:metadata S. 3]—5.</ref>. У 1922 годзе прафэсар гісторыі [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскага ўнівэрсытэту]] [[Фэлікс Канечны]] апублікаваў артыкул з прапановай тэрміналягічна аддзяляць летувіскую мову ({{мова-pl|język letuwski|скарочана}}) ад гістарычнай літоўскай (беларускай), а таксама Летуву ({{мова-pl|Letuwa|скарочана}}) — ад гістарычнай Літвы і летувісаў ({{мова-pl|Letuwini|скарочана}}) — ад гістарычных ліцьвінаў{{Заўвага|Падобнае тэрміналягічнае разьмежаваньне ({{мова-pl|Letuwisi, letuwiski|скарочана}}) прапаноўваў яшчэ ў 1916 годзе польскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Людвік Яноўскі||pl|Ludwik Janowski}}<ref>Janowski L. Litwa i Polska. — Lausanne, 1916. S. 5.</ref>, тым часам яшчэ ў 1837 годзе падобную назву народу ({{мова-ru|летувы|скарочана}}) выкарыстаў расейскі пісьменьнік зь [[Менскі павет|Меншчыны]] [[Фадзей Булгарын]]: {{мова-ru|«Все соседние народы Датчане, Германы, Скандинавы и Летувы или Литва <…> Славяне заняли часть земли, принадлежавшей древним Летувам, или Литве, в нынешней Пруссии, и часть Вендов даже смешалась с Летувами»|скарочана}}<ref>Булгарин Ф. Россия в историческом, статистическом, географическом и литературном отношениях. — СПб., 1837. С. 135, 149.</ref>}}: «''пасольства яго [Уладзіслава Ягайлы] у Кракаў (аб руцэ Ядвігі) не патрабавала перакладніка, бо яны выкарыстоўвалі беларускую мову. Тая мова вякамі лічылася „літоўскай“ і так нават часта называлася. У Польшчы нават ня ведалі пра існаваньне летувіскай мовы, пакуль яе не адкрыла парафіяльнае духавенства''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Poselstwo ego [Władysława Jagiełły] do Krakowa (o rękę Jadwigi) nie potrzebowały tłumacza, gdyż używały języka białoruskiego. Ten język uważany był przez wieki całe za „litewski“ i tak nawet często nazywany. W Polsce nawet nie wiedziano o istnieniu języka letuwskiego, aż dopiero odkryło go duchowieństwo parafjalne»|скарочана}}}}<ref>Koneczny F. Letuwa a Litwa // Przegląd Powszechny. Nr. 463, 1922. S. 41.</ref>. 18 сакавіка 1928 году гэтую прапанову абмяркоўвалі на паседжаньні Віленскага аддзелу [[Польскае гістарычнае таварыства|Польскага гістарычнага таварыства]], дзе Фэлікс Канечны выступіў зь лекцыяй «Этнаграфічная тэрміналёгія ў Вялікім Княстве Літоўскім», адзначаючы: «''у крыніцах часта ўпамінаецца літоўская мова, але маецца на ўвазе не летувіская мова, а беларуская. Афіцыйнай мовай у Вялікім Княстве Літоўскім была беларуская''»{{Заўвага|{{мова-pl|«W źródłach jest często mowa o języku litewskim, ale rozumieją one przez to nie język litewski, czyli letuwski, lecz białoruski. Językiem urzędowym w W. Ks. Lit. był język białoruski»|скарочана}}}}<ref>Ateneum Wilenskie. Z. 14, 1928. S. 215.</ref>. [[Файл:Вялікалітоўска-расійскі слоўнік (Greatlitvan-Russian Dictionary).jpg|значак|Вокладка [[Вялікалітоўска-расейскі слоўнік|Вялікалітоўска-расейскага слоўніка]] (1989 г.), які захоўваецца ў [[Бібліятэка Кангрэсу|Бібліятэцы Кангрэсу]]]] У 1927 годзе аўтар месячніку літаратуры і культуры Заходняй Беларусі «[[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні]]» Д. Масальскі паведамляў у сваім артыкуле: «''ведама, што ў мінуўшчыні звычайна як самі Беларусы так і чужнікі Беларусь называлі Літвой. Беларусаў — Ліцьвінамі а мову беларускую — мовай літоўскай, у малой меры гэтыя назовы захаваліся нат дагэтуль''»<ref name="Masalski-1927"/>. У 1926 годзе беларускі гісторык і мовазнаўца [[Ян Станкевіч]] на старонках віленскай газэты «[[Сялянская Ніва]]» зазначаў: ''«Вялікае значэньне мела імя Ліцьвін, Літва. Нашая мова часта завецца гэтым імем <…> Але нашыя продкі самі называлі сябе і далей па-старому: Крывіч, Ліцьвін, Крывія, Літва, мова крывіцкая, літоўская, руская»''<ref name="Stankievic-1926"/>. Пазьней ён папулярызаваў датычна беларускай мовы назву ''вялікалітоўская''{{Заўвага|А датычна Беларусі — назву ''Вялікалітва''}}, падрыхтаваў і выдаў на сродкі [[Вялікалітоўская фундацыя імя Льва Сапегі|Вялікалітоўскай (беларускай) фундацыі імя Льва Сапегі]] «Вялікалітоўска-расейскі слоўнік» ({{мова-en|Greatlitvan-Russian Dictionary|скарочана}}, {{мова-ru|великолитовско-русский словарь|скарочана}}), які захоўваецца ў найбуйнейшай у сьвеце [[Бібліятэка Кангрэсу|Бібліятэцы Кангрэсу]] [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]]<ref>Мартыненка В. [https://knihi.com/Kastus_Travien/Bryhadny_hienieral.html Уводзіны]. Кастусь Травень. Брыгадны генерал, [[Knihi.com]]</ref>. А ў працах беларускага гісторыка [[Вацлаў Пануцэвіч|Вацлава Пануцэвіча]], які меў грунтоўную філялягічную падрыхтоўку і выдаваў у [[Чыкага]] навуковы часопіс «[[Litva]]», літоўская мова — гэта беларуская мова, як і ліцьвін — беларус, а Літва — Беларусь<ref name="Zlutka-1998">[[Алесь Жлутка|Жлутка А.]] [https://media.catholic.by/nv/n5/art16.htm Пра Вацлава Пануцэвіча] // [[Наша Вера]]. № 2, 1998.</ref>. У фундамэнтальным двухтомным падручніку «Беларуская мова» [[Валянтына Пашкевіч|Валентыны Пашкевіч]] ([[Таронта]], 1978 год) — першай практычнай граматыцы беларускай мовы [[Ангельская мова|па-ангельску]] — зазначаецца: «''літоўская мова была ўрадавай на ўсёй тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага… наш край праз больш, як паўтысяча гадоў зваўся Літвой, дзяржава — Вялікім Княствам Літоўскім, а нашыя прашчуры — ліцьвінамі''»<ref>Беларуская мова — Fundamental Byelorussian. — Toronto, 1978. С. 26.</ref>, што дадаткова сьцьвярджаецца ў пададзеным пры падручніку слоўніку: «''Лятува [Летува] — present-day Lithuania; Літва — Lithuania (old name of present-day Byelorussia [Belarus]); Жамойць — Samogitia — old name (lasting almost until the end of the 19th c.) of present-day Lithuania''»<ref>Беларуская мова — Fundamental Byelorussian. — Toronto, 1978. С. 26, 251, 271—272.</ref>. === Балтыйская (неславянская) літоўская мова === {{Асноўны артыкул|Жмогусы|Прускія летувісы|Жамойты|Аўкштайты}} [[Файл:Catechismus in preüßnischer sprach, gecorrigiret und dagegen das deüdsche.jpg|значак|Першая друкаваная летувіская кніга<ref name="Panucevic-271"/><ref>[[Павал Урбан|Урбан П.]] [https://knihi.com/Paula_Urban/U_sviatle_histarycnych_faktau.html У сьвятле гістарычных фактаў (У сувязі з брашурай Л. С. Абэцэдарскага)]. — Мюнхэн — Нью-Ёрк: БІНІМ, 1972.</ref> («''у прускай мове''»), выдадзеная дзеля [[Прускія летувісы|жамойтаў («прусаў»)]] [[Самбія|Самбіі]]. [[Каралявец|Кёнігсбэрг]], 1545 г.]] Уласна літоўскія князі і баяры, пакінуўшы ў XIV—XV стагодзьдзяў у сваіх перакладных [[Лацінская мова|лацінскіх]] і [[Нямецкая мова|нямецкіх]] граматах тузіны гутарковых беларускіх словаў і выразаў, не падалі ў іх ніводнага [[Балтыйскія мовы|балтыйскага слова]]{{Заўвага|Прытым, да прыкладу, хаця польская мова не была пісьмовай да XVI ст., ёсьць запісы ў сярэднявечных лацінамоўных крыніцах, якія падаюць прыклады польскай мовы і адназначна сьведчаць пра тое, што палякі размаўлялі на польскай мове, а запіс пра эстонскую мову сустракаецца яшчэ пад 1214 годам у хроніцы Генрыка Латвійскага: «лаўла, лаўла, паппі» («сьпявай, сьпявай, поп»)<ref name="Dajlida-2019-29">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 29.</ref>; апроч таго, шырокую вядомасьць мае кірылічны запіс [[Румынская мова|румынскай мовы]] ад 1521 году — {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ліст баярына Някшу||ru|Письмо боярина Някшу}}<ref>[http://www.cimec.ro/Istorie/neacsu/rom/ Scrisoarea lui Neacşu din Câmpulung (1521): Primul text în limba română], Institutul Național al Patrimoniului, 3.03.2000 г.</ref>}}<ref name="Dajlida-2019-29"/>. Паводле некаторых летувіскіх аўтараў<ref>[https://web.archive.org/web/20211026153053/https://www.litviny.net/10801079-108010891090108610881080109510771089108210801093-1076108610821091108410771085109010861074.html Летувіская мова з гістарычных дакумэнтаў паводле адэпта тэорыі летувізму Томаса Бараноўскага]{{ref-ru}}</ref>, адным зь першых, хто пісьмова зафіксаваў такое балтыйскае слова, стаў італьянскі гуманіст [[Філіп Калімах]] (1437—1496). Ён быў асабістым сакратаром караля і вялікага князя [[Казімер Ягелончык|Казімера Ягайлавіча]] і ў сваім творы, прысьвечаным жыцьцю польскага кардынала [[Зьбігнеў Алясьніцкі|Зьбігнева Алясьніцкага]], дае зьвесткі пра звычаі і мову ліцьвінаў: «''…хвалілі [Ліцьвіны] лясы, камяні, аддалённыя месцы, азёры і розныя пачвары, асабліва вужаку{{Заўвага|Спэцыфічнае стаўленьне да вужакаў — агульная асаблівасьць беларускага і летувіскага фальклёру{{зноска|Wilson|2012|Wilson|27}}, прытым гісторык [[Андрэй Катлярчук]] зьвяртае ўвагу на тое, што ўшанаваньне вужакаў нельга зьвязваць вынятна з [[Балты|балтыйскай]] традыцыяй, бо «Вужыны кароль» — гэта цэнтральны пэрсанаж міталёгіі [[Лужычане|лужыцкіх сэрбаў]]<ref>[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — {{Менск (Мінск)}}: Энцыклапедыкс, 2002. С. 137.</ref>}}, які на іх мове мае назву „Gyvotem“''»{{Заўвага|{{мова-la|«Litifani … ante omnia serpentem, quem Gyvotem lingua sua dicunt»|скарочана}}<ref>Callimachus Buonacorsi P. Vita et mores Sbignei Cardinalis // Pomniki dziejowe Polski. T. 6. — Warszawa, 1961. P. 245.</ref>}} ([[летувіская мова|па-летувіску]] ''gyvatė'' — гэта 'зьмяя', тым часам у беларускай міталёгіі «жывойтамі» называюць яшчарак — «зьмеяў на чатырох кароткіх лапах»<ref>Клімковіч І. [http://pawet.net/library/history/bel_history/dk/45/%D0%A6%D0%BC%D0%BE%D0%BA_%D0%B7_%D0%AE%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D1%88%D1%87%D1%8B.html Цмок з Юбілейнай плошчы] // [[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]]. № 7, 2011. С. 96.</ref><ref>Мяцеліца К. У пошуках жывойта // [[Маладосьць (часопіс)|Маладосьць]]. № 12, 2015. С. 148—149.</ref>). Прытым сам Калімах выводзіў паходжаньне ліцьвінаў ад [[Кельты|кельтаў]], назву Літвы — ад невядомага слова ''Litifa'', а ўшанаваньне зьмеяў прыпісваў таксама «басфорцам», пад якімі хутчэй за ўсё разумеў [[Крымскія татары|крымскіх татараў]]<ref>Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі. У 6 т. Т. 2. Протарэнесанс і Адраджэнне / [[Сяргей Санько|С. Санько]] [і інш.] ; Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т філасофіі. — {{Менск (Мінск)}}: Беларус. навука, 2010. С. 482—485.</ref>. [[Файл:Mazvydo katekizmas.jpg|міні|Катэхізм [[Марцінас Мажвідас|Мажвіда]] (1547 г.), які афіцыйна лічыцца ў Летуве першай друкаванай кнігай на летувіскай мове, тым часам [[Старабеларуская мова|па-беларуску]] яго азначалі як «''катэхізм па-жамойцку друкаваны''» (1580 г.)<ref name="Lebedys-1976-111">Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 111.</ref>]] У 1564 годзе польскі храніст [[Марцін Бельскі]], які адзначыўся супярэчлівымі зьвесткамі пра моўную сытуацыю ў Літве{{Заўвага|Мовазнаўца [[Ян Станкевіч]] зьвяртае ўвагу на сьцьверджаньне Марціна Бельскага, што [[пруская мова]] мае падабенства з мовай Літвы — той часткі Літвы, дзе гавораць [[куршаўская мова|куршаўскай мовай]] ({{мова-pl|«Rzecz Prusów podobna jest rzeczy Litwy, tej Litwy, która mówi językiem kurońskim»|скарочана}}). Такім спосабам польскі храніст фактычна разьмяжоўвае славянскую Літву зь яе балтыйская часткай, мову якой ён гэтым разам называе «куршаўскай»<ref>Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 651.</ref>. Сярод іншага, Марцін Бельскі яшчэ сьцьвярджаў, што «''Жамойты, а таксама Куршы, гавораць іначай, чым Літва''» ({{мова-pl|«Odmiennie mówią Żmódzinowie, takoż Kurowie, niż Litwa»|скарочана}}<ref>Słownik języka polskiego. T. 3. — Warszawa, 1814. [https://books.google.by/books?id=I1NRAAAAcAAJ&pg=PA977&dq=%C5%BBm%C3%B3dzinowie+bielski&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiXptHQq831AhVplP0HHTQQAuAQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%C5%BBm%C3%B3dzinowie%20bielski&f=false S. 977].</ref>)}}, у адказ на зьяўленьне [[Палямонавічы|легенды пра Палямона]] напісаў у сваёй [[Хроніка ўсяго сьвету|Хроніцы ўсяго сьвету]]: «''Зь літоўскай гаворкай мы ўсе добра знаёмыя, а як гавораць, быццам яна падобная на лацінскую. Мне так не здаецца, як у гэтых словах убачыш „Superatus hodie astus demonis, cum ipse sit cum suis demonibus ambiciosus“ — „Isgaleta Jauesti Kitristas velino / Kuri saua sutrine Lampse velina“''»{{Заўвага|{{мова-pl|«Litewskiey mowy świadomismy wszyscy a iako powiedzaią żeby się zgadzała z Łacińską niezda mi się iako w tych słowiech obaczysz „Superatus hodie astus demonis, cum ipse sit cum suis demonibus ambiciosus“ „Isgaleta Jauesti Kitristas velino / Kuri saua sutrine Lampse velina“»|скарочана}}<ref>Kronika wszystkyego swyata. Wyd. 1564. S. 438.</ref>}}. З прычыны вялікай адрознасьці дэкляраванага «літоўскага» перакладу адпаведнай лацінскай фразы ад яе сапраўднага летувіскага перакладу ({{мова-lt|«Nugalėta jau šiandien velnio gudrystė, nors jis su savo demonais ir trokšta garbės»|скарочана}}) летувіскі мовазнаўца [[Зігмас Зінкявічус]] мусіў яшчэ ў 1996 годзе прызнаць, што пададзены Бельскім тэкст «''занадта дэфармаваны''»{{Заўвага|{{мова-it|«è troppo deformato»|скарочана}}}}<ref>Zinkevičius Z. Martynas Mažvydas e l’inizio della lingua scritta lituana // Res Balticae. 1996. P. 184.</ref>. [[Файл:Samogitia-Samaidae (W. Grodecki, 1558, 1570).jpg|значак|[[Жамойць]]: [[Жамойцкае староства|літоўская]] (''Samogitia'') і [[Малая Летува|пруская]] (''Samaidae''). {{nowrap|{{Артыкул у іншым разьдзеле|Вацлаў Градзецкі|В. Градзецкі|pl|Wacław Grodziecki}}}}, 1570 г. (1558 г.)]] Апроч таго, летувіскія гісторыкі і мовазнаўцы, а таксама тыя<ref>[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/47/%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D1%9E_%D0%92%D1%8F%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC.html Літоўская мова ў Вялікім Княстве Літоўскім] // Палітычная сфера. № 16—17 (1—2), 2011. С. 115—143.</ref>, хто іх цытуе, спрабуюць спасылацца на пэўныя сьведчаньні, у якіх не ўдакладняецца, што памянёная там «літоўская» ёсьць неславянскай (балтыйскай) або, увогуле, датычыцца [[Летувіская мова|жамойцкай (летувіскай) мовы]]: [[Файл:Lingua Samogitica (1690).jpg|значак|Надрукаваны ў Вільні ў 1690 годзе пераклад [[Папа|папскай]] булы на летувіскую мову, якая ў дакумэнце называецца «жамойцкай мовай» ({{мова-la|Lingua Samogitica|скарочана}}). Прызначаўся да чытаньня ў парафіях [[Жамойцкае біскупства|Жамойцкага біскупства]], якое ахоплівала ня толькі [[Жамойцкае староства]], але і [[Упіцкі павет|Ўпіцкі павет]], жыхароў якога за Расейскай імпэрыяй назвалі «[[Аўкштайты|аўкштайтамі]]» — «верхнімі або ўласнымі літоўцамі»]] * Лацінскі ліст вялікага князя [[Вітаўт]]а да імпэратара [[Жыгімонт Люксэмбурскі|Жыгімонта Люксэмбурскага]] 1420 году, у якім паведамляецца, што слова [[Жамойць]] «''перакладаецца ў літоўскую як „ніжняя зямля“''» ({{мова-la|«ideo Szomoyth vocatur, quod in lythwanico terra inferior '''interpretatur'''»|скарочана}}). ** Меркаваньне летувіскіх аўтараў пра тое, што Вітаўт пісаў, нібы слова Жамойць «''па-літоўску азначае „ніжняя зямля“''», зьняпраўджваецца ўласна зьместам ліста (пры адэкватным яго перакладзе з лацінскай мовы). Пагатоў у тым жа лісьце Вітаўт ужывае «''народнае''» слова «гайны», што азначае логвы ({{мова-la|«indagines, alias in vulgari hayn»|скарочана}}): паводле [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы|Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]], «''гайно — 'бярлога, логава'''»<ref>{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 18.</ref>. Таксама Вітаўт двойчы ўжывае славянскія тэрміны (''Szomoyth'', ''Somoyth'' — {{мова-be-old|Жомойть|скарочана}}) у называньні Жамойці і [[жамойты|жамойтаў]] (хоць у тагачасных лацінскіх тэкстах да іх дастасоўвалі назвы ''Samogitia'' і ''Samogiti''), кажучы, што іх гэтак называлі «''ў літоўскай мове''»<ref name="Urban-2001-105-106">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 105—106.</ref>. Апроч таго, пра сваю «''гутарковую''» мову Вітаўт ясна сьведчыў і ў іншых лістох, напрыклад, у лісьце [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|Віленскай катэдры]] 1423 году, дзе ўпамінае «''простанародную''» (''vulgariter'') меру «лукно шасьціпяднае» (''lukno szescipedne'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 63, 208—209.</ref>. * Успамін Вітаўта пра тое, што на [[Луцак|Луцкім]] зьезьдзе манархаў у студзені 1429 году ён зьвярнуўся да [[Ягайла|Ягайлы]] «па-літоўску» ({{мова-la|«nos vero in lithwanico diximus ad vos»|скарочана}})<ref name="Urban-2001-106">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 106.</ref>. ** Хоць сам гэты ўпамін нічога ня кажа пра зьмест той «літоўскай» мовы, аднак захаваліся сьведчаньні, што асабістае ліставаньне паміж Вітаўтам і Ягайлам вялося на беларускай мове<ref name="Urban-2001-107">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 107.</ref>. * Паведамленьне храніста [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]] пра тое, што ў 1440 годзе вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера Ягайлавіча]], які нарадзіўся і выхоўваўся ў [[Кракаў|Кракаве]], па прыбыцьці ў Вільню мясцовыя князі і баяры [[Алелька Ўладзімеравіч]], [[Васіль Пуцята]], [[Юры Сямёнавіч Гальшанскі|Юры Сямёнавіч]], [[Іван Манівід|Івашка Манівідавіч]] і [[Пётар Мантыгердавіч|Пятрашка Мантыгердавіч]] навучалі літоўскай мове і звычаям ({{мова-la|«Pauci qui remanserant, odio et arte Lithuanorum tempore succedente exclusi sunt, veriti, ne native affect plus esset Polonis quam Lithuanis affectus, officials Lithuanos adiungung et ipsum linguam et mores suos instruunt»|скарочана}}). ** Пра славянскі характар той «літоўскай» мовы кажа ўжо сам пералік асобаў. Адметна тое, што Пятрашка Мантыгердавіч прысьведчыў у 1434 годзе наданьне для Віленскай катэдры зямель у Медніцкай, Дубінскай, Лынгменскай і Няменчынскай валасьцях, дзе ўпаміналіся снасткі, «''па-народнаму „язы“''» (''vulgariter jazi''){{Заўвага|Паводле [[Этымалягічны слоўнік беларускай мовы|Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]], «''Ез — 'перагародка, якую ставяць рыбакі на рацэ з праходам, у якім расстаўляюць нерат' <...> (гл. таксама яз)''»<ref>{{Літаратура/ЭСБМ|3к}} С. 184.</ref>, таксама шэраг прыкладаў ужываньня гэтага слова ў форме «яз» падае [[Гістарычны слоўнік беларускай мовы]]<ref>{{Літаратура/ГСБМ|37к}} С. 300.</ref>}}, а ў 1449 годзе ён прысьведчыў наданьне для касьцёла ў Дубінках, дзе ўпаміналася «''сядзіба або інакш „дварэц“''» (''allodium alias dworecz'')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 176—177.</ref>. ** Увогуле, падобныя спробы з боку летувісаў атаясаміць усякі гістарычны ўпамін «літоўскай мовы» менавіта зь летувіскай мовай адзначаліся ўжо ў пачатку XX ст., калі [[Міхал Піюс Ромэр]] з спасылкай на летувіскае выданьне «Lietuvis» за 1907 год сьцьвярджаў, нібы апошні афіцыйны дакумэнт па-летувіску склалі ў [[Белая Царква (Кіеўская вобласьць)|Белай Царкве]] ваявода кіеўскі [[Адам Кісель]], ваявода смаленскі [[Юры Караль Глябовіч|Юры Глябовіч]], [[Стольнік вялікі літоўскі|стольнік]] [[Вінцэнт Корвін-Гасеўскі|Вінцэнт Гасеўскі]] і падсудак браслаўскі Міхал Касакоўскі{{Заўвага|Гэты «''ліст на літоўскай мове''» ўпамінаецца ў працы польскага гісторыка XVII ст. {{Артыкул у іншым разьдзеле|Лаўрын Ян Рудаўскі|Лаўрына Яна Рудаўскага|pl|Wawrzyniec Jan Rudawski}}: {{мова-la|«Quibus enim rationibus persuaderent surenti multitudini, se legatos et commissarios esse, quos ubique iuris gentium praerogatiua securos reddit, communicatis itaque in unum confiliis, in quo tunc rerum et fortunae articulo versarentur, Ianussio duci Radiuilio Lituana lingua secretis literis scripserunt»|скарочана}}<ref>Historiarum Poloniae ab excessu Vladislai iv ad pacem Olivensem vsque libri ix, seu, Annales regnante Ioanne Casimiro Poloniarum. — Varsaviae et Lipsiae, 1755. [https://books.google.by/books?id=SjtD6h1inW0C&pg=PA85&dq=%22lituana+lingua%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiq9oGDqsL5AhVR6LsIHZSjBNIQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=lingua&f=false P. 85].</ref>}}. Абсурднасьць гэтага сьцьверджаньня паказаў яшчэ ў 1912 годзе гісторык [[Лявон Васілеўскі]]<ref>Wasilewski L. Litwa i Białoruś: przeszłość — teraźniejszość — tendnecje rozwojowe. — Kraków, 1912. S. 157.</ref>. На пашыраную ўжо ў тыя часы «манію» ўглядаць у кожным літоўскім паводле назвы мовы гістарычным дакумэнце жамойцкую мову зьвяртаў увагу ў 1918 годзе гісторык літаратуры і мовазнаўца [[Аляксандар Брукнэр]] («''…сёньняшні літваман гатовы падумаць, што тое пра яго жамойцкую гаворку мова; нават… у „літоўскім“ лісьце русіна Кісяля ўгледзелі помнік жамойцкай мовы''»)<ref>Brückner A. Z niwy białoruskiej. — Kraków, 1918. [https://polona.pl/item/z-niwy-bialoruskiej,Njc4NTg4MjY/5/#info:metadata S. 4]—5.</ref>. * Лічба [[гданьск]]іх мяшчанаў, якія ў 1492 годзе прыбылі ў Вільню дзеля сустрэчы з [[Казімер Ягайлавіч|Казімерам Ягайлавічам]] і [[Паны-Рада|Панамі-Радаю]] і ў час перамоваў сутыкнуліся з польскай, літоўскай і рускай мовамі ({{мова-de|«Daruff wart manchfaldig handelt gehat itzundt Polnisch, itzundt Lithows, itzundt Reuszch»|скарочана}}). * Два наказы аналягічнага зьместу вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] намесьніку [[Жыжмары|жыжмарскаму]] ад 3 жніўня 1511 году (''«Вялелі есма ў таго касьцёла жыжмарскага меці каплана, што бы ўмеў па­літоўскі казаці, і містра»'') і [[Эйшышкі|эйшыскаму]] плябану ад 27 студзеня 1524 году ({{мова-la|«…presbyteros idoneos, quorum saltem unus idiomate Lithuanico praedicare populo Dei bene sciat et debeat»|скарочана}}). ** Раней за памянёныя наказы, у верасьні 1501 году [[Віленскія біскупы|віленскі біскуп]] [[Войцех Табар|Альбэрт Табар]] атрымаў ад вялікага князя [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]] грамату, паводле якой змог на свой погляд прызначаць ксяндзоў, пажадана такіх, якія б валодалі «літоўскай гаворкай»{{Заўвага|У той час набажэнствы і казаньні спраўляліся на лацінскай мове}}. У грамаце пералічвалася 28 парафіяльных касьцёлаў [[Віленскае біскупства|Віленскага біскупства]], у тым ліку ў [[Ліда|Лідзе]], [[Беліца|Беліцы]], [[Быстрыца|Быстрыцы]], [[Слонім]]е, [[Валожын]]е, [[Краснае|Красным Сяле]], [[Маладэчна|Маладэчне]], [[Радашкавічы|Радашкавічах]], [[Койданава|Койданаве]], а таксама тры касьцёлы на [[Падляшша|Падляшшы]] (у [[Гонядзь|Гонядзі]] і ваколіцах). Апроч відавочна нелетувіскага геаграфічнага ахопу, гісторык [[Павал Урбан]] зьвяртае ўвагу на тое, што гэтая пажаданая ў тым часе «моўная рэформа» не пакінула ніякіх сьлядоў, якія б маглі пацьвердзіць факт ужываньня жамойцкай (летувіскай) мовы ў набажэнствах ня толькі пералічаных, але ўвогуле, хоць якой парафіі<ref name="Urban-2001-32-33">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 32—33.</ref>. Увогуле жа, пра тое, што ў [[Віленскае біскупства|Віленскім біскупстве]] пад літоўскай разумелася не балтыйская мова, таксама сьведчыць статут гэтага біскупства ад 1669 году, які забараняў даваць [[Бэнэфіцыя|бэнэфіцыі]] іншаземцам, якія ня ведаюць ''літоўскай'' ({{мова-la|litvanica|скарочана}}) мовы, і загадваў прамаўляць казані ў касьцёлах дыяцэзіі паводле чаргі «''адну ў літоўскай мове, адну ў польскай''» ({{мова-la|«alteram in litvanica, alteram in polonica»|скарочана}})<ref>Fijałek J. Uchrześcijanienie Litwy przez Polskę // Polska i Litwa w dziejowym stosunku. — Kraków, 1914. [https://books.google.by/books?id=C_gKAAAAIAAJ&pg=PP7&dq=Fija%C5%82ek.+Uchrze%C5%9Bcijanienie+Litwy+przez+Polsk%C4%99+//+Polska+i+Litwa+w+dziejowym+stosunku.&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiom4-fv-z3AhUAS_EDHXgrAbMQ6AF6BAgIEAI#v=snippet&q=alteram%20in%20litvanica&f=false S. 312].</ref><ref name="evkl-2010-131"/>. * Запіс пад 1529 годам у [[Мэтрыка Вялікага Княства Літоўскага|Мэтрыцы Вялікага Княства Літоўскага]], дзе судовы выканаўца Васіль Бялянін (пра якога вядома толькі, што ён «русін» з ВКЛ без удакладаньня — зь [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускай]] або з украінскай яго часткі) засьведчыў, што баярын гаспадарскі Пятро Сумарок, які быў перасяленцам першага або другога пакаленьня з занятай маскоўскім гаспадаром Смаленскай зямлі<ref>Религия и русь, XV—XVIII вв. — Москва, 2020. С. 175.</ref>, спрабаваў пры ім падкупіць сьведак з-пад [[Эйшышкі|Эйшышкаў]]: «''…і Сумарок пачаў ім гаварыці па-літоўскі перада мною і прасіў іх: „Для Бога ня выдайце мя, а што есьмі вам абяцаў то дам, а вас у том ня выдам“''». У дакумэнце таксама падаюцца імёны сьведак: Міцька Рафалавіч і яго брат Сьвяцька, Разьвіл [[Ятаўт]]авіч, Міска Кабызевіч{{Заўвага|У іншых дакумэнтах ВКЛ Кабызевічы ўпамінаюцца ў [[Кіеў|Кіеве]], Ваўкавыску і на [[Пінскі павет|Піншчыне]], тым часам яшчэ ў 1488 годзе вялікі князь [[Казімер Ягайлавіч|Казімер]] зрабіў наданьне «[[Русіны|русіну]]» Мішку Кабызю<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 60.</ref>}}, Стась Івашкавіч<ref>Lietuvos Metrika. Nr. 225: 6-oji Teismų bylų knyga (1528—1547). — Vilnius, 1995. [http://dev.metrika.ldkistorija.lt/knyga/128/#page/n243/mode/1up С. 90].</ref>. * Паведамленьне пра адстаўку ў 1538 годзе лаўніка [[Коўна|Ковенскай]] магдэбургіі немца Андрэаса Войта з прычыны няведаньня ім літоўскай мовы ({{мова-de|«…er sproch halben dem, er im litauischen nicht wol erfaren sei»|скарочана}}). * Цытата зь Віленскага мескага статуту ад 18 лістапада 1551 году, каб выклік на суд і вырак суду абвяшчаўся «''po polsku i po litewsku, i po rusku, aby wszyscy, ktorzy by słuchali, rozumieli''». {{Падвойная выява|справа|Zmudzki Ięzyk (1783).jpg|98|Samogitico (1851).jpg|116|Старонкі каталёгаў бібліятэк у [[Гарадзішча (вёска, Пінскі раён)|Гарадзішчы]] і [[Крэтынга|Крэтынзе]], на якіх мова выдадзеных у Літве і Прусіі летувіскіх кніг азначаецца як жамойцкая}} Як падкрэсьлівае беларускі гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], напраўду не існуе нават ускосных пацьверджаньняў таго, што вялікія князі літоўскія гаварылі па-летувіску. Прытым з гістарычных крыніцаў вядома, што ў час выправаў углыб Жамойці гаспадары і віленскія ўраднікі бралі з сабой перакладнікаў<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 105.</ref>. {{Падвойная выява|справа|Dictionarium trium lingvarum in usum studiosae iuventutis (Dictionary of the Polish-Latin-Lithuanian languages) by Konstantinas Sirvydas, Vilnius, 1713.jpg|102|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu (in Lithuanian language), Vilnius, 1766.jpg|112|Вокладкі першых летувіскіх слоўніка {{мова-la|Dictionarium trium linguarum|скарочана}} (налева) і лемантара {{мова-lt|Moksłas skaytima raszto lękiszko del mazu waykialu|скарочана}} або {{мова-pl|Nauka czytania pisma polskiego dla małych dziatek|скарочана}} (направа)}} Першае дакладнае азначэньне летувіскай мовы [[Старабеларуская мова|па-беларуску]] датуецца 6 чэрвеня 1580 году і датычыцца катэхізму [[Марцінас Мажвідас|Мажвіда]] 1547 году<ref>Jablonskis K. Lietuvių kultūra ir jos veikėjai. — Vilnius, 1973. P. 49.</ref>, які ў Летуве афіцыйна лічыцца першай друкаванай кнігай на летувіскай мове: «''катэхізм па-жамойцку друкаваны''»{{Заўвага|«''катехизм по жомоитъску друкованыи''»}}<ref name="Lebedys-1976-111"/>. Упершыню назва «летувіская мова» ({{мова-lt|«Lietuwiſchka [ließuwi]»|скарочана}} — «''літоўская мова''») датычна жамойцкай мовы (дакладней — яе ''літоўскага дыялекту'') зьявілася ў назове кнігі, надрукаванай у 1579 годзе народжанымі на [[Жамойцкае староства|літоўскай Жамойці]] выхаванцамі [[Кёнігсбэрг|Кёнігсбэрскай]] акадэміі — былымі [[Палітонім|палітычнымі]] «літоўцамі» (жыхарамі Вялікага Княства Літоўскага), якія [[Эміграцыя|эмігравалі]] ў [[Самбія|прускую частку Жамойці]]. Гэта адбылося па сьмерці заснавальніка акадэміі і ініцыятара летувіскага кнігадрукаваньня герцага прускага [[Альбрэхт Гогенцолерн|Альбрэхта Гогенцолерна]]<ref name="Panucevic-2014-273">{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 273.</ref>, пляменьніка [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя літоўскага]] [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]], хоць і яго супраціўніка<ref name="Nikalajeu-2009-82">{{Літаратура/Гісторыя беларускай кнігі|1к}} С. 82.</ref>. Прытым у назове першага летувіскага катэхізму, надрукаванага яшчэ ў 1545 годзе, яго мова азначалася «прускай» (як прызначаная вынятна жамойтам Прусіі, пра што сьведчыць вялікая колькасьць [[германізм]]аў), а ў назовах дзьвюх наступных кніг (1547 і 1559 гады) — хоць ужо і ўкладзеных літоўскімі жамойтамі на ''літоўскім дыялекце'' (дзеля пашырэньня [[пратэстанцтва]] ня толькі ў Прусіі, але і ў ВКЛ) — назва мовы не ўпаміналася<ref name="Panucevic-271">{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 271.</ref>. Ад 1579 году назва «літоўская мова» датычна жамойцкай мовы пачала пасьлядоўна ўжывацца ў наступных пруска-летувіскіх кнігах, выдадзеных як жамойтамі, так і прускімі немцамі. Адзначаецца, што пазьней — за часамі [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]] — існаваньньне нямецкай навуковай літаратуры, дзе жамойцкая мова называлася «літоўскай», стала адным з вызначальных фактараў у [[Летувізацыя|працэсе паступовага атаясамліваньня Жамойці зь Літвой]]<ref>Саракавік І. Гісторыя Беларусі ў кантэксце сусветнай гісторыі. — {{Менск (Мінск)}}: Современная школа, 2006. [https://books.google.by/books?id=5hghAQAAMAAJ&q=%22%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B.+%D0%9D%D1%8F%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B6+%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%22&dq=%22%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B.+%D0%9D%D1%8F%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B6+%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiB2OLzpNH5AhW4wAIHHeVACXYQ6AF6BAgDEAI С. 116].</ref>. Выкарыстаньне летувіскай мовы ў Прусіі дзеля пашырэньня [[лютэранства]] сярод летувісаў прымусіла зьвярнуцца да гэтай мовы [[Езуіты|езуітаў]] — галоўных дзеячоў [[Контрарэфармацыя|Контрарэфармацыі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім, што прычыніліся да друкаваньня летувіскамоўных кніг у [[Вільня|Вільні]]<ref name="Nikalajeu-2009-82"/>. Гісторык [[Павал Урбан]] адзначае, што менавіта дзякуючы выдавецкай дзейнасьці сьпярша ў Прусіі, а потым і ў Вільні (з 1595 году) мова жамойтаў атрымала статус «літоўскай мовы»<ref name="Urban-2001-33">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 6, 33.</ref>. Сярод іншых фактараў, гэтую ж прычыну частковага (супярэчлівага і праз гэта даволі заблытанага) пашырэньня ў Вялікім Княстве Літоўскім тэрміна «літоўская мова» на ''літоўскі дыялект'' мовы жамойтаў называе [[Вацлаў Пануцэвіч]]<ref>{{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы|к}} С. 277.</ref>. {{Падвойная выява|справа|Ziemaytiszki (1793).jpg|106|Ziemaytiszki (1793) (2).jpg|108|Лацінска-польска-жамойцкія слоўнікі месяцаў з кніг, надрукаваных у Вільні ў 1793 годзе}} Як падкрэсьлівае гісторык і літаратуразнаўца [[Іван Саверчанка]], раньнія ідэолягі [[Летувіскае нацыянальнае абуджэньне|жамойцкага нацыянальнага руху]] (найперш пісьменьнікі і багасловы [[Марцін Мажвід]], [[Мэльхіёр Пяткевіч]], [[Мікалай Даўкша]] і [[Канстанцін Шырвід]]) назвалі свой народ «літоўцамі» і пачалі актыўна ўжываць тэрмін «літоўская мова» ў дачыненьні да гістарычна жамойцкай мовы на падставе вынятна этнічных фантазіяў і показак<ref>[[Іван Саверчанка|Саверчанка І.]] Aurea mediocritas. Кніжна-пісьмовая культура Беларусі. Адраджэнне і ранняе барока. — {{Менск (Мінск)}}: Тэхналогія, 1998. С. 14.</ref>. Сучасны менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, які мяркуе, што назва «ліцьвіны» ў першым пэрыядзе Вялікага Княства Літоўскага (да [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]]) была назвай мясцовай эвангелісцкай канфэсійнай супольнасьці і ўласна «Літоўскім» Вялікае Княства ад самага яго стварэньня назвалі менавіта з такім канфэсійным сэнсам, зазначае: «''[[Летувізацыя|Балтыйская тэорыя]] не адлюстроўвае ніякія гістарычныя рэаліі, яна была проста снасткай палітычнага змаганьня езуітаў проці літоўскай [[Рэфармацыя ў Рэчы Паспалітай|Рэфармацыі]] і палітычнай моцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўскага гаспадарства]]. Разам з разбуральнай праграмай Контрарэфармацыі, распачатай па выбуху эвангеліцкага адраджэньня ў Літве, езуіты распачалі таксама [[Летувізацыя|цэлую ідэалягічную праграму перакручваньня гісторыі Літвы]]: заміж сапраўднай гісторыі [[Славянскія мовы|славянізацыі]] [[Германскія мовы|германскае]] шляхты Літвы (выкладзенай у літоўскіх летапісах і добра вядомай езуітам) езуіцкая тэорыя мусіла апавядаць пра паходжаньне літоўскае шляхты і створанага ёй гаспадарства ад мясцовых паўдзікіх [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх]] плямёнаў, што рабіла адзіным „цывілізацыйным“ чыньнікам гісторыі Літвы вынятна [[Каталіцкая Царква|Каталіцкую Царкву]] (з той жа мэтай езуіцкая прапаганда пачала пашыраць гратэскныя, чыста фантастычныя плёткі пра „балтыйскае [[паганства]]“ Літвы, якое нібы было галоўнай рэлігіяй ВКЛ да Крэўскай уніі). Калі за часоў ВКЛ гэтая тэорыя мела выгляд маргінальных калянавуковых практыкаваньняў, не прынятых літоўскай шляхтай, то па [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелах Рэчы Паспалітай]] гэтая езуіцкая прапагандысцкая схема сталася ў XIX стагодзьдзі адзінай „навуковай“ вэрсіяй гісторыі Літвы''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 5, 16, 27—28, 61, 201.</ref>. == Герб == [[Файл:Jagajła, Pahonia. Ягайла, Пагоня (K. Kielisiński, 1841).jpg|міні|[[Пагоня]] з надмагільля [[Ягайла|Ягайлы]]]] {{Асноўны артыкул|Пагоня}} Паходжаньне дзяржаўнага гербу ліцьвінаў — [[Пагоня|Пагоні]] — мае [[Сэмантыка|сэмантычную]] повязь з старажытнай ваеннай традыцыяй народнай пагоні — найважнейшай функцыяй арганізацыі жыцьця і побыту [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскіх плямёнаў]], калі кожны чалавек быў у адказе за жыцьцё супляменьніка. У выпадку раптоўнага нападу супраціўніка і захопу ў палон суродзічаў кожны мужчына, які меў права насіць зброю, мусіў пехатою або конна кідацца ў пагоню за ворагам, каб адбіць палон. Ва ўмовах ваеннай дэмакратыі традыцыя народнай пагоні выконвалася безумоўна і захоўвалася стагодзьдзямі і ў эпоху [[Русь|Русі]], і ў часы Вялікага Княства Літоўскага<ref name="ehb-391">[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] Беларускія нацыянальныя сімвалы // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 391.</ref>. [[Іпацьеўскі летапіс]] паведамляе пра пагоню жыхароў [[Берасьце|Берасьця]] ў 1280 годзе за польскім вайсковым аддзелам, які паваяваў ваколіцы места. Вялікі князь літоўскі [[Ягайла]] ў сваёй ([[Лацінская мова|лацінскай]]) грамаце ад 20 лютага 1387 году пісаў<ref>Гісторыя Беларусі ў дакументах і матэрыялах (IX—XVIII ст.) / Склад.: В. Шчарбакоў, К. Кернажыцкі, Д. Даўгяла. Т. 1. — Менск: Выдавецтва АН БССР, 1936.</ref><ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 78—79.</ref>: [[Файл:Pahonia. Пагоня (1832).jpg|значак|Пагоня як сымбаль [[Белая Русь|Белай Русі]] (у адрозьненьне ад іншых гістарычных краінаў [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]) на эмблеме [[Таварыства Літоўскае і зямель Рускіх|Таварыства Літоўскага і зямель Рускіх]], 1832 г.]] {{Цытата|…паводле старажытнага звычаю, перасьлед ворага ёсьць абавязкам кожнага мужчыны ў нашым краі; гэткае [[паспалітае рушэньне]] дзеля выгнаньня ворага з нашае Літоўскае зямлі па-народнаму завецца „пагоня“''. {{арыгінал|la|...Quotiescunque etiam hostes et adversarios nostros et ipsius terrae nostrae Lithuanicae fugitivos insequi opportuerit, ad insequutionem huiusmodi, quod роgоniа vulgo dicitur, nоn solum armigeri, verum etiam omnis masculus, cuiuscunque status aut conditionis extiterit, dummodo аrmа bellicosa gestare poterit, proficisci teneatur.}}||З прывілею вялікага князя літоўскага [[Ягайла|Ягайлы]], 20 лютага 1387 г.}} [[Файл:Pahonia, Žyvie Biełaruś. Пагоня, Жыве Беларусь (1918).jpg|міні|Гербы [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх ваяводзтваў]] і дзяржаўны герб [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]], 1918 г.]] Паводле [[Летапісы Вялікага Княства Літоўскага|летапісаў Вялікага Княства Літоўскага]], Пагоню ў якасьці гербу гаспадарства ўвёў князь [[Нарымонт]], брат вялікага князя [[Трайдзень|Трайдзеня]] (1270—1282): {{Цытата|Той Нарымунт меў герб, або кляйнот, рыцарства сваяго таковы, і тым пячатаваўся, Вялікаму княству Літоўскаму заставіў яго, а то такі: у гербе муж збройны, на каню белам, у полю чырвонам, меч голы, яка бы каго гонячы дзяржаў над галавою, і ёсьць адтоля названы «'''пагоня'''».|[[Хроніка літоўская і жамойцкая]]{{Заўвага|Хроника Литовская и Жемайтская // [[ПСРЛ]]. Т. 32 — М.: Наука, 1973.}}{{Заўвага|Хроника Быховца // [[ПСРЛ]]. Т. 32 — М.: Наука, 1973.}}}} Выява гербу Пагоні ёсьць на пячаці полацкага князя Глеба-Нарымонта 1338 году і на пячаці (з кірылічным надпісам) вялікага князя літоўскага [[Альгерд]]а 1366 году<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 120.</ref>. Назва ''Пагоня'' набыла шырокую вядомасьць у канцы XV — пачатку XVI стагодзьдзя, відаць, у выніку асэнсаваньня гербавай выявы як сымбалю абаронцы Айчыны<ref>Шаланда А. Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 4—5.</ref>. Кароль і вялікі князь [[Жыгімонт Аўгуст]] у 1562 годзе загадаў біць на [[Віленская мынца|Віленскай мынцы]] манэты-траякі: «''А на сем з аднае стараны два першыя словы, каторымі ся пачынаець пісаці імя наша гаспадарскае, а з другое стараны … герб Пагоня''». Дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага пад назвай Пагоня ({{мова-be-old|Погоня|скарочана}}) сьцьвярджаецца ў [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|статутах Вялікага Княства Літоўскага]] [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 году|1566]]<ref name="salanda-2019-5">Шаланда А. Кароткі нарыс гісторыі беларускай нацыянальнай і дзяржаўнай сімволікі // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 5.</ref> і [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|1588]]<ref>{{Літаратура/ГСБМ|25к}} С. 131.</ref> гадоў. А ў [[Лацінская мова|лацінскім]] перакладзе Статуту 1566 году адмыслова падкрэсьліваецца, што дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага завецца Пагоняй у народнай мове ({{мова-la|vulgo Pogonia vocatur|скарочана}})<ref>Archiwum komisji prawniczej. T. 7. — Kraków, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=mNMMAAAAYAAJ&q=%22vulgo+Pogonia+vocatur%22#v=snippet&q=%22vulgo%20Pogonia%20vocatur%22&f=false S. 80].</ref>. Афіцыйная беларуская гербавая назва ''Пагоня'' не пакідае ніякіх сумневаў у [[беларусы|беларускай этнічнай прыналежнасьці]] грамадзтва, дзе зьявіўся і выкарыстоўваўся герб Вялікага Княства Літоўскага<ref name="salanda-2019-5"/>. Тым часам [[Летувіская мова|летувіскае]] слова «''výtis''» («''віціс''»), якое выкарыстоўваецца дзеля азначэньня [[Герб Летувы|сучаснага летувіскага варыянту Пагоні]], прыдумаў у сярэдзіне XIX ст. [[Сыманас Даўкантас]]<ref name="Kraucevic-1993">[[Алесь Краўцэвіч|Краўцэвіч А.]] Як здарылася, што Жамойць пачала называцца Літвою? // {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}} С. 54.</ref><ref name="Arlou-2012-349">{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 349.</ref>. Сьпярша ім называлі толькі вершніка-рыцара, а дзеля азначэньня гербу цалкам слова «''Vytís''» (ужо зь вялікай літары і з націскам на другім складзе) упершыню выкарысталі толькі ў 1884 годзе (раней Пагоню па-летувіску звычайна звалі «''Vaikymas''» — 'Перасьледаваньне'). Да канца XIX ст. слова «''Vytis''» стала агульнапрынятым у Летуве дзеля азначэньня Пагоні. Аднак яшчэ доўгі час ішлі спрэчкі пра тое, на якім складзе трэба рабіць націск — на першым ці на другім. Толькі ў 1930-я гады з гэтым канчаткова вызначыліся — спыніліся на «''Výtis''»<ref>{{кніга|аўтар=Rimša E.|частка=Heraldika |загаловак=Iš praeities į dabartį|месца=Vilnius|выдавецтва=Versus aureus|год=2004|pages=61—63}}</ref>. {| |- | <gallery caption="Гербы [[Вялікае Княства Літоўскае#Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел|адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак (ваяводзтваў) Вялікага Княства Літоўскага]], 1720-я гады" class="center""> Amścisłaŭ, Pahonia. Амсьціслаў, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўскае]] Bieraście, Pahonia. Берасьце, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскае]] Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Віленскае ваяводзтва|Віленскае]] Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскае]] Miensk, Pahonia. Менск, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Менскае ваяводзтва|Менскае]] </gallery> <gallery class="center""> Padlašša, Pahonia. Падляшша, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляскае]] Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Полацкае ваяводзтва|Полацкае]] Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (1720) (2).jpg|[[Троцкае ваяводзтва|Троцкае]] Žemaitija. Жамойць (1720).jpg|[[Жамойцкае староства|Жамойцкае (староства)]] Inflanty. Інфлянты (1720) (2).jpg|[[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянцкае]] </gallery> |} == Сталіца == {{Асноўны артыкул|Вільня}} [[Файл:Vilnia, Vostraja Brama. Вільня, Вострая Брама (J. Bułhak, 1912) (2).jpg|значак|[[Вострая брама]] з гербам [[Пагоня]]й у [[Вільня|Вільні]]. Здымак [[Ян Булгак|Яна Булгака]], 1912 г.]] У старажытных пісьмовых крыніцах сталіца ліцьвінаў — [[Вільня]] — упамінаецца пад беларускай назвай ''Вільня'' (''Vilnia'' або ''Vilna'', напрыклад, у лістах [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Гедзімін]]а 1323 году «''in civitate nostra regia '''Vilnia'''''»<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 79.</ref>). У старабеларускіх тэкстах з XV ст. суіснавалі формы ''Вильня'' / ''у Вильни'' і ''Вильна'' / ''у Вильне'' (што параўнальна з ''Горадна'' — ''[[Горадня]]'' і ''[[Коўна]]'' — ''Коўня''), але паступова запанавала форма ''Вильня''<ref name="viacorka"/>. [[Файл:Vilnia, Zamkavaja. Вільня, Замкавая (P. Rossi, 1796).jpg|значак|Галоўная вуліца Вільні — паводле гістарычных крыніцаў, «[[Замкавая вуліца (Вільня)|Замкавая]]» або «[[Вялікая вуліца (Вільня)|Вялікая Замкавая]]»]] Захавалася апісаньне Вільні яшчэ з пачатку XV стагодзьдзя, зьмешчанае ў рэляцыі [[Бургундыя|бургундзкага]] падарожніка з [[Фляндрыя|Фляндрыі]] [[Жыльбэр дэ Лянуа|Жыльбэра дэ Лянуа]], які наведаў сталіцу Вялікага Княства Літоўскага ў 1413 годзе{{Заўвага|Тэкст падаецца паводле перакладу [[Вацлаў Пануцэвіч|Вацлава Пануцэвіча]] (LITVA, Lithuanian Research Periodical. Том І. С. 25), арыгінальны тэкст быў апублікаваны яшчэ ў 1840 годзе (Voyages et ambassades de Messire Guillebert de Lannoy: chevalier de la Toison d’or, seigneur de Santes, Willerval, Tronchiennes, Beaumont et Wahégnies. 1399—1450. P. 24)}}: {{Цытата|Потым я прыехаў '''у сталіцу Літвы, што называецца Вільня''' (Wilne), дзе ёсьць замак, які знаходзіцца даволі высака на пясковай гары, абведзены каменьнямі, зямлёй і мурам; унутры ён збудаваны зь дзерава. Муры названага замку, зыходзячы па абодвых бакох гары, абымаюць многа дамоў. У гэтым вось замку й у навакольлі прабывае звычайна названы князь Вітаўт, уладар Літвы, ды мае там свой двор і гасподу. '''Каля названага замку цячэ рака''', якая кружыць свае воды цераз горад унізе; '''яна называецца Вільня''' (Wilne). А горад ня ёсьць абведзены абароннай сьцяной. Ён доўгі ды вельмі вузкі, зьверху ўніз забудованы драўлянымі дамамі. Толькі некаторыя сьвятыні цагляныя. Названы замак на самай гары абкружаны толькі драўляным валам на падабенства муру, аднак вялікім і абаронным…}} Тым часам форму «''Vilnius''» [[летувіская мова|па-жамойцку]] пачалі ўжываць прыкладна з XVII ст. ([[Мікалоюс Даўкша]] ў «Пастыле» 1600 году). Летувіскі тапаніміст [[Аляксандрас Ванагас]] мяркуе, што гэта форма ўзьнікла пад уплывам польскай назвы ''Wilno'' (у летувіскай мове няма назоўнікаў ніякага роду, у пазычаньнях ён зьмяняецца на мужчынскі). Тым часам польскае ''Wilno'' утварылася ад старабеларускага варыянту ''Вільна''<ref name="viacorka">[[Вінцук Вячорка|Вячорка В.]] [https://www.svaboda.org/a/vilnia/30284660.html Вільня ці Вільнюс? Ці карэктна называць горад традыцыйным беларускім імем], [[Радыё Свабода]], 21 лістапада 2019 г.</ref>. А першаснай і найбольш старажытнай назвай места ў жамойцкіх (летувіскіх) гаворках ёсьць ''Vilnia'', на што зьвяртае ўвагу Ванагас і што пацьвярджаецца сучаснай [[латыская мова|латыскай]] назвай — ''Viļņa''<ref name="viacorka"/>. Насельніцтва [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчыны]], як мінімум зь першай паловы ХІХ стагодзьзя, належала да [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|тэрыторыі]] [[Беларусы|беларускага этнасу]], што засьведчыў у свой час беларуска-польскі фальклярыст [[Ян Чачот]] (1796—1847): «''…нават у далёка адлеглых паміж сабою вёсках, яны [песьні] вельмі падобныя, зь невялікімі, часам, адхіленьнямі ў словах. Нёман і Беліца ад Дзьвіны, Бярэзіны і лепельскіх ваколіц няблізкія, а песьні іх усё ж падобныя; гэткія ж песьні й над Вяльлёй у Завялейскім павеце. Хто іх пераносіў? Ня друк і творы, але памяць, сэрца й вусны братэрскіх плямёнаў''»<ref>Piosnki wieaśniacze znad Dźwiny. — Вільня, 1840. [https://books.google.by/books?id=-nFBAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=Plemion%20braterskich&f=false S. VII.]</ref>{{Заўвага|Панаваньне беларусаў («русінаў») у бліжнім навакольлі Вільні таксама засьведчыў у 1840 годзе [[Юзэф Ігнацы Крашэўскі|Юзэф Крашэўскі]] ({{мова-pl|«Porzucamy przeto wywód zbyteczny tutaj pochodzenia Litwinów, rozróżniając tylko ze względu na język, dwa plemiona ludów około Wilna Rusinów i Litwę. Te dwie mowy graniczą z sobą w okolicach Wilna, samo miasto jednakże leży wśród Rusinów»|скарочана}}<ref>[[:wikisource:pl:Wilno (Kraszewski, 1840-1842)/Wstęp/IV|IV. Pochodzenie Litwinów.]] // Kraszewski J. I. Wilno od początków jego do roku 1750. T. 1. — Wilno, 1840.</ref>)}}. Пра брак нейкай «беларусізацыі» летувісаў Віленшчыны за часамі Расейскай імпэрыі сьведчыць супастаўленьне статыстычных зьвестак пра колькасьць летувісаў (жамойтаў): 17,56% ад усяго насельніцтва [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]] на 1851 год паводле зьвестак расейска-нямецкага навукоўцы {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн|Пятра Кёпэна|ru|Кёппен, Пётр Иванович}}<ref>Кеппен П. Об этнографической карте Европейской России. — СПб., 1852. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cWZAAQAAMAAJ&q=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B+%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8#v=snippet&q=%D0%92%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B%20%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8&f=false С. 35].</ref><ref>Кеппен П. Девятая Ревизия. Исследование о числе жителей в России в 1851 году. — СПб., 1857. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=erJXAAAAMAAJ&q=%22787%2C609%22+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F#v=snippet&q=%22787%2C609%22%20%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F&f=false С. 26].</ref> і 17,58% ад усяго насельніцтва губэрні на 1897 год паводле вынікаў усеагульнага перапісу<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=87 Перепись 1897 года. Виленская губерния], Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей</ref>. Увогуле, сьведчаньнем пераважнай беларускамоўнасьці мясцовых жыхароў з даўніх часоў ёсьць даволі хуткі пераход [[Беларускія татары|крымскіх татараў]], якіх вялікі князь [[Вітаўт]] асадзіў у ваколіцах Вільні і [[Трокі|Трокаў]], менавіта на беларускую (а не летувіскую) мову, што выявілася ў напісаных гутарковай беларускай мовай татарскіх літаратурных помніках (у тым ліку [[Кітабы|аль-кітабах]])<ref>Станкевіч Я. Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом. — Вільня, 1933. С. 8—9, 13—16.</ref><ref>Канапацкі І. Татары // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 663—664.</ref>. {| |- | <gallery class="center"> Belarusians - on Ethnic Map of European Russia by Aleksandr Rittich - 1875 AD.jpg|[[Беларусы]] (арэал у цэнтры) на «Этнаграфічнай мапе Эўрапейскай Расеі» (1875 г.), складзенай [[Аляксандар Рыціх|Аляксандрам Рыціхам]] (фрагмэнт) Biełarusy. Беларусы (1885).jpg|Фрагмэнт этнаграфічнай мапы Эўропы з атлясу «Géographie Militaire» ([[Парыж]], 1885 г.) Biełarusy. Беларусы (J. Karski, 1903).jpg|Этнаграфічная мапа беларусаў (паводле моўнага крытэру), складзеная філёлягам-славістам [[Яўхім Карскі|Яўхімам Карскім]], 1903 г. Länder und Völkerkarte Europas.jpg|Фрагмэнт мапы «Землі і народы Эўропы» (1918 г.), складзенай нямецкім гісторыкам [[Дзітрых Шэфэр|Дзістрыхам Шэфэрам]] (1845—1929) Peoples of Eastern Europe by United States Department of State (1943).jpg|Этнаграфічная мапа Ўсходняй Эўропы, складзеная супрацоўнікамі [[Дзяржаўны Дэпартамэнт ЗША|Дзяржаўнага Дэпартамэнту ЗША]] ў 1943 г. </gallery> |} == Перайменаваньне ліцьвінаў у «беларусаў» == {{Асноўны артыкул|Белая Русь|Летувізацыя|Русіфікацыя Беларусі}} [[Файл:Samogitia, Lituania-Russia Bianca, Moscovia (G. Albrizzi, I. Tirion, 1740).jpg|значак|Фрагмэнт мапы [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дзе [[Літва]] (''Lituania'') цалкам атаясамліваецца зь [[Белая Русь|Белай Русьсю]] (''Russia Bianca''), тым часам [[Жамойць]] (''Samogitia'') падаецца асобна ад Літвы, а [[Маскоўская дзяржава|Масковія]] (''Moscovia'') — асобна ад [[Русь|Русі]] ([[Вэнэцыя]], 1740 г.)]] Назва [[беларусцы]] (як вытворная ад [[харонім]]у [[Белая Русь]], якім часам азначалася адна з складовых частак [[Літва|Літвы]]) датычна ліцьвінаў пачала шырока выкарыстоўвацца толькі ў XVII стагодзьдзі — за часамі войнаў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] з [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] — у запісах маскоўскіх вайсковых пісараў дзеля азначэньня [[праваслаўе|праваслаўнага]] вызнаньня тых палонных ліцьвінаў і [[Украінцы|ўкраінцаў]], якія былі праваслаўнымі (у адрозьненьне ад ліцьвінаў-каталікоў{{Заўвага|Напрыклад, {{мова-ru|«…литвин Ивашко Иванов з женою с Роинкою да с сыном с Микулайком да с сестрою з девкою Агафьицею. А сказал, что он родом литвин, католицкие веры из города [[Нясьвіж|Несвижа]], мещанский сын, а жена де за ним литовка же тово ж города Несвижа»|скарочана}}<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 108.</ref>}})<ref name="Latysonak-2009-216">[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] Нацыянальнасць — Беларус. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2009. С. 216.</ref>. На падставе таго, што палонныя шляхцічы-ліцьвіны называлі сябе толькі «ліцьвінамі» (напрыклад, «''литвин Корнейко Круковский, уроженец [[Аршанскі павет|Оршанского повету]], шляхтич белоруские веры''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B9%20%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%B9&f=false С. 347].</ref>{{Заўвага|Іншыя прыклады: «''[[Аршанскі павет|Аршанского повету]] <…> литвин шляхтич Семен Судовский''» (1614 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9&f=false С. 99].</ref>, «''литвин Гришка Романов… Оршанского повету, шляхецкий сын''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. С. 401.</ref>, «''литвин Янька Бобровский… [[Полацкае ваяводзтва|Полоцкого повету]], шляхецкий сын''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9&f=false С. 402].</ref>, «''литвин Александр Лабыт… шляхтич [[Віцебскі павет|Витебского повету]]''»<ref name="AMG-1890-433">Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8A&f=false С. 433].</ref>, «''литвин Петрушка Янов… шляхтич… Троицкого повету''», «''литвин Степанко Глинский… шляхтич… Оршанского повету''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. С. 434.</ref> (усе 1632 году)}}), гісторык [[Алег Латышонак]] прыйшоў да наступнай высновы: «''Сьвядомае ўжываньне назвы „беларусец“ непісьменнымі сялянамі і прадстаўнікамі гарадзкога плебсу ў сытуацыі, калі гэтае найменьне невядома шляхце, я лічу немагчымым. Выснова з гэтага можа быць толькі адна: слова „беларусец“ ува ўсіх выпадках уклалі ў вусны прышэльцаў маскоўскія чыноўнікі''»<ref name="Latysonak-2009-217">[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] Нацыянальнасць — Беларус. — Вільня: Інстытут беларусістыкі, 2009. С. 217.</ref>. Разам з тым, існуюць прынамсі тры выпадкі ўласнага азначэньня шляхцічаў як «беларусцаў» у маскоўскіх дакумэнтах{{Заўвага|«''Поляк… Ондрей Станислав в роспросе сказал, что он родом белорусец, шляхтич [[Полацкае ваяводзтва|Полоцкого повету]]… князь… Глинский''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA428&dq=%D0%9E%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B9+%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%B2%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%A3+%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8A,+%D1%87%D1%82%D0%BE+%D0%BE%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B5%D1%86%D1%8A,+%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D1%82%D1%83&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwia5aSphLP6AhWm7rsIHeNVBm0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B5%D1%86%D1%8A%2C%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D1%A3%D1%82%D1%83%20%D0%B3%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9&f=false С. 428].</ref>, «''литвин Александр [Олехновский] в роспросе сказался родом белорусец, Полоцкого повету, шляхтич; отец его был шляхтич же, испомещен был под [[Вільня|Вильной]] в Ошмянском повете, и отец де его то имение свое продал, а в то место имение купил в Полоцком повете''»<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false С. 432].</ref>, (абодва 1632 год), «''…литвин — белорусец Степан Голынский <…> в роспросе сказал: [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Мстиславского повету]], белорусец, шляхтич''» (1633 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=jCMEAAAAYAAJ&pg=PA442&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%22%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjjhLCu6ar6AhU6YPEDHe60B8IQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BC%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false С. 488].</ref>}}. [[Файл:Biełarusy. Беларусы (1803).jpg|значак|Беларус ({{мова-ru|«белороссиянин»|скарочана}}) і беларуска ({{мова-ru|«белороссиянка»|скарочана}}). З альбому, выдадзенага ў 1803 годзе для [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I Раманава]], дзе зьмяшчаюцца малюнкі [[Палякі|палякаў]], [[Латышы|латышоў]] («ліфлянцаў» і «курляндцаў»), [[Украінцы|украінцаў]] («маларасіянаў») ды шматлікіх іншых народаў пад [[Расейская імпэрыя|расейскай уладай]], але няма ліцьвінаў{{Заўвага|Беларускі этноляг [[Юры Ўнуковіч]] зьвяртае ўвагу на тое, што расейскі навуковец [[Васіль Севяргін]], які ў 1802 годзе наведаў [[Шаўлі]], [[Кейданы]], [[Коўна]], [[Вільня|Вільню]], [[Горадня|Горадню]], [[Стоўпцы]], [[Менск]], [[Барысаў]], [[Крупкі]] і [[Ворша|Воршу]], хоць і разглядаў адпаведную тэрыторыю як «''Литву и Белоруссию''», аднак датычна мясцовага насельніцтва не ўжываў ані назвы «беларусы», ані «літоўцы» («ліцьвіны»)<ref>Унуковіч Ю. Этнічная ідэнтыфікацыя і катэгарызацыя беларусаў і літоўцаў у ХІХ ст. // Białorutenistyka Białostocka. T. 12 (2020). S. 377.</ref>}}]] Па [[анэксія|анэксіі]] земляў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (1772, 1793, 1795 гады) улады [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], як адзначае гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], спрыялі пашырэньню назвы [[беларусы]], бо гэтая назва больш адпавядала [[імпэрыялізм|імпэрскім інтарэсам]] і дазваляла трактаваць ліцьвінаў як разнавіднасьць [[расейцы|расейцаў («вялікарусаў»)]]. Разам з тым, гэтая назва замацавалася за ўсім насельніцтвам толькі на мяжы XIX і XX стагодзьдзяў<ref name="Arlou-2012-161"/>. [[Файл:Congress Poland and Lithuanian governorates - by Alexander Voschinin - 1851 AD.jpg|значак|Мапа № 6 атлясу «Географический атлас Российской империи» (1851 г.)<ref>Географический атлас Российской империи [Карты] / Сост. на основании Высочайше утвержденного наставления 24 декабря 1848 года Александром Вощининым. — Санкт-Петербург: 1851. — 17 с.</ref>, дзе цэнтральная частка [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] (на поўдзень ад [[Горадня|Горадні]] і [[Менск]]у) мае подпіс «літоўцы» ({{мова-ru|литовцы|скарочана}}), а паўночна-ўсходняя частка — «беларусы» ({{мова-ru|белорусы|скарочана}})]] Выдадзенае ў 1787 годзе на загад маскоўскай гаспадыні [[Кацярына II|Кацярыны II]] «Пространное Землеописание Российского Государства» паведамляла, што ў [[Магілёўскае намесьніцтва|Магілёўскім]] і [[Полацкае намесьніцтва|Полацкім]] намесьніцтвах, «''апроч расейцаў, знаходзяцца <…> палякі, літва і жыды''»{{Заўвага|{{мова-ru|«кроме Россиян, находятся <…> Поляки, Литва и Жиды»|скарочана}}}}<ref>Пространное Землеописание Российского Государства. — СПб., 1787. С. 272, 276.</ref>, прытым літва адносілася да славянскіх народаў<ref>Пространное Землеописание Российского Государства. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=GFxiAAAAcAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 133].</ref>, а аддрукаванае таго ж году «Краткое землеописание Российского Государства» паведамляла, што «''літва [насяляе] Полацкае і Магілеўскае [намесьніцтвы]''»<ref>Гакман И. Краткое землеописание Российского государства. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?id=RmtYAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 46].</ref>. У афіцыйным аглядзе Расейскай імпэрыі 1787 году (перавыдаваўся ў 1793 годзе) адзначалася, што Магілёўскае намесьніцтва складае частку «Беларусі» ({{мова-ru|«Бело-Руссии»|скарочана}}), а «''яго жыхары — гэта палякі і літва, якія спавядаюць рымска-каталіцкі, грэцкі і ўніяцкі законы; ёсьць тут таксама жыды''» ({{мова-ru|«жители оного суть поляки и литва, исповедующие римско-католицкий, греческий и униатский закон; здесь есть также жиды»|скарочана}})<ref>Плещеев С. И. Обозрение Российской империи в нынешнем ее новоустроенном состоянии. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Wa5iAAAAcAAJ&dq=%22%22%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8+%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22+%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%B5%D0%B2&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&q=%22%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22&f=false С. 73].</ref>. Такі ж склад насельніцтва пазначаўся для Полацкага намесьніцтва, якое называлася другой часткай «Беларусі»<ref>Плещеев С. И. Обозрение Российской империи в нынешнем ее новоустроенном состоянии. — СПб., 1787. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Wa5iAAAAcAAJ&dq=%22%22%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8+%D0%B8+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22+%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%B5%D0%B2&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=snippet&q=%22%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%22&f=false С. 76].</ref>. Геаграфічны слоўнік Расейскай дзяржавы 1788 году азначаў «літву» як «''народ, які насяляе Полацкае і Магілёўскае намесьніцтвы''»<ref>Максимович Л. Новый и полный географический словарь Российскаго государства, или, Лексикон. Ч. 3. — М., 1788. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=L3BpAAAAcAAJ&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0#v=onepage&q=%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 22].</ref>, а таксама зьмяшчаў артыкул «''Белоруссия, или Белая Россия''» з азначэньнем «''краіна, далучаная да Расеі <…> за панаваньнем Кацярыны II <…>, як то павет Дынабурскі, ваяводзтвы Амсьціслаўскае, Віцебскае, часткі паветаў Аршанскага і Рэчыцкага <…> цяпер жа ўся Беларусь падзяляецца на два намесьніцтвы: Полацкае і Магілёўскае''»<ref>Новый и полный географический словарь Российского государства. Ч. 1. — Москва, 1788. С. 123—125.</ref>. Тым часам у выдадзеным да [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] (1772 год) пры Імпэратарскім Маскоўскім унівэрсытэце атлясе зазначалася, што «''Белая Расія <…> складаецца з [[Смаленская губэрня|Смаленскай губэрні]]''»<ref>Детской атлас: о Российской Империи с толкованием гербов и с родословием царствующему дому. Т. 4. — Москва, 1771. [https://books.google.by/books?id=rABhAAAAcAAJ&pg=PA91&dq=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjw8b27hJj0AhXc8LsIHRRbA9sQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&f=false С. 91].</ref>, а прафэсар Маскоўскага ўнівэрытэту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Харытон Чабатароў||ru|Чеботарёв, Харитон Андреевич}} у першым падручніку расейскай геаграфіі «Географическое методическое описание Российской империи…» (выйшаў з друку ў 1776 годзе) пісаў: «''З даўніх часоў прыналежныя да Расеі землі складаюць тры галоўныя яе часткі, гэта значыць: вялікую, малую і белую Расію. <…> Белая Расія, Rossia alba, ляжыць да Польскіх граніцаў паміж вялікай і малой Расіяй. Яна складаецца з аднаго Смаленскага княства <…> Смаленскае княства паводле цяперашняга падзелу называецца Смаленскай губэрняй''»<ref>Географическое методическое описание Российской империи… — Москва, 1776. С. 95, [https://books.google.by/books?id=pnVpAAAAcAAJ&pg=PA104&dq=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjw8b27hJj0AhXc8LsIHRRbA9sQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&f=false 104].</ref>{{Заўвага|Далей жа, аднак, пры падрабязным апісаньні тагачаснага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Расейскай імпэрыі аўтар ужо адзначае, што Смаленская губэрня з наступнай Магілёўскай і большай часткай Пскоўскай губэрні «складае гэтак званую Белую Расію» ({{мова-ru|«составляет так называемую Белую Россию»|скарочана}})<ref>Географическое методическое описание Российской империи… — Москва, 1776. [https://books.google.by/books?id=pnVpAAAAcAAJ&pg=PA104&dq=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D1%8F&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjw8b27hJj0AhXc8LsIHRRbA9sQ6AF6BAgJEAI#v=snippet&q=%D1%81%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%8A%20%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BC%D1%83%D1%8E&f=false С. 429].</ref>}}. У 1815 годзе расейскі географ прафэсар Пецярбурскага пэдагагічнага інстытуту {{Артыкул у іншым разьдзеле|Еўдакім Зяблоўскі||ru|Зябловский, Евдоким Филиппович}} пісаў у другім выданьні сваёй працы «Статистическое описание Российской Империи»: «''Палякі… жывуць у губэрнях Віцебскай, Магілёўскай, Віленскай, Гарадзенскай, Менскай… <…> Літва знаходзіцца ў Віленскай і Магілёўскай губэрні, і ва ўсіх месцах былога Герцагства Літоўскага''»{{Заўвага|{{мова-ru|Поляки… живут в Губерниях Витебской, Могилевской, Виленской, Гродненской, Минской… <…> Литва находится в Виленской и Могилевской Губерниях и во всех местах бывшего Герцогства Литовского|скарочана}}}}<ref>Зябловский Е. Статистическое описание Российской Империи в нынешнем ее состоянии. — СПб., 1815 [https://books.google.by/books?id=FwRhAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5+%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%96%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%98%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%B8&hl=ru&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0&f=false С. 123].</ref>. Адным зь сьведчаньняў называньня ліцьвінамі («літоўскай нацыяй») беларусаў у Віленскай, Гарадзенскай і Менскай губэрнях ёсьць сьпісы ўраднікаў-[[Базыляны|базылянаў]] Віленскай уніяцкай мітрапаліцкай япархіі за 1815 год, у першым зь якіх тры чалавекі назваліся «ўраджэнцамі літоўскімі», 16 — прылічылі сябе да «літоўскай нацыі», два — да «польскай», адзін — да «беларускай», адзін — «ураджэнец валынскі» і адзін — «ураджэнец самагіцкі»; паводле другога сьпісу адзін чалавек назваўся «літоўскім ураджэнцам», тры — прылічылі сябе да «літоўскай нацыі», адзін — да «самагіцкай», адзін — да «курляндзкай», 20 — да «польскай»<ref>Описание документов архива западнорусских униатских митрополитов. Т. 2. — СПб., 1907. [https://books.google.by/books?id=ecEYAAAAYAAJ&pg=PA697&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%96%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjp4deFxqj8AhVbiv0HHSa7CnIQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%96%D0%B8%22&f=false С. 694—714]</ref>. [[Файл:Рассказы на белорусском наречии (1863).jpg|значак|[[Рассказы на белорусском наречии (1863)|«Рассказы на белорусском наречии»]], выдадзеныя ўладамі Расейскай імпэрыі ў 1863 г.]] Пачатковую папулярнасьць у Расейскай імпэрыі меркаваньня пра этнічную блізкасьць ліцьвінаў (літоўцаў) і [[Русіны|русінаў (русаў)]] засьведчыла выдадзеная ў 1799 годзе пры [[Расейская акадэмія навук|Імпэратарскай акадэміі навук у Санкт-Пецярбургу]] кніга нямецкага навукоўца {{Артыкул у іншым разьдзеле|Ёган Гатліб Георгі|Ёгана Георгі|ru|Георги, Иоганн Готлиб}} «Описание всех в Российском государстве обитающих народов»: «''літоўцы — старажытнае племя русаў… гэты народ у пляне сваіх звычаяў, павер’яў, ладу жыцьця, адзеньня і нораваў мае падабенства часткова з палякамі і маларосамі, а часткова зь вядомымі плямёнамі старажытных русаў, што жывуць у Расеі''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Литовцы суть древнее племя Руссов… В прочем народ сей в рассуждении своих обычаев, поверьев, образа жизни, одеяния и нравов, имеет сходство частью с Поляками и Малороссиянами, а частью с известными, обитающими в России, племенами древних Руссов»|скарочана}}}}<ref>Георги И. Г. Описание всех обитающих в Российском государстве народов их житейских обрядов, обыкновений, одежд, жилищ, упражнений, забав, вероисповеданий и других достопамятностей. Ч. 4. — СПб., 1799. С. 385.</ref>. У 1827 годзе расейскі навуковец {{Артыкул у іншым разьдзеле|Пётар Кёпэн||ru|Кёппен, Пётр Иванович}} азначаў нашчадкаў [[крывічы|крывічоў]] як «літоўска-рускіх» ({{мова-ru|Литовско-Русских|скарочана}})<ref name="Kiopen-1827-10">Кёппен П. И. О происхождении, языке и литературе литовских народов. — СПб., 1827. С. 10.</ref>, «ліцьвіна-русаў» ({{мова-ru|Литвино-Руссов|скарочана}}) і «беларусцаў» ({{мова-ru|Белорусцев|скарочана}})<ref name="Kiopen-1827-11">Кёппен П. И. О происхождении, языке и литературе литовских народов. — СПб., 1827. С. 11.</ref>. Выдадзеная у 1843 годзе 2-я частка «Геаграфіі Расейскай імпэрыі» {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Паўлоўскі|Івана Паўлоўскага|ru|Павловский, Иван Яковлевич}} паведамляла, што «''ў Беларусі агулам жывуць літоўцы і рускія; у местах пераважна палякі і жыды''»{{Заўвага|{{мова-ru|«В Белоруссии вообще живут Литовцы и Русские; в городах преимущественно Поляки и Евреи»|скарочана}}}}<ref>Павловский И. Я. География Российской империи. Ч. 2. — Дерпт, 1843. С. 7.</ref>. У 1849 годзе расейскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Іван Сахараў||ru|Сахаров, Иван Петрович}} ужыў датычна беларусаў назву літоўца-русы ({{мова-ru|литовцо-руссы|скарочана}}){{Заўвага|Напрыклад, {{мова-ru|«Литовцо-руссы хоровод переименовали в корогод»|скарочана}}}}<ref>Сахаров И. П. Сказания русского народа. Т. 2. — СПб., 1849. С. [https://books.google.by/books?id=UvtJAAAAcAAJ&pg=RA3-PA38&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiS0srKqrnzAhUkS_EDHRXODUIQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&f=false 38], [https://books.google.by/books?id=oboNAAAAIAAJ&pg=RA3-PA77&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiS0srKqrnzAhUkS_EDHRXODUIQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&f=false 77].</ref>. Напісаную каля 1857 году і выдадзеную ў 1867 годзе кнігу пра гісторыю [[Тураў]]скай япархіі народжаны на [[Пінскі павет|Піншчыне]] архімандрыт [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Урадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] {{Артыкул у іншым разьдзеле|Анатолі (Станкевіч)||uk|Анатолій Станкевич}}<ref>Ільїн О. Єпископ Анатолій (Станкевич) та виникнення білоруської національної ідеї // Сіверянський літопис. № 1, 2013. С. 33—34.</ref> пачынаў наступнымі словамі<ref>Воспоминание о древнем православии Западной Руси. — Москва, 1867. С. 1.</ref>: «''Якім бедным ня быў бы выгляд цяперашняга [[Тураў|Турава]], але ўсё-ткі памяць пра Тураў, як калыску праваслаўя ў Літве, сьвятая для ўсякага руса-ліцьвіна''» ({{мова-ru|«Как ни беден вид теперешнего Турова, но все-таки память о Турове, как колыбели православия в Литве, священна для всякого руссо-литвина»|скарочана}}){{Заўвага|«Руса-ліцьвіны» ({{мова-ru|«руссо-литвины»|скарочана}}) таксама ўпамінаюцца ў іншым месцы кнігі<ref>Воспоминание о древнем православии Западной Руси. — Москва, 1867. С. 23.</ref>}}. [[Файл:Dictionary Nasovic Title Page .jpg|значак|[[Слоўнік Насовіча]] ({{мова-ru|«Словарь белорусского наречия»|скарочана}}). [[Санкт-Пецярбург]], 1870 г.]] Выдадзеная ў 1839 годзе 3-я частка расейскай энцыкляпэдыі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Военный энциклопедический лексикон||ru|Военный энциклопедический лексикон}} у артыкуле пра Віленскую губэрню падавала наступную інфармацыю: «''Насельніцтва складаецца з прыродных літоўцаў, палякаў, жыдоў, расейцаў і малой колькасьці караімаў і татараў. Шляхта большай часткай літоўскага паходжаньня''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Народонаселение состоит из природных Литовцев, Поляков, Евреев, Русских и малого числа Караимов и Татар. Дворянство большей частью происхождения Литовского»|скарочана}}}}<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 3. — СПб., 1839. С. 324.</ref>, тым часам у артыкуле пра [[Віцебская губэрня|Віцебскую губэрню]] гэтая ж крыніца замест літоўцаў сярод насельніцтва падавала беларусаў, а паходжаньне шляхты не адзначалася<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 9. — СПб., 1839. С. 384.</ref>. Падобная сытуацыя назіралася і ў выдадзенай у 1845 годзе 9-й частцы, калі ў артыкуле пра [[Менская губэрня|Менскую губэрню]] зазначалася, што «''Насельніцтва складаецца з прыродных літоўцаў, палякаў, жыдоў і малой колькасьці татараў. Шляхта большай часткай літоўскага паходжаньня''»{{Заўвага|{{мова-ru|«Народонаселение состоит из природных Литовцев, Поляков, Евреев и малого числа Татар. Дворянство большей частью происхождения Литовского»|скарочана}}}}<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 9. — СПб., 1845. [https://books.google.by/books?id=r_IIAAAAQAAJ&pg=PA58&hl=ru&source=gbs_selected_pages&cad=2#v=onepage&q&f=false С. 58].</ref>, а ў артыкуле пра [[Магілёўская губэрня|Магілёўскую губэрню]] замест літоўцаў ужо падаваліся беларусы<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 9. — СПб., 1845. С. 108.</ref>{{Заўвага|Разам з тым, у выдадзенай у 1840 годзе 4-й частцы адзначалася, што насельніцтва [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] «''пераважна складаецца з русінаў, беларускага племені, з выняткам паўночных паветаў, у якіх пануюць літоўцы. Шляхта амаль уся даўняга літоўскага і найноўшага польскага паходжаньня''»<ref>Военный энциклопедический лексикон. Ч. 4. — СПб., 1840. С. 108.</ref>}}. У 1846 годзе на прапанову Расейскай акадэміі навук даслаць зьвесткі пра наяўнасьць неславянскіх нацыянальных меншасьцяў, у тым ліку і летувісаў, ваўкавыскі земскі спраўнік паведаміў, што ў [[Ваўкавыскі павет (Гарадзенская губэрня)|Ваўкавыскім павеце]] [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] жыве 84 190 «''літоўцаў праваслаўнага і каталіцкага веравызнаньня''ў» (большасьць насельніцтва павету). Як падкрэсьлівае гісторык [[Аляксандар Краўцэвіч]], такім спосабам мясцовы ўраднік з тэрыторыі гістарычнай Літвы традыцыйна атаясаміў «літоўцаў» з тутэйшымі беларусамі<ref>Краўцэвіч А. Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. — Беласток, 2008. С. 114.</ref>. Паводле апублікаваных у 1861 годзе афіцыйных зьвестак губэрнскіх статыстычных камітэтаў, сабраных у канцы 1850-х гадоў з дапамогай мясцовага духавенства ўсіх канфэсіяў, у Ваўкавыскім павеце налічвалася ўжо толькі 37 481 «літоўцаў», з астатняга насельніцтва павету 23&nbsp;816 чал. назвалі праваслаўнымі «вялікарасіянамі», 9032 чал. — каталікамі-«палякамі», 8578 чал. — «беларусамі», 2854 чал. — праваслаўнымі «[[яцьвягі|яцьвягамі]]», 15 чал. — «маларасіянамі»<ref name="Zapiski-1861-153">Записки Императорского русского географического общества. Кн. 3, 1861. С. 153.</ref>. Тым часам у [[Гарадзенскі павет (Гарадзенская губэрня)|Гарадзенскім павеце]] налічылі 46&nbsp;270 «літоўцаў», 16&nbsp;426 «палякаў», 8171 «вялікарасіяніна» і 2074 «беларусы», прытым 29&nbsp;856 «літоўцаў» спавядалі праваслаўе. Апроч таго, у [[Берасьцейскі павет (Гарадзенская губэрня)|Берасьцейскім павеце]] налічылі 13&nbsp;322 праваслаўныя «літоўцы», у [[Пружанскі павет (Гарадзенская губэрня)|Пружанскім павеце]] — 22&nbsp;103, у [[Слонімскі павет (Гарадзенская губэрня)|Слонімскім павеце]] — 53&nbsp;808, а ў [[Кобрынскі павет (Гарадзенская губэрня)|Кобрынскім павеце]] — 22&nbsp;725 праваслаўных «яцьвягаў»<ref name="Zapiski-1861-153"/>. Тым часам большую частку насельніцтва Менскай губэрні ў гэтых сьпісах ужо азначылі як беларусаў, хоць у [[Слуцкі павет (Менская губэрня)|Слуцкім павеце]] яшчэ налічылі 20&nbsp;721 «літоўцаў» (зь іх 9028 праваслаўных), у [[Барысаўскі павет|Барысаўскім павеце]] — 19&nbsp;082, у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] — 14&nbsp;919<ref>Записки Императорского русского географического общества. Кн. 3, 1861. С. 153.</ref>. У Віленскай губэрні гэтыя ж сьпісы дэкляравалі 27&nbsp;985 праваслаўных «літоўцаў» (пераважна ў [[Лідзкі павет (Віленская губэрня)|Лідзкім павеце]])<ref>Записки Императорского русского географического общества. Кн. 3, 1861. С. 150—151.</ref>. У 1869 годзе расейскія ўлады апублікавалі статыстычныя зьвесткі пра этнічны склад падатнага насельніцтва, дзе ўжо і большасьць насельніцтва Гарадзенскай губэрні азначалася як беларусы («нацыянальнасьць» жыхароў гэтым разам вызначалі расейскія паліцыйныя прыставы, якія дасылалі зьвесткі беспасярэдне ў статыстычны камітэт)<ref>[[Сяргей Токць|Токць С.]] Беларуская вёска на мяжы эпох. Змены этнічнай самасвядомасці сялянства ва ўмовах распаду традыцыйнага аграрнага грамадства (па матэрыялах Гарадзеншчыны 19 — першай трэці 20 ст.). — {{Горадня (Гродна)}}: ГрДУ, 2003. С. 149—150.</ref>. У 1886 годзе латыска-летувіскі этнограф {{Артыкул у іншым разьдзеле|Эдуард Вольтэр||be|Эдуард Аляксандравіч Вольтэр}}, які карыстаўся падтрымкай [[Расейскае геаграфічнае таварыства|Расейскага геаграфічнага таварыства]], даваў наступныя інструкцыі датычна збору статыстычных зьвестак у Віленскай губэрні<ref>Вольтер Э. Об изучении литовского языка и племени // Памятная книжка Виленской губернии на 1887 год. — Вильна, 1886. С. 133.</ref>: «''Пры зьбіраньні статыстычных зьвестак часта зьмешваюцца паняцьці Ліцьвін, Літва ў гістарычна-геаграфічным значэньні зь Літвой этнаграфічнай. Ліцьвінам лічыцца мусіць той, хто ў хатнім побыце размаўляе па-літоўску{{Заўвага|name="pa-letuvisku"}} <…> У цяперашні час зьвесткі, датычна прынятых у войска ў рубрыцы „паводле паходжаньня“, мусяць лічыцца сумнеўнымі ад таго, што вельмі шмат ліцьвінаў значыцца ў паветах — дзе іх цяпер, як тых, хто размаўляе па-літоўску, зусім няма; а наадварот, у тых паветах, дзе цяпер яшчэ гавораць па-літоўску, паводле статыстычных табліцаў прынятых літоўцаў у войска паказваецца параўнальна мала. У [[Вялейскі павет (Віленская губэрня)|Вялейскім]] і [[Дзісенскі павет (Віленская губэрня)|Дзісенскім]] паветах пра літоўцаў ня можа быць і гаворкі…»{{Заўвага|{{мова-ru|«При собирании статистических сведений часто смешиваются понятия Литвин, Литва в историко-географическом значении с литвою этнографической. Литвином считаться должен тот, кто в домашнем быту говорит по литовски <…> В настоящее время сведения, относительно принятых в войска по рубрике „по происхождению“, должны считаться сомнительными оттого, что очень много литвинов значится в уездах — где их теперь, как по литовски говорящих, вовсе нет; а наоборот, в тех уездах, где ныне еще говорят по литовски, по статистическим таблицам принятых литовцев в войска показано сравнительно мало. В Вилейском и Дисненском уездах о литовцах не может быть и речи…»|скарочана}}}}''. [[Файл:Vysokaŭski zamak. Высокаўскі замак (N. Orda, 1877-83, 1901-14).jpg|значак|Выдадзеная ў Расейскай імпэрыі [[Летувіская мова|летувіскамоўная]] паштоўка з рэпрадукцыяй малюнка [[Высокае|Высокага]] [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрні]] (аўтар малюнка — [[Напалеон Орда]]) і подпісам: {{мова-lt|Augštaičai, Gardino gubernijoje|скарочана}}. Падобныя летувіскія паштоўкі выйшлі з краявідамі [[:Файл:Navahradzki zamak, Fara. Наваградзкі замак, Фара (1909) (2).jpg|Наваградку]], [[:Файл:Kreŭski zamak. Крэўскі замак (1907) (2).jpg|Крэва]], [[:Файл:Lida. Ліда (N. Orda, 1877, 1901-14).jpg|Ліды]], [[:Файл:Gieranionski zamak. Геранёнскі замак (N. Orda, 1877, 1906).jpg|Геранёнаў]]]] У 1863 годзе ўлады Расейскай імпэрыі вялікім накладам надрукавалі [[Рассказы на белорусском наречии (1863)|«Рассказы на белорусском наречии»]]<ref>[[Алег Латышонак|Латышонак А.]] [https://web.archive.org/web/20220326050408/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/lat902ec.html?OpenDocument Гутарка «царкоўнага старасты Янкі» з «Яськам гаспадаром з-пад Вільні»] // [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]. № 9 (2), 2004. С. 196—212.</ref> (выдавалася за зборнік ананімных «народных» твораў) — кнігу да чытаньня ў [[Народная вучэльня|народных вучэльнях]], дзе гістарычным ліцьвінам навязваўся ідэалягічны штамп расейскага [[імпэрыялізм]]у дзеля абгрунтаваньня прынцыпаў [[Русіфікацыя Беларусі|іх русіфікацыі]] і асыміляцыі<ref>Хаўстовіч М. «Разсказы на белорусскомъ наречіи» ў кантэксце ананімнай літаратуры 60-х гг. XIX ст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. № 1, 2001. С. 11.</ref>: у першым творы «Кто булы наши найдавнійшіи диды и якая их була доля до уніи?» аўтар (відаць, [[Міхаіл Каяловіч]]<ref name="Chaustovic-2001-9">Хаўстовіч М. «Разсказы на белорусскомъ наречіи» ў кантэксце ананімнай літаратуры 60-х гг. XIX ст. // Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 4, Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. № 1, 2001. С. 9.</ref>) апавядае пра «літоўскую заваёву Беларусі», называючы «ліцьвінамі» летувісаў<ref>[[Сяргей Токць|Токць С.]] Абуджэнне заходнерусізму ў інтэграцыйным канструктывізме А. Бендзіна // [[Беларускі гістарычны агляд]]. Т. 13, сш. 2 (снежань 2006). С. 388—419.</ref>, у другім творы праводзіцца думка, што «''нашы дзяды былі рускімі, але сталі над імі панаваць літоўцы (то бок [[Аўкштайты|літоўцы]] і жмудзіны{{Заўвага|„''Наши отцы и дзяды были Русскиe; тольки не завсегды над ими пановали свои родные Русские князя. Упярод над ими пановали Русские князи, потом стали пановаць над ими князя Литовцев т. е. князя, тых самых Литовцев и Жмудзинов, што живуць з нами''“}}) і палякі ды прымусілі прыняць унію, каб ператварыць нас у палякаў і католікаў''»<ref name="Chaustovic-2001-9"/>. Выдадзены ў 1870 годзе Імпэратарскай акадэміяй навук у [[Санкт-Пецярбург]]у [[Слоўнік Насовіча|«Словарь белорусского наречия»]] [[Іван Насовіч|Івана Насовіча]] падае да беларускага слова «литвин» расейскі адпаведнік «литовец» і прыклад ужываньня «''литвин як лин''»{{Заўвага|Выдадзены ў 2011 годзе [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук Беларусі]] «Слоўнік беларускіх народных параўнанняў» дае наступнае тлумачэньне выразу «''ліцьвін як лін''»: «''Пра характар колішняга беларуса — дужага, моцнага, выкрутлівага, якога голай рукой ня возьмеш''»<ref>Слоўнік беларускіх народных параўнанняў. — {{Менск (Мінск)}}: Беларуская навука, 2011. С. 241.</ref>}}, сьледам падаецца слова «[[Ліцьвякі (неадназначнасьць)|литвяк]]», якому даецца расейскае тлумачэньне «тоже, что литвин» і прыклад ужываньня «''литвяки по нашему не говоруць''»<ref>Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб., 1870. С. 269.</ref>. Тым часам у якасьці прыкладу да слова «[[Бацьвіньне|боцвинне]]» падаецца вытрымка зь вядомай беларускай народнай песьні: «''Кузьма и Дземьянъ два лицвины, принешли горшочекъ боцвиння''»<ref name="Nasovic-1870-31"/>{{Заўвага|Як зазначаюць сучасныя дасьледнікі, сьвятых Кузьму і Дзям’яна беларусы здаўна лічылі сваімі апекунамі і дарадцамі: у беларускім фальклёры адлюстроўваецца вера ў тое, што Кузьма і Дзям’ян дапамагалі сялянам у іх галоўных клопатах — сенакосе, падрыхтоўцы да жніва, малацьбе. Сярод іншага, менавіта Кузьма і Дзям’ян дапамагаюць ліцьвіну паводле сюжэту ўкраінскай інтэрмэдыі XVIII стагодзьдьзя<ref name="Kabrzyckaja-2007"/>}}. Гэты ж слоўнік да вядомай беларускай назвы расейцаў — [[маскаль]] — падае толькі адно расейскае значэньне «солдат»<ref>Носович И. Словарь белорусского наречия. — СПб., 1870. С. 290.</ref>. На мэтанакіраванае зьнішчэньне расейскімі ўладамі ў народнай сьвядомасьці гістарычнага сэнсу «літоўскасьці» (г. зн. азначэньня сябе ліцьвінамі беларускамоўным сялянствам «[[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга краю]]»), што беспасярэдне спрыяла [[летувізацыя|летувізацыі]], зьвяртае ўвагу амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]]<ref>[[Тымаці Снайдэр|Снайдэр Т.]] [https://web.archive.org/web/20220503112024/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1202ec.html?OpenDocument Спрэчкі за літоўска-беларускую Айчыну. Працяг] // [[Дзеяслоў]]. № 12, 2004.</ref>. [[Файл:Vilnia, Lidzkaja-Franciškanskaja. Вільня, Лідзкая-Францішканская (J. Bułhak, 1912).jpg|значак|Шыльда летувіскай школы ({{мова-lt|Lietuviška mokykla|скарочана}}, {{мова-ru|Литовское училище|скарочана}}) на Лідзкай вуліцы ў цэнтры [[Вільня|Вільні]], 1912 год. Тым часам хоць-якія беларускія школы ў Расейскай імпэрыі заставаліся пад забаронай]] Як адзначае гісторык [[Павал Церашковіч]], па 1860-х гадох тэрмін «ліцьвіны» («літоўцы») у дачыненьні да беларусаў зьнікае з афіцыйных дакумэнтаў і статыстыкі Расейскай імпэрыі<ref>Терешкович П. В. Этническая история Беларуси XIX — начала XX в. — Минск, 2004. С. 79.</ref>{{Заўвага|Выдадзеная ў 1869 годзе кніга «Последнее слово о польском вопросе в России», якая апісвала захады дзеля абмаскаленьня колішняга Вялікага Княства Літоўскага, вызначала ў «[[Паўночна-Заходні край|Заходнім краі]]» наступныя тры народнасьці: жмудзінаў, якіх прапаноўвалася ніяк не русіфікаваць і ўсяляк падтрымліваць («''калі яны пачнуць паважаць расейцаў, яны стануць цалкам адданымі нам і мы ўсё наступнае стагодзьдзе можам быць пэўнымі ў іх адданасьці''»); беларусаў, якія «''людзі чыста расейскія, але… стаяць на найніжэйшай ступені разьвіцьця, таму ў палітычных дачыненьнях абсалютна нікчэмныя; яны будуць рабіць тое, што прымусяць абставіны''»; трэцяя жа народнасьць у кнізе не называецца паводле імя, адзначаецца толькі, што яна насяляе Гарадзенскую, большую частку Віленскай і Менскай губэрняў і што, калі жмудзінаў і беларусаў можна прывязаць да Расеі, то гэтая трэцяя народнасьць ёсьць напраўду вельмі небясьпечнай праз сваю варожасьць да «[[Маскаль|маскалёў]]»<ref>Отечественныя записки. Т. 192. — СПб., 1870. С. [https://books.google.by/books?id=xFcFAAAAQAAJ&pg=RA1-PA53&dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%8B+%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwju35v3ueL5AhVInf0HHYRfAW4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D0%B1%D1%A3%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D1%8B&f=false 53]—54.</ref>}}. Разам з тым, яшчэ ў працы 1886 году (перавыдавалася ў 1890 годзе) пра здушэньне [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў]] расейскі вайсковы гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Аляксандар Пузырэўскі||pl|Aleksandr Puzyriewski}}, які паходзіў зь віленскай шляхты, апісваў насельніцтва вылучанага ім паўночнага тэатру ваенных дзеяньняў ([[Беластоцкая вобласьць (Расейская імпэрыя)|Беластоцкая вобласьць]], [[Віленская губэрня]], часткі [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай]] і [[Менская губэрня|Менскай]] губэрняў з найважнейшымі местамі [[Вільня]]й, [[Горадня]]й, [[Коўна]]й, [[Беласток]]ам і [[Менск]]ам) як «''жамойць і літоўцы складаюць земляробчую клясу; гандаль і прамысловасьць у руках жыдоў, якія насяляюць месты і мястэчкі; польская шляхта — паноўная кляса''», а насельніцтва сярэдняга тэатру ваенных дзеяньняў ([[Палесьсе]] — паўднёвыя часткі Менскай і Гарадзенскай губэрняў, паўночная частка [[Валынская губэрня|Валынскай губэрні]] з найважнешымі местамі [[Берасьце]]м, [[Пінск]]ам, [[Мазыр]]ом і [[Бабруйск]]ам) — «''беларусы, літоўцы, палякі, жыды''»<ref>Пузыревский А. К. Польско-русская война 1831 г. — СПб., 1886. С. 21—22.</ref>. [[Файл:Litwa i Białoruś (J. Bazewicz, 1916).jpg|значак|Краіна «Літва і Беларусь» ({{мова-pl|«Litwa i Białoruś»|скарочана}}), асобная ад [[Жамойць|Жамойці]] (''Żmujdź''), 1916 г.]] Такім парадкам, [[Русіфікацыя Беларусі|палітыка татальнай русіфікацыі колішняга Вялікага Княства Літоўскага]], якую праводзілі ўлады Расейскай імпэрыі, спрыяла паступоваму зьнікненьню з ужытку назвы «ліцьвіны» ў гістарычным сэнсе<ref>{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 5, 19.</ref><ref>{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 49—50.</ref> і яе адначаснаму замацаваньню за суседнім балтыйскім народам ([[летувісы|летувісамі]])<ref name="Kren-Koukiel-Marozava-2000-321"/><ref>Cordasco F. Dictionary of American immigration history. — Metuchen, 1990. [https://archive.org/details/dictionaryofamer00cord/page/96/mode/2up?q=licviny P. 96—97].</ref>. Тым часам на ўсе землі ліцьвінаў пашырылася назва «[[Белая Русь]]», «Беларусь», якая раней ужывалася датычна ўсходняй часткі ВКЛ, дзе праваслаўных жыхароў называлі «[[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]]». Хоць ліцьвіны-беларусы ў афіцыйным жыцьці Расейскай імпэрыі нібыта спынілі сваё існаваньне як асобны народ, але ў рэальнасьці яны працягвалі захоўваць свае нацыянальныя традыцыі, культуру і мову<ref name="Bic-Harecki-Konan-2005-19">{{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2к}} С. 19.</ref>. [[Файл:Pahonia. Пагоня (M. Bahdanovič, 30.11.1917).jpg|значак|Першая публікацыя верша «[[Пагоня (песьня)|Пагоня]]» [[Максім Багдановіч|М. Багдановіча]] ([[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]], 30 лістапада 1917 г.)]] У канцы XIX — пачатку XX ст. нацыянальная эліта гістарычных ліцьвінаў пры чынным удзеле выхадцаў з [[шляхта|шляхты]] колішняга [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] — простых нашчадкаў [[Літва старажытная|гістарычнай Літвы]]<ref name="Katlarcuk-2003">[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] [https://web.archive.org/web/20241225230441/https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/arche/html/2003-2/katl203.html Чаму беларусы не апанавалі літоўскай спадчыны] // [[ARCHE Пачатак]]. № 2 (25), 2003.</ref> (з шляхты паходзілі заснавальнікі [[Наша Ніва|Нашай Нівы]] браты [[Іван Луцкевіч|Іван]] і [[Антон Луцкевіч]]ы, заснавальнік [[Беларуская рэвалюцыйная партыя|першай беларускай партыі]] [[Вацлаў Іваноўскі]], адзін з заснавальнікаў [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]] паэт [[Карусь Каганец]], стваральнік беларускага тэатру [[Ігнат Буйніцкі]], клясыкі беларускай паэзіі [[Алаіза Пашкевіч]] і [[Янка Купала]], адзін з пачынальнікаў нацыянальнага адраджэньня [[Вацлаў Ластоўскі]], аўтар навукова вызначаных межаў [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]] гісторык і этнограф прафэсар [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] ды іншыя{{Заўвага|Як зазначае гісторык [[Сяргей Токць]], «''Менавіта выхадцы з шляхты колькасна пераважалі ў беларускім нацыянальным руху на пачатковай фазе яго разьвіцьця і стварылі тады большасьць тэкстаў, якія заклалі культурны канон нацыянальнай ідэі''»<ref>[[Сяргей Токць|Токць С.]] Шляхта Беларусі і беларускі нацыянальны рух у другой палове ХІХ — пачатку ХХ ст. // Rocznik Centrum Studiów Białoruskich. Гадавік Цэнтра Беларускіх Студыяў. Nr 2/№ 2 (2017). С. 134.</ref>}}) — якая выступала за адраджэньне свайго народа і яго дзяржаўнасьці, абрала назвы «Беларусь» і «беларусы»{{Заўвага|Разам з тым, частка літоўскай шляхты (найперш буйныя землеўласьнікі — зямяне) не сьпяшалася і нават асьцерагалася прымаць назву «беларусы». Дачка [[Ежы Чапскі|Ежы Чапскага]], які ў 1917 годзе ўсё ж назваў сябе беларусам<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] [https://www.svaboda.org/a/30169005.html У 1917 годзе нашчадак Рурыка і іншыя магнаты Меншчыны абвясьцілі сябе беларусамі], [[Радыё Свабода]], 19 верасьня 2019 г.</ref>, графіня Марыя Чапская (1894—1981) у сваім эсэ «Florian Czarnyszewicz» (1965 год, Парыж) патлумачыла, якое стаўленьне было ў літоўскай шляхты да сялянаў і чаму зямяне не прымалі назвы «беларусы», прыводзячы вытрымкі з палемічных лістоў [[Флярыян Чарнышэвіч|Флярыяна Чарнышэвіча]], напісаных па-беларуску да [[Кастусь Акула|Кастуся Акулы]] і пазьней перасланых ёй копіяй: «''Важна тое, што спадар зьяўляецца сынам свайго краю. Я таксама ёсьць сын Вялікага Княства Літоўскага. Мой бацька і дзед, і дзед майго дзеда нарадзіліся і злажылі свае косьці ў гэтай зямлі; і суджу, што можна мне родны край кахаць і тужыць па ім, і думаць аб ім, і цешыцца, калі гаспадары чыняць штось мудрае і шляхетнае, і самоціцца, калі памнажаюць памылкі. <…> І не былі гэта караняжы, а сыны Вялікага Княства Літоўскага, многія ў доме ня мовілі па-польску, але назвы „бела-“ ці „чарнарусаў“ не прымалі, бо „рускі“ для іх азначаў тры чацьвертых [[Расейцы|маскаля]]. Называлі сябе палякамі, але чулі сваю своеасаблівасьць. І калі б тады якая мудрасьць, якісь аўтарытэт пагадзіўся і прывёў у жыцьцё найменьне „літоўца“ (у значэньні [[Адам Міцкевіч|міцкевічаўскім]]) альбо крывічаніна, ахвотна бы тое прынялі»<ref>Czapska M. Florian Czarnyszewicz // Ostatnie odwiedziny i inne szkice. — Warszawa, 2006. — S. 166—167.</ref>}}. Палітык і грамадзкі дзяяч [[Зянон Пазьняк]] дае наступныя тлумачэньні, чаму дзеячы нацыянальна-вызвольнага руху мелі выступіць пад назвай «Беларусь»<ref>[[Зянон Пазьняк|Пазьняк З.]] [http://www.bielarus.net/archives/2016/12/30/4684 Беларусь-Літва] // [[Беларуская Салідарнасьць]], 27 сьнежня 2016 г.</ref>: {{Пачатак цытаты}} І нарэшце, чаму нацыянальныя дзеячы ўмоўнай «Літвы», разумеючы гісторыю, ня выступілі пад аб’яднаўчым тэрмінам «Літва», але пад назвай «Беларусь»? Адказ на паверхні: таму што аб’яднаўчым тэрмінам у гэтай сытуацыі магла быць толькі Беларусь. Гэта ўжо была навуковая і палітычная рэальнасьць. Нашыя нацыянальныя дзеячы таго часу — гэта былі мудрыя людзі, якія грунтаваліся на аб’яднаўчай нацыянальнай ідэі, умелі стратэгічна думаць і глядзець наперад, абапіраліся на навуку і на рэчаіснасьць. Сытуацыя была такой, што калі б яны кансэрватыўна ці рамантычна выступілі пад назовам «Літва», то ўсходнюю Беларусь мы маглі б страціць назаўсёды. Царская Расея скарыстала б канфэсійны падзел і тэрміналёгію ў сваіх інтарэсах з усёй магутнасьцю імпэрскай прапаганды, бюракратычнага апарату і царквы. Вось тады зьявілася б у Расеі рэальная Белая Русь, якую б яшчэ і натравілі супраць «католической литовской ереси» ды «сэпаратызму». Бальшавікі давяршылі б гэты падзел ужо ў сьведамасьці. А сьведамасны падзел, як вядома, нашмат горшы і разбуральны, чым падзел тэрытарыяльны. Стаўка на назву «Літва» была б у тых умовах ужо сэпаратысцкай і тупіковай. У лепшым выпадку — маргінальнай. Нацыянальныя дзеячы-адраджэнцы абазначылі і ўключылі ў нацыянальны рух усю літоўскую тэрыторыю Вялікага Княства Літоўскага (умоўную Літву і Беларусь) пад агульнай назвай Беларусь. У выніку расейская прапаганда не змагла фармальна ўклініцца ды падзяліць адзіную ідэю (хоць увесь час імкнулася). Расея ў такіх абставінах вымушана была агулам непрызнаваць і змагацца зь беларускім нацыянальным рухам. Расейцам у ідэйным пляне фармальна нічога не дасталося. <…> [[Беларусы|Беларуская нацыя]] адбылася ў пачатку ХХ стагодзьдзя. Вяршыняй гэтага працэсу было стварэньне [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], прытым дакладна ў дзяржаўна-этнічных межах [[Літва старажытная|гістарычнай Літвы]]. {{Канец цытаты}} [[Файл:BNR (Ruthienie Blanche) Map 1918.jpg|значак|Межы [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі (БНР)]], абвешчаныя 25 сакавіка 1918 г. паводле [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнага крытэру]] — на падставе працаў гісторыка і этнографа [[Мітрафан Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]]]] Разам з тым, усе дзеячы беларускага нацыянальна-вызвольнага руху (ад [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]] да [[Янка Купала|Янкі Купалы]]) бесьперапынна падкрэсьлівалі повязь Беларускай дзяржаўнасьці зь Вялікім Княства Літоўскім, а ўсе беларускія гісторыкі (ад [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] да [[Усевалад Ігнатоўскі|Ўсевалада Ігнатоўскага]]) называлі ВКЛ «Беларуска-Літоўскім гаспадарствам». Гэтая ж пазыцыя знайшла адлюстраваньне ў [[Другая Ўстаўная грамата|Другой Устаўной грамаце]] Беларускай Народнай Рэспублікі ад 9 сакавіка 1918 году («''Пасьля трох з паловаю вякоў няволі зноў на ўвесь сьвет кажа беларускі народ аб тым, што ён жыве і будзе жыць''»), а гербу [[Пагоня|Пагоні]] («''старадаўняй Літоўскай Пагоні''»), які стаў дзяржаўным сымбалем БНР, прысьвяціў [[Пагоня (песьня)|свой верш]] клясык беларускай літаратуры [[Максім Багдановіч]]. У 1918 годзе сябра камісіі БНР у арганізацыі Беларускага ўнівэрсытэту прафэсар [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]] падкрэсьліваў у газэце [[Вольная Беларусь (газэта)|Вольная Беларусь]]: «''Цяпер ідзе дзяржаўнае будаваньне. Натуральна, паўстае думка пра тэрміналёгію дзяржаўных установаў, т.ё. ці пакідаць нам цяперашнія, чужыя нам найменьні ўстановаў, ці мы павінны вярнуцца да найменьняў нашага дзяржаўнага права, — да родных, часам забытых ужо намі, тэрмінаў. <…> — будзем аднаўляць наш праўны язык зь [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскага Статуту]], каторы ўжываўся, як закон, да 1830 г. А тэрміналёгія Статуту стварылася ў часы [[Вялікае Княства Літоўскае|нашай дзяржаўнай (панствовай) незалежнасьці]]''»<ref>Доўнар-Запольскі М. К пытаньню аб найменьні дзяржаўных установаў // Вольная Беларусь. № 19, 1918. С. 2—3.</ref>. Яшчэ ўлетку 1916 году [[Беларускі народны камітэт]] на чале з Антонам Луцкевічам падтрымаў і пашырыў ідэю [[Канфэдэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|канфэдэрацыі Вялікага Княства Літоўскага]] да канцэпцыі «Злучаных Штатаў» ад [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] да [[Чорнае мора|Чорнага]] мораў, якія плянавалася ўтварыць зь незалежных [[Беларусь|Беларусі]], [[Летува|Летувы]], [[Латвія|Латвіі]] і [[Украіна|Ўкраіны]]. Падобны зьвяз тлумачыўся найперш эканамічнымі прычынамі — атрыманьнем выйсьця да мора і патрэбамі нацыянальнай абароны. У 1917 годзе беларускія арганізацыі працягвалі выступаць за ўтварэньне Беларуска-Летувіскай дзяржавы (падтрымана ў верасьні 1917 году [[Беларускі нацыянальны камітэт (Менск)|Беларускім нацыянальным камітэтам]] у [[Менск]]у), прытым рабілі гэта, нягледзячы на пазыцыю [[Летувіская Тарыба|Летувіскай Тарыбы]], якая заявіла прэтэнзіі на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічныя тэрыторыі беларусаў]]. Пры канцы студзеня 1918 году ў Вільні прайшла [[Беларуская канфэрэнцыя (1918)|Беларуская канфэрэнцыя]], якая прыняла рэзалюцыю аб імкненьні стварыць незалежную дэмакратычную дзяржаву зь дзьвюх асноўных нацыянальных тэрыторыяў — беларускай і летувіскай. Па абвяшчэньні ў лютым 1918 году незалежнасьці Летувы ў хаўрусе зь [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыяй]] (у ліпені 1918 году прапанову ад Тарыбы стаць [[Летува (каралеўства, 1918)|каралём Летувы]] пад імём «Міндаўгаса II» прыняў нямецкі прынц і вайсковец [[Вільгельм Карл фон Урах]]) ідэя канфэдэрацыі не ўздымалася<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 351—352.</ref>. [[Файл:Jazep Losik. Язэп Лёсік (1910-19).jpg|значак|[[Язэп Лёсік]]]] Кіраўніцтва Беларускай Народнай Рэспублікі ад пачатку няраз сутыкалася з прэтэнзіямі Летувы на велізарную частку [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічнай тэрыторыі беларусаў]]. У адказ на заявы ўрада БНР, што Вільня — адвечная сталіца Беларусі, яе палітычны і духоўны цэнтар, летувісы запатрабавалі Гарадзенскую і Віленскую губэрні, большыя за тэрыторыю ўсёй Летувы. Тады ж зьявіліся безапэляцыйныя сьцьверджаньні, што значная частка беларусаў — гэта зьбеларушчаныя летувісы<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 362—363.</ref>. Падобныя заявы тлумачыліся прысваеньнем гістарычнай і культурнай спадчыны Вялікага Княства Літоўскага з боку летувіскага нацыянальнага руху, які праз больш спрыяльныя ўмовы пачаўся значна раней за беларускі. Амэрыканскі гісторык [[Тымаці Снайдэр]] таксама зьвярнуў увагу на тое, што першае пакаленьне інтэлігентаў-летувісаў складалі ня шляхцічы былога Вялікага Княства Літоўскага (якім само паходжаньне і кодэкс гонару не дазваляў займацца фальшаваньнем), а ксяндзы і настаўнікі — дзеці заможных сялянаў з расейскай адукацыяй<ref>{{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў|к}} P. 31—32, 46.</ref>, якім было вельмі лёгка замоўчваць і ігнараваць гістарычныя факты<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 348—349.</ref><ref name="Katlarcuk-2003"/>. У ліпені 1920 году адбылося падпісаньне савецка-летувіскай [[Маскоўская дамова (1920)|Маскоўскай дамовы]], згодна зь якой Летува атрымала значную частку гістарычных і этнаграфічных земляў беларусаў, што выклікала пратэст з боку кіраўніцтва БНР і прывяло да ўтварэньня [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]<ref>{{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)|к}} С. 363—365.</ref>. [[Файл:Tamaš Hryb. Тамаш Грыб (1925).jpg|значак|[[Тамаш Грыб]]]] Ужо ў 1921 годзе адзін з ініцыятараў абвяшчэньня Беларускай Народнай Рэспублікі былы старшыня [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады БНР]] [[Язэп Лёсік]] апублікаваў у афіцыйным культурна-адукацыйным часопісе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] артыкул «Літва — Беларусь (Гістарычныя выведы)»<ref>Лёсік Я. Літва-Беларусь: гістарычныя выведы // Школа и культра Советской Белоруссии. — 1921. №2. — С. 12—22.</ref>, у якім зазначыў: «''Беларусь у пазьнейшыя часы дзяржаўнай незалежнасьці насіла найменьне Вялікага Княства Літоўскага, Рускага, Жмудзкага й інш., або карацей — Вялікае Княства Літоўскае. <…> Сталася так, што пад Літвою разумеюць землі, заселеныя жмудзінамі, або даўнейшую Жамойць. <…> А што важней за ўсё, дык гэта тое, што Літва й Жмудзь — дзьве рэчы зусім розныя, і, апіраючыся на летапісныя весткі, ні ў якім разе ня можна зваць цяперашніх жмудзінаў літоўцамі. <…> Мала гэтага, цяперашнія літоўцы (жмудзіны) упэўнілі нават усю Эўропу, што гэты іх маленькі жмудзкі народ абладаў колісь магутнай і слаўнай Літоўска-Рускай дзяржавай. <…> Расійскія і польскія гісторыкі, дзякуючы сваім імпэрыялістычным тэндэнцыям, ня вытлумачылі сабе значэньне слова Літва і вераць створанай ілюзіі, што ўвесь гістарычны скарб б. В. К. Літоўска-Рускага (Беларускага) належыць цяперашнім жмудзінам. Але правільнае асьвятленьне гістарычных фактаў сьведчыць нам пра тое, што Літва — гэта было славянскае племя, увайшоўшае ў склад цяперашняга беларускага народа. Літва, Лютва, Люцічы — іменьні славянскага племя <…> і калі нашы продкі — беларусіны ў прошлых сталецьцях звалі сябе літвінамі, то яны ведалі, што казалі''». Неўзабаве, аднак, [[Беларусізацыя|беларусізацыю]] ў БССР спыніў [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|сталінскі тэрор]], які цалкам зьнішчыў беларускую гістарычную школу (Язэпа Лёсіка арыштавалі ўжо ў 1930 годзе — увогуле жа, савецкія ўлады фізычна або духоўна зьнішчылі 32 менскія гісторыкі, а іх працы выдалілі з навуковых бібліятэк)<ref name="Katlarcuk-2009">[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук А.]] [https://web.archive.org/web/20091202093523/http://arche.by/by/19/30/1220/ Прадмова да «літоўскага» нумару] // [[ARCHE Пачатак]]. № 9, 2009.</ref>. Далучаная да [[СССР]] пазьней Летува пазьбегла татальнага зьнішчэньня гуманітарных кадраў і здолела ў 1945—1991 гадох працягваць традыцыі навуковай школы пэрыяду незалежнасьці. У адрозьненьне ад БССР і [[УССР]], савецкае кіраўніцтва дазволіла Летуве, як і Латвіі з Эстоніяй, мець унівэрсытэт на мове тытульнай нацыі. Гэты летувіскамоўны Віленскі ўнівэрсытэт хутка стаў «раем для балтыйскіх дасьледаваньняў»<ref name="Kascian-2009">[[Кірыл Касьцян|Касьцян К.]], Васілевіч Г. Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў? // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303.</ref>. Тым часам БССР была адзінай рэспублікай эўрапейскай часткі СССР, якая ня мела гістарычнага часопісу. Згодна з партыйнымі дырэктывамі, адлік сапраўднай гісторыі Беларусі вёўся з 1917 году, а беларускі этнас разглядаўся як негістарычны, які ня меў уласнай эліты, высокай культуры і мастацтва<ref name="Katlarcuk-2009"/>. Адначасна савецкія ўлады фактычна дазволілі летувісам праводзіць палітыку дэнацыяналізацыі і [[Летувізацыя|летувізацыі]] далучаных [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх земляў]] гістарычных [[Віленскае ваяводзтва|Віленшчыны]] і [[Троцкае ваяводзтва|Троччыны]]<ref name="Kascian-2009"/>. [[Файл:Пікет каля Дому ўраду (Менск, 1991 г.).jpg|значак|Пікет у [[Менск]]у з плякатам [[лацінка]]й: «''Вярнуць народу яго спрадвечныя сымбалі: герб [[Пагоня]] й [[бел-чырвона-белы сьцяг]], а таксама назоў Бацькаўшчыны — [[Вялікае Княства Літоўскае|Літва]], сталіцы — Менск!''» (19.09.1991 г.)]] Дасьледаваньні гісторыі Літвы і ліцьвінаў працягнулі беларускія навукоўцы па-за межамі СССР. Яшчэ ў 1934 годзе загаднік беларускага замежнага архіва ў [[Прага|Празе]], былы [[Міністры ўнутраных справаў БНР|міністар унутраных справаў БНР]] [[Тамаш Грыб]] у сваім артыкуле «[[wikisource:be:На два франты|На два франты (Галоўныя засады вызвольнай праграмы беларускага народу)]]» падкрэсьліваў: «''Хай нас ня блытаюць розныя найменьні дзяржавы, утворанай на рубяжы XIII—XIV стагодзьдзяў на вагромністым абшары Ўсходняе Эўропы, найменьні, якія ўжываюцца ў сучаснай гістарычнай літаратуры — Літва, Русь, Западная Русь, Літоўская Русь, Вялікае Князьства Літоўскае, Вялікае Князьства Літоўска-Рускае, Вялікае Князьства Літоўска-Беларускае, Вялікае Князьства Беларуска-Літоўскае, а таксама: Западная Русь пад уладаю Літвы, Беларусь пад Літоўскім панаваньнем ды інш. Усё гэта ёсьць выплад надзіву годнага непаразуменьня і зблытаніны паняцьцяў. Трымаймося фактаў гістарычнае рэчаістасьці: мова і культура беларускага народу былі пануючымі ў гэнай дзяржаве. Вось жа: гэта была беларуская дзяржава! <…> Трэ мець на ўвазе пры гэтым і адрознасьць паміж Ліцьвінамі (старадаўнымі Люцічамі, Велетамі або Волатамі) і Жмудзінамі. Асабліва сяньня трэ мець на ўвазе гэну адрознасьць, калі Жмудзіны, прыняўшы старадаўнае найменьне Літва, імкнуцца прыўласьніць і гістарычны зьмест гэтага слова — гістарычную мінуўшчыну беларускага народу''»<ref>[[Тамаш Грыб|Грыб Тамаш]]. На два франты // [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]. № 4, 1995. С. 80—120.</ref>. Тым часам яшчэ ў 1939 годзе [[Ян Станкевіч]], які з 1927 году выкладаў у [[Віленскі ўнівэрсытэт|Віленскім унівэрсытэце]], зазначыў: «''Трэба зацеміць, што з гледзішча нацыянальнага Беларусы ў гэтую пару звалі сябе Ліцьвінамі, гэтак-жа нас звалі ўсе нашыя суседзі, але з гледзішча рэлігійнага Беларусы ўсходняга абраду заўсёды зваліся Русінамі''»<ref>[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Гісторыя Беларускага языка. — Вільня, 1939. C. 6.</ref>. Адным зь першых дасьледнікаў, хто спрабаваў высьветліць, як назва «Літва» перамясьцілася на тэрыторыю суседняй дзяржавы і як славяне-ліцьвіны сталі беларусамі, быў [[Вацлаў Пануцэвіч]] (1911—1991), які выдаваў навуковы часопіс «[[Літва (часопіс)|Litva]]», а таксама апублікаваў некалькі манаграфічных публікацыяў, зь якіх асаблівую навуковую вартасьць маюць кнігі «Літва і Жмудзь» (Чыкага, 1953—1954 год) і «З гісторыі Беларусі або Крывіччыны-Літвы» (Чыкага, 1965 год). Гісторык мовы [[Алесь Жлутка]] адзначае засяроджанасьць В. Пануцэвіча на гістарычных крыніцах і яго грунтоўную філялягічную падрыхтоўку<ref name="Zlutka-1998"/>. Погляды В. Пануцэвіча падтрымаў і разьвіў гісторык [[Павал Урбан]] (1924—2011), які адзначыў разьмежаваньне ліцьвінаў і жамойтаў і што Жамойць была адасобленай ад Літвы моўна і этнічна. У рамках гэтай праграмы знаходзіцца сьцьверджаньне гісторыка, што «''ад 1579 году ў выданьнях, што таксама выходзяць у Кёнігсбэргу, жмудзкая мова пачынае звацца літоўскай''» («У сьвятле гістарычных фактаў», 1972 год). Ужо ў найноўшы пэрыяд у Беларусі выйшла чарговая праца П. Урбана «Да пытаньня этнічнай прыналежнасьці старажытных ліцьвіноў» (1994 год), у якой аўтар сфармуляваў наступную тэзу: «''[[Аўкштота]] была асобнай зямлёй і ніколі не атаясамлівалася з уласна Літвой''». Пашыраны варыянт (у першую чаргу праз улучэньне дадаткаў) гэтай кнігі пад назвай «Старажытныя ліцьвіны» апублікавалі празь сем гадоў<ref name="Dziarnovic-2012">[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А.]] [https://web.archive.org/web/20220921214302/http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/52c/%D0%9F%D0%BE%D1%88%D1%83%D0%BA%D1%96_%D0%90%D0%B9%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B%3A_%27%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0%27_%D1%96_%27%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%27_%D1%83_%D1%81%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96.html Пошукі Айчыны: «Літва» і «Русь» у сучаснай беларускай гістарыяграфіі] // Палітычная сфера. № 18—19 (1—2), 2012. С. 30—53.</ref>. Тым часам у паваеннай Беларусі да падобных высноваў у сваіх дасьледаваньнях, якія праводзіліся па-за афіцыйнай савецкай гістарыяграфіяй, прыйшоў [[Мікола Ермаловіч]] (1921—2000), які завяршыў у 1968 годзе працу над кнігай «Па сьлядах аднаго міта». Гэтая кніга доўгі час пашыралася пад закансьпіраванай назвай «Сто старонак» і ўпершыню легальна выйшла з друку толькі ў 1989 годзе. З пачаткам працэсу дэмакратызацыі ў СССР ужо ў другой палове 1980-х гадоў канцэпцыя М. Ермаловіча атрымала інстытуцыянальнае, фармальнае акадэмічнае завяршэньне і пашырылася ў літаратуры<ref name="Dziarnovic-2012"/>. [[Файл:Coat of arms of Belarus (1991–1995).svg|значак|[[Пагоня|Дзяржаўны герб Беларусі Пагоня]]]] Па [[Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі|аднаўленьні незалежнасьці Беларусі]] [[Нацыянальная сымболіка|нацыянальны герб]] беларусаў і дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага [[Пагоня]] зноў стаў афіцыйным сымбалем Беларускай дзяржавы, на афіцыйным узроўні ўздымалася пытаньне дзяржаўнай заступнасьці зь Вялікім Княстве Літоўскім (сярод іншага, ВКЛ мелася згадвацца як крыніца Беларускай дзяржаўнасьці ў тэксьце [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Беларусі]]<ref>[[Сяргей Навумчык|Навумчык С.]] [https://www.svaboda.org/a/30488810.html У праекце Канстытуцыі 1994 прыгадваліся ВКЛ і БНР], [[Радыё Свабода]], 15 сакавіка 2020 г.</ref>). У гэты ж час пачаліся супольныя кантакты беларускіх і летувіскіх гісторыкаў, а ў 1993 годзе ў вёсцы [[Гервяты|Гервятах]] адбыўся першы круглы стол беларускіх і летувіскіх навукоўцаў, прысьвечаны спадчыне Вялікага Княства Літоўскага. Аднак па абраньні на пасаду прэзыдэнта Беларусі [[Аляксандар Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]], які неўзабаве ўсталяваў [[Русіфікацыя Беларусі#Рэжым Лукашэнкі|прарасейскі]] [[Рэжым Лукашэнкі|аўтарытарны рэжым]] і гісторыкі-[[Прапаганда ў Беларусі|прапагандысты]] якога ([[Якаў Трашчанок]], [[Вадзім Гігін]], [[Ігар Марзалюк]] ды іншыя) адзначыліся фактычным зваротам да расейска-савецкага погляду на гістарычных ліцьвінаў, падобныя абмеркаваньні спыніліся, тым часам адбылася рэактывацыя двухбаковых (найперш эканамічных) міждзяржаўных дачыненьняў<ref name="Kascian-2009"/>. == Сучаснасьць == {{Асноўны артыкул|Ліцьвінства}} === Ужываньне === У частковым ужытку найменьне «ліцьвін» працягвае існаваць як саманазва вясковага жыхарства і ў цяперашні час<ref name="Arlou-2012-157"/>{{Заўвага|Напрыклад, з слоўніка «Мікратапаніміка Івацэвіччыны» (2018 год) краязнаўцы [[Алесь Зайка|Алеся Зайкі]]: «''бо мы ж ліцьвіны''»<ref>Зайка А. Мікратапаніміка Івацэвіччыны. — {{Менск (Мінск)}}, 2018. С. 148.</ref>}}. У 1990 годзе часопіс «Савецкая этнаграфія» падаваў зьвесткі: {{Пачатак цытаты}} «Як мікраэтнонім, найменьне „ліцьвіны“ існавала і працягвае існаваць сярод некаторых мясцовых групаў [[беларусы|беларускага]] і асыміляванага [[балты]]йскага жыхарства заходніх раёнаў [[Беларусь|Беларусі]] і Ўсходняй [[Летува|Летувы]]»<ref>Чаквин И. В., Терешкович П. В. Из истории становления национального самосознания белорусов (XIV — начало XX вв.) // Советская этнография. № 6, 1990.</ref>. {{Канец цытаты}} У працы 1985 году, у якой адлюстроўваюцца рэаліі 1980-х гадоў, [[Ігар Чаквін]] пісаў: {{Пачатак цытаты}} «У гісторыка-этнаграфічнай вобласьці [[Беларусь|беларуска]]-[[Украіна|ўкраінскага]] [[Палесьсе|Палесься]] арэал распаўсюджваньня назвы ''[[палешукі]]'' не складае суцэльнага масіву. Асноўнай этнанімічнай формай, якая часьцей за ўсё чаргуецца на Палесьсі з назвай ''палешукі'' зьяўляецца этнікон '''ліцьвіны'''. Паводле зьвестак Л. Асоўскага (на 30-я гады ХХ ст.) назва ''ліцьвіны'' была лякалізавана ў Заходнім Палесьсі ў вярхоўях [[Ясельда|Ясельды]] і ў раёне [[Ружаны|Ружан]], [[Косаў|Косава]], [[Івацэвічы|Івацэвіч]]. З гэтай вобласьці, мяркуючы па прыведзенай ім карце, арэал назвы ''ліцьвіны'' распаўсюджваўся на поўдзень да [[Лунінец|Лунінца]]. На [[Прыпяць|Прыпяцкім]] правабярэжжы гэты арэал ішоў ад [[Давыд-Гарадок|Давыд-Гарадка]] на [[Столін]] і далей у двух напрамках — на [[Ракітнае (Ровенская вобласьць)|Ракітнае]] і на [[Кастопаль]]. (…) Арэальнае існаваньне на Палесьсі формы ''ліцьвіны'' таксама носіць контурны малюнак, калі адпаведная этнанімічная самасьвядомасьць найбольш выразна выступае ў паўзьмежных зонах кантакціраваньня непасрэдна з палешукамі, а ўнутры гэтых зон аслаблена і часткова дыфэрэнцыравана. Так, у радзе палескіх абласьцей, дзе распаўсюджана назва ''ліцьвіны'', яна часта дапаўняецца азначэньнямі, якія падкрэсьліваюць асобныя асаблівасьці гаворак — ''ліцьвіны-хацюны'' (паміж Століным і Ракітным, а таксама паміж Косавам і Лунінцом), ''літвакі-калыбанюкі'' (паміж Століным і Кастопалем), іх антрапалягічныя рысы і спэцыфіку месца існаваньня — ''ліцьвіны-чарнякі'' ([[Пружанскі раён]]), ''парэчукі'' ([[Гарынь|Пагарыньне]]) і г. д.»<ref name="Cakvin-1985"/> {{Канец цытаты}} У энцыкляпэдыі «[[Этнаграфія Беларусі (энцыкляпэдыя)|Этнаграфія Беларусі]]» (1989 год), 7-м томе [[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі|Энцыкляпэдыі гісторыі Беларусі]] (1997 год) і 9-м томе [[Беларуская энцыкляпэдыя|Беларускай энцыкляпэдыі]] (1999 год) зазначалася<ref>[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Літвіны, ліцвіны // {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)|к}} С. 292.</ref><ref name="Zajkouski-Cakvin-1997"/><ref name="Cakvin-1999"/>: {{Пачатак цытаты}} У наш час [назва ліцьвіны] ужываецца <…> таксама як лякальны этнікон невялікіх групаў беларускага насельніцтва (у раёне [[Бяроза (горад)|Бярозы]], [[Івацэвічы|Івацэвічаў]], [[Косаў|Косава]], [[Пружаны|Пружанаў]], [[Наваградак|Наваградку]], [[Вярэнаў|Вярэнава]], [[Горадня|Горадні]], [[Паставы|Паставаў]], [[Браслаў|Браслава]] ды інш.), некаторых раёнаў беларуска-ўкраінскага [[Палесьсе|Палесься]] (раёны [[Столін]]а, [[Ракітнае (Ровенская вобласьць)|Ракітнага]], [[Кастопаль|Кастопалю]], [[Сарны|Сарнаў]], [[Оўруч]]у) і часткова беларускамоўнага насельніцтва паўночнай Чарнігаўшчыны і Кіеўшчыны, заходняй Браншчыны і Смаленшчыны. {{Канец цытаты}} У канцы 1990-х гадоў [[Уладзімер Каткоўскі]], які ў 2004 годзе запачаткаваў [[Беларуская Вікіпэдыя|Беларускую Вікіпэдыю]], стварыў сайт «Літванія, зямля ліцьвінаў»<ref>[[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], [https://www.svaboda.org/a/24468948.html Імёны Свабоды: Уладзімер Каткоўскі], [[Радыё Свабода]], 31 студзеня 2012 г.</ref>. У час правядзеньня [[Перапіс насельніцтва Расеі (2002)|перапісу насельніцтва Расеі ў 2002 годзе]] тыя, хто сябе называў ''ліцьвінам'', былі разьмеркаваныя наступным спосабам: ''[[аўкштоты]]'', ''[[жамойты]]'', ''[[летувнік]] (і)'', ''[[летувяй]]'', а таксама тыя ''ліцьвіны'' і ''[[літвякі]]''/''[[літвакі]]'', якія ўжываюць летувіскую мову, былі аднесеныя да [[летувісы|летувісаў]]; пазасталыя ''ліцьвіны'' і ''літвякі''/''літвакі'' былі аднесеныя да [[беларусы|беларусаў]]<ref>[http://www.perepis2002.ru/ct/html/TOM_04_01.htm 1. Национальный состав населения], [https://web.archive.org/web/20041106060159/http://www.perepis2002.ru/ www.perepis2002.ru]</ref>. У публікацыі 2009 году на тэрыторыі колішняга [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянцкага ваяводзтва]] ВКЛ ([[Латгалія]]) адзначалася этнаграфічная група карэннага мясцовага насельніцтва — ''ліцьвіны'' — беларусы-каталікі, якія размаўляюць на беларускай мове<ref name="Галиопа-2009-45"/>. Артур Пракапчук, аўтар часопісу «Самиздат», у 2009 годзе пісаў: «''Літвой гэты край называўся амаль тысячу гадоў, усутыч да XIX стагодзьдзя, а назва народу — „ліцьвіны“ захоўвалася і па Другой сусьветнай вайне, што я нават памятаю з сваіх летніх вакацыяў у вёсцы [[Цытва|Цытве]] ([[Менская вобласьць]]), дзе зацята працягвалі менаваць сябе „ліцьвінамі“ аднавяскоўцы маёй бабулі Эміліі''»<ref>Прокопчук А. А. [http://zhurnal.lib.ru/p/prokopchuk_artur_andreewich/vkl.shtml Беларусь литовская], Журнал «Самиздат», 8 траўня 2011 г.</ref>. Як адзначае гісторык [[Уладзімер Арлоў (гісторык)|Уладзімер Арлоў]], дзясяткі тысячаў беларусаў маюць прозьвішчы з коранем 'ліцьв' ('літв'): Ліцьвін (Літвін), Ліцьвіновіч (Літвіновіч), Ліцьвінка (Літвінка), Ліцьвіненка (Літвіненка), Ліцьвіненя (Літвіненя), Ліцьвіёнак (Літвіёнак), Ліцьвінаў (Літвінаў), Ліцьвінчык (Літвінчык), Ліцьвінюк (Літвінюк), Ліцьвінчук (Літвінчук), Ліцьвінскі (Літвінскі), Літоўчанка, Ліцьвінец ды іншыя<ref name="Arlou-2012-157"/>. Агульнанацыянальны сэнс назвы «ліцьвін» у ВКЛ прызнаецца ў розных афіцыйных выданьнях сучаснае Беларусі, напрыклад, у «Кароткім гістарычным слоўніку беларускай мовы» (Менск, 2015 год), які дае слову «ліцьвін» азначэньне «''жыхар Вялікага Княства Літоўскага''» (з спасылкай на грамату вялікага князя Казімера 1440 году)<ref>Кароткі гістарычны слоўнік беларускай мовы. — {{Менск (Мінск)}}: «Беларуская навука», 2015. С. 394.</ref>. [[Файл: Стары Ольса. Гераічны эпас. Сьпевы рыцараў і шляхты Вялікай Літвы.jpg|значак|Ваяр-ліцьвін на вокладцы альбому «Гераічны эпас» (2006 год) гурту «[[Стары Ольса]]»]] Апроч таго, назва «ліцьвіны» шырока ўжываецца ў розных сфэрах жыцьця Беларусі: элітарнай і масавай культуры, спорце, грамадзкім харчаваньні. Яшчэ ў 1991 годзе ўтварыўся [[фальклёр]]ны гурт «[[Ліцьвіны (гурт)|Ліцьвіны]]», які займаецца адраджэньнем беларускіх аўтэнтычных сьпеваў<ref>Скобла М. [https://www.svaboda.org/a/28147841.html Натальля Матыліцкая: «Ліцьвіноў» не было ў дзяржаўных рэестрах, але нас слухалі з захапленьнем!], [[Радыё Свабода]], 30 лістапада 2016 г.</ref>. У 2004 годзе беларускі гурт «[[Стары Ольса]]» запісаў альбом «[[Скарбы літвінаў]]», у якім ёсьць песьня «Літвін» (у 2013 годзе зьявіўся відэакліп на гэтую песьню<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=FLxS2rE44Zo Stary Olsa — Litvin (official music video)], [[YouTube]], 22 красавіка 2013 г.</ref>). У 2004 годзе ансамбль «[[Песьняры]]» запісаў песьню «Літвінка»<ref>[https://pesnyary.com/song/litvinka Літвінка], [[Песьняры]], 2004 г.</ref>, а ў 2010 годзе — песьню «Я ліцьвін»<ref>[https://pesnyary.com/song-865.html Я лiцвiн], [[Песьняры]], 2010 г.</ref>. У 2005 годзе ўтварыўся беларускі фолк-мэтал-гурт «[[Litvintroll]]». У 2010 годзе ў Менску зьявіўся клюб амэрыканскага футболу «Літвіны», сымбалем якога сталі [[Калюмны]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/27759277.html «Літвіны» — гэта амэрыканскі футбол], [[Радыё Свабода]], 2016 г.</ref>. У 2011 годзе гурт «[[Рокаш (гурт)|Рокаш]]» выдаў свой першы альбом, дзе была песьня «Баляда пра ліцьвіна». У 2015 годзе беларускі гурт [[Крамбамбуля (гурт)|Крамбамбуля]] зьмясьціў у сваім альбоме «[[Чырвоны штраль]]» песьню «Гэй, ліцьвіны! Бог нам радзіць»<ref>[https://web.archive.org/web/20211126195423/https://34mag.net/piarshak/releases/chyrvony-shtral/p/10 «Чырвоны штраль» ‒ развітальны альбом «Крамбамбулі»], [[34mag]]</ref>. У 2017 годзе ў Менску адкрыўся рэстаран сучаснай беларускай кухні «Літвіны», які праз паўгоду стаў сеткавым<ref>[https://realt.onliner.by/2018/04/06/litviny-2 В Каменной Горке открылся ресторан новой белорусской кухни «Литвины»], [[Onliner.by]], 6.04.2018 г.</ref>. У час [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (2022)|абароны Ўкраіны ад расейскага ўварваньня]] першы гераічна палеглы беларус-добраахвотнік [[Ільля «Ліцьвін» (Хрэнаў)|Ільля «Ліцьвін»]] меў вайсковы пазыўны ў гонар гістарычных ліцьвінаў — жыхароў Вялікага Княства Літоўскага<ref>[https://novychas.online/hramadstva/belarus-jaki-vajue-za-ukrainu-raspavjou-pra-hibe Беларус, які ваюе за Украіну, распавёў пра гібель Іллі «Літвіна»], [[Новы час (газэта)|Новы час]], 8 сакавіка 2022 г.</ref>. 21 траўня 2022 году назву «Ліцьвін» атрымаў адзін з батальёнаў [[Полк імя Кастуся Каліноўскага|палку імя Кастуся Каліноўскага]] — вайсковай фармацыі беларускіх ваяроў-дабраахвотнікаў ва Ўкраіне<ref>[https://www.svaboda.org/a/31861235.html Батальён Кастуся Каліноўскага абвясьціў аб стварэньні аднайменнага палка], [[Радыё Свабода]], 21 траўня 2022 г.</ref>. У 2022 годзе ў Вільні ўтварыўся клюб «Ліцьвіны» — добраахвотніцкае аб’яднаньне беларусаў Летувы, якое дзее ў некалькі кірунках: фізычнае навучаньне беларусаў на выпадак ваеннага канфлікту (многія ўдзельнікі клюбу бароняць Украіну ад расейскага ўварваньня), культурныя і сацыяльныя праекты<ref>[[Зьміцер Панкавец]], [https://www.svaboda.org/a/32619725.html Кіруе падпалкоўнік запасу, трэніруюцца з дронамі. Расказваем пра клюб «Ліцьвіны», які выклікаў крытыку ў Літве], [[Радыё Свабода]], 2 кастрычніка 2023 г.</ref>. === Грамадзкая дзейнасьць === Гісторыкі [[Сяргей Абламейка (гісторык)|Сяргей Абламейка]] і [[Аляксандар Краўцэвіч]] зьвяртаюць увагу на тое, што ліцьвінства ня можа быць альтэрнатывай [[Беларускае нацыянальнае адраджэньне|беларускасьці]], бо ёсьць яе неад’емнай складовай часткай. Проціпастаўляць іх — значыць дэструктыўна перакручваць рэальную гісторыю і этнагенэз беларусаў<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] [https://www.svaboda.org/a/28920419.html Зноў пра ідэнтычнасьць Скарыны], [[Радыё Свабода]], 15 сьнежня 2017 г.</ref><ref name="Kraucevic-2017">[https://nashaniva.com/?c=ar&i=146173 Алесь Краўцэвіч: Ліцвінства — выдумка ворагаў, якую падтрымалі дурні], [[Наша Ніва]], 28 сакавіка 2017 г.</ref>. Адзначаецца, што ўлады [[Расея|Расеі]] атакуюць тое ліцьвінства, якое ёсьць сынонімам беларускасьці, аднак актыўна падтрымліваюць пэўныя «ліцьвінскія» праекты, якія аддзяляюць «ліцьвінаў» ад беларусаў<ref>{{Навіна|аўтар=Руселік В.|загаловак=Вейшнорыя: сьмех скрозь сьлёзы|спасылка=https://novychas.by/palityka/krok-da-zahopu-belarusi-zrobleny-abo-smeh-skroz-s|выдавец=[[Новы час (газэта)|Новы час]]|дата публікацыі=14 верасьня 2017|дата доступу=25 лютага 2020}}</ref>, ганяць беларусаў і ўсё беларускае<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Гэта слова сакральнае. Аб некаторых аспэктах Беларускага Адраджэньня і паразы рускай палітыкі|спасылка=http://pazniak.info/page_geta_slova_sakralnae__ab_nekatoryih_aspektah_belaruskaga__adradjennya_|выдавец=[[Зянон Пазьняк]]|дата публікацыі=13 верасьня 2015|копія=http://www.bielarus.net/archives/2015/09/15/4232|дата копіі=15 верасьня 2015|дата доступу=22 траўня 2020}}</ref> або прапагандуюць, што беларусы — гэта летувісы, якія маюць вывучаць летувіскую мову і злучацца зь Летувой<ref name="Kraucevic-2017"/>. === Міленіюм Літвы === 22 студзеня 2009 году ў Беларусі ўтварыўся грамадзкі арганізацыйны камітэт імпрэзы 1000-годзьдзя назвы ''Літва'' пад старшынствам доктара гістарычных навук прафэсара [[Анатоль Грыцкевіч|Анатоля Грыцкевіча]]. У арганізацыйны камітэт «Міленіюм Літвы» ўвайшлі пісьменьніца [[Вольга Іпатава]], доктар гістарычных навук [[Алесь Краўцэвіч]], доктар мэдычных навук [[Алесь Астроўскі]], доктар біялягічных навук [[Аляксей Мікуліч]], археоляг [[Эдвард Зайкоўскі]], мастак і грамадзкі дзяяч [[Аляксей Марачкін]], сьвятар [[Леанід Акаловіч]] і дасьледнік [[Зьдзіслаў Сіцька]]. У звароце арганізацыйнага камітэту паведамляецца, што першы ўпамін назвы Літва (Lituae) у пісьмовых крыніцах — нямецкіх Квэдлінбурскіх аналах — належыць да 1009 году. Аўтары звароту адзначаюць, што назва Літва датычыцца старажытнай тэрыторыі Беларусі, а цяперашнія беларусы да пачатку XX стагодзьдзя называлі сябе ліцьвінамі. «''Тэрміны Беларусь і беларусы навязаныя нам расейскай адміністрацыяй у сярэдзіне XIX стагодзьдзя. Беларусь ёсьць галоўнай пераемніцай Вялікага Княства Літоўскага. Нашы землі складалі вялікую частку ВКЛ. Менавіта на нашых землях і паўстала вялікая дзяржава ВКЛ, якая аб’яднала ў XV стагодзьдзі асобныя княствы-землі, у тым ліку Наваградзкае, Полацкае, Смаленскае, Турава-Пінскае і Гарадзенскае''», — гаворыцца ў звароце<ref>{{Навіна|аўтар=[[Марат Гаравы]]|загаловак=Створаны грамадзкі аргкамітэт сьвяткаваньня 1000-годзьдзя назвы Літва пад старшынствам прафэсара Анатоля Грыцкевіча|спасылка=https://euroradio.fm/u-belarusi-ryhtuecca-svyatkavanne-1000-goddzya-nazvy-litva|выдавец=[[БелаПАН]]|дата публікацыі=22 студзеня 2009|дата доступу=14 кастрычніка 2014}}</ref>. == Цытаты == {{Цытата|Літва месьціцца на ўсход ад Польшчы. Мова народу — славянская. {{арыгінал|la|Lituania et ipsa late patents regio Polonis ad orientem connexa est… Sermo gentis Sclavonicus est.}}|[[Піюс II (папа рымскі)|Энэй Сыльвій Пікаляміні]], будучы папа рымскі Піюс II, 1440-я гг.}} {{Цытата|…ня обчым якім языком, але сваім уласным правы сьпісаныя маем.|[[Статуты ВКЛ|Літоўскі Статут]], 1588 г.}} {{Цытата|Кажам заўжды «літоўскі, ліцьвін» — але тое адно замест «беларускі, беларус», бо ў 1510 годзе ніхто яшчэ «Літву этнічную» і ня сьніў, яшчэ [[Мікалай Рэй|Рэй]] у 1562 годзе ліцьвінам называў беларуса, а ў Маскве і ў XVII стагодзьдзі «літоўскі» — тое самае што беларускі. {{арыгінал|pl|Mówimy ciągle «litewski, Litwin», ale to tylko zamiast «białoruski, Białorus», bo w r. 1510 nikomu nie o Litwie właściwej, etnograficznej ani śnilo; jeszcze Rej w r. 1562. Litwinem Białorusina nazywał, a w Moskwie i w XVII wieku «litowskij» tyle, co białoruski}} |[[Аляксандар Брукнэр]], прафэсар [[Бэрлінскі ўнівэрсытэт|Бэрлінскага ўнівэрсытэту]], сябра [[Польская акадэмія навук|Польскай]], [[Праская акадэмія навук|Праскай]], [[Бялградзкая акадэмія навук|Бялградзкай]] і [[Пецярбуская акадэмія навук|Пецярбускай]] акадэміяў навук, 1928 г.<ref>[[Аляксандар Брукнэр|Brückner A.]] Ruskopolski rękopis z r. 1510 // Slavia: časopis pro slovanskou filologii. VII, 1928—1929. S. 10—11.</ref><ref>Станкевіч Я. Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}, 2003. С. 637.</ref> }} {{Цытата|У афіцыйных дакумэнтах XVI—XVIII стагодзьдзяў, апроч «Літвы», для ўсёй тэрыторыі Беларусі другога найменьня наагул не існавала, і ўвесь народ называлі Літвой. У нашай жа гістарычнай літаратуры да цяперашнага часу ігнаруюць гэтае найменьне народу, якое ён насіў больш чым 500 гадоў.|[[Язэп Юхо]], гісторык права, доктар навук, 1968 г.<ref name="jucho">[[Язэп Юхо|Юхо Я.]] Пра назву «Беларусь» // Полымя. № 1, 1968. С. 175—182.</ref>.}} {{Цытата|У другой палове ХІХ ст. нацыянальная інтэлігенцыя, якая выступала за адраджэньне свайго народа і яго дзяржаўнасьці, аднавіла назвы «Беларусь» і «беларусы» як сымбаль пратэсту супраць расейскага ўціску. Пад гэтай назвай наш народ увайшоў у ХХ ст., замацаваў яе за сабой у сусьветнай супольнасьці і ўступіў зь ёй у новае тысячагодзьдзе. Але нам неабходна памятаць, што мы — нашчадкі ліцьвінаў, прадаўжальнікі іх патрыятычных справаў<ref name="Bic-Harecki-Konan-2005-19"/>.|Аўтарскі калектыў кнігі «Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы», выдадзенай у 2005 годзе Міжнародным грамадзкім аб’яднаньнем «[[Згуртаваньне беларусаў сьвету Бацькаўшчына|Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“]]»: [[Міхась Біч]] — доктар гістарычных навук; [[Натальля Гардзіенка]] — кандыдат гістарычных навук, [[Радзім Гарэцкі]] — акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, экс-прэзыдэнт Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Уладзімер Конан]] — доктар філязофскіх навук; [[Арсень Ліс]] — доктар філялягічных навук; [[Леанід Лойка]] — кандыдат гістарычных навук; [[Адам Мальдзіс]] — доктар філялягічных навук; [[Уладзімер Мархель]] — кандыдат філялягічных навук; [[Алена Макоўская]] — старшыня Рады Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Алесь Петрашкевіч]] — кандыдат гістарычных навук; [[Анатоль Сабалеўскі]] — доктар мастацтвазнаўства; [[Лідзія Савік]] — кандыдат філялягічных навук; [[Віктар Скорабагатаў]] — заслужаны артыст Беларусі; [[Ганна Сурмач]] — экс-старшыня Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Барыс Стук]] — намесьнік старшыні Рады Міжнароднага грамадзкага аб’яднаньня «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“»; [[Галіна Сяргеева]] — кандыдат гістарычных навук; [[Алег Трусаў]] — кандыдат гістарычных навук; [[Георгі Штыхаў]] — доктар гістарычных навук; [[Язэп Юхо]] — доктар юрыдычных навук}} == Глядзіце таксама == * [[Імёны ліцьвінаў]] * [[Ліцьвіны Севершчыны]] * [[Беларусы]] * [[Літва]] * [[Белая Русь]] * [[Літоўская мітраполія]] * [[Старалітва]] * [[Ліцьвякі]] == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}} * {{Літаратура/Дзесяць вякоў беларускай гісторыі (1997)}} * {{Літаратура/Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае (2012)}} * {{Літаратура/БЭ|9}} * {{Літаратура/Беларусы: У 13 т.|4}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/ЭВКЛ|3}} * {{Літаратура/ГСБМ|17}} * {{Літаратура/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы|2}} * Гісторыя Беларусі. У 2 ч. Ч. 1. Са старажытных часоў да канца XVIII ст.: Курс лекцый. / [[Іван Крэнь|І. Крэнь]], [[Іван Коўкель|І. Коўкель]], [[Сьвятлана Марозава|С. Марозава]], С. Сяльверстава, І. Фёдараў. — {{Менск (Мн.)}}: РІВШ БДУ, 2000. — 656 с {{ISBN|985-6299-34-9}}. * Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі. У 6 т. Т. 1. Эпоха Сярэднявечча / В. Евароўскі [і інш.]; рэд. кал.: В. Евароўскі [і інш.]. — {{Менск (Мінск)}}: Беларуская навука, 2008. — 575 с {{ISBN|978-985-08-0967-4}}. * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} * [[Сяргей Дубавец|Дубавец С.]], [[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]] [https://knihi.com/Siarhiej_Dubaviec/Starazytnaja_Litva_i_sucasnaja_Letuva.html Старажытная Літва і сучасная Летува] // {{Літаратура/З гісторыяй на Вы|2}} * {{Літаратура/Беларуская дзяржава Вялікае Княства Літоўскае}} * [[Мікола Ермаловіч|Ермаловіч М.]] [https://knihi.com/Mikola_Jermalovic/Pa_sladach_adnaho_mifa.html Па слядах аднаго міфа]. 2-е выданьне. — Менск, Навука і тэхніка, 1991. — 98 с {{ISBN|5-343-00876-3}}. * [[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaj2/%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%AD._%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F.html Літва гістарычная] // [[Наша слова|Наша Слова]]. № 26 (917), 1 ліпеня 2009 г.; № 27 (918), 8 ліпеня 2009 г. * [[Кірыл Касьцян|Касьцян К.]], Васілевіч Г. [https://web.archive.org/web/20091221104014/http://arche.by/by/20/20/1239/ Спадчына ВКЛ вачыма беларускіх і летувіскіх гісторыкаў: поле для роўных магчымасьцяў?] // [[ARCHE Пачатак]]. № 11—12 (86—87), 2009. С. 292—303. * {{Літаратура/Гісторыя ВКЛ (2013)}} * {{Літаратура/Стварэньне Вялікага Княства Літоўскага (1997)}} * [[Іван Ласкоў|Ласкоў І.]] [https://adzharaj-kut.blogspot.com/2016/03/2016_6.html Жамойцкі тупік] // [[Літаратура і мастацтва]]. 17 верасьня 1993. С. 14—15. * {{Літаратура/Літва-Беларусь: гістарычныя выведы}} * {{Літаратура/Русіфікацыя: царская, савецкая, прэзыдэнцкая (2010)}} * {{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях}} * {{Літаратура/Літва і Жамойць. Розныя краіны і народы}} * [[Зьдзіслаў Сіцька|Сіцька З.]] Утроп Літвы. — Смаленск: Новая школа, 2009. — 322 с. * [[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] Нарысы зь гісторыі Вялікалітвы-Беларусі // Станкевіч Я. Гістарычныя творы. — {{Менск (Мн.)}}: «Энцыклапедыкс», 2003. — 776 с {{ISBN|985-6599-77-6}}. * [[Сьвятлана Струкава|Струкава С.]] [https://web.archive.org/web/20211126064818/https://rep.bntu.by/bitstream/handle/data/6488/%D0%A1.%2037-40.pdf?sequence=1&isAllowed=y Старажытныя найменні беларусаў] // [[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]. № 8, 2009. С. 37—40. * [[Павал Урбан|Урбан П.]] Да пытаньня этнічнай прыналежнасьці старажытных ліцьвіноў. — Менск: ВЦ «Бацькаўшчына»; МП «Бесядзь», 1994. — 107 с. * {{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}} * [[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Гістарычная этнаніміка Палесся // Весці Акадэміі навук Беларускай ССР. — Серыя грамадскіх навук. № 4, 1985. С. 74—80. * Чаквін І. [https://web.archive.org/web/20141129020526/http://kamunikat.fontel.net/pdf/albaruthenica/06.pdf Нацыя ліцвінаў у этнагенезе беларусаў: Параўнальна-тыпалагічны і гістарычны аспекты] // Беларусіка = Albaruthenica. Кн. 6 : Беларусь паміж Усходам і Захадам: Праблемы міжнац., міжрэліг. і міжкультур. узаемадзеяння, дыялогу і сінтэзу. Ч. 1, 1997. С. 37—41. * Чаквін І. Формы этнічнага і нацыянальнага самавызначэння беларускага насельніцтва XIV—XVIII ст. (да праблемы станаўлення нацыянальнай самасвядомасці беларусаў) // Усебеларуская канферэнцыя гісторыкаў. Мінск, 3—5 лютага 1993 года. Ч. I. — {{Менск (Мн.)}}, 1993. С. 47—49. * [[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. — {{Менск (Мн.)}}: Полымя, 1995. — 96 с. — (Б-ка часопіса «[[Маладосць]]»). * [[Мікалай Шкялёнак|Шкялёнак М.]] Беларусь і суседзі: Гістарычныя нарысы. — Беласток: Беларускае Гістарычнае Таварыства, 2003. {{ISBN|83-915029-4-5}}. * [[Сяргей Шыдлоўскі|Шыдлоўскі С.]] Формы самавызначэння і самасвядомасці прывілеяванага саслоўя ў Беларусі першай паловы ХІХ стагоддзя // Вестник Полоцкого государственного университета: Серия А (гуманитарные науки). № 7, 2006. С. 25—33. * {{Літаратура/ЭГБ|4}} * {{Літаратура/Этнаграфія Беларусі: Энцыкляпэдыя (1989)}} * {{Літаратура/ЭСБМ|6}} * [[Норман Дэвіс|Davies N.]] Litva: The Rise and Fall of the Grand Duchy of Lithuania. — Penguin Group US, 2013. — 90 p. {{ISBN|9781101630822}}. * {{Літаратура/Рэканструкцыя нацыяў}} * {{Кніга |аўтар = [[Эндру Ўілсан|Wilson A.]] |частка = |загаловак = Belarus. The last European dictatorship |арыгінал = |спасылка = https://yalebooks.yale.edu/book/9780300259216/belarus |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = {{артыкул у іншым разьдзеле|Yale University Press|Yale University Press|uk|Yale University Press}} |год = 2012 |том = |старонкі = |старонак = 384 |сэрыя = |isbn = 978-0-300-25921-6 |наклад = |ref = Wilson }} * {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} * [[Фэлікс Канечны|Koneczny F.]] Letuwa a Litwa // Przegląd Powszechny. Nr. 463, 1922. S. 38—45. * Litwinowicz-Droździel M. O starożytnościach litewskich. Mitologizacja historii w XIX-wiecznym piśmiennictwie byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego. — Kraków: Tow. Autorów i Wydawców Prac Naukowych «Universitas», 2008. — 227 p. {{ISBN|97883-242-0837-1}}. * Короткий В. [https://web.archive.org/web/20211126064904/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/19949/1/%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%2c%20%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%8C%2c%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%2c%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD%20%D0%B2%20%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%85%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B%20%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%9A%D0%BD%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20XVI-XVII%20%D0%B2%D0%B2.pdf «Литва», «Русь», «литвин», «русин» в памятниках литературы Великого Княжества Литовского XVI—XVII веков] // Bibliotheca archivi lithuanici. — № 7. — Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2009. C. 187—196. * [[Андрэй Катлярчук|Котлярчук А. С.]] Самосознание белорусов в литературных памятниках ХVІ—ХVІІІ вв. // Русь — Литва — Беларусь: Проблемы национального самосознания в историографии и культурологии. — Москва, 1997. С. 82—91. * Сталюнас Д. Идентификация, язык и алфавит литовцев в российской национальной политике 1860-х годов // Ab imperio. № 2, 2005. С. 225—254. * [[Павал Церашковіч|Терешкович П. В.]] Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.: В контексте Центрально-Восточной Европы. — Мн.: БГУ, 2004. — 223 с. {{ISBN|985-485-004-8}}. * Чаквин И. В. Избранное: теоретические и историографические статьи по этногенезу, этническим и этнокультурным процессам, конфессиональной истории белорусов. — Минск: Беларуская навука, 2014. — 463 с {{ISBN|978-985-08-1740-2}}. == Вонкавыя спасылкі == {{Вікіцытатнік|Літвіны}} * [[Дзяніс Марціновіч|Марціновіч Д.]] [https://web.archive.org/web/20220126190747/https://budzma.org/news/dzyanis-marcinovich-chamu-licviny-stali-byelarusami.html Чаму ліцвіны сталі беларусамі?], [[Budzma.org]], 13 траўня 2014 г. * [[Зянон Пазьняк|Пазьняк З.]] [http://www.bielarus.net/archives/2016/12/30/4684 Беларусь-Літва] // [[Беларуская Салідарнасьць]], 27 сьнежня 2016 г. * [[Сяргей Астравец|Астравец С.]] [https://www.svaboda.org/a/26711502.html З «Іліядай» пад падушкай], [[Радыё Свабода]], 26 лістапада 2014 г. * [http://litviny.blogspot.com/ Разважаньні пра ВКЛ і ліцьвінаў] * [https://www.facebook.com/litva.belarus Энцыкляпэдыя Літвы-Беларусі], [[Facebook]] * [https://web.archive.org/web/20190709085536/http://history-belarus.by/pages/terms/litwiny.php Ліцьвіны]{{ref-ru}}, Кароткая гісторыя Беларусі за апошнія 1000 год * [http://veras.litvin.org/ Віктар Верас «У вытокаў гістарычнай праўды»]{{ref-ru}} * [https://staralitva.livejournal.com/3721.html А. Дайліда «Чому мы Літвіны, а Літвіны гэто мы»] * [https://knihi.com/Alochna_Dajlida/Bajki_i_bajecki_ludu_Vialikaje_Litvy.html Байкі і баечкі люду Вялікае Літвы, княскія, рыцарскія, мяшчанскія і сялянскія, звычайныя і цудоўныя, у розныя часы запісаныя, а цяпер разам да чытання паспалітаму люду выдадзеныя. Менск, 2020] * [https://web.archive.org/web/20090402191512/http://lietuvos.istorija.net/lituanistica/litvinizm.htm Тэндэнцыйная крытыка ліцьвінства з боку летувіскага гісторыка Томаса Бараноўскага]{{ref-ru}} {{Беларусы}} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Славяне]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] acxhw4ekzw9mdwakbrs7kjngydpcg1c Рэал Мадрыд 0 46049 2677858 2658584 2026-07-06T15:24:20Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677858 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Рэал Мадрыд |Лягатып = Real Madrid CF.svg |ПоўнаяНазва = Real Madrid Club de Fútbol |Горад = [[Мадрыд]], [[Гішпанія]] |Стадыён = [[Сант’яга Бэрнабэў (стадыён)|Сант’яга Бэрнабэў]] |Умяшчальнасьць = {{лік|81044}} |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Гішпаніі|РэалМадрыдЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Гішпаніі|РэалМадрыдСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Гішпаніі|РэалМадрыд}} |Сайт = http://www.realmadrid.com/ | pattern_la1 = _realmadridcf2324h | pattern_b1 = _realmadridcf2324h | pattern_ra1 = _realmadridcf2324h | pattern_sh1 = _realmadridcf2324h | pattern_so1 = _realmadridcf2324hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _realmadridcf2324a | pattern_b2 = _realmadridcf2324a | pattern_ra2 = _realmadridcf2324a | pattern_sh2 = _realmadridcf2324a | pattern_so2 = _realmadridcf2324al | leftarm2 = 000030 | body2 = 000030 | rightarm2 = 000030 | shorts2 = 000030 | socks2 = 000030 | pattern_la3 = _realmadridcf2324t | pattern_b3 = _realmadridcf2324t | pattern_ra3 = _realmadridcf2324t | pattern_sh3 = _realmadridcf2324t | pattern_so3 = _realmadridcf2324tl | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} «'''Рэал Мадрыд'''» ({{мова-es|Real Madrid Club de Fútbol}}) — [[Гішпанія|гішпанскі]] [[футбольны клюб]]. Клюб быў заснаваны 6 сакавіка 1902 году і традыцыйна мае белыя колеры з моманту свайго стварэньня. Слова «рэал» у перакладзе з гішпанскай маоы азначае «каралеўскі». Гэты тытул клюб атрымаў ад караля краіны [[Альфонса XIII]] у 1920 годзе. Разам з гэтым на лягатыпе клюбу зьявілася каралеўская карона. Свае хатнія матчы клюб праводзіць на стадыёне «[[Сант’яга Бэрнабэў (стадыён)|Сант’яга Бэрнабэў]]», які здольны зьмясьціць {{лік|81044}} чалавек. Стадыён знаходзіцца ў цэнтры [[Мадрыд]]у і зьяўляецца хатняй пляцоўкай клюбу з 1947 году. У адрозьненьне ад большасьці эўрапейскіх спартовых арганізацыяў, клюбам кіруюць чальцы спартовага таварыства. Па стане на 2018 год кошт клюбу ацэньваецца ў 3,47 млрд эўра. А сэзоне 2016—2017 гадоў клюб дасягнуў прыбытку ў памеры 674,6 млн эўра, што склала другі паказчык сярод клюбаў сьвету<ref>[https://www2.deloitte.com/uk/en/pages/sports-business-group/articles/deloitte-football-money-league.html «Deloitte Football Money League 2018»]. Deloitte.</ref><ref>[https://www.forbes.com/soccer-valuations/ «The World's Most Valuable Soccer Teams»]. Forbes.</ref>. Клюб мае шырокую заўзятарскую аўдыторыю па ўсім сьвеце<ref>Dongfeng Liu, Girish Ramchandani (2012). ''«The Global Economics of Sport»''. Routledge. — С. 65.</ref>. «Рэал» зьяўляецца адным з трох заснавальнікаў [[Ля Ліга|Ля Лігі]], якія ніколі не выляталі з айчыннага найвышэйшага дывізіёну з моманту заснаваньня турніру. Да ліку іншых двух клюбаў адносіцца «[[Атлетык Більбао|Атлетык]]» і «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёна]]». Асноўнымі супернікамі клюбу, матчы зь якімі зьяўляюцца асабліва напружанымі, зьяўляюцца «Барсэлёна» і мадрыдзкі «[[Атлетыка Мадрыд|Атлетыка]]». «Рэал» зарэкамендаваў сябе як адзін зь лідэраў гішпанскага і эўрапейскага футболу ў 1950-х гадоў, калі здабыў пяць [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Кубкаў эўрапейскіх чэмпіёнаў]] запар. Гэтая каманда, якая складалася з такіх гульцоў, як то [[Альфрэда Дзі Стэфана]], [[Фэрэнц Пушкаш]], [[Франсіска Хэнта]] і [[Раймон Капа]], на думку некаторых, верагодна, зьяўляецца лепшай камандай усіх часоў<ref>{{спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20150509202658/http://www.bbc.co.uk/blogs/legacy/jonathanstevenson/2011/05/the_greatest_club_side_of_all.html|загаловак=Real Madrid 1960 – the greatest club side of all time|праект=BBC Sport|дата копіі=9 мая 2015|url=http://www.bbc.co.uk/blogs/legacy/jonathanstevenson/2011/05/the_greatest_club_side_of_all.html}}</ref><ref>[https://www.theguardian.com/football/blog/2013/may/22/european-cup-teams-real-madrid «The great European Cup teams: Real Madrid 1955–60»]. The Guardian.</ref>. Клюб здабыў больш за 60 айчынных трафэяў. У эўрапейскіх і сусьветных спаборніцтвах клюб таксама выйграў вялікую колькасьць трафэяў. У 2000 годзе «Рэал Мадрыд» быў названы [[ФІФА]] найлепшым футбольным клюбам XX стагодзьдзя. == Гісторыя == === Заснаваньне === [[Файл:Madrid_C.F._1905-06.jpg|міні|зьлева|«Рэал» у 1905 годзе.]] Вытокі «Рэалу» вядуць да шэрагу акадэмікаў і студэнтаў Вольнага інстытуту, што месьціўся ў Мадрыдзе да прыходу да ўлады франкістаў. Сярод гэтых акадэмікаў і студэнтаў былі выпускнікі ўнівэрсытэтаў [[Кембрыдзкі ўнівэрсытэт|Кембрыджу]] і [[Оксфардзкі ўнівэрсытэт|Оксфарду]], якія ў Ангельшчыне назнаёміліся з новай для Гішпаніі гульнёй. Яны заснавалі таварыства «Скай футбал» ({{мова-en|Sky Football|скарочана}}), якое было адзіным у Мадрыдзе. Матчы гэтага таварыства праводзіліся раніцай у нядзелю ў Манклёа. У 1900 годзе канфлікт паміж чальцамі таварыства прывёў да выхаду шэрагу гульцоў і стварэньня новага клюбу. Сярод раскольнікаў былі [[Хуліян Палясіяс]], які стаў першым прэзыдэнтам «Рэалу», а таксама браты [[Хуан Падрас|Хуан]] і [[Карляс Падрас]]. У 1901 годзе гэты новы клюб атрымаў назву «Мадрыд», а афіцыйнай датай стварэньня клюбу стала 6 сакавіка 1902 году<ref>[https://www.svaboda.org/a/30471466.html Ужо сёньня: гадавіна перамогі ў Курапатах.] Радыё Свабода. (6 сакавіка 2020).</ref>, калі на паседжаньні новым прэзыдэнтам клюбу стаў Хуан Падрас<ref>[https://web.archive.org/web/20081229094130/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1202730681095/noticia/Noticia/Real_Madrid_turns_106_%28I%29.htm «Pre-history and first official title (1900–1910)»]. Real Madrid.</ref>. 29 чэрвеня 1920 году кароль Гішпаніі [[Альфонса XIII]] прысвоіў клюбу тытул ''каралеўскі'' ({{мова-es|real|скарочнаа}}), адгэтуль і сучасны назоў клюбу «Рэал»<ref>[http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1911-1920-madrid-comes-together-and-receives-the-title-of-real «Bernabéu's debut to the title of Real (1911–1920)»]. Real Madrid.</ref>. З моманту заснаваньня клюб стаў прэтэндаваць на лідэрства ў гішпанскім футболе, то бок ужо ў 1903 годзе ён выйшаў у фінал [[Кубак Гішпаніі па футболе|кубка краіны]], аднак прайграў там «[[Атлетык Більбао|Атлетыку]]» зь [[Більбао]]. Зрэшты, празь некалькі гадоў ганаровы трафэй надоўга пераехаў у сталіцу, то бок «Мадрыд» заваёўваў [[Кубак Гішпаніі па футболе|кубак Гішпаніі]] чатыры разы запар. «Рэал» за гэты час першынстваваў у сталічнай акрузе 16 разоў. [[Чэмпіянат Гішпаніі па футболе|Чэмпіянаты Гішпаніі]] сталі праводзіцца толькі з [[Чэмпіянат Гішпаніі па футболе 1929 году|сэзону 1929 году]], а да таго клюбы вызначалі наймацнейшых па рэгіёнах. У першым жа сэзоне створанага чэмпіянату «Рэал» ішоў на першым радку да сканчэньня сэзону, аднак у апошняй сваёй гульні саступіў басконцам з клюбу «Атлетык», што дало магчымасьць «Барсэлёне» абысьці мадрыдцаў і стаць першым чэмпіёнам краіны<ref>[http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1921-1930-real-madrid-becomes-an-international-symbol «A spectacular leap towards the future (1921–1930)»]. Real Madrid.</ref>. Наступныя некалькі гадоў таксама прайшлі без асаблівых посьпехаў, але ў [[Чэмпіянат Гішпаніі па футболе 1931—1932 гадоў|сэзоне 1931—1932 гадоў]] «Рэал» атрымаў сваю першую перамогу ў нацыянальным першынстве. === Росквіт і падзеньне === [[Файл:Di stefano real madrid cf (cropped).png|міні|зьлева|[[Альфрэда Дзі Стэфана|Дзі Стэфана]] дапамог клюбу здабыць пяць першых [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Кубкаў эўрапейскіх чэмпіёнаў]].]] [[Файл:Training Real Madrid in Amsterdam, Amancio, Bestanddeelnr 926-3299.jpg|міні|Капітан «Рэалу» ў 1960-х гадох [[Амансіё Амара|Амансіё]].]] [[Сант’яга Бэрнабэў Естэ|Сант’яга Бэрнабэў]] стаў прэзыдэнтам «Рэалу» ў 1945 годзе<ref>[http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1941-1950-beginning-of-president-santiago-bernabeu «Bernabéu begins his office as President building the new Chamartín Stadium (1941–1950)»]. Real Madrid.</ref>. Пад ягоным старшынствам хатні стадыён клюбу і футбольная акадэмія былі перабудаваныя пасьля таго як падчас [[грамадзянская вайна ў Гішпаніі|грамадзянскае вайны ў Гішпаніі]] былі зьнішчаны. Акрамя таго, у 1950-я гады былы аматар клюбу Мігель Мальба заснаваў моладзевую акадэмію «Рэалу», якая вядома сёньня як «фабрыка» ({{мова-es|La Fabrica|скарочана}}). Пачынаючы з 1953 году Бэрнабэў вырашыў перайсьці да стратэгіі падпісаньня гульцоў сусьветнае клясы з-за мяжы, найбольш важным зь якіх стаўся натуралізаваны аргентынец [[Альфрэда Дзі Стэфана]]<ref name="decade1951–1960">[http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1951-1960-the-five-european-cups-and-di-stefano «An exceptional decade (1951–1960)»]. Real Madrid.</ref>. У 1955 годзе, паводле ідэі, прапанаванай францускім журналістам і рэдактарам часопісу ''[[L’Equipe]]'' [[Габрыэль Ано|Габрыэлем Ано]], Бэрнабэў, [[Густаў Шэбэш]] і шэраг іншых функцыянэраў дамовіліся стварыць турнір для чэмпіёнаў краінаў Эўропы, які ў канчатковым выніку стаў вядомай сёньня [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігай чэмпіёнаў]]<ref>{{спасылка|копія=https://web.archive.org/web/20060520042309/http://www.uefa.com/magazine/news/Kind%3D512/newsId%3D419682.html|загаловак=Hats off to Hanot|выдавец=UEFA|дата копіі=20 мая 2006|url=http://www.uefa.com/magazine/news/Kind%3D512/newsId%3D419682.html}}</ref>. Да сярэдзіны 1950-х гадоў мадрыдзкі «Рэал» не зьяўляўся галоўным аўтарытэтам у Гішпаніі. Але так здарылася, што якраз у той момант «Рэал» ізноў выйграў першынство, дзякуючы чаму стаў першым гішпанскім дэлегатам у Кубку чэмпіёнаў. Менавіта пад кіраўніцтвам Бэрнабэў «Рэал» стаў адным з самых пасьпяховых клюбаў Гішпаніі і Эўропы тых часоў. Клюб атрымаў перамогі ў першых пяці розыгрышах Кубку эўрапейскіх чэмпіёнаў з 1956 па 1960 гады, уключаўчы вядомы фінал супраць нямецкага «[[Айнтрахт Франкфурт|Айнтрахту]]» ў 1960 годзе на стадыёне [[Гэмпдэн Парк]], калі мадрыдцы зьнішчылі сваіх супернікаў зь лікам 7:3<ref name="decade1951–1960"/>. Посьпехам на міжнароднай арэне спадарожнічалі і перамогі ва ўнутраным чэмпіянаце, якіх у пэрыяд з 1954 па 1969 год набралася 12. Прычым на працягу паўтара дзясятка гадоў атрымлівалася так, што калі мадрыдцы дома і саступалі першынство, то абавязкова атрымлівалі перамогу ў Кубку чэмпіёнаў. Такім чынам, яны стала ўдзельнічалі ў самым прэстыжным эўрапейскім турніры на працягу 15 гадоў запар, упершыню ня трапіўшы ў яго толькі ў 1970 годзе. Свой шосты Кубак эўрапейскіх чэмпіёнаў «Рэал» здабыў у 1966 годзе, перамогшы югаслаўскі «[[Партызан Бялград|Партызан]]» зь лікам 2:1, а мадрыдзкая каманда складалася выключна з гульцоў гішпанскай нацыянальнасьці<ref>[http://www.realmadrid.com/en/about-real-madrid/history/football/1961-1970-the-yeyes-and-the-kidnapping-of-di-stefano «The generational reshuffle was successful (1961–1970)»]. Real Madrid.</ref>. У тую залатую эпоху ў «Рэале» вызначаліся натуралізаваны аргентынец Альфрэда Дзі Стэфана, які стаў найлепшым футбалістам Эўропы 1957 і 1959 гадоў, француз [[Раймон Капа]], які быў ўладальнікам «[[Залаты мяч|Залатога мячу]]» 1958 году, вугорац [[Фэрэнц Пушкаш]], які быў прызнаны другім футбалістам Эўропы ў 1960 годзе, і [[Франсіска Хэнта]], які стаўся шасьціразовым уладальнікам [[Кубак чэмпіёнаў УЭФА|Кубка чэмпіёнаў]]. У сярэдзіне 1960-х кампанію «доўгажыхару» Хэнта складалі [[Хасэ Сантамарыя]], [[Амансіё Амара|Амансіё]], [[Піры]]. Але паступова, па меры сыходу вэтэранаў, пераможныя традыцыі ў Эўропе былі згубленыя. «Рэал» адзначыўся разгромнай перамогай над «Барсэлёнай» зь лікам 4:0 у фінале кубка Гішпаніі сэзона 1973—1974 гадоў. У 1978 году «Рэал» набыў [[Улі Штыліке]] і [[Хуан Гомэс Гансалес|Хуаніта]], якія, нягледзячы на ​​непадобнасьць гульнявой манеры, на доўгія гады сталі ідаламі мадрыдзкіх заўзятараў. 4 чэрвеня 1980 году мадрыдцы перамаглі ў фінале кубка краіны, апынуўшыся мацней за «[[Рэал Мадрыд Кастыльля|Кастыльлю]]» зь лікам 6:1. На наступны год «Рэал» зноўку нагадаў пра сябе ў Эўропе, дасягнуўшы фіналу Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў, аднак, у матчы супраць «[[Лівэрпул (футбольны клюб)|Лівэрпула]]» мадрыдцы, ачоленыя трэнэрам [[Вуядзін Бошкаў|Вуядзінам Бошкавым]], саступілі зь лікам 0:1. У сьнежні 1983 году трэнэрам «Рэала» стаў Альфрэда Дзі Стэфана. Наступнага ўзьлёту прыйшлося чакаць да зьяўленьня ў клюбе новага пакаленьня гульцоў на чале з [[Эміліё Бутрагеньнё]], найбліжэйшымі паплечнікамі якога былі [[Мічэль Гансалес|Мічэль]], [[Манолё Санчыс]], [[Мартын Васкес]] і [[Мігель Пардэса]]. Прыкметна, што ўсе пералічаныя футбалісты зьяўляліся выхаванцамі футбольнае акадэміі клюбу. Ужо ў першай гульні за «каралеўскі» клюб Бутрагеньнё вызначыўся двойчы і прынёс перамогу мадрыдцам у матчы супраць «[[Кадыс (футбольны клюб)|Кадыса]]». «Рэал» атрымаў перамогу ў двух [[Ліга Эўропы УЭФА|Кубкаў УЭФА]] і пяці чэмпіянатах запар. 24 траўня 1985 году пасаду прэзыдэнта заняў Рамон Мэндоса, чыё кіраваньне адзначана выбітнымі дасягненьнямі. У 1985 і 1986 гадох мадрыдцы заваявалі Кубак УЭФА, абыграўшы ў фінальных матчах «[[МОЛ Відзі Сэкешфэхэрвар|Відэатон]]» і «[[Кёльн (футбольны клюб)|Кёльн]]». На сваім полі «Рэал» выступаў асабліва натхнёна, то бок здавалася, што гульцы здольныя адыграцца зь любога ліку. Аднойчы ім удалося зрабіць і зусім нешта неверагоднае, атрымаўшы паразу ад мёнхэнглядбаскай «[[Барусія Мёнхэнглядбах|Барусіі]]» зь лікам 1:5, мадрыдцы правялі на «Сант’яга Бэрнабэў» чатыры мячы і выйшлі ў наступны раўнд. Пасьля некалькіх няўдалых сэзонаў пасаду галоўнага трэнэра заняў [[Хорхэ Вальдана]], які да гэтага дастаткова ўдала папрацаваў у «[[Тэнэрыфэ Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ|Тэнэрыфэ]]». У 1986 годзе Пардэса сышоў з клюбу, далучыўшыся да «[[Рэал Сарагоса|Сарагосы]]». У 1990-я гады выдатная група мадрыдзкіх футбалістаў сышла з клюбу. Гэтак Мартын Васкес далучыўся да «Тарына» ў 1990 годзе. У 1995 годзе з «Рэалу» сышоў Бутрагеньнё, а ў 1996 годзе клюб пакінуў Мічэль. З выбітных гульцоў таго пакаленьня толькі Санчыс застаўся ў клюбе і скончыў сваю кар’еру ў «Рэале» ў 2001 годзе. 8 студзеня 1995 году каманда Вальдана зьнішчыла сваіх галоўных супернікаў з «Барсэлёны», перамогшы ў матчы чэмпіянату зь лікам 5:0, а затым заваявала чэмпіёнскі тытул. 20 лістапада 1995 году ў адстаўку сышоў прэзыдэнт Рамон Мэндоса. У 1996 годзе новы прэзыдэнт клюбу Лярэнца Сайнс<ref>[https://www.svaboda.org/a/30502516.html У Гішпаніі за суткі — амаль 350 ахвяр каранавірусу.] Радыё Свабода. (22 сакавіка 2020).</ref> запрасіў на пасаду галоўнага трэнэра італьянца [[Фабіё Капэльлё]]. Менавіта Капэльлё заклаў падмурак для сёмага трыюмфу ў «сьмятанкавых» у Лізе чэмпіёнаў, не зважаючы на тое, што Фабіё знаходзіўся ў клюбе толькі адзін сэзон. Ён запрасіў у каманду [[Рабэрту Карлас]]а, [[Кларэнс Зээдарф|Зээдарфа]], [[Прэдраг Міятавіч|Міятавіча]], [[Давар Шукер|Шукера]], [[Крыстыян Пануччы|Пануччы]]. Яны нароўні з [[Рауль Гансалес|Раулем]], [[Фэрнанда Ера|Ера]], [[Фэрнанда Рэдонда]], [[Сант’яга Каньісарэс|Каньісарэсам]] і [[Фэрнанда Марыентэс|Марыентэсам]], які прыйшоў праз год, склалі касьцяк каманды, якая выйграла пад кіраўніцтвам [[Юп Гайнкес|Юпа Гайнкеса]] [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігу чэмпіёнаў]] 1998 году. Праўда, ва ўнутраным першынстве фінішавалі толькі чацьвертымі, і Гайнкес саступіў месца галяндцу [[Гуўс Гідынк|Гуўсу Гідынку]]. Той заставаўся на пасадзе толькі да лютага 1999 году, пасьля чаго прызначылі валійца [[Джон Тошак|Джона Тошака]], якога звольнілі ў лістападзе. Каманду даверылі [[Вісэнтэ Дэль Боске]], які правёў у клюбе практычна ўсю кар’еру. Становішча ў чэмпіянаце ён кардынальна ня выправіў («Рэал» з 8-га месца падняўся на 5-е), затое прывёў каманду да чарговага трыюмфу ў Лізе чэмпіёнаў. === Прэзыдэнцтва Пэрэса === [[Файл:Beckham zidane.jpg|міні|150пкс|[[Дэйвід Бэкгэм]] і [[Зынэдын Зыдан]] у гульні за «сьмятанкавых»]] Як раз у той год у «Рэале» новым прэзыдэнтам быў абраны амбіцыйны [[Флярэнтына Пэрэс]], які вырашыў сабраць у «Рэале» ўсіх найлепшых футбалістаў плянэты. Сваю дзейнасьць Пэрэс пачаў з нашумелай пакупкі партугальца [[Луіш Фігу|Луіша Фігу]] ў «[[Барсэлёна (футбольны клюб)|Барсэлёны]]» за рэкордныя 60 мільёнаў [[эўра]]. Праз год у шэрагі «Рэалу» ўліўся [[Зынэдын Зыдан]], за якога заплацілі «[[Ювэнтус Турын|Ювэнтусу]]» яшчэ больш — 76 мільёнаў. Праз год зь «[[Інтэрнацыянале Мілян|Інтэру]]» да мадрыдцаў далучыўся [[Раналду]], улетку 2003-га — [[Дэйвід Бэкгэм|Бэкгэм]], 2004-га — [[Майкл Оўэн|Оўэн]]. Такім чынам, у сэзоне-2004/2005 разам гулялі чатыры футбалісты, якія выйгравалі «[[Залаты мяч]]»: Раналду (найлепшы футбаліст Эўропы-1997 і −2002), Зыдан (найлепшы-1998), Фігу (найлепшы-2000), [[Майкл Оўэн|Оўэн]] (найлепшы-2001). Гэты збор зорак сталі зваць «Галяктыкас». Але грандыёзныя намеры [[Флярэнтына Пэрэс]]а так і не ажыцьцявіліся. За пяць зь лішнім гадоў кіраваньня Пэрэса (ён склаў паўнамоцтвы ў лютым 2006-га) «Рэал» толькі двойчы станавіўся чэмпіёнам ды адзін раз выйграў Лігу чэмпіёнаў. === Прэзыдэнцтва Кальдэрона === Пасьля Флярэнтына Пэрэса прэзыдэнтам «Рэалу» быў абраны Рамон Кальдэрон, стыль кіраўніцтва якога адрозьніваўся ад стылю папярэдніка. Кальдэрон ня ставіў сваёй мэтай куплю найлепшых гульцоў, хоць яго перадвыбарным абяцаньнем была купля [[Крыштыяну Раналду]], што ў яго так і не атрымалася. За час прэзыдэнцтва Кальдэрона былі прададзеныя Бэкгэм, Рабэрту Карлас, [[Рабіньню]], Раналду, гэта значыць уся «спадчына» Пэрэса, хоць у часы кіраваньня Кальдерону былі зроблены ўдалыя куплі. У 2009 годзе з-за скандалу з падтасоўкай галасоў на выбарах 2006 году Рамон Кальдэрон падаў у адстаўку. За чатыры гады кіраваньня Кальдэрона «Рэал» два разы запар станавіўся чэмпіёнам Гішпаніі і адзін раз браў Супэркубак Гішпаніі. === Вяртаньне Пэрэса === [[Файл:Cristiano Ajax.jpg|міні|зьлева|Самы дарагі гулец сьвету [[Крыштыяну Раналду]]]] 1 чэрвеня 2009 году Флярэнтына Пэрэс ізноў стаў прэзыдэнтам «Рэала», прычым без галасаваньня, бо ўсе канкурэнты зьнялі свае кандыдатуры<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8076515.stm «Perez to return as Real president»]. BBC Sport.</ref>. Пасьля свайго вяртаньня Пэрэс пачаў узнаўляць цалкам новы «Галяктыкас». Для пачатку ў камандзе адбыліся зьмены ў кіраўніцтве: дарадцам прэзыдэнта стаў былы гулец «Рэалу» [[Зынэдын Зыдан]]. 9 чэрвеня пасьля доўгіх перамоваў і розных чутак у «Рэал» перайшоў паўабаронца італьянскага «Міляну» і [[зборная Бразыліі па футболе|зборнай Бразыліі]] [[Кака]] за 68 млн эўра. Ён падпісаў шасьцігадовы кантракт з клюбам і стаў першым зорным пачаткоўцам пасьля другога прыходу Пэрэса. Затым быў падпісаны кантракт з найлепшым гульцом сьвету 2008 году [[Крыштыяну Раналду]], які даўно марыў апрануць майку «сьметанкавых». За партугальца «Рэал» выклаў 80 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў (93,4 мільёну эўра). 25 чэрвеня «Рэал» падпісаў 23-гадовага [[Рауль Альбіёль|Рауля Альбіёля]] з «Валенсіі», сума трансфэру Альбіёля склала 15 мільёнаў эўра. 1 ліпеня 2009 году «Ліён» афіцыйна пацьвердзіў пераход [[Карым Бэнзэма|Карыма Бэнзэма]] ў «Рэал». Сума трансфэру — 35 мільёнаў эўра. У склад «Рэалу» вярнуліся паўабаронца [[Эстэбан Гранэра]] і правы абаронцы [[Альвара Арбэлёа]] зь «Лівэрпулу». Сума трансфэру Арбэлёа склала 4 млн эўра, кантракт тэрмінам на 5 гадоў. Пару Арбэлёа склаў [[Шабі Алёнса]], таксама які перайшоў зь «Лівэрпулу» 5 жніўня. Алёнса быў ацэнены ў 30 млн фунтаў стэрлінгаў. Нягледзячы на самавітыя набыцьці, камандзе так і не атрымалася заваяваць ніякіх трафэяў за сэзон. У чэмпіянаце Гішпаніі «Рэал» заняў выніковае другое месца, саступіўшы «Барсэлёне», пры гэтым прайграўшы ў абедзьвюх асабістых сустрэчах. Клюб ізноў няўдала выступіў у Лізе чэмпіёнаў, у шосты раз запар ня здолеўшы пераадолець стадыю 1/8 фіналу. А ў кубку Гішпаніі каманда выбыла з барацьбы ўжо на першым этапе ў супрацьстаяньні з камандай з трэцяга гішпанскага дывізіёну «Алькарконам». Па выніках сэзону галоўны трэнэр [[Мануэль Пэлегрыні]] быў звольнены з пасады за нездавальняючыя вынікі. Пасьля нядоўгачасовых перамоваў галоўным трэнэрам «Рэалу» быў прызначаны партугалец [[Жузэ Маўрыньню]], які толькі што аформіў з італьянскім «[[Інтэрнацыянале Мілян|Інтэрам]]» пераможны хет-трык. З гэтым прызначэньнем кіраўніцтва і заўзятары клюбу ўскладалі вялікія надзеі ў пляне вяртаньня мадрыдзкага «Рэалу» на пазыцыі лідэра ў краіне і ў Эўропе. Гэтыя надзеі спраўдзіліся, бо паводле вынікаў [[Ля Ліга 2011—2012 гадоў|сэзону 2011—2012 гадоў]] мадрыдзкі клюб стаў чэмпіёнам краіны, перапыніўшы сэрыю з трох перамогаў свайго спрадвечнага канкурэнта — «Барсэлёны». Сэзон 2012—2013 гадоў «Рэал» пачаў зь перамогі ў Супэркубку Гішпаніі, перамогшы «Барсэлёну» за кошт голу ў гасьцёх, але фінішаваў другім у Ля Лізе. Асноўным трансфэрам сэзону стала падпісаньне кантракта з харвацкім паўабаронцам [[Лука Модрыч|Лука Модрычам]], за якога мадрыдцы выклалі 33 млн фунтаў стэрлінгаў «[[Тотэнгэм Готспур|Тотэнгэму]]». Пасьля расчаравальнай паразы ад мадрыдзкага «Атлетыка» ў фінале кубка Гішпаніі 2013 году Пэрэс абвесьціў аб сыходзе Жузэ Маўрыньню ў канцы сэзону паводле «ўзаемнай згоды»<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/22583729 «Jose Mourinho: Real Madrid boss to leave next month»]. BBC Sport.</ref>. 25 чэрвеня 2013 году [[Карлё Анчэлёцьці]] замяніў Маўрыньню на пасадзе галоўнага трэнэру мадрыдцаў, склаўшы дамову дзеяньнем на тры гады. Зынэдын Зыдан стаў аднім зь ягоных памочнікаў<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23047006 «Carlo Ancelotti named Real Madrid boss, Laurent Blanc joins PSG»]. BBC Sport.</ref>. Ужо 1 верасьня 2013 году было абвешчана пра доўгачаканы трансфэр [[Гарэт Бэйл|Гарэта Бэйла]] з ангельскага «Тотэнгэма». Пераход валійца, як паведамлялася, усталяваў новы сусьветны рэкорд паводле сумы падпісаньня, то бок дамова скалала 100 млн эўра<ref>[https://web.archive.org/web/20140826021621/http://www.mirror.co.uk/all-about/gareth-bale-transfer «Gareth Bale transfer»]. Daily Mirror.</ref>. У першым жа сэзоне Анчэлёцьці клюб атрымаў перамогу ў кубку Гішпаніі, а Бэйл забіў пераможны гол у фінале ў браму «Барсэлёны»<ref>[https://www.theguardian.com/football/2014/apr/16/barcelona-real-madrid-copa-del-rey-match-report-gareth-bale «Real Madrid's Gareth Bale gallops past Barcelona to land Copa del Rey»]. The Guardian.</ref>. 24 траўня «Рэал» атрымаў перамогу ў фінале Лігі чэмпіёнаў у матчы супраць мадрыдзкага «Атлетыка», выйграўшы свой першы эўрапейскі тытул з 2002 году. Аднак у чэмпіянаце сэзону 2013—2014 гадоў «сьметанковыя» скончылі толькі на трэцім радку. Улетку 2014 году «Рэал» узмацьніўся, склаўшы кантракты з брамнікам [[Кейляр Навас|Кейлярам Навасам]], паўабаронцам [[Тоні Кроос|Тоні Кроосам]] і атакуючым паўабаронцам [[Хамэс Радрыгес|Хамэсам Радрыгесам]]<ref>[http://www.firstpost.com/sports/real-madrid-unleash-new-signings-rodriguez-kroos-super-cup-final-1660463.html «Real Madrid to unleash new signings Rodriguez and Kroos in Super Cup»]. First Post.</ref>. Клуб атрымаў перамогу ў [[Супэркубак УЭФА 2014 году|Супэркубку УЭФА 2014 году]] ў матчы супраць «[[Сэвільля (футбольны клюб)|Сэвільлі]]», што стала семдзесят дзевятым афіцыйным трафэем клюбу за ўсю гісторыю<ref>[http://www.marca.com/2014/08/13/futbol/equipos/real_madrid/1407909398.html?cdi=WID33801&s_kw=Noticias_Medio_Tiempo_MX_Noticia5 «Real Madrid ties with Barcelona in trophies»]. Marca.</ref>. На працягу апошняга тыдня летняга трансфэрнага акна 2014 году «Рэал» прадаў двух ключавых гульцоў, зь якімі зьвязаны посьпехі папярэдняга сэзону. Шабі Алёнса далучыўся да «Баварыі», а [[Анхэль Ды Марыя]] сышоў у «[[Манчэстэр Юнайтэд]]». Гэтыя рашэньні выклікалі пэўныя пытаньні. Пасьля павольнага старту [[Ля Ліга 2014—2015 гадоў|сэзону 2014—2015 гадоў]] «Рэал» выдаў рэкордную 22-гульнявую пераможную сэрыю, якая ўключала перамогі над «Барсэлёнай» і «Лівэрпулам». Гэтая сэрыя была скончана на пачатку 2015 году, калі «Рэал» саступіў «Валенсіі»<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30673410 «Valencia 2–1 Real Madrid»]. BBC Sport.</ref>. Клюб ня здолеў дайсьці да фіналу Лігі чэмпіёнаў, саступіўшы ў паўфінале «[[Ювэнтус Турын|Ювэнтусу]]», а ў Ля Лізе мадрыдцам не хапіла два пункты, каб нагнаць «Барсэлёну». Гэтыя няўдачы прывялі да звальненьня Анчэлёцьці 25 траўня 2015 году<ref>[http://www.realmadrid.com/en/news/2015/05/florentino-perez-holds-a-press-conference «Florentino Pérez holds a press conference»]. Real Madrid.</ref>. [[Файл:El dulce recibimiento del Ayuntamiento al Real Madrid (01).jpg|міні|«Рэал» і мэр Мадрыду [[Мануэла Кармэна]], пасьля перамогі ў [[Ля Ліга 2016—2017 гадоў|чэмпіянаце Гішпаніі 2016—2017 гадоў]].]] Новым галоўным трэнэрам стаў [[Рафаэль Бэнітэс]]. Не зважаючы на добры пачатак, то бок «Рэал» заставаўся непераможаным да 11 туру, калі саступіў «Сэвільлі» зь лікам 3:2, справы ў Рафы пайшлі долу. «Рэал» атрымаў паразу ў «Эль-Клясыка» ад «Барсэлёны» зь лікам 4:0, а таксама быў дыскваліфікаваны ў кубку Гішпаніі праз удзел незаяўленага гульца ў матчы супраць «Кадысу». Праз сваю непапулярнасьць у прыхільнікаў і дрэнныя вынікі ў матчах з топ-клюбамі Бэнітэс быў зволены, а клюб ачоліў Зынэдын Зыдан<ref>[http://www.realmadrid.com/en/news/2016/01/zidane-a-club-legend-in-the-real-madrid-dugout «Zidane: a club legend in the Real Madrid dugout»]. Real Madrid.</ref>. У выніку [[Ля Ліга 2015—2016 гадоў|сэзон 2015—2016 гадоў]] клюб скончыў у кроку ад «Барсэлёны»<ref>[http://www.skysports.com/la-liga-table/2015 «2015–16 La Liga Table»]. Sky Sports.</ref>, якая стала чэмпіёнам краіны чарговы раз. Тым ня менш «Рэал» здолеў атрымаць перамогу ў Лізе чэмпіёнаў. Наступны сэзон «Рэала», які Зыдан правёў ад пачатку да сканчэньня, пачаўся зь перамогі ў Супэркубку УЭФА<ref>[http://www.uefa.com/uefasupercup/season=2016/matches/round=2000778/match=2019261/postmatch/report/index.html «Carvajal wonder goal wins Super Cup for Madrid»]. UEFA.</ref>. 10 сьнежня 2016 году «Рэал» правёў 35-ы матч без паразаў, што сталася новым клюбным рэкордам<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/38203086 «Real Madrid 3–2 Deportivo de La Coruña»]. BBC Sport.</ref>. 12 студзеня 2017 году колькасьць матчаў без паразаў павялічылася да 40, калі «Рэал» згуляў унічыю з «Сэвільляй», такім чынам «Рэал» пераўзышоў рэкорд «Барсэлёны» ў 39 матчаў, які яны ўсталявалі ў папярэднім сэзоне<ref>[http://www.espnfc.com/real-madrid/story/3037193/real-madrid-break-barcelonas-spanish-record-as-unbeaten-run-reaches-40 «Real Madrid break Barcelona's Spanish record as unbeaten run reaches 40»]. ESPN.</ref>. Аднак, гэтая непераможная сэрыя скончылася пасьля таго як праз тры дні «Рэал» саступіў «Сэвільлі»<ref>[http://www.foxsports.com/soccer/story/sevilla-just-snapped-real-madrids-unbeaten-streak-one-match-new-record-011517 «Sevilla just snapped Real Madrid's unbeaten streak one match after they set the record»]. Fox Sports.</ref>. У траўні «Рэал» у першы раз пасьля пяці выйграў [[Ля Ліга 2016—2017 гадоў|чэмпіянат Гішпаніі]], а 3 чэрвеня, дайшоўшы да фіналу Лігі чэмпіёнаў, атрымаў упэўненую перамогу над «Ювэнтусам», абараніўшы свой тытул, што сталася першым разам з 1990 году, калі «Мілян» двойчы перамагаў у Кубку эўрапейскіх чэмпіёнаў<ref>[https://www.theguardian.com/football/2017/jun/03/juventus-real-madrid-champions-league-final-match-report «Real Madrid win Champions League as Cristiano Ronaldo double defeats Juve»]. The Guardian.</ref>. «Рэал» атрымаў перамогу і ў трэцім запар фінале Лігі чэмпіёнаў у 2018 годзе, стаўшы першым клюбам з 1970-х гадоў, хто здолеў дамагчыся такога посьпеху. 31 траўня, усяго толькі празь пяць дзён пасьля перамогі ў фінале эўракубка, Зыдан абвесьціў пра свой сыход з клюбу, спасылаючыся на неабходнасьць пераменаў<ref>[https://www.esquire.com/uk/latest-news/a20973571/zinedine-zidane-announces-his-resignation-from-real-madrid/ «Zinedine Zidane Announces His Resignation From Real Madrid»]. Esquire.</ref>. 12 чэрвеня 2018 году «Рэал» абвесьціў дзейнага трэнэра зборнае Гішпаніі [[Юлен Ляпэтэгі|Юлена Ляпэтэгі]] галоўным трэнэрам клюбу. Паводле паведамленьня праца спэцыяліста павінна пачацца адразу пасьля сусьветнага першынства, аднак кіраўніцтва фэдэрацыі футболу Гішпаніі звольніла Ляпэтэгі за дзень да турніру, заявіўшы, што ён вёў перамовы з мадрыдзкім клюбам, не інфармуючы іх аб гэтым<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/44459380 «Julen Lopetegui: Real Madrid name Spain manager as new head coach»]. BBC Sport.</ref>. У ліпені 2018 году клюб расстаўся з галоўным гульцом лініі нападу Крыштыяну Раналду, які сышоў у «Ювэнтус»<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/44785173 «Cristiano Ronaldo: Juventus sign Real Madrid forward for £99.2m»]. BBC Sport.</ref><ref>[https://www.svaboda.org/a/29355476.html Мадрыдзкі «Рэал» прадае Раналду «Ювэнтусу» за 100 мільёнаў эўраў.] Радыё Свабода (10 ліпеня 2018).</ref>, што значна паслабіла клюб. Пасьля шэрагу дрэнных выступаў і стратаў Ляпэтэгі быў звольнены з пасады. У красавіку 2018 году месца галоўнага трэнэра заняў [[Сант’яга Саляры]]<ref>[https://www.abc.es/deportes/real-madrid/abci-solari-sentara-banquillo-real-madrid-tras-destitucion-lopetegui-201810291705_video.html «Solari se sentará en el banquillo del Real Madrid tras la destitución de Lopetegui»]. ABC.</ref>. 11 сакавіка 2019 году Сант’яга Саляры быў звольнены. == Тытулы == * '''[[Ля Ліга]]: 36''' ** 1932, 1933, 1954, 1955, 1957, 1958, 1961, 1962, 1963, 1964, ** 1965, 1967, 1968, 1969, 1972, 1975, 1976, 1978, 1979, 1980, ** 1986, 1987, 1988, 1989, 1990, 1995, 1997, 2001, 2003, 2007, ** 2008, [[Ля Ліга 2011—2012 гадоў|2012]], [[Ля Ліга 2016—2017 гадоў|2017]], [[Ля Ліга 2019—2020 гадоў|2020]], [[Ля Ліга 2021—2022 гадоў|2022]], [[Ля Ліга 2023—2024 гадоў|2024]] * '''[[Кубак Гішпаніі па футболе|Кубак Гішпаніі]]: 20''' ** 1905, 1906, 1907, 1908, 1917, 1934, 1936, 1946, 1947, 1962, ** 1970, 1974, 1975, 1980, 1982, 1989, 1993, 2011, 2014, 2023 * '''[[Супэркубак Гішпаніі]]: 13''' ** 1988, 1989, 1990, 1993, 1997, 2001, 2003, 2008, 2012, 2017, ** 2020, 2022, 2024 * '''[[Кубак Гішпанскай лігі]]: 1''' ** 1984 * '''[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА]]: 15''' ** 1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1966, 1998, 2000, 2002, [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2013—2014 гадоў|2014]], ** [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2015—2016 гадоў|2016]], [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2016—2017 гадоў|2017]], [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2017—2018 гадоў|2018]], [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2021—2022 гадоў|2022]], [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2023—2024 гадоў|2024]] * '''[[Ліга Эўропы УЭФА|Кубак УЭФА]]: 2''' ** 1985, 1986 * '''[[Супэркубак УЭФА|Супэркубак Эўропы]]: 5''' ** 2002, 2014, 2016, 2017, 2022 * '''[[Міжкантынэнтальны кубак]]: 3''' ** 1960, 1998, 2002 * '''[[Клюбны чэмпіянат сьвету па футболе|Клюбны чэмпіянат сьвету]]: 4''' ** 2014, 2016, 2017, 2018, 2022 == Склад == : ''Актуальны на 21 лютага 2026 году'' {{Склад}} {{Гулец1|1|Q73360|Бр|}} {{Гулец1|2|Q127452|Аб|капітан}} {{Гулец1|3|Q29950055|Аб|}} {{Гулец1|4|Q31981|Аб|}} {{Гулец1|5|Q66241169|ПА|}} {{Гулец1|6|Q62960177|ПА|}} {{Гулец1|7|Q28973866|Нап|}} {{Гулец1|8|Q19509544|ПА|}} {{Гулец1|10|Q21621995|Нап|}} {{Гулец1|11|Q42728914|Нап|}} {{Гулец1|12|Q27569376|Аб|}} {{Гулец1|13|Q27342447|Бр|}} {{Гулец1|14|Q46951844|ПА|}} {{Падзел складу}} {{Гулец1|15|Q108159340|ПА|}} {{Гулец1|16|Q118869601|Нап|}} {{Гулец1|17|Q122583363|Аб|}} {{Гулец1|18|Q110001765|Аб|}} {{Гулец1|19|Q16972254|ПА|}} {{Гулец1|20|Q98872225|Аб|}} {{Гулец1|21|Q26973015|Нап|}} {{Гулец1|22|Q96755|Аб|}} {{Гулец1|23|Q23884186|Аб|}} {{Гулец1|24|Q112184628|Аб|}} {{Гулец1|26|Q122724434|Бр|}} {{Гулец1|30|Q123289726|Нап|}} {{Канец складу}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.realmadrid.com/ Афіцыйны сайт]{{ref-es}}{{ref-en}}{{ref-ja}} * {{YouTube user|realmadridcf}} {{Склад ФК Рэал Мадрыд}} {{Ля Ліга чэмпіянату Гішпаніі па футболе}} {{Пераможцы Лігі чэмпіёнаў УЭФА}} [[Катэгорыя:Рэал Мадрыд| ]] [[Катэгорыя:Гішпанскія футбольныя клюбы]] mqpb42qtz21hsd4ahepj2il5vupnekd Рудзейка 0 46629 2677818 2674600 2026-07-06T13:23:54Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677818 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рудзейка |лацінка = Rudziejka |арыгінал = Ruadicho |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Грода|Ruodo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Рудзіка, Рудка, Родзейка, Родзіка, Родыка, Родка |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Рудзейка''' (''Рудзіка'', ''Рудка''), '''Родзейка''' (''Родзіка'', ''Родыка'', ''Родка'') — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Родзіка або Рудзіка, пазьней Рудэк (Hruodicho, Rodicho, Ruadicho, Rudek<ref>Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=i13cviZ0xYoC&q=Rudek#v=snippet&q=Rudek&f=false S. 51].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rodicho+Ruadicho#v=snippet&q=Rodicho%20Ruadicho&f=false S. 887].</ref>. Іменная аснова [[Грода|-грод- (-род-, -руд-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рудаўт|Рудалт]], [[Градзімонт|Родмант]], [[Эйруд]]; германскія імёны Rudolt, Rodemund, Eirodus) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] hroþ 'слава, перамога'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. У 1626 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Jacobus Rodig, Witthenensis Borussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Rodig#v=snippet&q=Rodig&f=false S. 296].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''у Колтянех [[Вісбар|Визбору]] пять чоловековъ: Рудеику а [[Даргвойн|Деркгъвоинъ]]'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 50.</ref>; ''у Болниках [[Радзівіл Осьцікавіч|Радивилу Остиковичу]] шеснадцать чоловеков: Родеика'' (9 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 66.</ref>; ''in curia nostra Rudicowicz'' (17 ліпеня 1450 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 224.</ref>; ''homines illiberos Rodeyko'' (28 траўня 1522 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 74.</ref>; ''Юрыи Родиковичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 83.</ref>; ''Федько, Ярмошъ, Родихъ Кокоречичи'' (1563 год)<ref>Ревизия Кобринской экономии: составленная в 1563 году королевским ревизором Дмитрием Сапегой. — Вильна, 1876. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=uXBmAAAAcAAJ&q=%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%85%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%85%D1%8A&f=false С. 121].</ref>; ''Andrzey, Stasz a Sthepan Rudzikowiczy, doylidy [[Масты|Mostowsczi]]'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Rudzikowiczy#v=snippet&q=Rudzikowiczy&f=false С. 201].</ref>; ''Гапонъ Рудикъ'' (12 ліпеня 1560 году)<ref>Документы Московского архива Министерства юстиции. Т. 1. — М., 1897. С. 128.</ref>; ''Jurko Rudziekowicz'' (1563 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. С. 488.</ref>; ''Совостюкъ Рудиковичъ… Яковъ Рудиковичъ… Гринъ Рудикъ, войтъ Охоновъскій'' (24 красавіка 1580 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. С. 215, 219—220.</ref>; ''челед неволна: [[Гендрута|Кгенъдрута]] Рудеиковна'' (22 кастрычніка 1593 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 350.</ref>; ''Валентей Рудиковичъ… Мартинъ Рудикъ'' (23 кастрычніка 1597 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8cM7AQAAMAAJ&q=%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BA%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BA%D0%BE&f=false С. 612].</ref>; ''Sophia Rudykówna'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 499.</ref>; ''Jan Rudkiewicz'' (1728 год)<ref>[https://sources.ruzhany.info/112_30a.html «Inwentarż Maiętnosci Rożaneÿ» 1728], НГАБ. Ф. 1928, воп. 1, спр. 208.</ref>; ''Rudziki'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Marcin Rudzikiewicz'' (1777 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=10693&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=5350&searchtable=&rpp2=50 Dziewieniszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Ignacy Rodyko… Teodor Rodyko'' (1808 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Rodyko&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Opsa], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jakub Rodziejko'' (1826 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Rodziejko&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Roś], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Ś. Pamięci Kazimierza Rotkiewicza'' (1835 год)<ref>Tolkačevski K. Epigrafinio įrašo kultūra ir komunikacija: XIX a. Vilniaus memorialinių įrašų pagrindu. — Vilnius, 2016. P. 273.</ref>. == Носьбіты == * Юры Родзікавіч — баярын [[Ковенскі павет (ВКЛ)|Ковенскага павету]], які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Уладзімер Рудзік (1893—1937) — [[беларусы|беларус]] зь [[Пінск]]у, [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index17.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Москва, расстрельные списки — Бутовский полигон</ref> Радкевічы (Rodkiewicz) гербаў [[Ліс (герб)|Ліс]], [[Лук (герб)|Лук]], [[Пабог]], [[Рудніца (герб)|Рудніца]] і [[Ястрабец (герб)|Ястрабец]] — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 10. — Warszawa, 1938. S. 244.</ref>. Рудкевічы (Rudkiewicz)<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 10. — Warszawa, 1938. S. 302.</ref> і зь Белай Руты Руткевічы<ref>[hthttp://www.nobility.by/families/r/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Р], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> — літоўскія шляхецкія роды. Руткевічы (Rutkiewicz) гербу [[Ястрабец (герб)|Ястрабец]] — літоўскі шляхецкі род зь [[Лідзкі павет|Лідзкага павету]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 10. — Warszawa, 1938. S. 320.</ref>. Радкевіч (Rodkiewicz), Родзік (Rodzik), Раткевіч (Rotkiewicz) і Руткевіч (Rutkiewicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На 1905 год існаваў маёнтак Рудзейкаўшчына ў Ваўкавыскім павеце Гарадзенскай губэрні<ref>Указатель населенным местностям Гродненской губернии, с относящимися к ним необходимыми сведениями. — Гродна, 1905. С. 175.</ref>. На 1906 год існавала вёска Родзікі ў Дрысенскім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 147.</ref>. У былым [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]] існуе вёска [[Рудыкі]], на [[Вількамірскі павет|гістарычнай Вількаміршчыне]] — [[Рудыкішкі]], у [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] — [[Рудэкен]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іка}} {{Імёны з асновай грод}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 55eeedwvse91k1ti0kcl2po6rfygdep Віленскае ваяводзтва 0 47064 2677952 2656080 2026-07-06T22:50:56Z Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund 97932 /* Гісторыя */ 2677952 wikitext text/x-wiki {{пра|ваяводзтва Польшчы ў міжваенны пэрыяд|Віленскае ваяводзтва (1926—1939)|ваяводзтва [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Віленскае ваяводзтва |Лацінка = Vilenskaje vajavodztva |Назва ў родным склоне = Віленскага ваяводзтва |Герб = Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1720).jpg |Сьцяг = |Краіна = [[Вялікае Княства Літоўскае]] |Гімн = |Статус = |Уваходзіць у = |Улучае = |Цэнтар = [[Вільня]] |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |ДатаЎтварэньня = |Кіраўнік = [[Ваяводы віленскія]] |Назва пасады кіраўніка = Ваяводы |Кіраўнік2 = [[Кашталяны віленскія]] |Назва пасады кіраўніка2 = Кашталяны |АфіцыйныяМовы = |Насельніцтва = гл. [[Віленскае ваяводзтва#Дэмаграфія|Дэмаграфія]] |Год перапісу = |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 44,2 тыс. |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Vilenskaje vajavodztva. Віленскае ваяводзтва.svg |Памер мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = 1413—1795 |Назва парамэтру 1 = Час існаваньня |Сайт = |Дадаткі = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|ВКЛ}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Віленскае ваяводзтва'''{{Заўвага|{{мова-be-old|Воеводство Виленское|скарочана}}; {{мова-la|Palatinatus Wilnensis|скарочана}}, {{мова-pl|Województwo wileńskie|скарочана}}}} — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Плошча каля 44,2 тыс. км². Сталіца — [[места]] [[Вільня]]. Найбольшыя месты: [[Ашмяны]], [[Ліда]], [[Вількамір]] і [[Браслаў]]<ref name="sg"/>. == Гісторыя == {{Падвойная выява|зьлева|Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1555).jpg|105|Pahonia. Пагоня (1578, 1584).jpg|90|Гербы Віленшчыны, XV—XVI стст.}} Утварылася ў 1413 годзе згодна з [[Гарадзельская вунія|Гарадзельскім прывілеем]] на аснове [[Віленскае княства|Віленскага княства]]. У склад ваяводзтва ўвайшла большая частка заходніх, цэнтральных і ўсходніх земляў сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (воласьці і буйныя маёнткі з цэнтрамі [[Ашмяны]], [[Бабруйск]], [[Барысаў]], [[Браслаў]], [[Быхаў]], [[Глуск]], [[Крычаў]], [[Ліда]], [[Магілёў]], [[Менск]] і інш.), а таксама паўночна-ўсходнія землі цяперашняй [[Летува|Летувы]] (воласьці і буйныя маёнткі з цэнтрамі [[Вількамір]], [[Уцяна]], [[Біржы]], [[Кернаў]], [[Сьвянцяны]]). У вайсковых дачыненьнях ваяводу віленскаму падпарадкоўваліся намесьнік наваградзкі, а таксама [[Слуцкае княства|Слуцкае]], [[Клецкае княства|Клецкае]] (да 1521 году) і [[Амсьціслаўскае княства|Амсьціслаўскае]] (да 1529 году) княствы, якія таксама фармальна ўваходзілі ў склад ваяводзтва (фактычна былі аўтаномнымі). На Беларусі мела цераспалосныя дзялянкі з Троцкім ваяводзтвам у [[Бабруйская воласьць|Бабруйскай воласьці]] — «віленскую палавіну» (места [[Бабруйск]] і 18 [[сяло|сёлаў]])<ref>[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Віленскае ваяводства // {{Літаратура/Памяць/Менск|1к}} С. 148—149.</ref>. У студзені 1507 году з складу Віленскага вылучылася [[Наваградзкае ваяводзтва]]. У 1537 годзе ў склад ваяводзтва ўвайшла [[Гомельскае староства|Гомельская воласьць]]<ref>[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] [https://web.archive.org/web/20090401195829/http://vn.belinter.net/vkl/29.html Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел] // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 38.</ref>. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў зь Віленскага вылучылася [[Менскае ваяводзтва]]. У 1654 годзе на тэрыторыі ваяводзтва (ад Браслава да Вільні) расьсялілася [[смаленская шляхта]], якая мела тут экстэрытарыяльную арганізацыю з [[Старадубскі павет|Старадубскага]] і Смаленскага паветаў (соймікі зьбіраліся ў Вільні). Гэта было намінальнае [[Смаленскае ваяводзтва]]<ref name="ehb">[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Віленскае ваяводства // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 272.</ref>. Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Віленскага ваяводзтва [[Ліцьвіны|ліцьвінамі]]: «''і зь людзьмі даннымі і цяглымі і Літвою і [[Русіны|Русьсю]] тэж на [[Ворцы]] і на [[Мёры|Мерах]]''» (1517 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 325.</ref>, «''виленский гость литвин Дема Матвеев''» (1555 год)<ref>Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским государством. Т. 2. — СПб., 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=6mAFAAAAYAAJ&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C&f=false С. 466].</ref>, «''литвин [[Віленскі павет (ВКЛ)|Виленского повету]] Абросимка''», «''литвин города Вилны Ян''», «''литвин Виленского повету Сашка''», «''литвин Виленского повету Христофор Рудинской''», «''литвин шляхтич кормовой Виленского повету Матяш Збороцкий''» (усе 1609—1610 гады)<ref name="Мальцев-1960">Мальцев В. П. [https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/XVII/1600-1620/Zapisi_o_smerti_sidelcev/text.htm Записки о смерти «тюремных сидельцев» в смоленских тюрьмах в 1609—1610 гг.] // Исторический архив. № 5, 1960.</ref>, «''литвин Виленского повету Федор Косарев, шляхтич''» (1610 год)<ref>Акты исторические, собранные и изданные Археографическою коммиссиею. Т. 2. — СПб., 1841. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gUgPAQAAMAAJ&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 358].</ref>, «''…в роспросе Васька [Степанов] сказался: родом литвин{{Заўвага|Ранейшыя сьведчаньні ўжываньня канструкцыі «''родам [[Ліцьвіны|ліцьвін (літоўка)]]''»: «''сіи [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрѣи]] бяше родомъ Литвинъ, сынъ [[Гердзень (імя)|Ерденевъ]], Литовскаго князя''»<ref>Троицкая летопись. Реконструкция текста. Изд. М. Д. Присёлков. — М. — Л., 1950. С. 344—345.</ref> ([[Траецкі летапіс]] пад 1289 годам); «''литвин родом''» ([[Жыціе|жывот]] [[Даўмонт Пскоўскі|Даўмонта Пскоўскага]] першай трэці XIV стагодзьдзя<ref>Лосева О. В. Жития русских святых в составе древнерусских Прологов XII — первой трети XV веков. — М., 2009. [https://books.google.by/books?id=9abSAAAAQBAJ&pg=PA200&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjchJnemq78AhWNiP0HHWRNCiA4KBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 199—201].</ref>); «''родом литовка, а прозвище ей бысть литовское Августа''» пра дачку вялікага князя літоўскага [[Гедзімін]]а ([[Ніканаўскі летапіс]] 1526—1530 гадоў, адкуль перайшло ў [[Ліцавы летапісны звод]] 1568—1576 гадоў)}} [[беларусцы|белорусец]] [[Ашмянскі павет|Шменского повету]]''» (1627 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 95.</ref>, «''литвин Александр [Олехновский] в роспросе сказался родом белорусец, [[Полацкае ваяводзтва|Полоцкого повету]], шляхтич; отец его был шляхтич же, испомещен был под [[Вільня|Вильной]] в Ошмянском повете, и отец де его то имение свое продал, а в то место имение купил в Полоцком повете''» (1632 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false С. 432].</ref>, «''Мишковский Ян Семенов… литвин, шляхтич [[Лідзкі павет|Лидского повета]]''» (1633 год)<ref>Служилые люди Сибири конца XVI – начала XVIII века. — М.; СПб., 2020. [https://books.google.by/books?id=F7tYEAAAQBAJ&pg=PA576&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD+%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87+%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjl5tPf-7D6AhW7X_EDHS93C6AQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%20%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2&f=false С. 576].</ref>, «''литвин Агейка Родионов, Виленского повету''» (1657 год)<ref>Замосковный край в XVII веке: Опыт изследования по истории экономическаго быта Московской Руси. — М., 1906. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=wVyP2xGoSKwC&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 292].</ref>. У [[матрыкул]]е [[Каралявец]]кага ўнівэрсытэту пад 1722 годам значыцца ''Nowicki Ignat., Lithvan. ex districtu Lidensi''<ref>Die Matrikel der Albertus-Universität zu Königsberg i. Pr. 1544—1829. Bd. 2: Die Immatrikulationen von 1657—1829. — Leipzig, 1911/1912. S. 315.</ref>. Паводле каталёгу ордэну трынітарыяў у Рэчы Паспалітай (1785 год), ''Josepho Koncewicz… Lithuanus, in districtu Osmianensi natus… Sacramento Danilewcz… Lithuanus, in districtu Osmianensi natus''<ref>Asuncion A. Diccionario de escritores Trinitarios de Espana y Portugal. T. 2. — Roma, 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=F972OMryw8kC&q=Osmianensi#v=snippet&q=Osmianensi&f=false P. 540, 559].</ref>. Апроч таго, сярод вернікаў некалькіх вёсак і мястэчак упамінаецца [[Старалітва|старалітва]], якую крыніцы зьвязваюць з [[Русіны|русінамі]]: [[Ельня (Лідзкі раён)|Ельня]] (1668 і паміж 1670 і 1675 гадамі)<ref>Kamuntavičienė V. Jelnios parapijos gyventojai XVII a. («Stara Litwa», arba jotvingių pėdsakais Vilniaus vyskupijoje) // Lietuvos istorijos metraštis. Nr. 2, 2011. P. 27—28.</ref>; [[Сьвір (мястэчка)|Сьвір]] (1689 год)<ref>Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 50.</ref>; [[Ваверка]] (1692 год)<ref name="Ališauskas-2016-264">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 264.</ref>; [[Жодзішкі]] (1701 год)<ref name="Ališauskas-2016-280">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 280.</ref>; [[Няцеч (Тарноўскі сельсавет)|Няцеч]], [[Старажымавічы|Старажымавічы]] і [[Чаплічы (Лідзкі раён)|Чапліцы]] (1721 год)<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] Язычніцтва на землях Беларусі ў сярэднявеччы // Гістарычна-археалагічны зборнік. № 12, 1997. [https://books.google.by/books?id=1QghAQAAMAAJ&q=%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0&dq=%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjVqMCx6Nj5AhWq8rsIHQDGDCQQ6AF6BAgCEAI С. 83].</ref>. У 1791 годзе, згодна з [[Канстытуцыя 3 траўня|Канстытуцыяй Рэчы Паспалітай]], утварыўся [[Завілейскі павет|Завілейскі]] (з цэнтрам у [[Паставы|Паставах]]) і [[Эйшыскі павет]]ы. У 1793 годзе вальны сойм пераўтварыў Браслаўскі павет у [[Браслаўскае ваяводзтва|ваяводзтва]]. 20 сьнежня 1793 году адбылася ліквідацыя намінальнага Смаленскага ваяводзтва. У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795 год) тэрыторыя Віленскага ваяводзтва апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. == Сымболіка == Герб ваяводзтва меў наступны выгляд: «''белая Пагоня ў чырвоным полі''». Ваяводзкая [[харугва]] была чырвонага колеру з выяваю гербу [[Пагоня]] ў цэнтры. <gallery caption="Герб Віленскага ваяводзтва [[Пагоня]]" widths=150 heights=150 class="center"> Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1712).jpg|1712 г. Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1720) (2).jpg|каля 1720 г. Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1794).jpg|1794 г. Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (B. Starzyński, 1875-1900).jpg|канец XIX ст. (рэканструкцыя) </gallery> == Геаграфія == [[Файл:Vilnia-Troki. Вільня-Трокі (1665).jpg|значак|Віленскае і [[Троцкае ваяводзтва|Троцкае]] ваяводзтвы, 1665 г.]] На паўночным захадзе і поўначы межавала з [[Троцкае ваяводзтва|Троцкім ваяводзтвам]] і [[Курляндыя]]й, на ўсходзе — з [[Полацкае ваяводзтва|Полацкім]] і [[Менскае ваяводзтва|Менскім]] ваяводзтвамі, на поўдні — з [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкім ваяводзтвам]], на захадзе — з Троцкім ваяводзтвам<ref name="sg">[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Województwo wileńskie // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} S. 337.</ref>. == Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел == [[Файл:Vilnia-Połacak-Viciebsk. Вільня-Полацак-Віцебск (1772).jpg|значак|Віленскае, [[Полацкае ваяводзтва|Полацкае]] і [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскае]] ваяводзтвы, 1772 г.]] Ваяводзтва падзялялася на 5 паветаў: [[Віленскі павет|Віленскі]], [[Ашмянскі павет|Ашмянскі]], [[Лідзкі павет|Лідзкі]], [[Вількамірскі павет|Вількамірскі]] і [[Браслаўскі павет|Браслаўскі]]. [[Файл:Vilnia-Troki-Inflanty-Kurlandyja-Žamojć. Вільня-Трокі-Інфлянты-Курляндыя-Жамойць (1791).jpg|міні|Віленскае і [[Троцкае ваяводзтва|Троцкае]] ваяводзтвы, [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянты]], [[Курляндыя]], [[Жамойць]], 1791 г.]] {| cellspacing="1" cellpadding="5" style="width: 500px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|ВКЛ}} align="center" ! Назва !! Цэнтар !! Плошча, <br /> тыс. км² !! Староствы |- style="background:#FAFAFA;" | [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскі павет]] || [[Вільня]] || 6,3 || [[Быстрыцкае староства|Быстрыцкае]] <br /> [[Інтурскае староства|Інтурскае]] <br /> [[Керноўскае староства|Керноўскае]] |- style="background:#EEEEEE;" | [[Ашмянскі павет]] || [[Ашмяны]] || 16 || [[Ашмянскае староства|Ашмянскае (гродавае)]] <br /> [[Вялейскае староства|Вялейскае]] <br /> [[Губскае староства|Губскае]] <br /> [[Даўгеліскае староства|Даўгеліскае]] <br /> [[Дудзкае староства|Дудзкае]] <br /> [[Крэўскае староства|Крэўскае]] <br /> [[Маркаўскае староства|Маркаўскае]] <br /> [[Мядзелскае староства|Мядзелскае]] <br /> [[Трабскае староства|Трабскае]] |- style="background:#FAFAFA;" | [[Браслаўскі павет]] || [[Браслаў]] || 5,5 || [[Браслаўскае староства|Браслаўскае (гродавае)]] <br /> [[Дрывяцкае староства|Дрывяцкае]] <br /> [[Опскае староства|Опскае]] |- style="background:#EEEEEE;" | [[Вількамірскі павет]] || [[Вількамір]] || 9,9 || [[Анікшцянскае староства|Анікшцянскае]] <br /> [[Больніцкае староства|Больніцкае]] <br /> [[Копіскае староства|Копіскае]] <br /> [[Пенёскае староства|Пенёскае]] <br /> [[Субоскае староства|Субоскае]] <br /> [[Ушпольскае староства|Ушпольскае]] |- style="background:#FAFAFA;" | [[Лідзкі павет]] || [[Ліда]] || 5,5 || [[Лідзкае староства|Лідзкае (гродавае)]] <br /> [[Бярштанскае староства|Бярштанскае]] <br /> [[Васілішкаўскае староства|Васілішкаўскае]] <br /> [[Дубскае староства|Дубскае]] <br /> [[Каняўскае староства|Каняўскае]] <br /> [[Навадворскае староства|Навадворскае]] <br /> [[Радунскае староства|Радунскае]] <br /> [[Стокліскае староства|Стокліскае]] |} [[Ваяводзкі соймік]] праводзіўся ў Вільні. У павятовых цэнтрах месьціліся [[падкаморскі суд|падкаморскія]], [[земскі суд|земскія]] і [[гродзкі суд|гродзкія]] суды, праходзілі [[павятовы соймік|павятовыя соймікі]]. Ашмянская, браслаўская, віленская, вількамірская і лідзкая шляхта абірала дзесяць [[Пасол соймавы|паслоў]] на [[Сойм Рэчы Паспалітай|Вальны сойм]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], а таксама дзесяць дэпутатаў на [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Трыбунал]]. == Дэмаграфія == На 1775 год Віленскае ваяводзтва налічвала каля 70 тыс. [[дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымоў]], зь якіх [[места|мескія]] складалі 7 тыс.<ref name="sg"/> == Ураднікі == {{Асноўны артыкул|ваяводы віленскія|кашталяны віленскія}} У [[Сэнат|Сэнаце]] Рэчы Паспалітай Віленскае ваяводзтва мела трох прадстаўнікоў — [[біскуп віленскі|біскупа]], [[ваявода віленскі|ваяводу]] і [[кашталян віленскі|кашталяна]]. За ўвесь час свайго існаваньня ваяводзтва мела 29 біскупаў, 33 ваяводы, 37 кашталянаў<ref name="sg"/>. Ваяводзкі [[мундзір]] складаўся зь цёмна-сіняга («гранатовага») [[кунтуш]]а, ярка-пунсовых [[адвароты|адваротаў]] і [[жупан]]а<ref name="vkl">[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Віленскае ваяводства // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 409.</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} {{Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Вялікага Княства Літоўскага}} [[Катэгорыя:Віленскае ваяводзтва| ]] 9pbla4qmjahhlwrhg2kbghe9zh3p6b0 2677953 2677952 2026-07-06T22:51:36Z Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund 97932 /* Гісторыя */ 2677953 wikitext text/x-wiki {{пра|ваяводзтва Польшчы ў міжваенны пэрыяд|Віленскае ваяводзтва (1926—1939)|ваяводзтва [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Віленскае ваяводзтва |Лацінка = Vilenskaje vajavodztva |Назва ў родным склоне = Віленскага ваяводзтва |Герб = Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1720).jpg |Сьцяг = |Краіна = [[Вялікае Княства Літоўскае]] |Гімн = |Статус = |Уваходзіць у = |Улучае = |Цэнтар = [[Вільня]] |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |ДатаЎтварэньня = |Кіраўнік = [[Ваяводы віленскія]] |Назва пасады кіраўніка = Ваяводы |Кіраўнік2 = [[Кашталяны віленскія]] |Назва пасады кіраўніка2 = Кашталяны |АфіцыйныяМовы = |Насельніцтва = гл. [[Віленскае ваяводзтва#Дэмаграфія|Дэмаграфія]] |Год перапісу = |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 44,2 тыс. |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Vilenskaje vajavodztva. Віленскае ваяводзтва.svg |Памер мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = 1413—1795 |Назва парамэтру 1 = Час існаваньня |Сайт = |Дадаткі = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|ВКЛ}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Віленскае ваяводзтва'''{{Заўвага|{{мова-be-old|Воеводство Виленское|скарочана}}; {{мова-la|Palatinatus Wilnensis|скарочана}}, {{мова-pl|Województwo wileńskie|скарочана}}}} — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Плошча каля 44,2 тыс. км². Сталіца — [[места]] [[Вільня]]. Найбольшыя месты: [[Ашмяны]], [[Ліда]], [[Вількамір]] і [[Браслаў]]<ref name="sg"/>. == Гісторыя == {{Падвойная выява|зьлева|Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1555).jpg|105|Pahonia. Пагоня (1578, 1584).jpg|90|Гербы Віленшчыны, XV—XVI стст.}} Утварылася ў 1413 годзе згодна з [[Гарадзельская вунія|Гарадзельскім прывілеем]] на аснове [[Віленскае княства|Віленскага княства]]. У склад ваяводзтва ўвайшла большая частка заходніх, цэнтральных і ўсходніх земляў сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] (воласьці і буйныя маёнткі з цэнтрамі [[Ашмяны]], [[Бабруйск]], [[Барысаў]], [[Браслаў]], [[Быхаў]], [[Глуск]], [[Крычаў]], [[Ліда]], [[Магілёў]], [[Менск]] і інш.), а таксама паўночна-ўсходнія землі цяперашняй [[Летува|Летувы]] (воласьці і буйныя маёнткі з цэнтрамі [[Вількамір]], [[Уцяна]], [[Біржы]], [[Кернаў]], [[Сьвянцяны]]). У вайсковых дачыненьнях ваяводу віленскаму падпарадкоўваліся намесьнік наваградзкі, а таксама [[Слуцкае княства|Слуцкае]], [[Клецкае княства|Клецкае]] (да 1521 году) і [[Амсьціслаўскае княства|Амсьціслаўскае]] (да 1529 году) княствы, якія таксама фармальна ўваходзілі ў склад ваяводзтва (фактычна былі аўтаномнымі). На Беларусі мела цераспалосныя дзялянкі з Троцкім ваяводзтвам у [[Бабруйская воласьць|Бабруйскай воласьці]] — «віленскую палавіну» (места [[Бабруйск]] і 18 [[сяло|сёлаў]])<ref>[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Віленскае ваяводства // {{Літаратура/Памяць/Менск|1к}} С. 148—149.</ref>. У студзені 1507 году з складу Віленскага вылучылася [[Наваградзкае ваяводзтва]]. У 1537 годзе ў склад ваяводзтва ўвайшла [[Гомельскае староства|Гомельская воласьць]]<ref>[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] [https://web.archive.org/web/20090401195829/http://vn.belinter.net/vkl/29.html Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел] // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 38.</ref>. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў зь Віленскага вылучылася [[Менскае ваяводзтва]]. У 1654 годзе на тэрыторыі ваяводзтва (ад Браслава да Вільні) расьсялілася [[смаленская шляхта]], якая мела тут экстэрытарыяльную арганізацыю з [[Старадубскі павет|Старадубскага]] і Смаленскага паветаў (соймікі зьбіраліся ў Вільні). Гэта было намінальнае [[Смаленскае ваяводзтва]]<ref name="ehb">[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Віленскае ваяводства // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 272.</ref>. Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Віленскага ваяводзтва [[Ліцьвіны|ліцьвінамі (літвой) ]]: «''і зь людзьмі даннымі і цяглымі і Літвою і [[Русіны|Русьсю]] тэж на [[Ворцы]] і на [[Мёры|Мерах]]''» (1517 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 325.</ref>, «''виленский гость литвин Дема Матвеев''» (1555 год)<ref>Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским государством. Т. 2. — СПб., 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=6mAFAAAAYAAJ&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C&f=false С. 466].</ref>, «''литвин [[Віленскі павет (ВКЛ)|Виленского повету]] Абросимка''», «''литвин города Вилны Ян''», «''литвин Виленского повету Сашка''», «''литвин Виленского повету Христофор Рудинской''», «''литвин шляхтич кормовой Виленского повету Матяш Збороцкий''» (усе 1609—1610 гады)<ref name="Мальцев-1960">Мальцев В. П. [https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/XVII/1600-1620/Zapisi_o_smerti_sidelcev/text.htm Записки о смерти «тюремных сидельцев» в смоленских тюрьмах в 1609—1610 гг.] // Исторический архив. № 5, 1960.</ref>, «''литвин Виленского повету Федор Косарев, шляхтич''» (1610 год)<ref>Акты исторические, собранные и изданные Археографическою коммиссиею. Т. 2. — СПб., 1841. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gUgPAQAAMAAJ&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 358].</ref>, «''…в роспросе Васька [Степанов] сказался: родом литвин{{Заўвага|Ранейшыя сьведчаньні ўжываньня канструкцыі «''родам [[Ліцьвіны|ліцьвін (літоўка)]]''»: «''сіи [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрѣи]] бяше родомъ Литвинъ, сынъ [[Гердзень (імя)|Ерденевъ]], Литовскаго князя''»<ref>Троицкая летопись. Реконструкция текста. Изд. М. Д. Присёлков. — М. — Л., 1950. С. 344—345.</ref> ([[Траецкі летапіс]] пад 1289 годам); «''литвин родом''» ([[Жыціе|жывот]] [[Даўмонт Пскоўскі|Даўмонта Пскоўскага]] першай трэці XIV стагодзьдзя<ref>Лосева О. В. Жития русских святых в составе древнерусских Прологов XII — первой трети XV веков. — М., 2009. [https://books.google.by/books?id=9abSAAAAQBAJ&pg=PA200&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjchJnemq78AhWNiP0HHWRNCiA4KBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 199—201].</ref>); «''родом литовка, а прозвище ей бысть литовское Августа''» пра дачку вялікага князя літоўскага [[Гедзімін]]а ([[Ніканаўскі летапіс]] 1526—1530 гадоў, адкуль перайшло ў [[Ліцавы летапісны звод]] 1568—1576 гадоў)}} [[беларусцы|белорусец]] [[Ашмянскі павет|Шменского повету]]''» (1627 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 95.</ref>, «''литвин Александр [Олехновский] в роспросе сказался родом белорусец, [[Полацкае ваяводзтва|Полоцкого повету]], шляхтич; отец его был шляхтич же, испомещен был под [[Вільня|Вильной]] в Ошмянском повете, и отец де его то имение свое продал, а в то место имение купил в Полоцком повете''» (1632 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=APZZAAAAcAAJ&pg=PA427&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj59_vm-aj6AhVKDewKHbimAS0Q6AF6BAgDEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false С. 432].</ref>, «''Мишковский Ян Семенов… литвин, шляхтич [[Лідзкі павет|Лидского повета]]''» (1633 год)<ref>Служилые люди Сибири конца XVI – начала XVIII века. — М.; СПб., 2020. [https://books.google.by/books?id=F7tYEAAAQBAJ&pg=PA576&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD+%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87+%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjl5tPf-7D6AhW7X_EDHS93C6AQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%20%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B8%D1%87%20%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2&f=false С. 576].</ref>, «''литвин Агейка Родионов, Виленского повету''» (1657 год)<ref>Замосковный край в XVII веке: Опыт изследования по истории экономическаго быта Московской Руси. — М., 1906. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=wVyP2xGoSKwC&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 292].</ref>. У [[матрыкул]]е [[Каралявец]]кага ўнівэрсытэту пад 1722 годам значыцца ''Nowicki Ignat., Lithvan. ex districtu Lidensi''<ref>Die Matrikel der Albertus-Universität zu Königsberg i. Pr. 1544—1829. Bd. 2: Die Immatrikulationen von 1657—1829. — Leipzig, 1911/1912. S. 315.</ref>. Паводле каталёгу ордэну трынітарыяў у Рэчы Паспалітай (1785 год), ''Josepho Koncewicz… Lithuanus, in districtu Osmianensi natus… Sacramento Danilewcz… Lithuanus, in districtu Osmianensi natus''<ref>Asuncion A. Diccionario de escritores Trinitarios de Espana y Portugal. T. 2. — Roma, 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=F972OMryw8kC&q=Osmianensi#v=snippet&q=Osmianensi&f=false P. 540, 559].</ref>. Апроч таго, сярод вернікаў некалькіх вёсак і мястэчак упамінаецца [[Старалітва|старалітва]], якую крыніцы зьвязваюць з [[Русіны|русінамі]]: [[Ельня (Лідзкі раён)|Ельня]] (1668 і паміж 1670 і 1675 гадамі)<ref>Kamuntavičienė V. Jelnios parapijos gyventojai XVII a. («Stara Litwa», arba jotvingių pėdsakais Vilniaus vyskupijoje) // Lietuvos istorijos metraštis. Nr. 2, 2011. P. 27—28.</ref>; [[Сьвір (мястэчка)|Сьвір]] (1689 год)<ref>Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 50.</ref>; [[Ваверка]] (1692 год)<ref name="Ališauskas-2016-264">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 264.</ref>; [[Жодзішкі]] (1701 год)<ref name="Ališauskas-2016-280">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 280.</ref>; [[Няцеч (Тарноўскі сельсавет)|Няцеч]], [[Старажымавічы|Старажымавічы]] і [[Чаплічы (Лідзкі раён)|Чапліцы]] (1721 год)<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] Язычніцтва на землях Беларусі ў сярэднявеччы // Гістарычна-археалагічны зборнік. № 12, 1997. [https://books.google.by/books?id=1QghAQAAMAAJ&q=%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0&dq=%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjVqMCx6Nj5AhWq8rsIHQDGDCQQ6AF6BAgCEAI С. 83].</ref>. У 1791 годзе, згодна з [[Канстытуцыя 3 траўня|Канстытуцыяй Рэчы Паспалітай]], утварыўся [[Завілейскі павет|Завілейскі]] (з цэнтрам у [[Паставы|Паставах]]) і [[Эйшыскі павет]]ы. У 1793 годзе вальны сойм пераўтварыў Браслаўскі павет у [[Браслаўскае ваяводзтва|ваяводзтва]]. 20 сьнежня 1793 году адбылася ліквідацыя намінальнага Смаленскага ваяводзтва. У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795 год) тэрыторыя Віленскага ваяводзтва апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. == Сымболіка == Герб ваяводзтва меў наступны выгляд: «''белая Пагоня ў чырвоным полі''». Ваяводзкая [[харугва]] была чырвонага колеру з выяваю гербу [[Пагоня]] ў цэнтры. <gallery caption="Герб Віленскага ваяводзтва [[Пагоня]]" widths=150 heights=150 class="center"> Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1712).jpg|1712 г. Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1720) (2).jpg|каля 1720 г. Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1794).jpg|1794 г. Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (B. Starzyński, 1875-1900).jpg|канец XIX ст. (рэканструкцыя) </gallery> == Геаграфія == [[Файл:Vilnia-Troki. Вільня-Трокі (1665).jpg|значак|Віленскае і [[Троцкае ваяводзтва|Троцкае]] ваяводзтвы, 1665 г.]] На паўночным захадзе і поўначы межавала з [[Троцкае ваяводзтва|Троцкім ваяводзтвам]] і [[Курляндыя]]й, на ўсходзе — з [[Полацкае ваяводзтва|Полацкім]] і [[Менскае ваяводзтва|Менскім]] ваяводзтвамі, на поўдні — з [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкім ваяводзтвам]], на захадзе — з Троцкім ваяводзтвам<ref name="sg">[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Województwo wileńskie // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} S. 337.</ref>. == Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел == [[Файл:Vilnia-Połacak-Viciebsk. Вільня-Полацак-Віцебск (1772).jpg|значак|Віленскае, [[Полацкае ваяводзтва|Полацкае]] і [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскае]] ваяводзтвы, 1772 г.]] Ваяводзтва падзялялася на 5 паветаў: [[Віленскі павет|Віленскі]], [[Ашмянскі павет|Ашмянскі]], [[Лідзкі павет|Лідзкі]], [[Вількамірскі павет|Вількамірскі]] і [[Браслаўскі павет|Браслаўскі]]. [[Файл:Vilnia-Troki-Inflanty-Kurlandyja-Žamojć. Вільня-Трокі-Інфлянты-Курляндыя-Жамойць (1791).jpg|міні|Віленскае і [[Троцкае ваяводзтва|Троцкае]] ваяводзтвы, [[Інфлянцкае ваяводзтва|Інфлянты]], [[Курляндыя]], [[Жамойць]], 1791 г.]] {| cellspacing="1" cellpadding="5" style="width: 500px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|ВКЛ}} align="center" ! Назва !! Цэнтар !! Плошча, <br /> тыс. км² !! Староствы |- style="background:#FAFAFA;" | [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскі павет]] || [[Вільня]] || 6,3 || [[Быстрыцкае староства|Быстрыцкае]] <br /> [[Інтурскае староства|Інтурскае]] <br /> [[Керноўскае староства|Керноўскае]] |- style="background:#EEEEEE;" | [[Ашмянскі павет]] || [[Ашмяны]] || 16 || [[Ашмянскае староства|Ашмянскае (гродавае)]] <br /> [[Вялейскае староства|Вялейскае]] <br /> [[Губскае староства|Губскае]] <br /> [[Даўгеліскае староства|Даўгеліскае]] <br /> [[Дудзкае староства|Дудзкае]] <br /> [[Крэўскае староства|Крэўскае]] <br /> [[Маркаўскае староства|Маркаўскае]] <br /> [[Мядзелскае староства|Мядзелскае]] <br /> [[Трабскае староства|Трабскае]] |- style="background:#FAFAFA;" | [[Браслаўскі павет]] || [[Браслаў]] || 5,5 || [[Браслаўскае староства|Браслаўскае (гродавае)]] <br /> [[Дрывяцкае староства|Дрывяцкае]] <br /> [[Опскае староства|Опскае]] |- style="background:#EEEEEE;" | [[Вількамірскі павет]] || [[Вількамір]] || 9,9 || [[Анікшцянскае староства|Анікшцянскае]] <br /> [[Больніцкае староства|Больніцкае]] <br /> [[Копіскае староства|Копіскае]] <br /> [[Пенёскае староства|Пенёскае]] <br /> [[Субоскае староства|Субоскае]] <br /> [[Ушпольскае староства|Ушпольскае]] |- style="background:#FAFAFA;" | [[Лідзкі павет]] || [[Ліда]] || 5,5 || [[Лідзкае староства|Лідзкае (гродавае)]] <br /> [[Бярштанскае староства|Бярштанскае]] <br /> [[Васілішкаўскае староства|Васілішкаўскае]] <br /> [[Дубскае староства|Дубскае]] <br /> [[Каняўскае староства|Каняўскае]] <br /> [[Навадворскае староства|Навадворскае]] <br /> [[Радунскае староства|Радунскае]] <br /> [[Стокліскае староства|Стокліскае]] |} [[Ваяводзкі соймік]] праводзіўся ў Вільні. У павятовых цэнтрах месьціліся [[падкаморскі суд|падкаморскія]], [[земскі суд|земскія]] і [[гродзкі суд|гродзкія]] суды, праходзілі [[павятовы соймік|павятовыя соймікі]]. Ашмянская, браслаўская, віленская, вількамірская і лідзкая шляхта абірала дзесяць [[Пасол соймавы|паслоў]] на [[Сойм Рэчы Паспалітай|Вальны сойм]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], а таксама дзесяць дэпутатаў на [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Трыбунал]]. == Дэмаграфія == На 1775 год Віленскае ваяводзтва налічвала каля 70 тыс. [[дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымоў]], зь якіх [[места|мескія]] складалі 7 тыс.<ref name="sg"/> == Ураднікі == {{Асноўны артыкул|ваяводы віленскія|кашталяны віленскія}} У [[Сэнат|Сэнаце]] Рэчы Паспалітай Віленскае ваяводзтва мела трох прадстаўнікоў — [[біскуп віленскі|біскупа]], [[ваявода віленскі|ваяводу]] і [[кашталян віленскі|кашталяна]]. За ўвесь час свайго існаваньня ваяводзтва мела 29 біскупаў, 33 ваяводы, 37 кашталянаў<ref name="sg"/>. Ваяводзкі [[мундзір]] складаўся зь цёмна-сіняга («гранатовага») [[кунтуш]]а, ярка-пунсовых [[адвароты|адваротаў]] і [[жупан]]а<ref name="vkl">[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]] Віленскае ваяводства // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 409.</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} {{Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Вялікага Княства Літоўскага}} [[Катэгорыя:Віленскае ваяводзтва| ]] 4lex995tylsregerz16a3z362bor0hf Сьпірыдон Собаль 0 47990 2677888 2565833 2026-07-06T18:32:18Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне літаратура 2677888 wikitext text/x-wiki {{Пісьменьнік | Імя = Сьпірыдон Собаль | Арыгінал імя = | Жанчына = | Партрэт = | Памер = | Апісаньне = | Імя пры нараджэньні = Сьпірыдон Міронавіч Собаль | Псэўданімы = | Дата нараджэньня = невядома, | Месца нараджэньня = [[Магілёў]], [[ВКЛ]] | Дата сьмерці = 1645 | Месца сьмерці = невядома | Грамадзянства = | Род дзейнасьці = друкар, асьветнік, літаратар | Гады актыўнасьці = | Напрамак = | Жанр = | Дэбют = | Значныя творы = ''Куцеінскі «Буквар»'' | Прэміі = | Палічка = | Сайт = }} '''Сьпірыдо́н Міро́навіч Со́баль''' (у манастве — '''Сільвэстар'''; ?, [[Магілёў]] — 1645, [[Камянец-Падольскі]]<ref name="Мацюк"/>) — беларускі друкар, асьветнік і літаратар. Заснаваная ім у 1630 годзе ў [[Куцеінская друкарня]] пад [[Ворша]]й, стала цэнтрам беларускага кірылічнага кнігадрукаваньня. == Біяграфія == Сьпірыдон Собаль нарадзіўся ў Магілёве ў сям’і магілёўскага бурмістра Б. І. Собаля<ref>{{Артыкул| аўтар =[[Эдвард Ружыцкі|Ружыцкі, Эдвард]]. | загаловак =Новыя весткі аб беларускім друкары Спірыдоне Собалю. | спасылка =https://kamunikat.org/?pubid=55412 | мова = | выданьне =[[Ніва (газэта)|Ніва]] | тып =Тыднёвік ГП Беларускага гамадска-культурнага таварыства | год =1973 | том = | нумар =12 (891) | старонкі =3, 6}}</ref><ref name="збірник"/>. Ён меў магчымасьць атрымаць адукацыю ў брацкай школе пры [[Магілёўскі Спаскі манастыр|Спаскім манастыры]] ў [[Магілёў|Магілёве]], у якой вывучалі ў тым ліку [[Грэцкая мова|грэцкую]] й [[лацінская мова|лацінскую]] мовы. Яна запрацавала з дазволу караля [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта ІV]] ад 21 сакавіка 1597 году<ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = 1597 марта 21. Жалаванная королевская грамота Могілевскімъ мѣщанам православной вѣры, о дозволеніи имъ учредить при тамошнемъ спасскомъ моностырѣ церковное Братство и при немъ школу, съ предоставленіемъ права на два медовые склады беспошлинно. | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне =Акты, относящіеся къ исторіи Западной Россіи, собранные изданные Археографическою коммиссіею. | тып = | месца = [[Санкт-Пецярбург|Санктпетербургъ]] | выдавецтва = въ типографіи Эдуарда Праца | год = 1851 | выпуск = | том = чевертый 1588—1632| нумар = | старонкі = 170—173 (№ 119) | isbn = | issn = }}</ref><ref>{{Артыкул| аўтар = | загаловак = 17. Основаніе церковныхъ братсвъ въ Западной Россіи, и въ частности о братстве Могилёвскомъ. | арыгінал = | спасылка = https://runivers.ru/bookreader/book451122/#page/954/mode/1up | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Журналъ Министерства народнаго просвѣщения | тып = | месца = [[Санкт-Пецярбург|Санктпетербургъ]] | выдавецтва =въ типографіи Императорской Академіи Наукъ| год = 1849 | выпуск =| том = часть LXI | нумар = март (отд. VI) | старонкі = 288—298 (1048—1058)| isbn = | issn = }}</ref>. Кіеўскае брацтва аформілася каля 1615 году й [[Стаўрапігія|стаўрапігіяльныя]] правы брацтва атрымала ў 1620 годзе<ref>{{Кніга|аўтар = Голубев С. Т. |частка = |загаловак = Исторiя Кiевской духовной академiи. Выпуск первый. I. Перiодъ до-могилянскiй |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Кіеў|Киев]]|выдавецтва = въ Университетской типографiи |год = 1886|том = |старонкі = 97 |старонак = 376 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref>{{Кніга|аўтар =Флеров И. |частка = |загаловак = О православныхъ церковныхъ братствахъ, противоборствовавшихъ уніи въ юго-западной Россіи, въ XVI, XVII и XVIII столѣтіяхъ |арыгінал = |спасылка = http://starieknigi.info/Knigi/F/Flerov_I_O_pravoslavnyh_cerkovnyh_bratstvah_protivoborstvovavshih_unii_1857_RSL.pdf |адказны = |выданьне = |месца = [[Санкт-Пецярбург|Санктпетербургъ]] |выдавецтва = изданіе Н. Г. Овсянникова |год = 1857 |том = |старонкі = 97—100; 131—133; 155—158 |старонак = 200 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. 3 пачатку XVII стагодзьдзя настаўнік, пасьля [[рэктар]] [[Магілёўская брацкая школа|Магілёўскай брацкай школы]]. 3 1624 году выкладаў у Кіеўскай брацкай школе й у пэрыяд 1626—1628 узначальваў Кіеўскую брацкую школу<ref>{{Артыкул| аўтар = Зернова, Антонина Сергеевна. | загаловак = Белорусский печатник Спиридон Соболь. | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Книга. Исследования и материалы | тып = | месца = [[Масква|Москва]] | выдавецтва = Книга | год = 1965 | выпуск = | том = Сборник 10| нумар = | старонкі = 126—145 | isbn = | issn = }}</ref>. Першыя кнігі былі надрукаваны ў Кіеве ў 1614 г. і ў Магілёве ў 1616 г.<ref>{{Артыкул| аўтар = Голубевъ Ст. Т. | загаловак = О началѣ книгопечатанія въ Кіевѣ и первопечатныхъ кіево-печерскихъ изданияхъ. | арыгінал = | спасылка = http://starieknigi.info/Zhurnaly/KS/KS_1882_6.pdf | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Кіевская старина | тып = ежемѣсячный историческій журналъ | месца = [[Кіеў|Кіевъ]] | выдавецтва = Типографія Г. Т. Корчакъ-Новицкаго | год = 1882 | выпуск = | том = | нумар = 6 | старонкі = 381—400 | isbn = | issn = }}</ref><ref>{{Кніга|аўтар = Василій Сопиковъ.|частка = |загаловак = Опыт Россійской библіографіи, или полный словарь сочиненій и переводовъ, напечатанныхъ на Славенскомъ и Россійском языкахъ отъ начала заведенія типографій, до 1813 года... |арыгінал = |спасылка = http://starieknigi.info/Knigi/S/Sopikov_V_Opyt_Rossijskoj_bibliografii_01_1813.pdf |адказны = |выданьне = |месца = [[Санкт-Пецярбург|Санктпетербургъ]] |выдавецтва = Типографія Императорскаго Театра |год = 1813 |том = Часть I|старонкі = LXXIV; LXXVI; LXXXI; XCVII; XCIX; C—CV; CXIII; CXIV; |старонак = CLI; 313 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref> У 1628—1630 друкаваў кнігі ў доме мітрапаліта Іова Барэцкага, які знаходзіўся каля Васкрасенскай царквы на Падоле ў [[Кіеў|Кіеве]]. Відавочна, што тут ён працаваў толькі да сьмерці свайго пакравіцеля ў 1631 годзе. Далейшае друкаваньне кніг пры манаполіі лаўры, пры такім уплывовым і энэргічным архімандрыце, якім быў [[Пятро Магіла]], стала немагчымым, і Собаль прыняў запрашэньне беларускага фэадала [[Багдан Статкевіч|Багдана Статкевіча]] перайсьці на працу да яго, у [[Беларусь]]<ref>{{Кніга|аўтар = Папков А. А. |частка = |загаловак = Братства. Очерк истории западно-русских православных братств |арыгінал = |спасылка = http://starieknigi.info/Knigi/P/Papkov_A_A_Bratstva_Ocherk_istorii_zapadno-russkih_pravoslavnyh_bratstv_1900_RSL.pdf |адказны = |выданьне = |месца = |выдавецтва = Свято-Троицкая Сергіева Лавра |год = 1900 |том = |старонкі = 173, 174, 255 |старонак = III; LXIV; 291; 22; 5; XXXIX|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref><ref>{{Кніга|аўтар = Харламповичъ К. В.|частка = |загаловак = Западнорусскіе православныя школы XVI и начала XVII вѣка, отношеніе ихъ къ инославнымъ, религіозное обученіе въ нихъ и заслуги ихъ въ дѣлѣ защиты православной вѣры и церкви |арыгінал = |спасылка = http://starieknigi.info/Knigi/H/Kharlampovich_K_V_Zapadnorusskie_pravoslavnye_shkoly_XVI_i_nachala_XVII_veka_1898.pdf |адказны = |выданьне = |месца =[[Казань]] |выдавецтва = Типо-литографія Императорскаго Университета |год = 1898|том = |старонкі = 372, 390, 449 |старонак = 524, LXII|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. Собаль пераяжджае ў Беларусь. З 1630 году пры дапамозе Статкевіча ў маёнтках [[Куцейна]] пад [[Ворша]]й і пазьней у [[Буйнічы|Буйнічах]] пад Магілёвам (каля 1635), Собаль прымае ўдзел у заснаваньні [[друкарня]]ў, у якіх працявае сваю дзейнасьць. {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 25%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ''«…Котвицы — теж веры статечнои знаком,''<br /> ''Як кгды окрут на ветры умоцнен троигаком,''<br /> ''А крест — церкви похвала, крест — верным оброна,''<br /> ''И тот есть Стеткевичов клейнот и корона.''<br /> ''Прето ж их слава в небо, як стрела, взносити''<br /> ''И на веки ся будет в людех голосити.»''<br /> |- | style="text-align: left;" | ''«На герб их милостей панов Стеткевичов»''.<ref>[https://web.archive.org/web/20130514084444/http://starbel.narod.ru/sth.htm Подборка силлабической поэзии XVI—XVII веков (М. Смотрицкий, С. Соболь, И. Ужевич, И. Труцевич, А. Мужиловский, И. Половка, неизвестные авторы).]</ref> |} У 1636 годзе ён пераяжджае ў Магілёў. Пры яго актыўным удзеле пачынае працаваць друкарня Магілёўскага праваслаўнага брацтва, дзедрукаваліся духоўныя і сьвецкія кнігі на старабеларускай, лацінскай і польскай мовах. Сьпірыдон Собаль падтрымліваў цесныя сувязі з маскоўскімі, украінскімі і польскімі друкарамі. У 1637 годзе наведаў [[Масква|Маскву]], дзе прадаў маскоўскаму друкару В. Ф. Бурцову-Пратапопаву матрыцы шрыфтоў. У 1638 і 1639 гг. Собаль зноў наведваў Маскву, прапаноўваў свае паслугі ў якасьці друкара і настаўніка. Мэтай адной з паездак Собаля ў Масковію зьяўлялася стварэньне ў Маскве новай друкарні. Але спадзяваньні ягоныя засталіся марнымі, ён быў затрыманы ў памежнай Вязьме і «17 апреля в 22 день Государь указал: того Могилёвца, Спиридона Соболя из Вязьмы отпустить назад в Литву, а к Москве ево отпущать не велел, чтоб в ево ученье и в книгах смуты не было… а от нево б, Спиридона, какая ересь не объявиласа»<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Русско-белорусские связи. Сборник документов (1570—1667) |арыгінал = |спасылка =http://moscowstate.ru/wp-content/uploads/2017/12/Abetsedarskij.-Russko-belorusskie-svyazi.-Sbornik-dokumentov-1570-1667-gg..-1963.pdf |адказны =[[Лаўрэнці Абэцэдарскі|Абецедарский Л. С.]]; Волков М. Я. |выданьне =[[|]] |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =Высшая школа |год =1963 |том = |старонкі =156—160 (№ 135—138), 518 |старонак =534 |сэрыя = |isbn = |наклад =900 }}</ref>. У апошнія гады жыцьця быў манахам [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячэрскай Лаўры]], верагодна працаваў у лаўрскай друкарні. Сьпірыдон Собаль у 1645 годзе прыехаў у [[Камянец-Падольскі]], дзе, верагодна, і памёр<ref name="Мацюк">{{Артыкул| аўтар = Мацюк, Орест Ярославович. | загаловак = Новые документы о типографе Спиридоне Соболе. | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Федоровские чтения. 1973. 400 летие книгопечатания на Украине. | тып =Сборник научных трудов | месца = [[Масква|М.]] | выдавецтва = | год = 1976 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі =57—67 | isbn = | issn = }}</ref><ref name="збірник">{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Першодрукар Іван Федоров та його послідовники на Україні: XVI — перша половина XVII ст.: збірник документів |арыгінал = |спасылка = |адказны =упорядники: Я. Д. Ісаєвич та ін. ; редколегія: О. Г. Мітюков (голова) та ін. |выданьне = |месца =[[Кіеў|Київ]]|выдавецтва =Наукова Думка |год =1975|том = |старонкі =№ 98, 113, 122, 123 и 133 |старонак =341 |сэрыя = |isbn = |наклад =3900 }}</ref>. А ў 1654 годзе, пад час захопу Воршы маскоўскімі войскамі, [[Куцеінская друкарня]] была вывезена ў [[Іверскі манастыр]] пад [[Ноўгарад]]ам.<ref>{{Кніга|аўтар = В. С. Сопиковъ. |частка = |загаловак = Опыт Россійской библіографіи |арыгінал = |спасылка = http://starieknigi.info/Knigi/S/Sopikov_V_S_Opyt_Rossijskoj_bibliografii_01_02_03_1904.pdf|адказны = |выданьне = редакція, примѣчанія, дополненія и указатель В. Н. Рогожина |месца = [[Санкт-Пецярбург|С-Петербургъ]] |выдавецтва =Изданіе А. С. Суворина|год = 1904|том = Часть I|старонкі = XXXVII; XXXVIII; XL; XLVI—LI; LVII; |старонак = LXXVI;102; VIII; 132; VI; 258 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref> == Выданьні == [[Файл:Kniga Apostol 1632 Drukarnya S Sobal.jpg|міні|зьлева|''«Апостал»'', 1632]] Вынікам яго дваццацігадовай дзейнасьці сталі каля дваццаці выданьняў. Першым кіеўскім выданьнем С. Собаля быў зборнік легендаў і аповедаў з жыцьця манахаў пад назвай «Лимонарь, сиречь цветник» (1628). Дасканалае вывучэньне «Ліманара» Собаля паказала, што пад гэтай датай ён выпусьціў не адно, а два розныя наборам і ўпрыгожаньнямі выданьні, як зрабіў пазьней і са сваім «Актоіхам» (1629). У тытульным аркушы «Актоіха» (1628) упершыню ва ўсходнеславянскім кнігадрукаваньні прымяніў гравюру на медзі. Акрамя таго, Собаль выдаў у Кіеве яшчэ «Минею общую» (1628), і «Апостол» (1630). Апошняе выданьне выйшла «''коштом и накладом пана Богдана Статкевича, подкоморого Мстиславского''». Гэта выданьне таксама мае два варыянты. Усяго Собаль выпусьціў у Кіеве сем выданьняў пад выглядам чатырох. Акрамя кніг для царквы Собаль друкаваў буквары, кнігі для хатняй малітвы — «Молитвослов», «Часослов» (1632), кнігі маральна-павучальнага зьместу, перакладзеныя з грэцкай, — «Тестамент царя Василия греческого» і згаданы ўжо «Лимонарь». Сярод яго выданьняў таксама «Брашно духовное» (Куцейна, каля 1631), і «Букварь» («Букваръ сиречъ, начало ученіа детем начинающим чтенію извыкати») (Куцейна, 1631 і 1636). У Буйнічах выдаў «Псалтыр» (1635), у Магілёўскай брацкай друкарні — «Буквар» («Букваръ языка славеньска», 1636), «Псалтыр» (1637), «Тэстамент» (1638).<ref>{{Кніга|аўтар = Каратаевъ И. П. |частка = |загаловак = Хронологическая роспись славянскихъ книгъ, напечатанныхъ кирилловскими бꙋквами. 1491-1730|арыгінал = |спасылка = http://starieknigi.info/Knigi/K/Karataev_I_Hronologicheskaya_rospisj_slavianskih_knig_1491_1730_1861.pdf|адказны = |выданьне = |месца = [[Санкт-Пецярбург|Санктпетербургъ]] |выдавецтва = Типографія Академіи наук |год = 1861 |том = |старонкі = №№ 188, 209, 279, 280, 296, 297, 302, 306, 320, 334, 336, 369, 391, 396, 400, 414, 436, 484, 532, 538, 569, 600, 609, 627, 641,642, 649, 683, 701, 736 |старонак = 227 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref> <ref>{{Кніга|аўтар =[[Георгі Галенчанка|Галенчанка Г. Я.]], Непарожная Т. В., Радзевіч Т. К.,|частка = |загаловак =Кніга Беларусі. 1517—1917. Зводны каталог.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =Мінск|выдавецтва =«Беларуская Савецкая Энціклапедыя імя Петруся Броўкі»|год =1986 |том = |старонкі =101 — 106, 108, 109, 112, 113, 116, 117|старонак =616 |сэрыя = |isbn = |наклад =3500}}</ref> === Куцеінскі «Буквар» === [[Файл:Bukvar jazyka slavianskoho 1636 S.Sobal.jpg|міні|Першае выданьне ''«Буквара»'', 1636]] На сёньняшні дзень адзіны вядомы экзэмпляр першага «Буквара» Собаля захоўваецца ў [[Львоў|Львове]] ў Музэі ўкраінскага мастацтва, яго з упэўненасьцю можна лічыць першым беларускім падручнікам. Сьпірыдон Собаль ня толькі надрукаваў першы «Буквар», але і ўпершыню ўвёў ва ўжытак само слова «Буквар», якое пазьней перайшло ў агульны ўжытак і канчаткова замацавалася як назва першага падручніка, па якім дзеці пачынаюць вучыцца чытаць і пісаць. Да зьяўленьня першага падручніка людзей вучылі пісаць і чытаць па кнігах Сьвятога пісаньня, для гэтых мэтаў выкарыстоўвалі «Псалтыр» ды «Часаслоў». Куцеінскі «Буквар» утрымліваў першапачатковыя веды пра граматыку, якія давалі магчымасьць авалодаць тэхнікай пісьма і чытаньня. Апрача таго ў «Буквары» былі зьмешчаныя біблейскія тэксты і малітвы, а таксама маральна-павучальныя тэксты. Кніга мела 40 аркушаў. На тытульным лісьце ўверсе буйнымі літарамі надрукавана «БукварЪ», ніжэй меншымі літарамі «сиречъ, начало ученіа детем начинающим чтенію извыкати». Яшчэ ніжэй — выходныя зьвесткі «У Куцейне ізобразілся у тіпографіі Спірыдона Собаля. Року 1631». «Буквар» стаў шырока вядомы ва Ўкраіне, у Літве і Маскоўскай Русі. «Буквар» Сьпірыдона Собаля, як і ўсе выданьні Куцеінскай друкарні, вызначаецца і асаблівасьцямі паліграфічнага выкананьня — блізкасьцю да традыцыяў беларускага народнага мастацтва, зьнітаваных стылістычнымі прыёмамі барока. == Ушанаваньне памяці == Імем Сьпірыдона Собаля ў Магілёве названа друкарня: «Магілёская абласная ўзбуйнёная друкарня імя Сьпірыдона Собаля». На доме, які стаіць на месца колішняй брацкай друкарні павешана мэмарыяльная шыльда. У Воршы яго імем названа вуліца й у [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|Куцейнскім Богаяўленскім манастыры]] ўсталявана мэмарыяльная шыльда скульптура [[Ігар Голубеў|Ігара Голубева]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар = Агееў А.Р. | загаловак = Дзейнасць Спірыдона Собаля ў кантэксце беларуска-украінскіх школьных сувязей канца XVI—XVII ст. | спасылка = https://pdf.vlib.by/BS-2017/Vicebski-kraj-2.pdf | мова = | аўтар выданьня = рэдкалегія: Т. М. Адамян (гал. рэд.) і інш.| выданьне = Віцебскі край| тып =матэрыялы II Міжнароднай навукова-практычнай В54 канферэнцыі, прысвечанай 385-годдзю выхаду ў свет «Буквара» Спірыдона Собаля, 24 лістапада 2016 г., Віцебск | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] | год = 2017 | том = 2 | старонкі = 4—8 | isbn = 978-985-7125-21-0| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * Ботвіннік, Марат. Собаль, Спірыдон. // {{Літаратура/БелСЭ|9}} — С. 626, 627. * {{Артыкул| аўтар = Ботвіннік, Марат. | загаловак = Спірыдон, Собаль. | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = рэдкалегія: Умрэйка, С. А. (галоўны рэдактар) і інш. | аўтар выданьня = | выданьне = Нарысы гісторыі народнай асветы і педагагічнай думкі ў Беларусі | тып = | месца =[[Менск|Мінск]] | выдавецтва =[[Народная асвета (выдавецтва)|Народная асвета]] | год = 1968| выпуск = | том = | нумар = | старонкі = 76—81| isbn = | issn = }} * {{артыкул|аўтар = Ботвіньнік, Марат.| частка = |загаловак =Собаль Спірыдон.|арыгінал = |спасылка =|адказны =Рэдкал.: [[Генадзь Пашкоў|Г.П. Пашкоў]] і інш.|выданьне=[[Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі]]. У 6 т.|тып=энцыкляпэдыя|месца=[[Менск]]|выдавецтва=Беларус. Энцыкл.|год=2001|выпуск=|том=6 Пузелі—Усая. Кн. 1|нумар= | старонкі= 374|isbn=5-85700-073-4}} * {{Артыкул| аўтар =[[Даніла Васілеўскі|Васілеўскі Д. ]] | загаловак = З гісторыі Аршанскага друку. | спасылка = https://knihi.com/none/Nas_kraj_zip.html#1927-06_07.pdf_78 | мова = | выданьне =[[Наш край (1925)|Наш Край]]|тып=штомесячнік Цэнтральнага Бюро Краязнаўства пры Інстытуце Беларускай Культуры | год = люты—сакавік 1927 | том = | нумар = 6—7 (21—22) | старонкі =76—80 }} * {{Кніга|аўтар =[[Георгі Галенчанка|Галенчанка Г. Я.]], Непарожная Т. В., Радзевіч Т. К.,|частка = |загаловак =Кніга Беларусі. 1517—1917. Зводны каталог|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =Мінск|выдавецтва =«Беларуская Савецкая Энціклапедыя імя Петруся Броўкі»|год =1986 |том = |старонкі =101 — 106, 108, 109, 112, 113, 116, 117|старонак =616 |сэрыя = |isbn = |наклад =3500}}. * {{Кніга|аўтар =[[Вацлаў Ластоўскі]].|частка = |загаловак =Гісторыя Беларускай (Крыўскай) кнігі |арыгінал = |спасылка =https://knihi.com/Vaclau_Lastouski/Historyja_Bielaruskaj_Kryuskaj_knihi_zip.html#Lastouski.Historyja_bielaruskaj_kryjskaj_knihi.1926.pdf_ |адказны =абкладку выканаў [[Мсьціслаў Дабужынскі]] |выданьне = |месца =[[Коўна|Kaunas]]|выдавецтва =Друкарня Сакалоўскага і Лана |год =1926 |том = |старонкі =520; 551—574 |старонак =776 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Артыкул| аўтар =[[Юры Лаўрык|Лаўрык, Ю. М.]]| загаловак =Кнігавыдавецкая дзейнасць Спірыдона Собаля ў Куцейне | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне =Кніга ў фарміраванні духоўнай культуры і дзяржаўнасці беларускага народа : XVIII Міжнародныя Кірыла-Мяфодзіеўскія чытанні, прысвечаныя Дням славянскага пісьменства і культуры (Мінск, 16-18 мая 2012 г.): у 2 т.| тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[БДУКМ]] | год =2012 | выпуск = | том =1. Кніга як грамадская з'ява і аснова духоўнасці: зборнік навуковых артыкулаў | нумар = | старонкі = 29—43| isbn =978-985-522-057-3 | issn = }} {{слупок-2}} * {{Артыкул| аўтар =[[Юры Лаўрык|Лаўрык, Ю. М.]]| загаловак =Кнігавыдавецкая палітыка Куцейны. | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны =складальнікі: Г. У. Кірэева, Т. А. Сапега, А. А. Суша | аўтар выданьня = | выданьне =Матэрыялы ХІ Міжнародных кнігазнаўчых чытанняў «Кніжная культура Беларусі ХІ — пачатку ХХ ст.» | тып = | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] | год =2015 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі = 153—158| isbn =978-985-7039-63-0 | issn = }} * {{Кніга|аўтар =[[Юры Лаўрык|Лаўрык, Ю. М.]]|частка = |загаловак =Кнігі і кнігазборы куцеінскага Богаяўленскага манастыра ў сярэдзіне XVII ст. |арыгінал = |спасылка = https://knihi-online.com/knihi-i-knihazbory-kucieinskaha-manastyra-juras-lauryk.html |адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =Тэхналогія |год =2012 |том = |старонкі = |старонак =254 |сэрыя = |isbn =978-985-458-234-4 |наклад =500 }} * {{Артыкул| аўтар = Прашковіч М. | загаловак = Собаль, Спірыдон. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Полымя (часопіс)|Полымя]] | тып =часопіс | год = 1967 | том = | нумар = 3 | старонкі = 250, 251 }} * {{Артыкул| аўтар =Różycki Edward. | загаловак =Nieznane szczególy z życia białoruskiego drukarza Spiridona Sobola. | арыгінал = | спасылка =https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/rhs1973/0175/image,info | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне =Rocznik Biblioteki Narodowej | тып = | месца =[[Варшава|Warsawa]]| выдавецтва =Biblioteka Narodowa| год =1974 | выпуск = | том =9 | нумар = | старонкі =287—294| isbn = | issn = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Антология педагогической мысли Белорусской ССР |арыгінал = |спасылка = |адказны = составители: Э. К. Дорошевич, М. С. Мятельский, П. С. Солнцев |выданьне = |месца =[[Масква|Москва]] |выдавецтва = Педагогика |год = 1986 |том = |старонкі = 115—122 |старонак = 460 |сэрыя = |isbn = |наклад = 11000}} * {{Артыкул| аўтар = Исаевич, Ярослав Дмитриевич. | загаловак = Новыя материалы об украинских и белоруских книгопечатниках первой половины XVII в. | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = | аўтар выданьня = | выданьне = Книга. Исследования и материалы | тып = | месца =[[Масква|Москва]] | выдавецтва = Книга | год = 1977 | выпуск = | том = Сборник 34| нумар = | старонкі = 149—154 | isbn = | issn = }} * {{Кніга|аўтар = Исаевич, Ярослав Дмитриевич. |частка = |загаловак = Преемники первопечатника |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Масква|Москва]] |выдавецтва = Книга |год = 1981 |том = |старонкі = |старонак = 191 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Каталог белоруских изданий кирилического шрифта XVI—XVIII вв. |арыгінал = |спасылка = |адказны = составил Лукьяненка В. И. |выданьне = |месца =[[Санкт-Пецярбург|Ленинград]] |выдавецтва = Гос. публ. б-ка им. М. Е. Салтыкова-Щедрина |год = 1975 |том = Вып. 2. (1601—1654 г.) |старонкі = |старонак = 266 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} * {{Артыкул| аўтар =Киреева, Галина Владимировна. | загаловак = Издания Спиридона Соболя в книжных собраниях Беларуси. | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = рэдкал.: Бяспалая М. А. (адказ. рэд.) і інш. ; склад.: Дзем'яновіч Т. А., Доўнар Л. І., Самайлюк Т. А. | выданьне = Беларуская кніга ў кантэксце сусветнай кніжнай культуры | тып = зборнік навуковых артыкулаў. | месца =[[Менск|Мінск]] | выдавецтва =[[БДУКМ]] | год =2006 | том = Частка 1| старонкі = 109—114 | isbn = 985-6798-13-2 | issn = }} * {{Кніга|аўтар = Я. Д. Ісаєвіч. |частка = |загаловак = Першодрукар Іван Федоров и виникнення друкарства на Україні |арыгінал = |спасылка =http://resource.history.org.ua/item/0013634 |адказны = рецензент Є. Л. Немировський |выданьне = видання друге, перероблене і доповнене |месца = [[Львоў|Львів]] |выдавецтва = «Вища школа» |год = 1983 |том = |старонкі = 46, 54, 114, 118, 121 |старонак = 156 |сэрыя = |isbn = |наклад = 3000}} {{слупок-канец}} {{Пісьменьнікі й паэты Беларусі}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Собаль, Сьпірыдон}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве]] [[Катэгорыя:Беларускія настаўнікі]] [[Катэгорыя:Беларускія асьветнікі]] [[Катэгорыя:Першадрукары]] [[Катэгорыя:Беларускія друкары]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1645 годзе]] [[Катэгорыя:Асобы Магілёва]] 8cz1r76yt2xh9ioiutle9oiytbhiyf6 Сабор Сьвятога Мікалая (Бабруйск) 0 49963 2677869 2548406 2026-07-06T16:31:42Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677869 wikitext text/x-wiki {{Ня блытаць|Царква Сьвятога Мікалая (Бабруйск)|царквой Сьвятога Мікалая|царквой [[Літоўская мітраполія|Літоўскай мітраполіі]] [[Канстантынопальскі патрыярхат|Канстантынопальскага патрыярхату]] і [[Кіеўская, галіцкая і ўсяе Русі мітраполія (уніяцкая)|Сьвятога Пасаду]], якая існавала у XVI—XIX стагодзьдзях}} {{Славутасьць |Тып = Помнік гісторыі |Назва = Сабор Сьвятога Мікалая |Арыгінальная назва = |Выява = Babrujskcathedral.jpg |Подпіс выявы = Мікольскі сабор |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжаньня = [[Горад|Места]] |Месцазнаходжаньне = [[Бабруйск]] |Канфэсія = |Эпархія = |Ордэнская прыналежнасьць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадваньне = |Заснаваньне = |Асноўныя даты = {{Славутасьць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Канчатак будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасьць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |Шырата паўшар’е = паўночнае |Шырата градусаў = 53 |Шырата хвілінаў = 8 |Шырата сэкундаў = 19.41 |Даўгата паўшар’е = усходняе |Даўгата градусаў = 29 |Даўгата хвілінаў = 13 |Даўгата сэкундаў = 31.67 |Назва мапы = |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Царква саборная Сьвятога Мікалая''' — помнік гісторыі другой паловы XIX стагодзьдзя ([[мураўёўкі|мураўёўка]]) у [[Бабруйск]]у. Знаходзіцца ў цэнтры Новага Места, на гістарычнай Раманаўскай вуліцы{{Заўвага|Цяперашні афіцыйны адрас — ''вуліца Інтэрнацыянальная''}}. [[Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхату|Дзее]], катэдральны сабор [[Бабруйская і Быхаўская япархія|Бабруйскай і Быхаўскай япархіі]]. Твор архітэктуры расейскай [[эклектыка (архітэктура)|эклектыкі]]. == Гісторыя == [[Файл:Babrujsk. Бабруйск (K. Frantz, 1918).jpg|значак|зьлева|K. Frantz, 1918 г.]] Першую царкву [[Найсьвяцейшы ўрадавы сынод|Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі]] ([[Расейская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]) у Бабруйску збудавалі ў 1835 годзе на месцы драўлянай Мікольскай царквы ([[Кіеўская, галіцкая і ўсяе Русі мітраполія (уніяцкая)|Сьвяты Пасад]]). У 1879 годзе да прыходу царквы належалі жыхары Бабруйску з фарштатамі і хутарамі, вёскі [[Арновічы]], [[Пісчакі]], [[Канчаны (Магілёўская вобласьць)|Канчаны]], [[Думаноўшчына]], [[Ясны Лес]], [[Вялічкава]], [[Даманава (Магілёўская вобласьць)|Даманава]]. Агульная колькасьць прыхаджанаў была 2069 мужчыны й 2055 жанчын. Протаярэем царквы быў [[Фёдар Смоліч]], дапаможным сьвятаром быў [[Ёсіф Яхімовіч]]. Пры царкве існавала прыходзкая вучэльня з жаночай зьменай. У 1892—1894 гадох на месцы старой збудавалі новую мураваную царкву. Да царквы належылі: [[Царква Сьвятога Юрыя (Думаноўшчына)]], [[Царква Сьвятога Мікалая (Лукі)]], збудаваная ў 1826 годзе; Сафійская і Духаўская цэрквы (1901), капліцы ў вёсцы Ясны Лес. Савецкія ўлады зачынілі царкву. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] яна аднавіла сваю дзейнасьць. На прылеглай да цэрквы тэрыторыі існавалі нямецкія могілкі. У 1964 годзе царкву зноў зачынілі, а ейны будынак перарабілі пад басэйн. 1 жніўня 2003 году ўвесь будынак царквы перадалі вернікам. Адначасна пачалося яе аднаўленьне. Пры царкве існуюць два прастолы: першы асьвячоны ярэйскім чынам у 2001 годзе, дргі — у 2007 годзе архірэйскім чынам. Пры царкве існуюць нядзельная школа, сястрыцтва, казацтва, бібліятэка. Клірыкі — плябан протаярэй Аляксандар Палуянаў, ярэй Міхаіл Пракоф’еў, ярэй Аляксей Болатаў, ярэй Віктар Смычнік, яраманах Сяргей Брыч, ярэй Максім Кірэяў, дыякан Максім Ульяшын. == Архітэктура == Прыклад сынадальнага кірунку [[Эклектыка (архітэктура)|эклектычнай]] царкоўнай архітэктуры [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. Падоўжана-восевая кампазыцыя складаецца з 3-яруснай [[Званіца|званіцы]]-[[прытвор]]а, кароткай [[Трапезная|трапезнай]], кубападобнай 2-яруснай малітоўнай залі з бакавымі прыбудовамі і 3-лопасьцевай паўкруглай [[Апсыда|апсыды]]. Сылюэт будынка ўтвараюць пяць [[Купал-цыбуліна|купалоў-цыбулінаў]] цэнтральнага аб'ёму і купал-цыбуліна званіцы. Традыцыйны набор атынкаваных элемэнтаў, выкарыстаных у дэкоры, улучае зубчастыя [[Фрыз (архітэктура)|фрызы]], кутнія [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]] і броўкі [[Арка|аркавых]] аконных праёмаў. Пачаткова сьцены былі ружовага колеру. Усярэдзіне другі, адкрыты ярус малітоўнай залі і [[Барабан (архітэктура)|барабан]] цэнтральнага купала падтрымліваюцца аркавай сыстэмай і чатрыма магутнымі [[пілён]]амі<ref>{{Літаратура/Праваслаўныя храмы на Беларусі (2001)|к}} С. 29.</ref>. == Галерэя == === Гістарычныя здымкі === <gallery caption="Старыя здымкі" widths=150 heights=150 class="center"> Babrujsk, Ramanaŭskaja, Sabornaja. Бабруйск, Раманаўская, Саборная (1901-19).jpg|1901—1919 гг. Babrujsk, Rynak. Бабруйск, Рынак (1901-19).jpg|1901—1919 гг. Babrujsk, Centralnaja-Mikałajeŭskaja. Бабруйск, Цэнтральная-Мікалаеўская (1906-17).jpg|1906—1917 гг. Babrujsk, Kaścielnaja-Prysutnaja. Бабруйск, Касьцельная-Прысутная (1906-17).jpg|1906—1917 гг. </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Babrujsk, Ramanaŭskaja, Sabornaja. Бабруйск, Раманаўская, Саборная (1911).jpg|1911 г. Babrujsk, Ramanaŭskaja, Sabornaja. Бабруйск, Раманаўская, Саборная (1901-17).jpg|да 1918 г. Babrujsk, Ramanaŭskaja, Sabornaja. Бабруйск, Раманаўская, Саборная (1918).jpg|1918 г. Babrujsk, Prysutnaja, Sabornaja. Бабруйск, Прысутная, Саборная (1941).jpg|1941 г. </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Babrujsk, Ramanaŭskaja, Sabornaja. Бабруйск, Раманаўская, Саборная (1941).jpg|1941 г. Babrujsk, Ramanaŭskaja, Sabornaja. Бабруйск, Раманаўская, Саборная (1941) (2).jpg|1941 г. Babrujsk, Prysutnaja-Ramanaŭskaja, Sabornaja. Бабруйск, Прысутная-Раманаўская, Саборная (1941).jpg|1941 г. Babrujsk, Sabornaja. Бабруйск, Саборная (07.1941).jpg|ліпень 1941 г. </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Babrujsk, Prysutnaja-Ramanaŭskaja, Sabornaja. Бабруйск, Прысутная-Раманаўская, Саборная (1941-44).jpg|1941—1944 гг. Babrujsk, Prysutnaja, Sabornaja. Бабруйск, Прысутная, Саборная (1941-44).jpg|1941—1944 гг. Babrujsk, Ramanaŭskaja, Sabornaja. Бабруйск, Раманаўская, Саборная (1941-44).jpg|1941—1944 гг. Babrujsk, Sabornaja. Бабруйск, Саборная (1941-44).jpg|1941—1944 гг. </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Babrujsk, Sabornaja. Бабруйск, Саборная (1941-44) (2).jpg|1941—1944 гг. Babrujsk, Sabornaja. Бабруйск, Саборная (1941-44) (3).jpg|1941—1944 гг. Babrujsk, Sabornaja. Бабруйск, Саборная (1941-44) (4).jpg|1941—1944 гг. Babrujsk, Sabornaja. Бабруйск, Саборная (1941-44) (5).jpg|1941—1944 гг. </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Babrujsk, Sabornaja. Бабруйск, Саборная (1941-44) (6).jpg|1941—1944 гг. Babrujsk, Sabornaja. Бабруйск, Саборная (1941-44) (7).jpg|1941—1944 гг. Babrujsk, Sabornaja. Бабруйск, Саборная (1941-44) (8).jpg|1941—1944 гг. Babrujsk, Sabornaja. Бабруйск, Саборная (1941-44) (9).jpg|1941—1944 гг. </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Babrujsk, Sabornaja. Бабруйск, Саборная (1941-44) (10).jpg|1941—1944 гг. Babrujsk, Sabornaja. Бабруйск, Саборная (1942).jpg|1942 г. Babrujsk, Sabornaja. Бабруйск, Саборная (1943).jpg|каля 1943 г. Babrujsk, Prysutnaja-Ramanaŭskaja, Sabornaja. Бабруйск, Прысутная-Раманаўская, Саборная (1943).jpg|каля 1943 г. </gallery> === Сучасныя здымкі === <gallery caption="Сучасныя здымкі" widths=150 heights=150 class="center"> Church of Saint Nicholas (Babruysk) 10.jpg|Агульны выгляд Church of Saint Nicholas (Babruysk) 09.jpg|Галоўны фасад Church of Saint Nicholas (Babruysk) 15.jpg|Выгляд з боку апсыды Church of Saint Nicholas (Babruysk) 11.jpg|[[Купал-цыбуліна|Купалы-цыбуліны]] </gallery> == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Літаратура/Праваслаўныя храмы на Беларусі (2001)}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Радзіма майго духу|2527|аб’ект|Сабор Сьвятога Мікалая ў Бабруйску}} * [https://web.archive.org/web/20131105214313/http://bobruisk.hram.by/temples/st_nicholas.html Інфармацыя на сайце япархіі] * [http://www.snsobor.by/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Рэлігія ў Бабруйску]] [[Катэгорыя:Саборы Беларусі|Бабруйск]] [[Катэгорыя:Бабруйская і Быхаўская япархія]] mh72xaq6dxnajqvkokdtko612ho1sbw Наваградзкае ваяводзтва 0 55000 2677950 2675968 2026-07-06T22:48:34Z Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund 97932 /* Гісторыя */ 2677950 wikitext text/x-wiki {{пра|ваяводзтва Польшчы ў міжваенны пэрыяд|Наваградзкае ваяводзтва (1919—1939)|ваяводзтва [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Наваградзкае ваяводзтва |Лацінка = Navahradzkaje vajavodztva |Назва ў родным склоне = Наваградзкаага ваяводзтва |Герб = Navahradak. Наваградак (1720).jpg |Сьцяг = |Краіна = [[Вялікае Княства Літоўскае]] |Гімн = |Статус = |Уваходзіць у = |Улучае = |Цэнтар = [[Наваградак]] |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |ДатаЎтварэньня = |Кіраўнік = [[Ваяводы наваградзкія]] |Назва пасады кіраўніка = Ваяводы |Кіраўнік2 = [[Кашталяны наваградзкія]] |Назва пасады кіраўніка2 = Кашталяны |АфіцыйныяМовы = |Насельніцтва = гл. [[Наваградзкае ваяводзтва#Дэмаграфія|Дэмаграфія]] |Год перапісу = |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 36 920 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Navahradzkaje vajavodztva. Наваградзкае ваяводзтва.svg |Памер мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = 1507—1795 |Назва парамэтру 1 = Час існаваньня |Сайт = |Дадаткі = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|ВКЛ}} }} '''Навагра́дзкае ваяво́дзтва'''{{заўвага|Таксама ''Но́вагаро́дзкае ваяво́дзтва'', ''Наўгаро́дзкае ваяво́дзтва'' ({{мова-be-old|Воеводство Новогродское, Новогородское, Новгородское|скарочана}}; {{мова-la|Palatinatus Novogrodensis|скарочана}}, {{мова-pl|Województwo nowogródzkie|скарочана}})}} — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Плошча 36 920 км²<ref name="evkl">[[Мікалай Гайба|Гайба М.]] Новагародскае ваяводства // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 359.</ref>. Сталіца — [[места]] [[Наваградак]]. Найбольшыя месты: [[Ваўкавыск]], [[Слонім]], [[Слуцак]], [[Клецак]] і [[Нясьвіж]] == Гісторыя == {{Падвойная выява|зьлева|Navahradak. Наваградак (1555).jpg|120|Navahradak. Наваградак (1578).jpg|95|Гербы Наваградчыны, XV—XVI стст.}} Утварылася ў 1507 годзе шляхам вылучэньня зь [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага ваяводзтва]] на аснове Наваградзкага намесьніцтва (колішняга [[Наваградзкае княства|Наваградзкага княства]]). Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў утварылася наноў, складалася з Ваўкавыскага, Наваградзкага і Слонімскага паветаў (дагэтуль тэрыторыя ваяводзтва фактычна адпавядала Наваградзкаму павету). Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Наваградзкага ваяводзтва [[Ліцьвіны|ліцьвінамі (літвой)]]: «''з падданых сваіх, — мяшчан і людзей, і літвы, — валасных [[Ружаны|ражанскіх]]''» (1541 год)<ref>[https://www.facebook.com/groups/844594913548647/posts/1657060295635434/ LVIA, f. 389, LM 24, l. 135v—136].</ref>, «''литвина Семена [[Ваўкавыск|волковыйскова]]''» (1614 год)<ref>Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским государством. Т. 4. — М., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA2&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwidmIrcrrL6AhWRg_0HHQ_CAWUQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0&f=false С. 2], [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HvsAAAAAMAAJ&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0&q=%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE#v=snippet&q=%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE&f=false 773].</ref>, «''показывал… тот литвин Федька [Яковлев [[Слуцак|слутчанин]]] проезжею память, писана [[ліцьвіны#Літоўская мова|по-литовски]]''» (1621 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 78.</ref>, «''[[Беларусцы|Белорусцы]]: Филип Белетцкий, [[Русіны|руское]] имя тож, сказал родом литвин{{Заўвага|Ранейшыя сьведчаньні ўжываньня канструкцыі «''родам [[Ліцьвіны|ліцьвін (літоўка)]]''»: «''сіи [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрѣи]] бяше родомъ Литвинъ, сынъ [[Гердзень (імя)|Ерденевъ]], Литовскаго князя''»<ref>Троицкая летопись. Реконструкция текста. Изд. М. Д. Присёлков. — М. — Л., 1950. С. 344—345.</ref> ([[Траецкі летапіс]] пад 1289 годам); «''литвин родом''» ([[Жыціе|жывот]] [[Даўмонт Пскоўскі|Даўмонта Пскоўскага]] першай трэці XIV стагодзьдзя<ref>Лосева О. В. Жития русских святых в составе древнерусских Прологов XII — первой трети XV веков. — М., 2009. [https://books.google.by/books?id=9abSAAAAQBAJ&pg=PA200&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjchJnemq78AhWNiP0HHWRNCiA4KBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 199—201].</ref>); «''родом литовка, а прозвище ей бысть литовское Августа''» пра дачку вялікага князя літоўскага [[Гедзімін]]а ([[Ніканаўскі летапіс]] 1526—1530 гадоў, адкуль перайшло ў [[Ліцавы летапісны звод]] 1568—1576 гадоў)}}, [[Наваградзкі павет|Новгородцкого повету]], отец и мать веру держали [[Кіеўская мітраполія|киевскую]]…''» (1623—1624 гады)<ref>Русская историческая библиотека, издаваемая Археографической комиссией. Т. 2. — СПб, 1875. [https://books.google.by/books?id=evs4AQAAMAAJ&pg=PA655&dq=%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjBgv3gra76AhXOCOwKHdceA4EQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0%20%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A&f=false С. 656—657].</ref>, «''старец Мелетий (литвин [[Слуцкае княства|Слуцкого уезда]])''» (1624 год)<ref>Малороссийское влияние на великорусскую церковную жизнь. Т. 1. — Казань, 1914. [https://books.google.by/books?id=ySYUAQAAMAAJ&pg=PA31&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj-z7f0iKv6AhUFGewKHR-zAOUQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE&f=false С. 31].</ref>, «''…литвин Ивашко Иванов з женою с Роинкою да с сыном с Микулайком да с сестрою з девкою Агафьицею. А сказал, что он родом литвин, католицкие веры из города Несвижа, мещанский сын, а жена де за ним литовка же тово ж города [[Нясьвіж|Несвижа]]''» (1631 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 108.</ref>, «''…литвину слутчанину Василью Павлову <…> литвину слутчанину Илье Павлову''» (1675 год)<ref>Русско-белорусские связи во второй половине XVII в. (1667—1686 гг.). Сборник документов. — Мн., 1972. С. 158—160.</ref>, «''…сказался Мартинко родом литвин города Слутца''» (1684—1685 гады)<ref>Труды… Тульской Губернской Учетной Архивной Комиссии. Кн. 1. — Тула, 1915. [https://books.google.by/books?id=56M6AQAAMAAJ&pg=PA556&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwi9ofOa0ar6AhWawAIHHQUnBkkQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%BE&f=false С. 515].</ref>. У [[матрыкул]]е [[Базэль]]скага ўнівэрсытэту пад 1590/1591 годам значыцца ''Johannes Snumyn, Lituanus, Palatinides Novogrodensis''<ref>Die Matrikel der Universität Basel. Bd. 2. — Basel, 1956. S. 384.</ref>, у матрыкуле [[Дылінген на Дунаі|Дылінгенскага]] ўнівэрсытэту пад 1607 годам — ''Nicolaus Skoruski Lithuanus Nouogrodecum''<ref>Archiv für die Geschichte des Hochstifts Augsburg. Bd. 2. Die Matrikel der Universität Dillingen. — Dillingen, 1912. S. 342.</ref>. У матрыкуле [[Каралявец]]кага ўнівэрсытэту пад 1618 годам значыцца ''Martinus Wietogolski, Novogrodiensis Lithvanus'', пад 1638 годам — ''Johannes Otteski, [[Нясьвіж|Nieswitzio]]-Littwanus'', пад 1643 годам — ''Johannes Zelenievieczky, Neszvicensis Litvanus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Wietogolski#v=snippet&q=Wietogolski&f=false S. 233, 390, 445].</ref>, пад 1711 годам — ''Myslick Joh., Schluzka-Litthuan. <…> Chomontowski Mich., Schluzka-Litthuan.''<ref>Die Matrikel der Albertus-Universität zu Königsberg i. Pr. 1544—1829. Bd. 2: Die Immatrikulationen von 1657—1829. — Leipzig, 1911/1912. S. 271.</ref>, пад 1717 годам — ''[[Есьман|Joschmannus]] Joh., Sluzko-Lithvan.''<ref>Die Matrikel der Albertus-Universität zu Königsberg i. Pr. 1544—1829. Bd. 2: Die Immatrikulationen von 1657—1829. — Leipzig, 1911/1912. S. 297.</ref> У сьпісе студэнтаў [[Замасьць|Замойскай]] акадэміі пад 1624/1625 годам значыцца ''Theophilus Nicolai Tryzna, Lithuanus, distr Slonimensis''<ref>Šedvydis L. Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės valdančiojo elito rengimas viešajam valstybės gyvenimui XVI a. — XVII a. viduryje: disertacija. — Kaunas, 2016. P. 157.</ref>. Паводле біяграфічнай даведкі 1628 году пра [[Рафал Корсак|Рафала Корсака]]: ''Lithuanus, natus in Districtu Novogroden''<ref>Epistolae metropolitarum kioviensium catholicorum: Raphaelis Korsak, Antonii Sielava, Gabrielis Kolenda. — Romae, 1956. P. 13.</ref>. Паводле каталёгу студэнтаў Грэцкай калегіі ў Рыме, Захар Ількоўскі (''Zacharius Ilkouski'') азначаецца як ''Lithuanus, ex distrisctu Slonimiensi'' (1640 год), Язэп Навакоўскі (''Josephus Novakouski'') — як ''Lithuanus, Zyrovice in Districtu Slonimiensi'' (1785 год), а Амброзі Растоцкі — як ''Lithuanus ex civitate Slonim'' (1792 год)<ref>[[Аляксандар Надсан|Надсан А.]] Беларусы ў Грэцкай калегіі // [[Запісы БІНіМ]]. Т. 30. — New York — Miensk, 2006. С. 170, 175—176.</ref>, у запісах мэтрыкі папскай сэмінарыі ў [[Оламаўц]]у значацца ''Cyrillus Czaplejowsky Lithuanus ex districtu Wolkoviensi'' (1702—1706 гады), ''Georgius Bulhac Lituanus Slonimensis'' (1720—1721 гады), ''Marcellus Warzatzky Lythvanus Slonimensis'' (1736—1740 гады)<ref>Blažejovskyj D. Ukrainian and Armenian pontifical seminaries of Lviv (1665—1784) (Analecta OSBM. Vol. 29). — Rom, 1975. P. 59.</ref>. У матрыкуле [[Марбург|Марбурскага]] ўнівэрсытэту пад 1682 годам значыцца ''Florianus [[Сьвінт|Svida]] Lithuanus Sluccensis''<ref>Reklaitis P. [https://www.aidai.eu/index.php?view=article&catid=180%3A197803&id=2291%3Ais&option=com_content&Itemid=209 Lietuvos studentai Marburge XVII ir XVIII amžiuje] // Aidai. Nr. 3, 1978.</ref>, у матрыкуле [[Франкфурт-на-Одры|Франкфурцкага]] ўнівэрсытэту пад 1695 годам — ''Daniel Borźimowski, Slucensis Litwanus''<ref>Aeltere Universitäts-Matrikeln: I. Universität Frankfurt. Bd. 2. — Leipzig, 1888. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=oVwOAAAAYAAJ&dq=%22Slucensis+Litwanus%22&q=Litwanus#v=snippet&q=Litwanus&f=false S. 235].</ref>, у матрыкуле [[Гданьск]]ага ўнівэрсытэту пад 1700 годам — ''Vladislaus et Boguslaus Kopiewicz, Slucensis, Lithvani''<ref>Oliančyn D. Aus dem Kultur- und Geistesleben der Ukraine // Kyrios. Vierteljahresschrift für Kirchen- und Geistesgeschichte Osteuropas. Bd. 2, 1937. S. 274.</ref>, у матрыкуле [[Гале-на-Заале|Гальскага]] ўнівэрсытэту пад 1707 годам — ''Petr. Wolck, Slucko-Litvanus''<ref>Oliančyn D. Aus dem Kultur- und Geistesleben der Ukraine // Kyrios. Vierteljahresschrift für Kirchen- und Geistesgeschichte Osteuropas. Bd. 2, 1937. S. 276.</ref>. Паводле запісу мэтрыкі гімназіі ў [[Бранева|Браўнсбэргу]], ''Beresniewiez Thom. Lituanus ex pal. Novogrod.'' (1702 год)<ref>Die Schüler des Braunsberger Gymnasiums von 1694 bis 1776. — Braunsberg:, 1934. S. 35.</ref>. Апроч таго, сярод вернікаў некалькі парафіяў ўпамінаецца [[старалітва]], якую крыніцы зьвязваюць з [[Русіны|русінамі]]: [[Вялікія Шылавічы|Шылавічы]], [[Поразаў]] (абодва 1645 год), [[Косаў]], [[Альшэва (Берасьцейская вобласьць)|Альшэва]] (абодва 1669 год)<ref>Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 26.</ref>, [[Новы Двор (Сьвіслацкі раён)|Новы Двор]] (1692 год)<ref>Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 264.</ref>. А ў 1732 годзе адзін з жыхароў [[Капыль|Капылю]] — Якаў Кісель — азначаецца як «[[Старалітва|стараліцьвін]]»<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 1, т. 4. — Киев, 1871. [https://books.google.by/books?id=hz4OAAAAQAAJ&pg=RA1-PA441&dq=starolitwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjPteO-y9X5AhXDtqQKHXodA5MQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=starolitwin&f=false С. 441].</ref>. У 1791 годзе, паводле [[Канстытуцыя 3 траўня|Канстытуцыі Рэчы Паспалітай]], Слуцкае княства пераўтварылася ў [[Случарэцкі павет]]<ref>[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] [https://web.archive.org/web/20090401195829/http://vn.belinter.net/vkl/29.html Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел] // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 39.</ref>. У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) да Расейскай імпэрыі адыйшла ўсходняя частка ваяводзтва. Таго ж году ўтварыўся [[Сталавічы|Сталавіцкі]] павет<ref>[[Мікалай Гайба|Гайба М.]] Навагрудскае ваяводства // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 257.</ref>. У 1795 годзе ў выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] тэрыторыя ваяводзтва апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. Паводле зьвестак 1930-х гадоў, назва [[ліцьвіны]] пашыралася каля [[Ружаны|Ружанаў]], [[Косаў|Косава]], [[Івацэвічы|Івацэвічаў]]<ref>[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Гістарычная этнаніміка Палесся // Весці Акадэміі навук Беларускай ССР. — Серыя грамадскіх навук. № 4, 1985. С. 79—80.</ref>. У 1933 годзе ў выданьні «Kurier Nowogrodzki» зазначалася, што «''тутэйшыя''» да нядаўняга часу называлі сябе ліцьвінамі і што былі спробы ўтрымаць пры сабе гэтую назву з адрознасьцю ад «''ковенскіх [[Летувісы|летувісаў]]''»{{Заўвага|{{мова-pl|Sytuacja «tutejszych», którzy jeszcze do niedawna nazywali siebie «Litwinami» jest obecnie dość kłopotliwa. Próby utrzymania przy sobie tej nazwy i odróżnianie się od «Letuwisów» kowieńskich, nie powiodły się<ref>Kurier Nowogrodzki. Nr. 284, 17.10.1933. S. 2.</ref>|скарочана}}}}. == Сымболіка == Сьпярша герб ваяводзтва меў наступны выгляд: ''«срэбны крыж у чырвоным полі»''<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.heraldicum.ru/belarus/vojvod.htm | загаловак = Гербы белорусских воеводств в Великом княжестве Литовском | фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.heraldicum.ru HERALDICUM] | дата = 1 студзеня 2012 | мова = | камэнтар = }}</ref>; пазьней — ''«чорны анёл у чырвоным полі»''<ref>Пякарскі А. Наваградскія гербы // «[[Спадчына]]» №5, [[1993]].</ref>, паводле іншых зьвестак — ''«белая Пагоня ў чырвоным полі»''<ref name="sg">[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Województwo nowogródzkie // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/340 340].</ref>. Імаверна, герб складаўся зь дзьвюх [[Тарча (геральдыка)|тарчаў]]: на адной быў чорны анёл у чырвоным полі з раскінутымі крыламі, што трымаў адну руку ўнізе, а іншай абапіраўся ў бокі; на другой — [[Пагоня]]<ref name="now1931">Żmigrodzki J. [https://web.archive.org/web/20120110195747/http://pawet.net/library/history/bel_history/_books/zmi/%C5%BBmigrodzki_J._Nowogr%C3%B3dek_i_okolice.html Nowogródek i okolice]. — Nowogródek, 1931.</ref>. Ваяводзкая [[харугва]] была чырвонага колеру з выяваю гербу ў цэнтры. <gallery caption="Герб Наваградзкага ваяводзтва Чорны анёл і [[Пагоня]]" widths=150 heights=150 class="center"> Navahradak-Troki, Pahonia. Наваградак-Трокі, Пагоня (1712).jpg|1712 г. Navahradak. Наваградак (1720) (2).jpg|каля 1720 г. Navahradak, Pahonia. Наваградак, Пагоня (1794).jpg|1794 г. Navahradak, Pahonia. Наваградак, Пагоня (1900).jpg|канец XIX ст. (рэканструкцыя) </gallery> == Дэмаграфія == У сярэдзіне XVII ст. налічвала 62,4 тыс. [[дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымоў]] (каля 375 тысячаў жыхароў)<ref name="evkl"/>. Паводле сучасных падлікаў, да [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) колькасьць насельніцтва складала каля 437 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 279 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Невядомая вайна: 1654—1667|к}}</ref> == Геаграфія == На поўначы межавала зь [[Віленскае ваяводзтва|Віленскім]] і [[Менскае ваяводзтва|Менскім]] ваяводзтвамі, на ўсходзе — з [[Мазырскі павет|Мазырскім]] і [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкім]] паветамі [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]], на поўдні — зь [[Пінскі павет|Пінскім паветам]] [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскага ваяводзтва]], на захадзе — з [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскім паветам]] [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]]<ref name="sg"/>. <gallery caption="Наваградчына на старых мапах" widths=215 heights=180 class="center"> Navahradak-Bieraście. Наваградак-Берасьце (1665).jpg|Наваградзкае і [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскае]] ваяводзтвы, 1665 г. Navahradak-Padlašša-Bieraście. Наваградак-Падляшша-Берасьце (1781).jpg|Наваградзкае, [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляскае]] і Берасьцейскае ваяводзтвы, 1781 г. Miensk-Navahradak. Менск-Наваградак (1772) (2).jpg |[[Менскае ваяводзтва|Менскае]] і Наваградзкае ваяводзтвы, 1772 г. </gallery> == Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел == Ваяводзтва падзялялася на тры паветы: [[Наваградзкі павет|Наваградзкі]], [[Ваўкавыскі павет|Ваўкавыскі]], [[Слонімскі павет|Слонімскі]]. Асобнай часткай Наваградзкага павету гістарычна выступала [[Слуцкае княства]]. {| cellspacing="1" cellpadding="5" style="width: 500px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|ВКЛ}} align="center" ! Назва !! Цэнтар !! Плошча, <br /> тыс. км² !! Староствы |- style="background:#FAFAFA;" | [[Наваградзкі павет]] || [[Наваградак]] || 24,5 || [[Наваградзкае староства|Наваградзкае (гродавае)]] <br /> [[Клецкае староства|Клецкае]] |- style="background:#EEEEEE;" | [[Ваўкавыскі павет]] || [[Ваўкавыск]] || 4 || [[Ваўкавыскае староства|Ваўкавыскае (гродавае)]] <br /> [[Воўпенскае староства|Воўпенскае]] <br /> [[Жыліцкае староства|Жыліцкае]] <br /> [[Мсьцібаўскае староства|Мсьцібаўскае]] <br /> [[Ялаўскае староства|Ялаўскае]] |- style="background:#FAFAFA;" | [[Слонімскі павет]] || [[Слонім]] || 8,5 || [[Слонімскае староства|Слонімскае (гродавае)]] <br />[[Зьдзітаўскае староства|Зьдзітаўскае]] <br />[[Сакалоўскае староства|Сакалоўскае]] |} [[Ваяводзкі соймік]] праводзіўся ў Наваградку. У павятовых цэнтрах месьціліся [[падкаморскі суд|падкаморскія]], [[земскі суд|земскія]] і [[гродзкі суд|гродзкія]] суды, праходзілі [[павятовы соймік|павятовыя соймікі]]. Наваградзкая, ваўкавыская і слонімская шляхта абірала шасьцёх [[Пасол соймавы|паслоў]] на [[Сойм Рэчы Паспалітай|Вальны сойм]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў]], а таксама шасьцёх дэпутатаў на [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Трыбунал]]. == Ураднікі == {{Асноўны артыкул|ваяводы наваградзкія|кашталяны наваградзкія}} У [[Сэнат|Сэнаце]] Рэчы Паспалітай Наваградзкае ваяводзтва мела двух прадстаўнікоў — [[ваяводы наваградзкія|ваяводу]] і [[Кашталяны наваградзкія|кашталяна]]. За ўвесь час свайго існаваньня ваяводзтва мела 30 ваяводаў і 19 кашталянаў<ref name="sg"/>. Ваяводзкі [[мундзір]] складаўся з пунсовага [[кунтуш]]а і чорнага [[жупан]]а і адваротаў<ref name="now1931"/>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/ЭГБ|5}} {{Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Вялікага Княства Літоўскага}} [[Катэгорыя:Наваградзкае ваяводзтва| ]] p881uzz1790hbc61hbkleu1w0x8ikx7 Арэхаўск 0 55301 2677933 2672571 2026-07-06T22:23:18Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне асоба 2677933 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Арэхаўск |Статус = пасёлак гарадзкога тыпу |Назва ў родным склоне = Арэхаўску |Герб = Coat of arms of Arechaŭsk.png |Сьцяг = Flag of Arechaŭsk.png |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Аршанскі раён|Аршанскі]] |Сельсавет = [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 2359 |Год падліку колькасьці = 2018 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="belstat2018" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 211026<ref>[http://zip.belpost.by/raion/%D0%9E%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 Белпошта]</ref> |СААТА = |Выява = Arechi-Vydryca. Арэхі-Выдрыца (6.09.2009).jpg |Апісаньне выявы = Царква Сьвятой Тройцы |Шырата градусаў = 54 |Шырата хвілінаў = 41 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата градусаў = 30 |Даўгата хвілінаў = 29 |Даўгата сэкундаў = 54 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьлева |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = |Лацінка=Arechaŭsk}} '''Арэ́хаўск'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласьць}} С. 64.</ref>, '''Арэхі-Выдрыца''' — [[пасёлак гарадзкога тыпу|мястэчка]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на беразе [[Арэхаўскае|Арэхаўскага возера]] і рацэ [[Выдрыца (прыток Аршыцы)|Выдрыцы]], каля вытоку ракі [[Аршыца|Аршыцы]]. Цэнтар [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|сельсавету]] [[Аршанскі раён|Аршанскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] (само паселішча адміністрацыйна падпарадкоўваецца [[Аршанскі раён|раёну]]). Насельніцтва на 2018 год — 2359 чалавек<ref name="belstat2018" />. Знаходзіцца за 15 км на паўночны ўсход ад [[Ворша|Воршы]], за 10 км ад чыгуначнай станцыі Хлюсьціна (лінія [[Ворша]] — [[Смаленск]]). == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Упершыню паселішча ўпамінаецца ў ХVII стагодзьдзі, як вёска ''Арэхі'', дзяржаўнае ўладаньне маёнтак [[Вялікае Бабіна|Бабіна]]<ref>{{Літаратура/ВГАБ|2}} С. 84 (Г-4), 175</ref> ў [[Аршанскі павет|Аршанскім павеце]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]]. Маёнтак знаходзіўся ў валоданьні князёў [[Сапегі|Сапегаў]] у ХVIII стагодзьдзі. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] вёска Арэхі апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], у створанай на [[Анэксія|анэксаванай]] тэрыторыі [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]] {{Дата ў старым стылі|22 кастрычніка|1772|11 кастрычніка}} году [[Аршанская правінцыя|Аршанскай правінцыі]] [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]]. З 22 сакавіка 1777 году па 1 сьнежня 1796 год у [[Бабінавіцкі павет|Бабінавіцкім павеце]] [[Магілёўская губэрня|Магілёўскай губэрні]] (Магілёўскае намесьніцтва з 10 студзеня 1778 году па 31 сьнежня 1796 год). З 1 сьнежня 1796 году па 27 лютага 1802 год [[Беларуская губэрня]] [[Аршанскі павет (Расейская імпэрыя)|Аршанскі павет]]. З 27 лютага 1802 году ў Бабінавіцкім павеце Магілёўскай губэрні. У 1840 годзе [[Бабінавіцкі павет]] далучылі да [[Аршанскі павет (Расейская імпэрыя)|Аршанскага павету]]<ref>{{артыкул|аўтар = |частка = |загаловак =Могилевская губернія. Города. Могилевъ. Орша. Сѣнно. |арыгінал = |спасылка =http://elib.shpl.ru/ru/nodes/22772-gorodskie-poseleniya-v-rossiyskoy-imperii-t-1-7-spb-1860-1863|адказны = |выданьне=Городскія поселенія въ Россійской имперіи|тып=даведник|месца=[[Санкт-Пецярбург |С.-Петербург]] | выдавецтва=Въ типографіи К. Вульфа |год=1863 |выпуск=|том=3|нумар= | старонкі=155, 186, 197|isbn=}}</ref>. З канца ХVIII стагодзьдзя вёска належала да маёнтку Межаўскі Ключ, 6 двароў, уладаньне [[Ксавэры Любамірскі|Ксавэрыя Любамірскага]] й яго нашчадкаў. Вёска Арэхі была на месьце злучэньня старадаўніх шляхоў Дняпро-Дзьвінскага водападзелу з мястэчка [[Дуброўна]] на рацэ [[Дняпро]] ў мястэчка [[Бабінавічы]] на рацэ [[Лучоса]]<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Топографическия примечании на знатнейшия места путешествия Ея Императорскаго Величества в Белорусския наместничества.|арыгінал = |спасылка = https://archive.org/details/01003336471/page/n97/mode/2up |адказны = |выданьне =|месца =СПб. |выдавецтва =Импер. акад. наукъ |год =1780 |том = |старонкі = 89, 90, 95, 96 |старонак =134 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref> й з [[Ворша|Воршы]] на рацэ [[Дняпро]] ў [[Бабінавічы]] на рацэ [[Лучоса]] да [[Віцебск]]у па рэкам [[Лучоса]] й [[Дзьвіна]]. Праз вёску Арэхі з канца 18 стагодзьдзя й да 1840 году праходзіў паштовы тракт з [[Санкт-Пецярбург]]а ў [[Кіеў]]<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Указатель губернскихъ и уѣздныхъ почтовыхъ дорогъ въ Россійской имперіи, составленный по новѣйшему учрежденію почтовыхъ дорогъ и станцій г. Савинковымъ съ приложеніемъ дорожной карты|арыгінал = |спасылка = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003542855?page=12&rotate=0&theme=white|адказны = |выданьне = |месца = [[Санкт-Пецярбург|С:Петербургъ ]] |выдавецтва = Гравировано и печатано у Г. издателя |год = 1836|том = |старонкі = 8 |старонак = 36 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У вёсцы Арэхі была драўляная паштовая станцыя. Знаходзілася яна каля царквы, насупраць цяперашняга будынка № 8<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Почтовый дорожникъ или описание всѣхъ почтовыхъ дорогъ Россійской имперіи, Царства Польского и другихъ присоединенныхъ областей |арыгінал = |спасылка = https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_003542029?page=17&rotate=0&theme=white |адказны = |выданьне = |месца = [[Санкт-Пецярбург|Санктпетербургъ ]] |выдавецтва = въ Типографіи Карла Крайя |год = 1829 |том = |старонкі = 4 |старонак = 475|сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У 1841 годзе здадзены ў эксплуатацыю ўчастак ад [[Віцебск]]а да [[Ворша|Воршы]] [[Шаша|шашы]] [[Санкт-Пецярбург]] – [[Кіеў]]. Паштовы тракт пачаў праходзіць па новай шашы. Там былі пабудаваны тры паштовыя станцыі: [[Дыманава]], [[Паграбёнка]] й [[Грышаны (Аршанскі раён)|Грышаны]]. Паштовыя станцыі [[Палавікі (Віцебская вобласьць)|Палавікі]] й Арэхі закрылі<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Почтовая карта Россійской Имперіи, принадлежащая къ дорожнику 1842 года |арыгінал = |спасылка = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01009609473?page=5&rotate=0&theme=white |адказны = |выданьне = |месца = [[Санкт-Пецярбург|СтПетербургъ ]] |выдавецтва = Типографія при Военно-типографическомъ Депо |год = 1842 |том = |старонкі = III |старонак = VIII |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У 1830-я гады ў Арэхах было 13 двароў. У гэты час тут збудавалі Траецкую царкву са званіцай, якую фундаваў [[Канстанцін Любамірскі]]<ref>{{артыкул|аўтар = А. Танчэўская. | частка = |загаловак = Арэхаўск і яго царква. | арыгінал = «Аршанская газета» №№ 23—24, 1993 г. |спасылка = |адказны = | выданьне = Аршанская мінуўшчына (Гісторыя Оршы ў пэрыядычным друку) | тып= зборнік артыкулаў | месца = [[Ворша]] | выдавецтва = Аршанскі гарадзкі фонд аховы помнікаў гісторыі і культуры | год = 1997 | выпуск = 1 | том = | нумар = | старонкі =89—95 | isbn = 985-6133-43-2}}</ref>. У пачатку ХХ ст. — 29 двароў, каля Арэхаў працаваў завод сухой перагонкі драўніны. Паселішча пры заводзе атрымала сваю назву ад аднайменнага [[урочышча|ўрочышча]] ''[[Выдрыца (урочышча)|Выдрыца]]''. У 1917 годзе па закрыцьці заводу яна стала сельскім паселішчам. === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Выдрыца абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. У 1924 годзе Выдрыцу вярнулі [[БССР]], дзе яна ўвайшла ў [[Аршанскі раён]]. У 1929 годзе з пачаткам будаваньня [[Беларуская ДРЭС|Беларускай]] [[ДРЭС]] [[Выдрыца (урочышча)|Выдрыцу]] аб’ядналі зь вёскай Арэхі й пераўтварылі ў працоўны пасёлак пад назвай Арэхі-Выдрыца; электрастанцыя спачатку называлася Асінаўская ДРЭС. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] зь ліпеня 1941 да 24 чэрвеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 11 ліпеня 1946 году Арэхі-Выдрыца атрымалі афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]] і новую назву Арэхаўск. У 1946—1956 гадох мястэчка было цэнтрам [[Арэхаўскі раён|раёну]]<ref>Арэхаўскі раён. // {{Літаратура/ЭГБ|1}} — С. 201.</ref>. 8 красавіка 2004 году [[Арэхаўскі пасялковы савет]] ліквідавалі, замест яго ўтварылі [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|адпаведны сельсавет]] (Арэхаўск не ўваходзіць у яго склад, але зьяўляецца яго цэнтрам). 28 лютага 2011 году афіцыйна зацьвердзілі герб і сьцяг мястэчка<ref>[https://web.archive.org/web/20160304072908/http://www.pravo.by/pdf/2011-28/2011-28(006-033).pdf Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных единиц Витебской области. Указ Президента Республики Беларусь от 28.02.2011 г. № 86]{{Ref-ru}}</ref>. <gallery caption="Арэхі-Выдрыца на старых здымках" widths=150 heights=150 class="center"> Arechi-Vydryca. Арэхі-Выдрыца (1932).jpg|Жылыя дамы, 1932 г. Arechi-Vydryca, Asinaŭskaja. Арэхі-Выдрыца, Асінаўская (1932).jpg|Асінаўская ДРЭС, 1932 г. Arechi-Vydryca, Asinaŭskaja. Арэхі-Выдрыца, Асінаўская (1933).jpg|Асінаўская ДРЭС, 1932 г. Arechi. Арэхі (12.1942).jpg|Царква, сьнежань 1942 г. </gallery> == Насельніцтва == === Дэмаграфія === * '''XIX стагодзьдзе''': 1830 год — 120 чал.; 1857 год — 151 чал.<ref name="Списки">{{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Списки населенных мест Могилевской губ. по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]|арыгінал =РГИА. Ф. 1290. Оп.4. Д. 80 |спасылка =http://www.prlib.ru/Lib/pages/item.aspx?itemid=34660 |адказны = |выданьне = |месца =Ленинград|выдавецтва =Фонд Центрального статистического комитета МВД.|год =1857|том = |старонкі =374 |старонак =613 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref> * '''XX стагодзьдзе''': 1901 год — 110 чал.; 1910 год — 214 чал<ref>Список населенных мест Могилевской губернии / Под ред. Г.П. Пожарова. — Могилев губ. : Могилев. губ. стат. ком., 1910. — С.107 (№36) - 250 с.https://viewer.rusneb.ru/ru/000200_000018_v19_rc_1885859?page=232&rotate=0&theme=white </ref>.; 1940 год — 5,5 тыс. чал.; 1960 год — 4174 чал.; 1969 год — 5,3 тыс. чал.; 1990 год — 4,3 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/ЭГБ|1к}} С. 201.</ref>; 1998 год — 3,6 тыс. чал. * '''XXI стагодзьдзе''': 2006 год — 3,1 тыс. чал.<ref>Ореховск // {{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>; 2009 год — 2755 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918181046/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-2.pdf Перепись населения — 2009. Витебская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 2402 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 2396 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 2359 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/ Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Інфраструктура === У Арэхаўску працуюць сярэдняя і дзіцячая музычная школы, 2 дзіцячыя ясьлі-сады, лякарня, дом культуры, 2 бібліятэкі, дом побыту, аптэка, пошта. == Эканоміка == Завод кандэнсатараў «Лантан», ільнозавод, цяплічны камбінат, дзялнкі Лукомскага будаўнічага кіраваньня і «Белэнэргарамналадкі», [[Беларуская ДРЭС]]. == Транспарт == За 3 км на захад ад Арэхаўску — міжнародная аўтамагістраль [[Санкт-Пецярбург]] — [[Адэса]] (у межах Беларусі — магістраль {{Код дарогі|Аўтамагістраль М8 (Беларусь)|М8|red|white|-}}). Празь мястэчка праходзіць рэспубліканская дарога [[Лёзна]] — Арэхаўск ({{Код дарогі|Аўтадарога Р109|Р109|red|white|-}}). == Турыстычная інфармацыя == === Славутасьці === * Каля Арэхаўску, на беразе возера, археалягічны помнік — курганны могільнік (26 насыпаў; выявіў у 1926 годзе Д. Васілеўскі, дасьледаваў у 1981 годзе М. Лашанкоў). * Царква Сьвятой Тройцы (1832—1838) * Электрастанцыя (1927—1930) — першая ў Беларусі, збудаваная паводле пляну «ГОЭЛРО»<ref>[https://globustut.by/orehovsk/ Ореховск], [https://globustut.by globustut.by]</ref> === Страчаная спадчына === * Сядзіба й парк Мікалая Хлюсьціна (канец ХІХ ст.). * Муры завода сухой перагонкі драўніны (пачатак ХХ ст.). == Асобы == * [[Ганна Базыленка]] ({{Н}} 4 красавіка 1908 — {{†}} 19 студзеня 1980) — беларуская пісьменьніца, [[мовазнаўца]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * Арэхаўск. // {{Літаратура/БелСЭ|1}} — С. 498. * Арэхаўск. // {{Літаратура/БелЭн|2}} — С. 15. * Арэхаўск. // {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|10-1}} — С. 81—83. * Арэхаўск. // {{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|1}} — С. 489—490. {{слупок-2}} * Арэхаўск. // {{Літаратура/ЭГБ|1}} — С. 201. * {{артыкул|аўтар = В. Б. Караткевіч, Г. І. Дулеба, Ю. А. Якімовіч.| частка = |загаловак = Арэхаўск (№№ 200— 204)|арыгінал = |спасылка =http://orda.of.by/.lib/spik/vit/99|адказны =Рэдкал.: [[Станіслаў Марцэлеў|С. В. Марцэлеў]] (гал. рэд.) і інш.|выданьне=[[Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі]]|тып=энцыкляпэдыя|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская энцыклапедыя |год=1985|выпуск=|том=Віцебская вобласьць|нумар= | старонкі=99—100 |isbn=}} * {{Артыкул| аўтар = Шпакоўская, Г. | загаловак = Арэхаўск. | спасылка = | мова = | выданьне =«[[Народнае слова]]» | тып = газэта | год = 8 сьнежня 2007| том = | нумар = | старонкі = 4 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Кніга|аўтар = [[Аляксандар Шынкевіч]].|частка = |загаловак =Аршанская даўніна |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца =Мінск |выдавецтва =Полымя |год =1992 |том = |старонкі = 65—67|старонак =144 |сэрыя = |isbn =5-345-00504-4|наклад =3500 }}. {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Радзіма майго духу|arehausk-vydryca|месца}} * [http://catholic.by/2/belarus/dioceses/vitebsk/45-vitebsk/101181-arehausk.html Арэхаўск — парафія Аб’яўленьня Пана і сьв. Ірынэя, біскупа], [[Catholic.by]] {{Навігацыйная група |назоў = Арэхаўск у сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён) |Аршанскі раён |Віцебская вобласьць }} [[Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі]] azwuboad8comlczcyek0djmgfvwznor Ружаны 0 57801 2677937 2651830 2026-07-06T22:28:27Z Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund 97932 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2677937 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Ружаны |Лацінка = Ružany |Статус = пасёлак гарадзкога тыпу |Назва ў родным склоне = Ружанаў |Герб = BIA Różana COA.png |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1552 |Статус з = |Магдэбурскае права = 20 чэрвеня 1637 |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейская]] |Раён = [[Пружанскі раён|Пружанскі]] |Сельсавет = [[Ружанскі сельсавет|Ружанскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 3021 |Год падліку колькасьці = 2018 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="belstat2018" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 225154<ref name="belpost">{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://zip.belpost.by/city/ruzhany-brest-pruzhanskiy|загаловак = Почтовые отделения по населенному пункту Ружаны|фармат = |назва праекту = Пружанский район|выдавец = [[Белпошта]]|дата = 28 кастрычніка 2011 |мова = ru|камэнтар =}}</ref> |СААТА = 1256555000 |Выява = Палац Сапегаў, Ружаны.jpg |Апісаньне выявы = [[Палац Сапегаў (Ружаны)|Палац Сапегаў]] |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 51 |Шырата сэкундаў = 46 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 53 |Даўгата сэкундаў = 28 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Ружа́ны''' — [[гарадзкі пасёлак|мястэчка]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Ружанка|Ружанцы]]. Цэнтар [[Ружанскі сельсавет|сельсавету]] [[Пружанскі раён|Пружанскага раёну]] [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай вобласьці]]. Насельніцтва на 2018 год — 3021 чалавек<ref name="belstat2018" />. Знаходзяцца за 45 км на паўночны ўсход ад [[Пружаны|Пружанаў]], за 38 км ад чыгуначнай станцыі [[Івацэвічы]] (лінія [[Баранавічы]] — [[Берасьце]]); на скрыжаваньні аўтамабільных дарог [[Пружаны]] — [[Слонім]] і [[Ваўкавыск]] — [[Косаў]]. Ружаны — [[Магдэбурскае права|магдэбурскае]] [[мястэчка]] [[Слонімскі павет|гістарычнай Слонімшчыны]], колішняя рэзыдэнцыя магнацкага роду [[Сапегі|Сапегаў]]. Да нашага часу тут захаваліся [[Ружанскі палац|палац Сапегаў]], [[Царква Сьвятых Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Ружаны)|комплекс манастыра базылянаў з царквой Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла]], [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Ружаны)|дамініканскі касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]] і [[Капліца Сьвятога Казімера (Ружаны)|капліца Сьвятога Казімера]], [[Ружанская сынагога|сынагога]] і аўстэрыя, помнікі архітэктуры XVI—XVIII стагодзьдзяў. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся [[Ружанская ратуша|ратуша]] і кляштар кармэлітаў, помнікі архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў, [[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|зруйнаваныя расейскімі ўладамі]]. == Назва == Існуе некалькі вэрсіяў датычна паходжаньня [[тапонім]]у Ружаны. Паводле першай зь іх, якой прытрымліваецца большасьць гісторыкаў, мястэчка атрымала сваю назву ў гонар [[Ружа|ружы]] — кветкі, якая асабліва шануецца хрысьціянамі. Згодна з другой вэрсіяй назва паселішча пайшла ад словаў «рог», «раздарожжа», што сьведчыла пра ягонае аддаленае разьмяшчэньне. Таксама існуе легенда, паводле якой назву мястэчку даў ягоны ўладар ў гонар сваіх улюбёных дачок — Ружы і Ганны<ref>Ананьеў Р. [http://www.ng.by/ru/articles/481/detail/6779/back.html Ружаны: скарбы старыя і новыя]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Народная газета. № 139—140 (4263—4264), 23 чэрвеня 2006 г.</ref>. Варыянты [[Старабеларуская мова|напісаньня]] назвы паселішча ў гістарычных крыніцах: ''Ражаная'', ''Ражана'', ''Ружана''. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Ружанаў}} === Вялікае Княства Літоўскае === У 1552 годзе Ружаны (''Ражаная'') уваходзілі ў склад [[Слонімскі павет|Слонімскага павету]] [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]] і знаходзіліся ў валоданьні [[Тышкевічы|Тышкевічаў]]. Праз паселішча праходзіла [[Вялікі галоўны гасьцінец|Вітаўтава дарога]], што злучала Воршу зь Люблінам. Пазьней гэтая дарога завецца «гасьцінцам вялікім»<ref>{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://sources.ruzhany.info/043.html|загаловак = Первые владельцы местечка «Рожаная»|фармат = |назва праекту = Всё о Ружанах|выдавец = |дата = 29 лютага 2012|мова = ru|камэнтар = }}</ref>. У 1598 годзе [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Леў Сапега]] набыў Ружаны з суседнімі фальваркамі за 30 000 [[Капа (грошы)|коп]] ад Барташа Брухнальскага, каб уладкаваць тут адну з галоўных рэзыдэнцыяў роду. Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў ваколіцаў Ружанаў [[Ліцьвіны|літвой (ліцьвінамі)]]: «''з падданых сваіх, — мяшчан і людзей, і літвы, — валасных ражанскіх''»)<ref>[https://www.facebook.com/groups/844594913548647/posts/1657060295635434/ LVIA, f. 389, LM 24, l. 135v—136].</ref>. 20 чэрвеня 1637 году кароль і вялікі князь [[Уладзіслаў Ваза]] надаў Ружанам [[Магдэбурскае права]] і [[герб]]: «''у срэбным полі вянок чырвоных руж, у цэнтры — постаць Сьвятога Казімера з крыжам і лілеяй у руках''»<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}}</ref>. Новыя ўласьнікі збудавалі свой [[Ружанскі палац|замак]] на ўзгорку каля мястэчка. Ужо ў 1644 годзе [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлер]] [[Казімер Леў Сапега]] прымаў у ім [[Сьпіс каралёў польскіх|караля]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслава Вазу]], у гонар чаго паставілі памятную шыльду. За часамі [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) у 1655 годзе [[Віленская капітула]], ратуючыся ад [[Маскоўская дзяржава|маскоўскіх]] захопнікаў, зьмясьціла ў палацы мошчы [[Сьвяты Казімер|Сьвятога Казімера]] — нябеснага заступніка Вялікага Княства Літоўскага. На 1687 год у Ружанах было 427 будынкаў і 2 рынкі, дзеялі [[Царква Сьвятых Пятра і Паўла (Ружаны)|царква]], [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Ружаны)|касьцёл]] зь невялікім шпіталём, [[Царква Сьвятых Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Ружаны)|базылянскі манастыр]], кляштары [[Дамінікане|дамініканаў]] і [[Кармэліты|кармэлітаў]] (1617, у 1850 разбураны), [[Базыляне|базылянская]] школа, працавалі цагельня і кафляны завод. Мястэчка значна пацярпела за часамі [[Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1700 году|вайны шляхты з Сапегамі]] ў 1698 годзе. За некалькі дзён да [[Пасха|Пасхі]] ў 1657 годзе ў жыдоўскім квартале знайшлі труп хрысьціянскага дзіцяці. Як сьцьвярджала [[Крывавая абмова|абвінавачаньне]], хлопчык стаў «ахвярай прагі жыдоў да крыві». Намагаючыся спыніць [[Жыдоўскі пагром|хваляваньні]], Сапегі паабяцалі, што падазраваных аддадуць пад суд. Тым ня меней, самасуд усё ж адбыўся, паводле аднае вэрсіі, з-за невыкананьня Сапегам абяцаньня, а паводле другое — у час ягонай адсутнасьці ў мястэчку. У 1659 годзе на сьвята [[Рош Га-Шана]] хрысьціянскія насельнікі атакавалі жыдоў у час малітвы ў сынагозе і запатрабавалі выдаць двух ганаровых сяброў суполкі: [[рэб]]а [[Ізраэль бэн Шалом|Ізраэля, сына Шалома]], і рэба [[Тобія бэн Ёсэф|Тобія, сына Ёсэфа]], якіх на наступны дзень забілі. Іхная магіла знаходзіцца на ружанскіх могілках. Жыды-ўраджэнцы Ружанаў адзначаюць памяць забітых да гэтага часу запальваньнем зьнічак на другі дзень Рош Га-Шаны<ref name="Rozhinoy8_9">{{Кніга|аўтар = |частка = [http://www.jewishgen.org/yizkor/ruzhany/ruz005.html#Page8c Ruzhany According to the Jewish Encyclopedia] |загаловак = |арыгінал = |спасылка = http://www.jewishgen.org/yizkor/ruzhany/ruzhany.html |адказны = Edited by: M. Sokolowsky |выданьне = |месца = Tel Aviv |выдавецтва = |год = 1957 |том = |старонкі = 8—9 |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У [[Вялікая Паўночная вайна|Паўночную вайну]] (1700—1721) Ружаны зноў значна пацярпелі, у тым ліку і [[палац Сапегаў (Ружаны)|палац Сапегаў]]. У 1706 годзе ў мястэчку спыняўся кароль Швэцыі [[Карл XII]]. За [[Аляксандар Міхал Сапега|Аляксандрам Міхалам Сапегам]] Ружаны сталі асяродкам вялікасьвецкага жыцьця ў рэгіёне. Для замежных гасьцей, якія праяжджалі праз Ружаны ў Пецярбург і назад, ладзіліся шыкоўныя балі, салюты, фаервэркі. Архітэктар [[Ян Самуэль Бэкер]] разбудаваў Ружанскі палац у позьнебарокавым стылі. У 1765—1791 гадох тут дзеяў адзін з найслыньнейшых тэатраў Літвы, таксама працавалі паперня, скураная і палатняная мануфактуры, карэтная фабрыка, вырабляліся дываны. 3 разы на год ладзіліся кірмашы. У 1784 годзе канцлер [[Аляксандар Міхал Сапега]] прымаў у палацы караля і вялікага князя [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]]. <gallery widths=150 heights=150 caption="Праекты і абмеры будынкаў" class="center"> Ružany, Sapieha. Ружаны, Сапега (J. Becker, 1784) (2).jpg|[[Палац Сапегаў (Ружаны)|Палац]], галоўны фасад Ružany, Sapieha, Brama. Ружаны, Сапега, Брама (J. Becker, 1784).jpg|Палац, брама Ružany, Sapieha. Ружаны, Сапега (J. Becker, 1762-88).jpg|Палац, тыльны фасад Ružany, Sapieha. Ружаны, Сапега (J. Becker, 1788) (3).jpg|Тэатар </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Ružanskaja ratuša. Ружанская ратуша (J. Becker, 1762-88) (2).jpg|[[Ружанская ратуша|Ратуша]] Ružany, Bazylanski. Ружаны, Базылянскі (J. Becker, 1762-88).jpg|[[Царква Сьвятых Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Ружаны)|Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла]] Ružany, Rynak, Daminikanski. Ружаны, Рынак, Дамініканскі (J. Becker, 1762-88).jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Ружаны)|Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]] Ružany, Bazylanski, Kaplica. Ружаны, Віленская, Базылянскі, Капліца (J. Becker, 1762-88).jpg|[[Касьцёл сьвятога Казімера (Ружаны)|Касьцёл Сьвятога Казімера]] </gallery> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795 год) Ружаны апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], дзе сталі цэнтрам [[Ружанская воласьць|воласьці]] [[Слонімскі павет (Расейская імпэрыя)|Слонімскага павету]] [[Слонімская губэрня|Слонімскай]], з 1797 году — [[Літоўская губэрня|Літоўскай]], урэшце з 1801 году — [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрняў]]. У 1812 годзе [[Вайна 1812 году|францускія войскі]] разрабавалі і спустошылі мястэчка. Па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня]] ў 1831 годзе расейскія ўлады канфіскавалі ў Сапегаў ружанскія ўладаньні (у тым ліку ўнікальную [[Бібліятэкі Сапегаў|бібліятэку]] і архіў), а ў 1834 годзе разьмясьцілі ў палацы ткацкае прадпрыемства. За часамі [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня]] ў 1863 годзе каля мястэчка адбыўся бой з расейскімі карнікамі. У 1875 годзе ў Ружанах усчаўся пажар, які доўжыўся пяць гадзін і зьнішчыў у тым ліку жыдоўскую сынагогу XVI стагодзьдзя<ref name="Rozhinoy7">{{Кніга|аўтар = Sokolovsky M.|частка = [http://www.jewishgen.org/yizkor/ruzhany/ruz005.html#Page7 History of the City of Ruzhany]|загаловак = |арыгінал = |спасылка = http://www.jewishgen.org/yizkor/ruzhany/ruzhany.html|адказны = Edited by: Meir Sokolowsky|выданьне = |месца = Tel Aviv|выдавецтва = |год = 1957|том = |старонкі = 7|старонак = |сэрыя = |isbn = |дата = 6 траўня 2012}}</ref>. У XIX ст. у мястэчку працавалі 2 гарбарныя заводы, палатняная і 3 суконныя фабрыкі, 2 вадзяныя млыны; 2 царквы, касьцёл, школа. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, тут было 769 дамоў, 5 дробных прадпрыемстваў, [[Русіфікацыя Беларусі|расейская]] [[народная вучэльня]]. На 1910 год у Ружанах дзеяла [[Талмуд Тора]], у 1914 годзе было 26 прадпрыемстваў. За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў жніўні 1914 году пажар зьнішчыў галоўны корпус палаца. У 1915 годзе мястэчка занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. <gallery widths=150 heights=150 caption="Старая графіка Ружанаў" class="center"> Ružany, Rynak-Vilenskaja. Ружаны, Рынак-Віленская (N. Orda, 27.03.1863).jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Ружаны)|Касьцёл]]. [[Напалеон Орда|Н. Орда]], 27 сакавіка 1863 г. Ružany, Sapieha. Ружаны, Сапега (N. Orda, 1863).jpg|[[Палац Сапегаў (Ружаны)|Палац]]. Н. Орда, 1863 г. Ružany, Sapieha. Ружаны, Сапега (N. Orda, 1875).jpg|Літаграфія з малюнка {{nowrap|Н. Орды}} Ružany, Sapieha. Ружаны, Сапега (V. Viejtka, 1888).jpg|Палац. В. Вейтка, 1888 г. </gallery> === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Ружаны абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары мястэчка і ваколіцаў ([[Міжэвіцкая воласьць]]) атрымалі Пасьведчаньні [[Народны Сакратарыят БНР|Народнага Сакратарыяту БНР]]<ref>{{Літаратура/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Ружаны ўвайшлі ў склад [[БССР|Беларускай ССР]]<ref name="at">{{Літаратура/150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref>, неўзабаве мястэчка на некалькі дзён занялі [[бальшавікі]]. 29 студзеня 1919 году Ружаны з рук бальшавікоў адбіў Віленскі аддзел Польскага войска пад камандаю ротмістра [[Уладыслаў Дамброўскі|Ўладыслава Дамброўскага]]<ref>Wyszczelski L. Wojna polsko-rosyjska 1919—1920. Wyd. 1. — Warszawa: Bellona, 2010. S. 52—53.</ref>. 7 чэрвеня 1919 году мястэчка ўвайшло ў склад Берасьцейскай акругі [[Цывільнае кіраўніцтва Ўсходніх земляў|Грамадзянскай управы Ўсходніх земляў]] — часовай польскай адміністрацыйнай адзінкі<ref>Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 41.</ref>. Згодна з [[Рыская мірная дамова 1921 году|Рыскай мірнай дамовай 1921 году]] Ружаны апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам [[Ружана (гміна)|гміны]] [[Косаўскі павет|Косаўскага павету]] [[Палескае ваяводзтва|Палескага ваяводзтва]]. У 1939 годзе Ружаны ўвайшлі ў [[БССР]], дзе 15 студзеня 1940 году атрымалі афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]] і сталі цэнтрам [[Ружанскі раён|раёну]] (з 1962 году ў Пружанскім раёне). На 1940 год тут было 678 дамоў, працавалі электрастанцыя, 2 прадзільныя фабрыкі, 2 гарбарныя кустарныя прадпрыемствы, 6 лесазаводаў, 4 млыны, 4 цагельныя, 2 бэтонныя, 2 шкіпінарныя заводы, 2 фабрыкі калёснай мазі, кустарная вытворчасьць глінянага і драўлянага посуду. 2 школы, клюб, амбуляторыя, аптэка, кінатэатар, лазьня, пошта, тэлеграф. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 23 чэрвеня 1941 да 13 ліпеня 1944 году Ружаны знаходзіліся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. Нацысты стварылі ў мястэчку [[Ружанскае гета|гета]], насельнікаў якога потым забілі ў [[Лягер сьмерці|лягеры сьмерці]] [[Трэблінка]]. У 1944 годзе пажар зьнішчыў будынкі тэатру і манэжу [[Палац Сапегаў (Ружаны)|палацавага комплексу]]. <gallery widths=150 heights=150 caption="Мястэчка на старых здымках" class="center"> Ružany, Sapieha. Ружаны, Сапега (1901-14) (4).jpg|[[Палац Сапегаў (Ружаны)|Палац Сапегаў]] Ružany, Rynak-Vilenskaja. Ружаны, Рынак-Віленская (1916).jpg|Рынак Ružany, Vilenskaja, Daminikanski. Ружаны, Віленская, Дамініканскі (M. Bystydzienski, 1901-15).jpg|Рог Рынку і Віленскай вуліцы. [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Ружаны)|Касьцёл]] Ružany, Klabanskaja, Plabanija. Ружаны, Клябанская, Плябанія (1925).jpg|Клябанская вуліца. Плябанія </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Ružany, Rynak, Bazylanski. Ружаны, Рынак, Базылянскі (1916).jpg|Рог Рынку і Млынавай вуліцы. [[Царква Сьвятых Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Ружаны)|Царква]] Ružany, Rynak. Ружаны, Рынак (V. Parkat, 1919-34).jpg|[[Царква Сьвятых Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Ружаны)|Манастыр базылянаў]] Ružany, Vilenskaja. Ружаны, Віленская (1919-39).jpg|Віленская вуліца. [[Капліца Сьвятога Казімера (Ружаны)|Капліца Сьвятога Казімера]] Ružanskaja synagoga. Ружанская сынагога (1919-39).jpg|[[Ружанская сынагога|Сынагога]] </gallery> == Насельніцтва == === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:170 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:7000 ScaleMajor = unit:year increment:2500 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1801 from:0 till:3400 bar:1888 from:0 till:2767 bar:1897 from:0 till:5016 bar:1914 from:0 till:6815 bar:1921 from:0 till:3622 bar:1940 from:0 till:4250 bar:1959 from:0 till:2875 bar:1999 from:0 till:3700 bar:2003 from:0 till:3400 bar:2005 from:0 till:3326 bar:2006 from:0 till:3300 bar:2009 from:0 till:3153 bar:2018 from:0 till:3021 TextData= fontsize:10px pos:(20,195) text: </timeline> </div> * '''XIX стагодзьдзе''': 1801 год — 3,4 тыс. чал.; 1830 год — 884 муж., зь іх шляхты 10, духоўнага стану 6, мяшчанаў-юдэяў 581, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 285, жабракоў 2<ref>{{Літаратура/Мястэчкі Беларусі (2010)|к}} С. 414.</ref>; 1888 год — 2767 чал. (1398 муж. і 1369 жан.), у тым ліку 1895 юдэяў<ref>Krzywicki J. Różana // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|9}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/852 852].</ref>; 1897 год — 5016 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1914 год — 6815 чал., зь іх 44% пісьменных; 1921 год — 3622 чал.; 1940 год — 4250 чал.; 1959 год — 2875 чал.; 1999 год — 3,7 тыс. чал.<ref>[[Міхась Клімец|Клімец М.]] Ружаны // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 129.</ref>; 2000 год — 3,4 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|13к}} С. 435.</ref> * '''XXI стагодзьдзе''': 2003 год — 3,4 тыс. чал.; 2005 год — 3326 чал.; 2006 год — 3,3 тыс. чал.; 2008 год — 3,3 тыс. чал.; 2009 год — 3153 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918174133/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-1.pdf Перепись населения — 2009. Брестская область].{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2015 год — 3005 чал.<ref name="belstat2015">[https://web.archive.org/web/20150515134329/http://belstat.gov.by/uploads/bgd_files/1427878416014868.zip Численность населения на 1 января 2015 г. и среднегодовая численность населения за 2014 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2016 год — 3006 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 3023 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 3021 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Адукацыя === У Ружанах працуюць сярэдняя, музычная і дзіцяча-юнацкая спартовая школы, 2 дашкольныя ўстановы. === Мэдыцына === Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляе местачковая лякарня. === Культура === Дзеюць дом культуры, 2 бібліятэкі. == Забудова == === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 500px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | 17 Верасьня плошча || '''Рынак''' пляц |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Блізная''' вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Леніна вуліца || '''Млынавая''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Максіма Горкага вуліца || '''Канал''' вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Замкавая''' вуліца (пачатак)<br> '''Пружанская''' вуліца (працяг) |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Урбановіча вуліца || '''Гасьцінец''' вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Чкалава вуліца || '''Клябанская''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Чырвонаармейская вуліца || '''Віленская''' вуліца<ref>[http://album.ruzhany.info/album043.html Ружанскі альбом]</ref> (пачатак)<br> '''Слонімская''' вуліца (працяг) |} * Сьпіс вуліцаў: Зялёная, Зарэчная, Кірава, Дудзінскага, Леніна, Набярэжная, Лугавая, Камсамольская, Сонечная, Калініна, Інтэрнацыянальная, Палявая, Чырвонаармейская, Чкалава, Савецкая, 1 Траўня, Я. Коласа, Горкага, Шпітальная, Пушкіна, Урбановіча, Піянэрская, Пружанская, Дзяржынскага, Садовая, К. Марача, Я. Купалы, Сьвярдлова, Някрасава, Косаўская. * Сьпіс завулкаў: Кірава, Сонечны, Інтэрнацыянальны, 1-ы Леніна, Чырвонаармейскі, Горкага, Урбановіча, Піянэрскі, К. Марача. == Эканоміка == Прадпрыемствы дрэваапрацоўчай і паліўнай прамысловасьці. Лідэры: мэблевая фабрыка, вытворча-харчовы завод, вытворча-гандлёвы камбінат. == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === {{Панарама|Ruzhany zamok panorama.jpg|1100px|Панарама палаца Сапегаў}} Ружаны — цэнтар турызму дзяржаўнага значэньня. Празь мястэчка праходзяць турыстычна-экскурсійныя маршруты «На радзіму Тадэвуша Касьцюшкі», «Архіпэляг Сапегаў», «Сядзібы, палацы, замкі», «Старонкі каменнага летапісу» ды іншыя<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>. Спыніцца можна ў гатэлі «Ружанскі» (''вул. Млынавая, 1''). Ружаны — традыцыйны цэнтар ганчарнага рамяства, гэтак званай «[[Ружанская кераміка|ружанскай керамікі]]». === Славутасьці === * Забудова гістарычная (канец XVIII — пачатак XX ст.; фрагмэнты) * [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар дамініканаў (Ружаны)|Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]] (1615—1617) * [[Капліца Сьвятога Казімера (Ружаны)|Касьцёл Сьвятога Казімера]] (1792) * Могілкі юдэйскія * [[Ружанскі палац|Палацавы комплекс Сапегаў]] (XVI—XVIII стагодзьдзі) * [[Ружанская сынагога|Сынагога]] (XVIII ст.) * [[Царква Сьвятых Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Ружаны)|Царква Сьвятых Пятра і Паўла і манастыр базылянаў]] (1762—1788) === Страчаная спадчына === * [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар дамініканаў (Ружаны)|Кляштар дамініканаў]] (1617) * Кляштар кармэлітаў * [[Ружанская ратуша|Ратуша]] (XVIII ст.) == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 caption="Краявіды Ружанаў" class="center"> Палац Сапегаў (Ружаны).jpg|[[Палац Сапегаў (Ружаны)|Палац Сапегаў]] Ружаны (09.2012).jpg|Палац, брама Ružany church of St. Peter and St. Paul, 1762.jpg|[[Царква Сьвятых Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Ружаны)|Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла]] Klasztar bazylianaw, Ružany 004.Jpeg|[[Царква Сьвятых Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Ружаны)|Манастыр базылянаў]] </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Ruzhany325.JPG|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар дамініканаў (Ружаны)|Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]] 08 Ружаны 2 (17).JPG|Траецкі касьцёл, інтэр’ер Фото путешествия по Беларуси 208.jpg|[[Капліца Сьвятога Казімера (Ружаны)|Капліца Сьвятога Казімера]] Ružanskaja synagoga 001.Jpeg|[[Ружанская сынагога|Сынагога]] </gallery> == Асобы == * [[Ізраіль Тобія Айзэнштат]] — жыдоўскі пісьменьнік<ref>{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://ru.wikisource.org/wiki/%D0%95%D0%AD%D0%91%D0%95/%D0%AD%D0%B9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B4%D1%82,_%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%A2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%8F|загаловак = Эйзенштадт, Израиль Товия|фармат = |назва праекту = Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона|выдавец = Викитека|дата = 12 сакавіка 2012|мова = ru|камэнтар = }}</ref> * [[Аарон Любашыцкі]] (1874—1942) — жыдоўскі пісьменьнік і паэт * [[Іэхіэль Міхаэль Пінэс]] (1843—1913) — пісьменьнік і рэлігійна-сіянісцкі дзяяч * [[Юзаф Эмануэль Працлаўскі|Юзаф Эмануэль (Восіп Антонавіч) Працлаўскі]] (1799—1879) — польска-расейскі публіцыст, мэмуарыст, выдавец штотыднёвіка «[[Tygodnik Petersburski]]», цэнзар, сябра Рады Міністэрства ўнутраных справаў Расейскай імпэрыі па справах кнігадрукаваньня. * [[Генры Русота]] (1869—1925) — дырыгент, кампазытар * [[Леў Сапега]] (1557—1633) — [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] * [[Іцхак Шамір]] (Езярніцкі; нар. 1915) — прэм’ер-міністар Дзяржавы [[Ізраіль]] * [[Зэліг Шэр]] (Шарашоўскі) — пісьменьнік, сіянісцкі дзяяч<ref>{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://kehilalinks.jewishgen.org/ruzhany/famous%20people.html|загаловак = Well-known Emigres and Descendants of Ruzhany|фармат = |назва праекту = JewishGen|выдавец = |дата = 12 сакавіка 2012|мова = en|камэнтар = }}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|13}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|4-2}} * {{Літаратура/Мястэчкі Беларусі (2010)}} * {{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-1}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|9}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Radzima|ruzhany}} * [https://globustut.by/ruzhany/index.htm Ружаны]{{ref-ru}}, [[Глёбус Беларусі]] * [http://www.brestobl.com/gerb/ruzany0.html Ружаны]{{ref-ru}} на бачыне «Гербы Берасьцейскай вобласьці» * [https://eleven.co.il/article/13617 Ружаны]{{ref-ru}} ў электроннай габрэйскай энцыкляпэдыі * [http://ruzhany.info/ «Усё пра Ружаны»]{{ref-ru}} {{Навігацыйная група |назоў = Ружаны ў сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Ружанскі сельсавет |Пружанскі раён }} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Слонімшчыны}} [[Катэгорыя:Ружаны| ]] [[Катэгорыя:Ружанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты БССР, якія страцілі статус райцэнтру]] s3g5imi81ef5180cjejfujrhzzy72v1 2677939 2677937 2026-07-06T22:31:29Z Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund 97932 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2677939 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Ружаны |Лацінка = Ružany |Статус = пасёлак гарадзкога тыпу |Назва ў родным склоне = Ружанаў |Герб = BIA Różana COA.png |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = 1552 |Статус з = |Магдэбурскае права = 20 чэрвеня 1637 |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейская]] |Раён = [[Пружанскі раён|Пружанскі]] |Сельсавет = [[Ружанскі сельсавет|Ружанскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 3021 |Год падліку колькасьці = 2018 |Крыніца колькасьці насельніцтва = <ref name="belstat2018" /> |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 225154<ref name="belpost">{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://zip.belpost.by/city/ruzhany-brest-pruzhanskiy|загаловак = Почтовые отделения по населенному пункту Ружаны|фармат = |назва праекту = Пружанский район|выдавец = [[Белпошта]]|дата = 28 кастрычніка 2011 |мова = ru|камэнтар =}}</ref> |СААТА = 1256555000 |Выява = Палац Сапегаў, Ружаны.jpg |Апісаньне выявы = [[Палац Сапегаў (Ружаны)|Палац Сапегаў]] |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 51 |Шырата сэкундаў = 46 |Даўгата градусаў = 24 |Даўгата хвілінаў = 53 |Даўгата сэкундаў = 28 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Ружа́ны''' — [[гарадзкі пасёлак|мястэчка]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Ружанка|Ружанцы]]. Цэнтар [[Ружанскі сельсавет|сельсавету]] [[Пружанскі раён|Пружанскага раёну]] [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай вобласьці]]. Насельніцтва на 2018 год — 3021 чалавек<ref name="belstat2018" />. Знаходзяцца за 45 км на паўночны ўсход ад [[Пружаны|Пружанаў]], за 38 км ад чыгуначнай станцыі [[Івацэвічы]] (лінія [[Баранавічы]] — [[Берасьце]]); на скрыжаваньні аўтамабільных дарог [[Пружаны]] — [[Слонім]] і [[Ваўкавыск]] — [[Косаў]]. Ружаны — [[Магдэбурскае права|магдэбурскае]] [[мястэчка]] [[Слонімскі павет|гістарычнай Слонімшчыны]], колішняя рэзыдэнцыя магнацкага роду [[Сапегі|Сапегаў]]. Да нашага часу тут захаваліся [[Ружанскі палац|палац Сапегаў]], [[Царква Сьвятых Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Ружаны)|комплекс манастыра базылянаў з царквой Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла]], [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Ружаны)|дамініканскі касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]] і [[Капліца Сьвятога Казімера (Ружаны)|капліца Сьвятога Казімера]], [[Ружанская сынагога|сынагога]] і аўстэрыя, помнікі архітэктуры XVI—XVIII стагодзьдзяў. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся [[Ружанская ратуша|ратуша]] і кляштар кармэлітаў, помнікі архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў, [[Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі|зруйнаваныя расейскімі ўладамі]]. == Назва == Існуе некалькі вэрсіяў датычна паходжаньня [[тапонім]]у Ружаны. Паводле першай зь іх, якой прытрымліваецца большасьць гісторыкаў, мястэчка атрымала сваю назву ў гонар [[Ружа|ружы]] — кветкі, якая асабліва шануецца хрысьціянамі. Згодна з другой вэрсіяй назва паселішча пайшла ад словаў «рог», «раздарожжа», што сьведчыла пра ягонае аддаленае разьмяшчэньне. Таксама існуе легенда, паводле якой назву мястэчку даў ягоны ўладар ў гонар сваіх улюбёных дачок — Ружы і Ганны<ref>Ананьеў Р. [http://www.ng.by/ru/articles/481/detail/6779/back.html Ружаны: скарбы старыя і новыя]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Народная газета. № 139—140 (4263—4264), 23 чэрвеня 2006 г.</ref>. Варыянты [[Старабеларуская мова|напісаньня]] назвы паселішча ў гістарычных крыніцах: ''Ражаная'', ''Ражана'', ''Ружана''. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Ружанаў}} === Вялікае Княства Літоўскае === У 1552 годзе Ружаны (''Ражаная'') уваходзілі ў склад [[Слонімскі павет|Слонімскага павету]] [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]] і знаходзіліся ў валоданьні [[Тышкевічы|Тышкевічаў]]. Праз паселішча праходзіла [[Вялікі галоўны гасьцінец|Вітаўтава дарога]], што злучала Воршу зь Люблінам. Пазьней гэтая дарога завецца «гасьцінцам вялікім»<ref>{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://sources.ruzhany.info/043.html|загаловак = Первые владельцы местечка «Рожаная»|фармат = |назва праекту = Всё о Ружанах|выдавец = |дата = 29 лютага 2012|мова = ru|камэнтар = }}</ref>. У 1598 годзе [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Леў Сапега]] набыў Ружаны з суседнімі фальваркамі за 30 000 [[Капа (грошы)|коп]] ад Барташа Брухнальскага, каб уладкаваць тут адну з галоўных рэзыдэнцыяў роду. Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў ваколіцаў Ружанаў [[Ліцьвіны|літвой (ліцьвінамі)]]: «''з падданых сваіх, — мяшчан і людзей, і літвы, — валасных ражанскіх''» (25 верасьня 1541 году)<ref>[https://www.facebook.com/groups/844594913548647/posts/1657060295635434/ LVIA, f. 389, LM 24, l. 135v—136].</ref>. 20 чэрвеня 1637 году кароль і вялікі князь [[Уладзіслаў Ваза]] надаў Ружанам [[Магдэбурскае права]] і [[герб]]: «''у срэбным полі вянок чырвоных руж, у цэнтры — постаць Сьвятога Казімера з крыжам і лілеяй у руках''»<ref>{{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў|к}}</ref>. Новыя ўласьнікі збудавалі свой [[Ружанскі палац|замак]] на ўзгорку каля мястэчка. Ужо ў 1644 годзе [[Падканцлер вялікі літоўскі|падканцлер]] [[Казімер Леў Сапега]] прымаў у ім [[Сьпіс каралёў польскіх|караля]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Уладзіслаў Ваза|Ўладзіслава Вазу]], у гонар чаго паставілі памятную шыльду. За часамі [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) у 1655 годзе [[Віленская капітула]], ратуючыся ад [[Маскоўская дзяржава|маскоўскіх]] захопнікаў, зьмясьціла ў палацы мошчы [[Сьвяты Казімер|Сьвятога Казімера]] — нябеснага заступніка Вялікага Княства Літоўскага. На 1687 год у Ружанах было 427 будынкаў і 2 рынкі, дзеялі [[Царква Сьвятых Пятра і Паўла (Ружаны)|царква]], [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Ружаны)|касьцёл]] зь невялікім шпіталём, [[Царква Сьвятых Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Ружаны)|базылянскі манастыр]], кляштары [[Дамінікане|дамініканаў]] і [[Кармэліты|кармэлітаў]] (1617, у 1850 разбураны), [[Базыляне|базылянская]] школа, працавалі цагельня і кафляны завод. Мястэчка значна пацярпела за часамі [[Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1700 году|вайны шляхты з Сапегамі]] ў 1698 годзе. За некалькі дзён да [[Пасха|Пасхі]] ў 1657 годзе ў жыдоўскім квартале знайшлі труп хрысьціянскага дзіцяці. Як сьцьвярджала [[Крывавая абмова|абвінавачаньне]], хлопчык стаў «ахвярай прагі жыдоў да крыві». Намагаючыся спыніць [[Жыдоўскі пагром|хваляваньні]], Сапегі паабяцалі, што падазраваных аддадуць пад суд. Тым ня меней, самасуд усё ж адбыўся, паводле аднае вэрсіі, з-за невыкананьня Сапегам абяцаньня, а паводле другое — у час ягонай адсутнасьці ў мястэчку. У 1659 годзе на сьвята [[Рош Га-Шана]] хрысьціянскія насельнікі атакавалі жыдоў у час малітвы ў сынагозе і запатрабавалі выдаць двух ганаровых сяброў суполкі: [[рэб]]а [[Ізраэль бэн Шалом|Ізраэля, сына Шалома]], і рэба [[Тобія бэн Ёсэф|Тобія, сына Ёсэфа]], якіх на наступны дзень забілі. Іхная магіла знаходзіцца на ружанскіх могілках. Жыды-ўраджэнцы Ружанаў адзначаюць памяць забітых да гэтага часу запальваньнем зьнічак на другі дзень Рош Га-Шаны<ref name="Rozhinoy8_9">{{Кніга|аўтар = |частка = [http://www.jewishgen.org/yizkor/ruzhany/ruz005.html#Page8c Ruzhany According to the Jewish Encyclopedia] |загаловак = |арыгінал = |спасылка = http://www.jewishgen.org/yizkor/ruzhany/ruzhany.html |адказны = Edited by: M. Sokolowsky |выданьне = |месца = Tel Aviv |выдавецтва = |год = 1957 |том = |старонкі = 8—9 |старонак = |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>. У [[Вялікая Паўночная вайна|Паўночную вайну]] (1700—1721) Ружаны зноў значна пацярпелі, у тым ліку і [[палац Сапегаў (Ружаны)|палац Сапегаў]]. У 1706 годзе ў мястэчку спыняўся кароль Швэцыі [[Карл XII]]. За [[Аляксандар Міхал Сапега|Аляксандрам Міхалам Сапегам]] Ружаны сталі асяродкам вялікасьвецкага жыцьця ў рэгіёне. Для замежных гасьцей, якія праяжджалі праз Ружаны ў Пецярбург і назад, ладзіліся шыкоўныя балі, салюты, фаервэркі. Архітэктар [[Ян Самуэль Бэкер]] разбудаваў Ружанскі палац у позьнебарокавым стылі. У 1765—1791 гадох тут дзеяў адзін з найслыньнейшых тэатраў Літвы, таксама працавалі паперня, скураная і палатняная мануфактуры, карэтная фабрыка, вырабляліся дываны. 3 разы на год ладзіліся кірмашы. У 1784 годзе канцлер [[Аляксандар Міхал Сапега]] прымаў у палацы караля і вялікага князя [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]]. <gallery widths=150 heights=150 caption="Праекты і абмеры будынкаў" class="center"> Ružany, Sapieha. Ружаны, Сапега (J. Becker, 1784) (2).jpg|[[Палац Сапегаў (Ружаны)|Палац]], галоўны фасад Ružany, Sapieha, Brama. Ружаны, Сапега, Брама (J. Becker, 1784).jpg|Палац, брама Ružany, Sapieha. Ружаны, Сапега (J. Becker, 1762-88).jpg|Палац, тыльны фасад Ružany, Sapieha. Ружаны, Сапега (J. Becker, 1788) (3).jpg|Тэатар </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Ružanskaja ratuša. Ружанская ратуша (J. Becker, 1762-88) (2).jpg|[[Ружанская ратуша|Ратуша]] Ružany, Bazylanski. Ружаны, Базылянскі (J. Becker, 1762-88).jpg|[[Царква Сьвятых Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Ружаны)|Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла]] Ružany, Rynak, Daminikanski. Ружаны, Рынак, Дамініканскі (J. Becker, 1762-88).jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Ружаны)|Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]] Ružany, Bazylanski, Kaplica. Ружаны, Віленская, Базылянскі, Капліца (J. Becker, 1762-88).jpg|[[Касьцёл сьвятога Казімера (Ружаны)|Касьцёл Сьвятога Казімера]] </gallery> === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795 год) Ружаны апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], дзе сталі цэнтрам [[Ружанская воласьць|воласьці]] [[Слонімскі павет (Расейская імпэрыя)|Слонімскага павету]] [[Слонімская губэрня|Слонімскай]], з 1797 году — [[Літоўская губэрня|Літоўскай]], урэшце з 1801 году — [[Гарадзенская губэрня|Гарадзенскай губэрняў]]. У 1812 годзе [[Вайна 1812 году|францускія войскі]] разрабавалі і спустошылі мястэчка. Па здушэньні [[Паўстаньне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстаньня]] ў 1831 годзе расейскія ўлады канфіскавалі ў Сапегаў ружанскія ўладаньні (у тым ліку ўнікальную [[Бібліятэкі Сапегаў|бібліятэку]] і архіў), а ў 1834 годзе разьмясьцілі ў палацы ткацкае прадпрыемства. За часамі [[Паўстаньне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызвольнага паўстаньня]] ў 1863 годзе каля мястэчка адбыўся бой з расейскімі карнікамі. У 1875 годзе ў Ружанах усчаўся пажар, які доўжыўся пяць гадзін і зьнішчыў у тым ліку жыдоўскую сынагогу XVI стагодзьдзя<ref name="Rozhinoy7">{{Кніга|аўтар = Sokolovsky M.|частка = [http://www.jewishgen.org/yizkor/ruzhany/ruz005.html#Page7 History of the City of Ruzhany]|загаловак = |арыгінал = |спасылка = http://www.jewishgen.org/yizkor/ruzhany/ruzhany.html|адказны = Edited by: Meir Sokolowsky|выданьне = |месца = Tel Aviv|выдавецтва = |год = 1957|том = |старонкі = 7|старонак = |сэрыя = |isbn = |дата = 6 траўня 2012}}</ref>. У XIX ст. у мястэчку працавалі 2 гарбарныя заводы, палатняная і 3 суконныя фабрыкі, 2 вадзяныя млыны; 2 царквы, касьцёл, школа. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, тут было 769 дамоў, 5 дробных прадпрыемстваў, [[Русіфікацыя Беларусі|расейская]] [[народная вучэльня]]. На 1910 год у Ружанах дзеяла [[Талмуд Тора]], у 1914 годзе было 26 прадпрыемстваў. За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў жніўні 1914 году пажар зьнішчыў галоўны корпус палаца. У 1915 годзе мястэчка занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. <gallery widths=150 heights=150 caption="Старая графіка Ружанаў" class="center"> Ružany, Rynak-Vilenskaja. Ружаны, Рынак-Віленская (N. Orda, 27.03.1863).jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Ружаны)|Касьцёл]]. [[Напалеон Орда|Н. Орда]], 27 сакавіка 1863 г. Ružany, Sapieha. Ружаны, Сапега (N. Orda, 1863).jpg|[[Палац Сапегаў (Ружаны)|Палац]]. Н. Орда, 1863 г. Ružany, Sapieha. Ружаны, Сапега (N. Orda, 1875).jpg|Літаграфія з малюнка {{nowrap|Н. Орды}} Ružany, Sapieha. Ружаны, Сапега (V. Viejtka, 1888).jpg|Палац. В. Вейтка, 1888 г. </gallery> === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Ружаны абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары мястэчка і ваколіцаў ([[Міжэвіцкая воласьць]]) атрымалі Пасьведчаньні [[Народны Сакратарыят БНР|Народнага Сакратарыяту БНР]]<ref>{{Літаратура/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Ружаны ўвайшлі ў склад [[БССР|Беларускай ССР]]<ref name="at">{{Літаратура/150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref>, неўзабаве мястэчка на некалькі дзён занялі [[бальшавікі]]. 29 студзеня 1919 году Ружаны з рук бальшавікоў адбіў Віленскі аддзел Польскага войска пад камандаю ротмістра [[Уладыслаў Дамброўскі|Ўладыслава Дамброўскага]]<ref>Wyszczelski L. Wojna polsko-rosyjska 1919—1920. Wyd. 1. — Warszawa: Bellona, 2010. S. 52—53.</ref>. 7 чэрвеня 1919 году мястэчка ўвайшло ў склад Берасьцейскай акругі [[Цывільнае кіраўніцтва Ўсходніх земляў|Грамадзянскай управы Ўсходніх земляў]] — часовай польскай адміністрацыйнай адзінкі<ref>Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 41.</ref>. Згодна з [[Рыская мірная дамова 1921 году|Рыскай мірнай дамовай 1921 году]] Ружаны апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам [[Ружана (гміна)|гміны]] [[Косаўскі павет|Косаўскага павету]] [[Палескае ваяводзтва|Палескага ваяводзтва]]. У 1939 годзе Ружаны ўвайшлі ў [[БССР]], дзе 15 студзеня 1940 году атрымалі афіцыйны статус [[пасёлак гарадзкога тыпу|пасёлку гарадзкога тыпу]] і сталі цэнтрам [[Ружанскі раён|раёну]] (з 1962 году ў Пружанскім раёне). На 1940 год тут было 678 дамоў, працавалі электрастанцыя, 2 прадзільныя фабрыкі, 2 гарбарныя кустарныя прадпрыемствы, 6 лесазаводаў, 4 млыны, 4 цагельныя, 2 бэтонныя, 2 шкіпінарныя заводы, 2 фабрыкі калёснай мазі, кустарная вытворчасьць глінянага і драўлянага посуду. 2 школы, клюб, амбуляторыя, аптэка, кінатэатар, лазьня, пошта, тэлеграф. У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 23 чэрвеня 1941 да 13 ліпеня 1944 году Ружаны знаходзіліся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]]. Нацысты стварылі ў мястэчку [[Ружанскае гета|гета]], насельнікаў якога потым забілі ў [[Лягер сьмерці|лягеры сьмерці]] [[Трэблінка]]. У 1944 годзе пажар зьнішчыў будынкі тэатру і манэжу [[Палац Сапегаў (Ружаны)|палацавага комплексу]]. <gallery widths=150 heights=150 caption="Мястэчка на старых здымках" class="center"> Ružany, Sapieha. Ружаны, Сапега (1901-14) (4).jpg|[[Палац Сапегаў (Ружаны)|Палац Сапегаў]] Ružany, Rynak-Vilenskaja. Ружаны, Рынак-Віленская (1916).jpg|Рынак Ružany, Vilenskaja, Daminikanski. Ружаны, Віленская, Дамініканскі (M. Bystydzienski, 1901-15).jpg|Рог Рынку і Віленскай вуліцы. [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Ружаны)|Касьцёл]] Ružany, Klabanskaja, Plabanija. Ружаны, Клябанская, Плябанія (1925).jpg|Клябанская вуліца. Плябанія </gallery><gallery widths=150 heights=150 class="center"> Ružany, Rynak, Bazylanski. Ружаны, Рынак, Базылянскі (1916).jpg|Рог Рынку і Млынавай вуліцы. [[Царква Сьвятых Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Ружаны)|Царква]] Ružany, Rynak. Ружаны, Рынак (V. Parkat, 1919-34).jpg|[[Царква Сьвятых Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Ружаны)|Манастыр базылянаў]] Ružany, Vilenskaja. Ружаны, Віленская (1919-39).jpg|Віленская вуліца. [[Капліца Сьвятога Казімера (Ружаны)|Капліца Сьвятога Казімера]] Ružanskaja synagoga. Ружанская сынагога (1919-39).jpg|[[Ружанская сынагога|Сынагога]] </gallery> == Насельніцтва == === Дэмаграфія === <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <timeline> ImageSize = width:auto height:170 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:7000 ScaleMajor = unit:year increment:2500 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1801 from:0 till:3400 bar:1888 from:0 till:2767 bar:1897 from:0 till:5016 bar:1914 from:0 till:6815 bar:1921 from:0 till:3622 bar:1940 from:0 till:4250 bar:1959 from:0 till:2875 bar:1999 from:0 till:3700 bar:2003 from:0 till:3400 bar:2005 from:0 till:3326 bar:2006 from:0 till:3300 bar:2009 from:0 till:3153 bar:2018 from:0 till:3021 TextData= fontsize:10px pos:(20,195) text: </timeline> </div> * '''XIX стагодзьдзе''': 1801 год — 3,4 тыс. чал.; 1830 год — 884 муж., зь іх шляхты 10, духоўнага стану 6, мяшчанаў-юдэяў 581, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 285, жабракоў 2<ref>{{Літаратура/Мястэчкі Беларусі (2010)|к}} С. 414.</ref>; 1888 год — 2767 чал. (1398 муж. і 1369 жан.), у тым ліку 1895 юдэяў<ref>Krzywicki J. Różana // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|9}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/852 852].</ref>; 1897 год — 5016 чал. * '''XX стагодзьдзе''': 1914 год — 6815 чал., зь іх 44% пісьменных; 1921 год — 3622 чал.; 1940 год — 4250 чал.; 1959 год — 2875 чал.; 1999 год — 3,7 тыс. чал.<ref>[[Міхась Клімец|Клімец М.]] Ружаны // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 129.</ref>; 2000 год — 3,4 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|13к}} С. 435.</ref> * '''XXI стагодзьдзе''': 2003 год — 3,4 тыс. чал.; 2005 год — 3326 чал.; 2006 год — 3,3 тыс. чал.; 2008 год — 3,3 тыс. чал.; 2009 год — 3153 чал.<ref name="belstat">[https://web.archive.org/web/20100918174133/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-1.pdf Перепись населения — 2009. Брестская область].{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2015 год — 3005 чал.<ref name="belstat2015">[https://web.archive.org/web/20150515134329/http://belstat.gov.by/uploads/bgd_files/1427878416014868.zip Численность населения на 1 января 2015 г. и среднегодовая численность населения за 2014 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2016 год — 3006 чал.<ref name="belstat2016">[https://web.archive.org/web/20160706073652/http://www.belstat.gov.by/upload/iblock/567/567f8a4ac45cd80a949bb7bd7a839ca7.zip Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2017 год — 3023 чал.<ref name="belstat2017">[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref>; 2018 год — 3021 чал.<ref name="belstat2018">[https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782 Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> === Адукацыя === У Ружанах працуюць сярэдняя, музычная і дзіцяча-юнацкая спартовая школы, 2 дашкольныя ўстановы. === Мэдыцына === Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляе местачковая лякарня. === Культура === Дзеюць дом культуры, 2 бібліятэкі. == Забудова == === Вуліцы і пляцы === {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 500px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | 17 Верасьня плошча || '''Рынак''' пляц |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Блізная''' вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Леніна вуліца || '''Млынавая''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Максіма Горкага вуліца || '''Канал''' вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Замкавая''' вуліца (пачатак)<br> '''Пружанская''' вуліца (працяг) |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Урбановіча вуліца || '''Гасьцінец''' вуліца |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Чкалава вуліца || '''Клябанская''' вуліца |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Чырвонаармейская вуліца || '''Віленская''' вуліца<ref>[http://album.ruzhany.info/album043.html Ружанскі альбом]</ref> (пачатак)<br> '''Слонімская''' вуліца (працяг) |} * Сьпіс вуліцаў: Зялёная, Зарэчная, Кірава, Дудзінскага, Леніна, Набярэжная, Лугавая, Камсамольская, Сонечная, Калініна, Інтэрнацыянальная, Палявая, Чырвонаармейская, Чкалава, Савецкая, 1 Траўня, Я. Коласа, Горкага, Шпітальная, Пушкіна, Урбановіча, Піянэрская, Пружанская, Дзяржынскага, Садовая, К. Марача, Я. Купалы, Сьвярдлова, Някрасава, Косаўская. * Сьпіс завулкаў: Кірава, Сонечны, Інтэрнацыянальны, 1-ы Леніна, Чырвонаармейскі, Горкага, Урбановіча, Піянэрскі, К. Марача. == Эканоміка == Прадпрыемствы дрэваапрацоўчай і паліўнай прамысловасьці. Лідэры: мэблевая фабрыка, вытворча-харчовы завод, вытворча-гандлёвы камбінат. == Турыстычная інфармацыя == === Інфраструктура === {{Панарама|Ruzhany zamok panorama.jpg|1100px|Панарама палаца Сапегаў}} Ружаны — цэнтар турызму дзяржаўнага значэньня. Празь мястэчка праходзяць турыстычна-экскурсійныя маршруты «На радзіму Тадэвуша Касьцюшкі», «Архіпэляг Сапегаў», «Сядзібы, палацы, замкі», «Старонкі каменнага летапісу» ды іншыя<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыкляпэдыя Беларусі|к}}</ref>. Спыніцца можна ў гатэлі «Ружанскі» (''вул. Млынавая, 1''). Ружаны — традыцыйны цэнтар ганчарнага рамяства, гэтак званай «[[Ружанская кераміка|ружанскай керамікі]]». === Славутасьці === * Забудова гістарычная (канец XVIII — пачатак XX ст.; фрагмэнты) * [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар дамініканаў (Ружаны)|Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]] (1615—1617) * [[Капліца Сьвятога Казімера (Ружаны)|Касьцёл Сьвятога Казімера]] (1792) * Могілкі юдэйскія * [[Ружанскі палац|Палацавы комплекс Сапегаў]] (XVI—XVIII стагодзьдзі) * [[Ружанская сынагога|Сынагога]] (XVIII ст.) * [[Царква Сьвятых Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Ружаны)|Царква Сьвятых Пятра і Паўла і манастыр базылянаў]] (1762—1788) === Страчаная спадчына === * [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар дамініканаў (Ружаны)|Кляштар дамініканаў]] (1617) * Кляштар кармэлітаў * [[Ружанская ратуша|Ратуша]] (XVIII ст.) == Галерэя == <gallery widths=150 heights=150 caption="Краявіды Ружанаў" class="center"> Палац Сапегаў (Ружаны).jpg|[[Палац Сапегаў (Ружаны)|Палац Сапегаў]] Ружаны (09.2012).jpg|Палац, брама Ružany church of St. Peter and St. Paul, 1762.jpg|[[Царква Сьвятых Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Ружаны)|Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла]] Klasztar bazylianaw, Ružany 004.Jpeg|[[Царква Сьвятых Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Ружаны)|Манастыр базылянаў]] </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Ruzhany325.JPG|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар дамініканаў (Ружаны)|Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы]] 08 Ружаны 2 (17).JPG|Траецкі касьцёл, інтэр’ер Фото путешествия по Беларуси 208.jpg|[[Капліца Сьвятога Казімера (Ружаны)|Капліца Сьвятога Казімера]] Ružanskaja synagoga 001.Jpeg|[[Ружанская сынагога|Сынагога]] </gallery> == Асобы == * [[Ізраіль Тобія Айзэнштат]] — жыдоўскі пісьменьнік<ref>{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://ru.wikisource.org/wiki/%D0%95%D0%AD%D0%91%D0%95/%D0%AD%D0%B9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B4%D1%82,_%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%A2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%8F|загаловак = Эйзенштадт, Израиль Товия|фармат = |назва праекту = Еврейская энциклопедия Брокгауза и Ефрона|выдавец = Викитека|дата = 12 сакавіка 2012|мова = ru|камэнтар = }}</ref> * [[Аарон Любашыцкі]] (1874—1942) — жыдоўскі пісьменьнік і паэт * [[Іэхіэль Міхаэль Пінэс]] (1843—1913) — пісьменьнік і рэлігійна-сіянісцкі дзяяч * [[Юзаф Эмануэль Працлаўскі|Юзаф Эмануэль (Восіп Антонавіч) Працлаўскі]] (1799—1879) — польска-расейскі публіцыст, мэмуарыст, выдавец штотыднёвіка «[[Tygodnik Petersburski]]», цэнзар, сябра Рады Міністэрства ўнутраных справаў Расейскай імпэрыі па справах кнігадрукаваньня. * [[Генры Русота]] (1869—1925) — дырыгент, кампазытар * [[Леў Сапега]] (1557—1633) — [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] * [[Іцхак Шамір]] (Езярніцкі; нар. 1915) — прэм’ер-міністар Дзяржавы [[Ізраіль]] * [[Зэліг Шэр]] (Шарашоўскі) — пісьменьнік, сіянісцкі дзяяч<ref>{{Спасылка|аўтар = |прозьвішча = |імя = |аўтарlink = |суаўтары = |дата публікацыі = |url = http://kehilalinks.jewishgen.org/ruzhany/famous%20people.html|загаловак = Well-known Emigres and Descendants of Ruzhany|фармат = |назва праекту = JewishGen|выдавец = |дата = 12 сакавіка 2012|мова = en|камэнтар = }}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|13}} * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|4-2}} * {{Літаратура/Мястэчкі Беларусі (2010)}} * {{Літаратура/Геральдыка беларускіх местаў}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-1}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|9}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Radzima|ruzhany}} * [https://globustut.by/ruzhany/index.htm Ружаны]{{ref-ru}}, [[Глёбус Беларусі]] * [http://www.brestobl.com/gerb/ruzany0.html Ружаны]{{ref-ru}} на бачыне «Гербы Берасьцейскай вобласьці» * [https://eleven.co.il/article/13617 Ружаны]{{ref-ru}} ў электроннай габрэйскай энцыкляпэдыі * [http://ruzhany.info/ «Усё пра Ружаны»]{{ref-ru}} {{Навігацыйная група |назоў = Ружаны ў сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Ружанскі сельсавет |Пружанскі раён }} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Слонімшчыны}} [[Катэгорыя:Ружаны| ]] [[Катэгорыя:Ружанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты БССР, якія страцілі статус райцэнтру]] nz5cm3oxvy0rsf4jc1nuaw802vr9cyj Берасьцейскае ваяводзтва 0 58345 2677951 2562688 2026-07-06T22:49:30Z Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund 97932 /* Гісторыя */ 2677951 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Берасьцейскае ваяводзтва |Лацінка = Bieraściejskaje vajavodztva |Назва ў родным склоне = Берасьцейскаага ваяводзтва |Герб = Bieraście, Pahonia. Берасьце, Пагоня (1720).jpg |Сьцяг = |Краіна = [[Вялікае Княства Літоўскае]] |Цэнтар = [[Берасьце]] |БуйныяГарады = |Кіраўнік = [[Ваяводы берасьцейскія]] |Назва пасады кіраўніка = Ваяводы |Кіраўнік2 = [[Кашталяны берасьцейскія]] |Назва пасады кіраўніка2 = Кашталяны |Насельніцтва = гл. [[Берасьцейскае ваяводзтва#Дэмаграфія|Дэмаграфія]] |Плошча = 40,6 тыс. |Мапа = Bieraściejskaje vajavodztva. Берасьцейскае ваяводзтва.svg |Парамэтар1 = [[1566]]—[[1795]] |Назва парамэтру 1 = Час існаваньня |Колер фону парамэтраў = {{Колер|ВКЛ}} }} '''Берасьце́йскае ваяво́дзтва'''{{Заўвага|{{мова-be-old|Воеводство Берестейское|скарочана}}; {{мова-la|Palatinatus Brestensis|скарочана}}, {{мова-pl|Województwo brzeskolitewskie|скарочана}}}} — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Плошча каля 40,6 тыс. км². Сталіца — [[горад|места]] [[Берасьце]]. Найбольшыя месты: [[Пінск]], [[Камянец]], [[Кобрынь]], [[Белая (горад)|Белая]], [[Уладава]], [[Воўчын]], [[Дубровіца]], [[Тураў]] і [[Столін]]. == Гісторыя == [[Файл:Bieraście. Берасьце (1759).jpg|міні|зьлева|130пкс|[[Царква Сьвятога Міколы (Берасьце)|Катэдра]] біскупа ў [[Берасьце|Берасьці]]]] [[Файл:Bieraście, Pahonia. Берасьце, Пагоня (1789).jpg|значак|зьлева|130пкс|Земская пячаць з [[Пагоня]]й, 1789 г.]] Берасьцейскае ваяводзтва ўтварылася згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў шляхам вылучэньня з [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]]. У часе складаньня [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] (1569 год) у адрозьненьне ад украінскай шляхты, берасьцейцы адмовіліся пераходзіць пад юрысдыкцыю Каралеўства Польскага. Ваяводзтва засталося ў складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>{{Літаратура/Сфрагістыка і геральдыка Беларусі (1999)|к}}</ref>. У 1596 годзе адбыўся царкоўны сабор, на якім абвясьцілі [[Берасьцейская унія|Берасьцейскую царкоўную унію]]. У 1616 годзе ад Берасьцейскага павету да Мельніцкага павету Падляскага ваяводзтва Польшчы далучылі шэраг маёнткаў: [[Бокавічы]], [[Вітулін]], Гарадзішча, [[Казерады]], [[Межырэч]], [[Палюбічы]], [[Росаш]], [[Яблань]] ды іншыя<ref>[[Міхаіл Спірыдонаў|Спірыдонаў М.]] [https://web.archive.org/web/20070218070105/http://www.lingvo.minsk.by/~bha/09/spirydonau2.htm Агляд працы: Michaluk, Dorota. Ziemia mielnicka wojwództwa podlaskiego w XVI—XVII w: Osadnictwo, własność ziemska i podziały kościelne. Torn, 2002. 220, 11 map.] // [[Беларускі гістарычны агляд]]. Том 9. Сшытак 1-2 (16—17), снежань 2002.</ref>. У 1659—1666 гадох у Берасьці працавала [[мынца]]<ref>[[Валеры Грынявецкі|Грынявецкі В.]] Берасце // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 314.</ref>. З канца XVII ст. дзеля адрозьненьня ад Берасьце (Бжэсьць) Куяўскага ваяводзтва Польшчы часам ужывалася назва Берасьце Літоўскае ваяводзтва. Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Берасьцейскага ваяводзтва [[Ліцьвіны|ліцьвінамі (літвой)]]: «''…падданых нашых [[Дабучын]]скіх — Літву і тэж іншых усіх, каторыі Рымскаму закону прыслухаюць…''» (1554 год)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-Западной Руси. Т. 4. — Вильна, 1867. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10691865?page=17&q=%D0%94%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A С. 3].</ref>, «''литвин… Мартишка з города с [[Кобрынь|Кобрина]]''» (1609—1610 гады)<ref name="Мальцев-1960">Мальцев В. П. [https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/XVII/1600-1620/Zapisi_o_smerti_sidelcev/text.htm Записки о смерти «тюремных сидельцев» в смоленских тюрьмах в 1609—1610 гг.] // Исторический архив. № 5, 1960.</ref>, «''[старец] Иона (литвин из [[Пінск|Пинска]])''» (1624 год)<ref>Малороссийское влияние на великорусскую церковную жизнь. Т. 1. — Казань, 1914. [https://books.google.by/books?id=ySYUAQAAMAAJ&pg=PA31&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiSzP2fmqv6AhUCX_EDHbejDHwQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D0%B8%D0%B7%D1%8A%20%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0&f=false С. 31].</ref>, а паводле пінскай варыяцыі старажытнай народнай песьні — «''два літвіны із [[Дзівін|Дывін]] прынесьлі гаршчык батвін''»<ref>Zienkiewicz R. Piosenki gminne ludu pińskiego. — Kowno, 1851. [https://books.google.by/books?id=4NZbAAAAcAAJ&pg=PA8&dq=%22dwa+Litwiny%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjrr-iq2vH5AhVuhv0HHXouAHUQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=litwiny&f=false S. 8].</ref>. Паводле асабовага каталёгу езуітаў, Мікалай Грэбянеўскі (уступіў у ордэн у 1572 годзе) азначаецца як ''Lithuanus, ex Brzestae districtu''<ref>Шевченко Т. Етнохороніми українців, білорусів і литовців в єзуїтських джерелах ранньомодерної доби // Славістична збірка. Вип. 1. — К., 2015. С. 28.</ref>, а паводле каталёгу студэнтаў Грэцкай калегіі ў Рыме, Ісыдор Ляшчынскі азначаецца як ''Lithuanus, ex Palatinatu Brestensi'' (1714 год)<ref>[[Аляксандар Надсан|Надсан А.]] Беларусы ў Грэцкай калегіі // [[Запісы БІНіМ]]. Т. 30. — New York — Miensk, 2006. С. 173.</ref>. У [[матрыкул]]е [[Базэль]]скага ўнівэрсытэту пад 1599/1600 годам значыцца ''Nicolaus Zenowitz, Palatinides Brestensis Lituanus''<ref>Die Matrikel der Universität Basel. Bd. 2. — Basel, 1956. S. 491.</ref>, у матрыкуле [[Каралявец]]кага ўнівэрсытэтуту пад 1775 годам — ''Pusch Dan. Gottlob Ernest., [[Славатычы|Slawaticza]]-Litthuan.''<ref>Die Matrikel der Albertus-Universität zu Königsberg i. Pr. 1544—1829. Bd. 2: Die Immatrikulationen von 1657—1829. — Leipzig, 1911/1912. S. 539.</ref> У запісах мэтрыкі папскай сэмінарыі ў [[Оламаўц]]у значацца ''Serapion Lozowsky Lithuanus Brestensis'' (1711—1714 гады), ''Sylvester Arteczky Lituanus ex Palatinatu Brestensi'' (1738—1742 гады)<ref>Blažejovskyj D. Ukrainian and Armenian pontifical seminaries of Lviv (1665—1784) (Analecta OSBM. Vol. 29). — Rom, 1975. P. 59.</ref>. Паводле каталёгу ордэну трынітарыяў у Рэчы Паспалітай (1785 год), ''Maria de Mercede Grabowski… Lithuanus, in palatinatu Brestensi natus… Omnibus Sanctis Zadarnowski… Lithuanus, in palatinatu Brestensi natus''<ref>Asuncion A. Diccionario de escritores Trinitarios de Espana y Portugal. T. 2. — Roma, 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=F972OMryw8kC&q=Brestensi#v=snippet&q=Brestensi&f=false P. 545, 553].</ref>. Апроч таго, сярод вернікаў некалькі парафіяў ўпамінаецца [[Старалітва|старалітва]], якую крыніцы зьвязваюць з [[Русіны|русінамі]]: [[Чарнаўчыцы]] (1721 год)<ref name="Ališauskas-2016-301">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 301.</ref>, [[Камянец]] (1726 год)<ref>Constitutiones synodales diaecesis Luceoriensis & Brestensis. — Varsaviae, 1726. [https://books.google.by/books?id=hHenKM_DOXcC&pg=PP18&dq=%22stara+litwa%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjurujMrdb5AhUkMuwKHTrxBWk4KBDoAXoECAsQAg#v=onepage&q=%22stara%20litwa%22&f=false P. C1].</ref><ref>Historya Kościoła polskiego: Przez x. Melchiora Bulińskiego. T. 3. — Kraków, 1874. [https://books.google.by/books?id=Z9FgAAAAcAAJ&pg=PA266&dq=%22stara+litwa%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjurujMrdb5AhUkMuwKHTrxBWk4KBDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%22stara%20litwa%22&f=false S. 266].</ref>, [[Равяцічы (Берасьцейская вобласьць)|Равяцічы]] (1746 год)<ref>Акты Виленской археографической комиссии. Т. 3. Акты Брестского городского суда XVI—XVIII вв. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?id=MXRgAAAAcAAJ&pg=PA202&dq=%22starey+Litwy%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjSto2a8dj5AhVLr6QKHfZdDD4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22starey%20Litwy%22&f=false С. 202].</ref>. Згодна з [[Канстытуцыя 3 траўня 1791 году|Канстытуцыяй Рэчы Паспалітай 1791 году]] ўтварыліся [[Кобрынскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Кобрынскі]] і Пінска-Зарэчны паветы з цэнтрамі ў [[Кобрынь|Кобрыні]] і [[Плотніца|Плотніцы]] адпаведна<ref>[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Берасцейскае ваяводства // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 315.</ref>. У 1792 годзе Пінска-Зарэчны павет перайменавалі ў [[Запінскі павет|Запінскі]], а павятовы цэнтар перанесьлі ў [[Столін]]<ref>{{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 88.</ref>. У 1793 годзе [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другім падзелам Рэчы Паспалітай]] Расейская імпэрыя [[анэксія|анэксавала]] Пінскі павет. У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу]] (1795 год) практычна ўся тэрыторыя ваяводзтва апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], а крайнія заходнія рэгіёны — у [[Аўстрыя|Аўстрыі]] і [[Прусія|Прусіі]]. Паводле зьвестак 1930-х гадоў, назва [[ліцьвіны]] пашыралася ў вярхоўях [[Ясельда|Ясельды]] да [[Лунінец|Лунінца]], на [[Прыпяць|Прыпяцкім]] правабярэжжы арэал гэтай назвы ішоў ад [[Давыд-Гарадок|Давыд-Гарадку]] на [[Столін]] і далей у двух кірунках — на [[Ракітнае (Ровенская вобласьць)|Ракітнае]] і на [[Кастопаль]]<ref>[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Гістарычная этнаніміка Палесся // Весці Акадэміі навук Беларускай ССР. — Серыя грамадскіх навук. № 4, 1985. С. 79—80.</ref>. == Сымболіка == Герб ваяводзтва меў наступны выгляд: ''«белая [[Пагоня]] ў чырвоным полі з рыцарам, прыбраным у блакітныя фарбы»''<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/404 404]</ref>. Ваяводзкая [[харугва]] была блакітнага колеру з выяваю гербу [[Пагоня]] ў цэнтры<ref>[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] [https://web.archive.org/web/20090306184634/http://vn.belinter.net/vkl/12.html Гэты сцяг пачынаўся так...] // [[Чырвоная Змена]]. № 42 (13900), 20 красавіка 1995.</ref>. <gallery caption="Герб Берасьцейскага ваяводзтва [[Пагоня]]" widths=150 heights=150 class="center"> Bieraście, Pahonia. Берасьце, Пагоня (1712).jpg|1712 г. Bieraście, Pahonia. Берасьце, Пагоня (1720) (2).jpg|каля 1720 г. Bieraście, Pahonia. Берасьце, Пагоня (1794).jpg|1794 г. Bieraście, Pahonia. Берасьце, Пагоня (B. Starzyński, 1875-1900).jpg|канец XIX ст. (рэканструкцыя) </gallery> == Геаграфія == [[Файл:Navahradak-Bieraście. Наваградак-Берасьце (1665).jpg|міні|[[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкае]] і Берасьцейскае ваяводзтвы. [[Парыж]], 1665 г.]] На поўначы межавала з [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскім паветам]] [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]], [[Ваўкавыскі павет|Ваўкавыскім]], [[Слонімскі павет|Слонімскім]] і [[Наваградзкі павет|Наваградзкім]] паветамі [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]], [[Слуцкае княства|Слуцкім княствам]], [[Мазырскі павет|Мазырскім паветам]] [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]], на ўсходзе — з Оўруцкім паветам [[Кіеўскае ваяводзтва|Кіеўскага ваяводзтва]], на поўдні — з Крэменецкім, Луцкім і Ўладзімерскім паветамі [[Валынскае ваяводзтва|Валынскага ваяводзтва]] і Холмскай зямлёй, на захадзе — зь [[Любельскае ваяводзтва|Любельскім ваяводзтвам]] Каралеўства Польскага і Бельскай, Драгічынскай і Мельніцкай землямі [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляскага ваяводзтва]]<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Województwo brzeske // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/340 340]—341.</ref>. == Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел == [[Файл:Navahradak-Padlašša-Bieraście. Наваградак-Падляшша-Берасьце (1781).jpg|міні|[[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкае]], [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляскае]] і Берасьцейскае ваяводзтвы. [[Вэнэцыя]], 1781 г.]] Ваяводзтва падзялялася на два паветы: Берасьцейскі (тэрыторыя колішніх Берасьцейскага і Камянецкага паветаў) і Пінскі (землі Пінскага, Кобрынскага, Тураўскага, Давыд-Гарадоцкага і Дубровіцкага княстваў). {| cellspacing="1" cellpadding="5" style="width: 500px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|ВКЛ}} align="center" ! Назва !! Цэнтар !! Плошча, <br /> тыс. км² !! Староствы |- style="background:#FAFAFA;" | [[Берасьцейскі павет]] || [[Берасьце]] || 23 || [[Берасьцейскае староства|Берасьцейскае (гродавае)]] <br /> [[Зёлаўскае староства|Зёлаўскае]] <br /> [[Камянецкае староства|Камянецкае]] <br /> [[Кобрынскае староства|Кобрынскае]] <br /> [[Шарашоўскае староства|Шарашоўскае]] |- style="background:#EEEEEE;" | [[Пінскі павет]] || [[Пінск]] || 17 || [[Пінскае староства|Пінскае (гродавае)]] <br /> [[Лагішынскае староства|Лагішынскае]] |} [[Ваяводзкі соймік]] праводзіўся ў Берасьці. [[Павятовы соймік|Павятовыя соймікі]] праходзілі ў Берасьці і Пінску, тамака ж склікалася [[паспалітае рушаньне]]. Берасьцейская і пінская шляхта абірала чатырох [[Пасол соймавы|паслоў]] на [[Сойм Рэчы Паспалітай|Вальны сойм]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў]], а таксама чатырох дэпутатаў на [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Трыбунал]]. == Дэмаграфія == У сярэдзіне XVII ст. Берасьцейскае ваяводзтва налічвала 63 717 [[Дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымоў]]. Паводле сучасных падлікаў, да [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) колькасьць насельніцтва складала каля 510 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 239 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Невядомая вайна: 1654—1667|к}}</ref> == Ураднікі == {{Асноўны артыкул|ваяводы берасьцейскія|кашталяны берасьцейскія}} У [[Сэнат|Сэнаце]] Рэчы Паспалітай Берасьцейскае ваяводзтва мела двух прадстаўнікоў — [[ваяводы берасьцейскія|ваяводу]] і [[Кашталяны берасьцейскія|кашталяна]]. Згодна зь [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569 год) ваявода і кашталян берасьцейскія паводле значнасьці займалі месцы па [[Раўскае ваяводзтва|раўскіх]] сэнатарах. За ўвесь час свайго існаваньня Берасьцейскае ваяводзтва мела 24 ваяводы<ref>Jelski A. Województwo brzeske // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} S. 340.</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} {{Берасьцейскае ваяводзтва}} {{Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Вялікага Княства Літоўскага}} [[Катэгорыя:Берасьцейскае ваяводзтва| ]] [[Катэгорыя:Ваяводзтвы Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Гісторыя Берасьцейскай вобласьці]] eq469szuguyysopzm02uizoul8rtoc3 Слонімскі павет 0 58606 2677949 2536100 2026-07-06T22:47:46Z Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund 97932 /* Гісторыя */ 2677949 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Слонімскі павет |Лацінка = Słonimski paviet |Назва ў родным склоне = Слонімскага павету |Арыгінальная назва = |Герб = Navahradak. Наваградак (1720).jpg |Сьцяг = |Краіна = [[Вялікае Княства Літоўскае]] |Гімн = |Статус = |Уваходзіць у = |Улучае = |Цэнтар = [[Слонім]] |БуйныГорад = |БуйныяГарады = |ДатаЎтварэньня = |Кіраўнік = [[Старосты слонімскія]] |Назва пасады кіраўніка = Старосты |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |Насельніцтва = гл. [[Слонімскі павет#Дэмаграфія|Дэмаграфія]] |Год перапісу = |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Słonimski paviet. Слонімскі павет.svg |Памер мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = 1507—1795 |Назва парамэтру 1 = Час існаваньня |Сайт = |Дадаткі = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|ВКЛ}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Сло́німскі паве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Сталіца — [[места]] [[Слонім]]. == Гісторыя == У 1413 годзе папярэднік Слонімскага павету — аднайменнае намесьніцтва — увайшло ў склад [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]]<ref>[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Слонімскі павет // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 586.</ref>. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў павет атрымаў акрэсьленыя межы і ўвайшоў у склад Наваградзкага ваяводзтва. У XVI ст. на Слонімшчыне пачаў дзеяць [[Жыровіцкі манастыр|Жыровіцкі манастыр базылянаў]]. Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Слонімскага павету [[Ліцьвіны|ліцьвінамі (літвой)]]: «''з падданых сваіх, — мяшчан і людзей, і літвы, — валасных [[Ружаны|ражанскіх]]''» (1541 год)<ref>[https://www.facebook.com/groups/844594913548647/posts/1657060295635434/ LVIA, f. 389, LM 24, l. 135v—136].</ref>, у сьпісе студэнтаў [[Замасьць|Замойскай]] акадэміі пад 1624/1625 годам значыцца ''Theophilus Nicolai Tryzna, Lithuanus, distr Slonimensis''<ref>Šedvydis L. Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės valdančiojo elito rengimas viešajam valstybės gyvenimui XVI a. — XVII a. viduryje: disertacija. — Kaunas, 2016. P. 157.</ref>. Паводле каталёгу студэнтаў Грэцкай калегіі ў Рыме, Захар Ількоўскі (''Zacharius Ilkouski'') азначаецца як ''Lithuanus, ex distrisctu Slonimiensi'' (1640 год), Язэп Навакоўскі (''Josephus Novakouski'') — як ''Lithuanus, Zyrovice in Districtu Slonimiensi'' (1785 год), а Амброзі Растоцкі — як ''Lithuanus ex civitate Slonim'' (1792 год)<ref>[[Аляксандар Надсан|Надсан А.]] Беларусы ў Грэцкай калегіі // [[Запісы БІНіМ]]. Т. 30. — New York — Miensk, 2006. С. 170, 175—176.</ref>. У запісах мэтрыкі папскай сэмінарыі ў [[Оламаўц]]у значацца ''Georgius Bulhac Lituanus Slonimensis'' (1720—1721 гады), ''Marcellus Warzatzky Lythvanus Slonimensis'' (1736—1740 гады)<ref>Blažejovskyj D. Ukrainian and Armenian pontifical seminaries of Lviv (1665—1784) (Analecta OSBM. Vol. 29). — Rom, 1975. P. 59.</ref>. Апроч таго, сярод вернікаў некалькі парафіяў Слонімскага павету ўпамінаецца [[старалітва]], якую крыніцы зьвязваюць з [[Русіны|русінамі]]: [[Вялікія Шылавічы|Шылавічы]] (1645 год), [[Косаў]], [[Альшэва (Берасьцейская вобласьць)|Альшэва]] (абодва 1669 год)<ref>Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 26.</ref>, [[Новы Двор (Сьвіслацкі раён)|Новы Двор]] (1692 год)<ref>Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 264.</ref>. У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795 год) тэрыторыя павету апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. Фальклярыст і этнограф [[Міхал Федароўскі]], які зьбіраў этнаграфічную беларушчыну ў 1877—1904 гадох, засьведчыў бытаваньне на Слонімшчыне саманазвы [[ліцьвіны]]: «''называе [[беларусы|люд [беларускі]]]: сябе — ліцьвінамі, [[Жамойты|жмудзінаў]] — гіргатунамі''»<ref>Federowski M. Lud białoruski na Rusi Litewskiej. T. 4. — Warszawa, 1935. S. 453.</ref>. Паводле зьвестак 1930-х гадоў, назва ліцьвіны пашыралася каля [[Ружаны|Ружанаў]], [[Косаў|Косава]], [[Івацэвічы|Івацэвічаў]]<ref>[[Ігар Чаквін|Чаквін І.]] Гістарычная этнаніміка Палесся // Весці Акадэміі навук Беларускай ССР. — Серыя грамадскіх навук. № 4, 1985. С. 79—80.</ref>. == Сымболіка == [[Файл:Słonim, Pahonia. Слонім, Пагоня (1747).jpg|міні|Павятовая харугва, XVII ст.]] Павятовая харугва была чырвонага колеру з выяваю [[Пагоня|Пагоні]] ў цэнтры<ref>[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Слонімскі павет // {{Літаратура/ЭГБ|6-1к}} С. 340.</ref>. Мескія гербы атрымалі [[Герб Жыровічаў|Жыровічы]], [[Герб Ружанаў|Ружаны]] і [[Герб Слоніму|Слонім]]. == Геаграфія == [[Файл:Słonim, Pahonia. Слонім, Пагоня (XVIII).jpg|140px|значак|зьлева|Знак Слонімскай паштовай станцыі]] На поўначы межаваў з [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскім паветам]] [[Троцкае ваяводзтва|Троцкага ваяводзтва]] і [[Лідзкі павет|Лідзкім паветам]] [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага ваяводзтва]], на ўсходзе — з [[Наваградзкі павет|Наваградзкім паветам]] [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]], на поўдні — зь [[Пінскі павет|Пінскім]] і [[Берасьцейскі павет|Берасьцейскім]] паветамі [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскага ваяводзтва]], на захадзе — з [[Ваўкавыскі павет|Ваўкавыскім паветам]] Наваградзкага ваяводзтва. Мяжа з [[Ваўкавыскі павет|Ваўкавыскім паветам]] ішла ракою [[Зальвянка]], з [[Наваградзкі павет|Наваградзкім]] — сьпярша праходзіла ракою [[Моўчадзь (рака)|Моўчадзь]], далей праставала да [[Пінскі павет|Пінскага павету]] паміж [[Сталавічы|Сталавічамі]], [[Палонка (Берасьцейская вобласьць)|Палонкай]], [[Уславічы|Уславічамі]] з аднаго боку і [[Бусяж]]ам, [[Быцень|Быценем]] і Слонімам зь іншага<ref name="sg">[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Powiat słonimski // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/340 340].</ref>. [[Файл:Synkovičy. Сынковічы (V. Gryaznov, 1867).jpg|значак|[[Царква Сьвятога Міхала Арханёла (Сынковічы)|Царква-фартэцыя]] ў [[Сынковічы|Сынковічах]]]] У склад Слонімскага павету ўваходзіла тэрыторыя [[Слонімскае староства|Слонімскага гродавага]], [[Моўчадзкае староства|Моўчадзкага]], [[Зьдзітаўскае староства|Зьдзітаўскага]] і [[Сакалоўскае староства|Сакалоўскага]] старостваў (дзяржаўных воласьцяў), а таксама прылеглыя прыватнаўласьніцкія маёнткі. На тэрыторыі павету знаходзіліся месты і мястэчкі: [[Азярніца]], [[Бусяж]], [[Быцень]], [[Бялавічы]], [[Вензавец|Вязавец]], [[Дзярэчын]], [[Жыровічы]], [[Зьдзецел]], [[Зьдзітава (Спораўскі сельсавет)|Зьдзітаў]], [[Івацэвічы]], [[Казлоўшчына]], [[Косаў]], [[Луконіца (вёска)|Луконіца]], [[Моўчадзь]], [[Палонка]], [[Раготна]], [[Ружаны]], [[Сакалова (Бярозаўскі раён)|Саколаў]], [[Слонім]]. [[Магдэбурскае права]] мелі Жыровічы (1652), Ружаны (30.06.1637) і Слонім (20.01.1532). == Дэмаграфія == [[Файл:Žyrovičy. Жыровічы (1879).jpg|значак|Панарама [[Жыровічы|Жыровічаў]]]] У сярэдзіне XVII ст. налічваў 11 022 [[Дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымоў]]. Паводле сучасных падлікаў, да [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) колькасьць насельніцтва складала каля 77 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 63 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Невядомая вайна: 1654—1667|к}}</ref> На 1775 год павет налічваў 11 803 [[дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымоў]]. == Ураднікі == {{Асноўны артыкул|Старосты слонімскія}} [[Павятовы соймік]] праходзіў у Слоніме, тамака ж месьціліся [[падкаморскі суд|падкаморскі]], [[земскі суд|земскі]] і [[гродзкі суд]]ы. Слонімская шляхта абірала двух [[Пасол соймавы|паслоў]] на [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|Вальны сойм]] і двух дэпутатаў на [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Трыбунал]]. На [[Гарадзенскі Сойм (1793)|Гарадзенскім сойме]] 12 студзеня 1793 году дзеля павелічэньня колькасьці сэнатараў ад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] намінавалі [[кашталян]]а слонімскага шляхам павышэньня да кашталянскай годнасьці мясцовага [[маршалак павятовы|павятовага маршалка]], якім на той момант быў [[Ян Казімер Макавецкі]]. 24 студзеня 1793 году ён прысягнуў у [[Горадня|Горадні]] і атрымаў прывілей 26 кастрычніка 1793 году, але ўжо ў сьнежні таго ж году новая адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] скасавала слонімскую кашталянію. У выніку, [[кашталян]] слонімскі захаваў свой тытул, але ўжо ня меў сэнатарскіх паўнамоцтваў. == Архітэктура == === Драўляная === На тэрыторыі Слонімшчыны склалася даўняя традыцыя драўлянага дойлідзтва. <gallery caption="Помнікі традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры" widths=150 heights=150 class="center"> Аброва. Царква (03).jpg|Міхайлаўская царква, Аброва Białavičy. Бялавічы (3.04.2011).jpg|[[Царква Сьвятога Прарока Ільлі (Бялавічы)|Ільлінская царква]], [[Бялавічы]] Hryŭda, Mikolskaja. Грыўда, Мікольская (F. Drazdoŭski, 1924-32).jpg|Мікольская царква, Грыўда Dabromysiel, Mikolskaja. Дабромысель, Мікольская (1916).jpg|Мікольская царква, Дабромысель </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Жыровічы, Георгіеўская царква 1.jpg|[[Царква Сьвятога Юрыя (Жыровічы)|Юраўская царква]], [[Жыровічы]] Miževičy, Baharodzickaja. Міжэвічы, Багародзіцкая (1915-18).jpg|Царква Раства Багародзіцы, Міжэвічы Царква Ўсекнавеньня Сакалова 1.jpg|[[Капліца (Сакалова)|Капліца]], [[Сакалова (Бярозаўскі раён)|Сакалова]] Jahlevičy. Яглевічы (1945-49).jpg|Юраўская царква, Яглевічы </gallery> === Мураваная === У XVII ст. у мураваную архітэктуру Слонімшчыны прыйшла стылістыка [[барока]], у XVIII ст. — [[Віленскае барока|віленскага барока]] і [[клясыцызм]]у. <gallery caption="Помнікі архітэктуры [[віленскае барока|віленскага барока]]" widths=150 heights=150 class="center"> St Andrew's Church, Slonim.jpg|[[Касьцёл Сьвятога Апостала Андрэя (Слонім)|Касьцёл Сьвятога Андрэя]], [[Слонім]] Słonim, Rynkavaja. Слонім, Рынкавая (1922).jpg|Брама [[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар бэрнардынаў (Слонім)|кляштару бэрнардынаў]], Слонім Busiaž. Бусяж (4.04.2011).jpg|[[Царква Прачыстай Багародзіцы (Бусяж)|Прачысьценская царква]], [[Бусяж]] Bycień, Rynak. Быцень, Рынак (1912).jpg|[[Царква Сьвятога Язафата (Быцень)|Царква Сьвятога Язафата]], [[Быцень]] </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Жыровічы, Крыжаўзьдзьвіжанская царква 1.jpg|[[Царква Ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа (Жыровічы)|Крыжаўзьвіжанская царква]], [[Жыровічы]] Жыровічы, Богаяўленская царква 1.jpg|[[Царква Божага Яўленьня (Жыровічы)|Богаяўленская царква]], Жыровічы Ździecieł. Зьдзецел (6.06.2010).jpg|[[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Зьдзецел)|Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі]], [[Зьдзецел]] Kotčyn. Котчын (1930).jpg|Касьцёл, Котчын </gallery> <gallery caption="Помнікі грамадзянскай архітэктуры" widths=150 heights=150 class="center"> Słonim, Opernaja. Слонім, Опэрная (1800).jpg|Тэатар Агінскіх у [[Слонім]]е Dziarečyn, Sapieha. Дзярэчын, Сапега (V. Parkat, 1918-34).jpg|[[Палацава-паркавы комплекс Сапегаў (Дзярэчын)|Палац Сапегаў]], [[Дзярэчын]] Ździecieł, Radzivił. Зьдзецел, Радзівіл (1871).jpg|[[Палацава-паркавы комплекс Радзівілаў (Зьдзецел)|Палац Радзівілаў]], Зьдзецел Ivacevičy, Jundził. Івацэвічы, Юндзіл (1919-39).jpg|Палац Юндзілаў, [[Івацэвічы]] </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Kosaŭ, Maračoŭščyna. Косаў, Марачоўшчына (N. Orda, 1875).jpg|Сядзіба Касьцюшкаў, [[Марачоўшчына]] Ružanskaja ratuša. Ружанская ратуша (J. Becker, 1762-88).jpg|[[Ружанская ратуша|Ратуша]], [[Ружаны]] Ružany, Sapieha. Ружаны, Сапега (N. Orda, 1875).jpg|[[Ружанскі палац|Палац Сапегаў]], Ружаны Kosaŭ, Sapieha. Косаў, Сапега (1930).jpg|Палац Сапегаў, [[Косаў]] </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-1}} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Слонімшчыны}} {{Паветы Наваградзкага ваяводзтва}} [[Катэгорыя:Наваградзкае ваяводзтва]] [[Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага]] bq2krebnjisxthqq13qjd89sfbscosl Менскі павет 0 58822 2677946 2519521 2026-07-06T22:45:03Z Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund 97932 /* Гісторыя */ 2677946 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Менскі павет |Лацінка = Mienski paviet |Назва ў родным склоне = Менскага павету |Герб = Miensk, Pahonia. Менск, Пагоня (1720).jpg |Сьцяг = |Краіна = Вялікае Княства Літоўскае |Гімн = |Статус = |Уваходзіць у = |Улучае = |Цэнтар = [[Менск]] |БуйныГорад = |ДатаЎтварэньня = |Кіраўнік = [[Старосты менскія]] |Назва пасады кіраўніка = Старосты |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |Насельніцтва = гл. [[Менскі павет#Дэмаграфія|Дэмаграфія]] |Год перапісу = |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 20,8 тыс. |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Mienski paviet. Менскі павет.svg |Памер мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = [[1566|1565/66]]—1793 |Назва парамэтру 1 = Час існаваньня |Сайт = |Дадаткі = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|ВКЛ}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Ме́нскі паве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага]], пазьней [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Плошча 20,8<ref name="evkl"/> тыс. км². Сталіца — [[места]] [[Менск]]. == Гісторыя == [[Файл:Mienski paviet. Менскі павет (Vaugondy, 1756).jpg|значак|Фрагмэнт мапы 1756 году, на якім [[Менск]] і Менскі павет значацца як ''Menski'' і ''Pal. de Menski'' адпаведна]] Утварыўся ў XIV ст. на тэрыторыі [[Менскае княства|Менскага княства]], уваходзіў у склад [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага ваяводзтва]]. Асноўны абшар павету займалі ўладаньні баяраў, што выходзілі на вайну ў складзе Менскай харугвы<ref name="evkl"/>. У 1528 годзе, паводле попісу войска Вялікага Княства Літоўскага, на Меншчыне было 30 баяраў і 4 баярскія ўдавы, якія разам выстаўлялі 79 коньнікаў. Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Менскага павету [[Ліцьвіны|ліцьвінамі (літвой)]]: ''гдзе сядзелі Пётар з брацьцею, Літва, каторыя ж дзей даньнікі зь людзьмі вашымі ў [[Ганявічы (Лагойскі раён)|Ганявіцкай]] зямлі… і дань давалі к [[Лагойск]]у'' (1516 год)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0+%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE#v=snippet&q=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE&f=false С. 881—883].</ref>, «''…ехал из [[Менск]]а литвин Корсак''» (1601—1602 гады)<ref>Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским государством. Т. 4. — М., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA291&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B5&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiHx7yVrLL6AhVJR_EDHWOVAWIQ6AF6BAgMEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%20%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0&f=false С. 122].</ref>, «''литвин из Минска пан Ян Сухопаров''», «''литвин Менского повету Ондрей''» (абодва 1609—1610 гады)<ref>Мальцев В. П. [https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/XVII/1600-1620/Zapisi_o_smerti_sidelcev/text.htm Записки о смерти «тюремных сидельцев» в смоленских тюрьмах в 1609—1610 гг.] // Исторический архив. № 5, 1960.</ref>, «''Степанка Борисов… в роспросе сказал: родом де он литвин{{Заўвага|Ранейшыя сьведчаньні ўжываньня канструкцыі «''родам [[Ліцьвіны|ліцьвін (літоўка)]]''»: «''сіи [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрѣи]] бяше родомъ Литвинъ, сынъ [[Гердзень (імя)|Ерденевъ]], Литовскаго князя''»<ref>Троицкая летопись. Реконструкция текста. Изд. М. Д. Присёлков. — М. — Л., 1950. С. 344—345.</ref> ([[Траецкі летапіс]] пад 1289 годам); «''литвин родом''» ([[Жыціе|жывот]] [[Даўмонт Пскоўскі|Даўмонта Пскоўскага]] першай трэці XIV стагодзьдзя<ref>Лосева О. В. Жития русских святых в составе древнерусских Прологов XII — первой трети XV веков. — М., 2009. [https://books.google.by/books?id=9abSAAAAQBAJ&pg=PA200&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjchJnemq78AhWNiP0HHWRNCiA4KBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 199—201].</ref>); «''родом литовка, а прозвище ей бысть литовское Августа''» пра дачку вялікага князя літоўскага [[Гедзімін]]а ([[Ніканаўскі летапіс]] 1526—1530 гадоў, адкуль перайшло ў [[Ліцавы летапісны звод]] 1568—1576 гадоў)}}, родился в [[Белая Русь|Белой Руси]] в [[Барысаў|Борисове]] городе… а отец де у него жив в Литве''» (1621 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=jCMEAAAAYAAJ&pg=PA442&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%22%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjjhLCu6ar6AhU6YPEDHe60B8IQ6AF6BAgCEAI#v=snippet&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22%20%D1%82%D1%8E%D1%82%D1%87%D0%B5%D0%B2%D0%B0%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%20%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0&f=false С. 171].</ref>, «''…выходец литвин Остафей Каменский в роспросе сказал: отец де ево бывал Минского повету шляхтич''» (1629 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 104.</ref>, «''Крутновский Мартын… литвин, родом из Менского повета''» (1632 год)<ref>Служилые люди Сибири конца XVI – начала XVIII века. — М.; СПб., 2020. [https://books.google.by/books?id=F7tYEAAAQBAJ&pg=PA458&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD+%D0%BA%D1%80%D1%83%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjn6NOd_bD6AhVXSfEDHVAXAF0Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%20%D0%BA%D1%80%D1%83%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9&f=false С. 458].</ref>, «''…из Менска торговой человек литвин Тимофей Менченин''» (1651 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 213.</ref>. У прывілеі 1622 году кароль і вялікі князь [[Уладзіслаў Ваза]] азначыў «''літвой''» праваслаўных жыхароў Менску{{Заўвага|{{мова-pl|«Nad to mistrzowie tego cechu niemieckiego у ruskiego narodu, abo iakiey kolwiek inszey religiey… A to pod utraceniem cechu ci też niemcy aby chłopiąt na naukę niszej inszej nie przymowali, ani wpisowali, ani też wyzwolali jedno w tym miescie Mińskim, gdzie bractwo i cech trzymają, więc też aby towarzyszów polakow i litwę do roboty y warstatów swych przymowali»|скарочана}}<ref>{{Літаратура/Беларускі архіў|3к}} С. 143.</ref>}}. У [[матрыкул]]е [[Каралявец]]кага ўнівэрсытэту пад 1631 годам значыцца ''Alexander Stybalcovius, Minscensis Lithuanus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Minscensis#v=snippet&q=Minscensis&f=false S. 332].</ref>, пад 1774 годам — ''Reczynski Boguslaus Jac., [[Койданаў|Coydanav.]] Lituan.''<ref>Die Matrikel der Albertus-Universität zu Königsberg i. Pr. 1544—1829. Bd. 2: Die Immatrikulationen von 1657—1829. — Leipzig, 1911/1912. S. 534.</ref> У запісах мэтрыкі папскай сэмінарыі ў [[Оламаўц]]у значыцца ''Felicianus Zablocky Litvanus Minscensis'' (1732—1736 гады)<ref>Blažejovskyj D. Ukrainian and Armenian pontifical seminaries of Lviv (1665—1784) (Analecta OSBM. Vol. 29). — Rom, 1975. P. 59.</ref>. Апроч таго, у 1743 годзе сярод вернікаў парафіі ў [[Камень (Валожынскі раён)|Камені]] ўпамінаецца [[Старалітва|старалітва]]<ref name="Ališauskas-2016-367">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 367.</ref>, якую крыніцы зьвязваюць з [[Русіны|русінамі]]. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў увайшоў у склад [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]]. Тэрыторыя павету значна пашырылася коштам колішніх Заслаўскага і Лагойскага княстваў, дзяржаўнай воласьці Краснае Сяло, а таксама Барысаўскай, Любашанскай і Сьвіслацкай воласьцяў на правым беразе ракі [[Бярэзіна]]<ref>[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Мінскі павет // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 191.</ref>. З 1599 году у [[Менск]]у праз [[рок (год)|рок]], паводле чаргі з [[Наваградак|Наваградкам]], пачалі праводзіцца вясновыя сэсіі [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнага Трыбуналу]]. Кожная зь іх цягнулася 22 тыдні, пачынаючы ад панядзелку па Трох Каралях. У 1662 годзе [[Барысаўская воласьць]] перайшла ў склад [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]]. За часамі [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]] ў 1708 годзе войскі караля Швэцыі Карла XII учынілі на Меншчыне значныя разбурэньні. 20 сьнежня 1793 году ў выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] павет спыніў сваё існаваньне. == Сымболіка == Павятовая харугва была чырвонага («гвазьдзіковага») колеру з выяваю [[Пагоня|Пагоні]] ў цэнтры<ref name="evkl">[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Менскі павет // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 295.</ref>. Мескія гербы атрымалі [[Герб Барысава|Барысаў]], [[Герб Менску|Менск]] і [[Герб Радашкавічаў|Радашкавічы]]. == Геаграфія == [[Файл:Miensk, Vysoki Rynak. Менск, Высокі Рынак (J. Pieška, 1800).jpg|значак|Менск, Высокі Рынак]] На поўначы межаваў з [[Полацкае ваяводзтва|Полацкім ваяводзтвам]], на ўсходзе — з [[Аршанскі павет|Аршанскім паветам]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]], на поўдні — з [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкім паветам]] [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]] і [[Слуцкае княства|Слуцкім княствам]] [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]], на захадзе — з [[Ашмянскі павет|Ашмянскім паветам]] [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага ваяводзтва]] і [[Наваградзкі павет|Наваградзкім паветам]]. У склад Менскага павету ўваходзіла тэрыторыя [[Менскае староства|Менскага гродавага]], [[Гайненскае староства|Гайненскага]], [[Краснасельскае староства|Краснасельскага]] і [[Радашкаўскае староства|Радашкаўскага]] старостваў (дзяржаўных воласьцяў) і прылеглыя прыватнаўласьніцкія маёнткі. Найбольш значныя месты і мястэчкі: [[Барысаў]] (да 1662 году), [[Бярэзань|Бярэзань Любашанская]], [[Гайна (вёска)|Гайна]], [[Докшыцы]], [[Заслаўе]], [[Ігумен]], [[Койданаў]], [[Лагойск]], [[Маладэчна]], [[Радашкавічы]], [[Ракаў]], [[Смалявічы]], [[Сьвіслач (Магілёўская вобласьць)|Сьвіслач]]<ref name="evkl296">[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Менскі павет // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 296.</ref>. На тэрыторыі павету таксама знаходзіліся месты і мястэчкі [[Акалова]], [[Багушэвічы]], [[Бягомель]], [[Бярэзань (Докшыцкі раён)|Бярэзань Горная]], [[Волма (Койданаўскі раён)|Волма]], [[Вузьляны]], [[Вязынь]], [[Гарадок (Маладэчанскі раён)|Гарадок]], [[Астрашыцкі Гарадок|Гарадок Астрашыцкі]], [[Сёмкаў Гарадок|Гарадок Сёмкаў]], [[Дзераўная]], [[Дудзічы]], [[Дукора]], [[Жодзін]], [[Зэмбін]], [[Івянец]], [[Ільля (вёска)|Ільля]], [[Камень (Валожынскі раён)|Камень]], [[Камена|Камень Харэцкі]], [[Крайск]], [[Краснае]], [[Лоша]], [[Малыя Ляды|Ляды]], [[Магільна]], [[Мікалаеўшчына]], [[Мсьціж]], [[Налібакі]], [[Плешчаніцы]], [[Пухавічы]], [[Пясочнае]], [[Раванічы]], [[Рубяжэвічы]], [[Самахвалавічы]], [[Станькаў]], [[Стоўпцы]], [[Сьмілавічы]], [[Узда]], [[Хатляны]], [[Хатаевічы]], [[Холы]], [[Хоўхла]], [[Шацак]], [[Шклянцы]]. [[Магдэбурскае права]] мелі Барысаў (1563), Койданаў (XVI ст.), Менск (14.03.1499), Мікалаеўшчына (XVII ст.), Радашкавічы (1569), Ракаў (XVII ст.), Стоўпцы (1729). == Дэмаграфія == [[Файл:Zasłaŭje. Заслаўе (1859).jpg|значак|Панарама [[Заслаўе|Заслаўя]]]] На сярэдзіну XVII стагодзьдзя налічваў 25 892 [[Дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымоў]] (прыкладна каля 175 тыс. чал.<ref name="evkl"/>). Паводле сучасных падлікаў, да [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) колькасьць насельніцтва складала каля 181 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 67 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Невядомая вайна: 1654—1667|к}}</ref> (10,4 тыс. дымоў<ref name="evkl"/>). Паводле люстрацыі 1775 году павет налічваў 23 133 [[дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымоў]]<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Powiat miński // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/339 339].</ref>. Колькасьць насельніцтва ў 3-й чвэрці XVIII ст. складала каля 200—225 тыс. чал.<ref name="evkl295296">[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Менскі павет // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 295—296.</ref> == Ураднікі == {{Асноўны артыкул|Старосты менскія}} [[Павятовы соймік]] праходзіў у Менску, тамака ж месьціліся [[падкаморскі суд|падкаморскі]], [[земскі суд|земскі]] і [[гродзкі суд]]ы. Менская шляхта абірала двух [[Пасол соймавы|паслоў]] на [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|Вальны сойм]] і двух дэпутатаў на [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Трыбунал]]. == Архітэктура == === Драўляная === На тэрыторыі Меншчыны склалася даўняя традыцыя драўлянага дойлідзтва. <gallery caption="Помнікі традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры (цэрквы)" widths=150 heights=150 class="center"> Vołma, Pakroŭskaja. Волма, Пакроўская (1900).jpg|Волма Haruciški, Pietrapaŭłaŭskaja. Гаруцішкі, Петрапаўлаўская (1900).jpg|Гаруцішкі Dudzičy. Дудзічы (1909).jpg|[[Царква Покрыва Багародзіцы (Дудзічы)|Дудзічы]] Kapłancy. Капланцы (M. Mahilnianski, 1902).jpg|Капланцы </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Turec. Турэц (I. Sierbaŭ, 1911).jpg|Турэц Upirevičy, Trajeckaja. Упірэвічы, Траецкая (I. Sierbaŭ, 1911).jpg|Упірэвічы Šklancy. Шклянцы (XX).jpg|Шклянцы Jurjeva, Juraŭskaja. Юр’ева, Юраўская (1900).jpg|Юр’ева </gallery> <gallery caption="Помнікі традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры (касьцёлы)" widths=150 heights=150 class="center"> Anopal, Śviatoj Hanny. Анопаль, Сьвятой Ганны (J. Čakierski, 1909).jpg|Анопаль Biarezań. Бярэзань (1910).jpg|Бярэзань Горная Vialejka, Spaskaja. Вялейка, Спаская (1900).jpg|Вялейка Kamień. Камень (1900).jpg|Камень </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Kojdanaŭ, Plabanskaja, Śviatoj Hanny. Койданаў, Плябанская, Сьвятой Ганны (1900).jpg|[[Касьцёл Сьвятой Ганны (Койданаў)|Койданаў]] Nalibaki, Śviatoha Bartałamieja. Налібакі, Сьвятога Барталамея (B. Tamaševič, 1900).jpg|Налібакі Śvisłač. Сьвіслач (1914).jpg|Сьвіслач Church in Choŭchlava.jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі (Хоўхла)|Хоўхла]] </gallery> === Мураваная === У XVII ст. у мураваную архітэктуру Меншчыны прыйшла стылістыка [[барока]], у XVIII ст. — [[Віленскае барока|віленскага барока]] і [[клясыцызм]]у. <gallery caption="Замкі і абарончыя храмы" widths=150 heights=150 class="center"> Дзераўная. Былы кальвінскі збор. Бакавы фасад і апсіда.jpg|[[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Дзераўная)|Касьцёл Унебаўзяцьця]], [[Дзераўная]] Zasłaŭje, Zamkavaja. Заслаўе, Замкавая (1901-17) (2).jpg|[[Заслаўскі замак|Замкавая брама]] і [[Заслаўскі кальвінскі збор|збор]], [[Заслаўе]] Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (1900).jpg|[[Койданаўскі замак|Замак]] і [[Койданаўскі кальвінскі збор|збор]], [[Койданаў]] Первамайск (Кухцічы). Збор (02).jpg|Збор, Кухцічы </gallery> <gallery caption="Мураваныя цэрквы" widths=150 heights=150 class="center"> Łahojski zamak. Лагойскі замак (M. Januševič, 1850).jpg|[[Царква Божага Яўленьня і манастыр базылянаў (Лагойск)|Богаяўленская царква]], [[Лагойск]] Ляданский Свято-Благовещенский монастырь 01.jpg|[[Царква Дабравешчаньня Багародзіцы і манастыр базылянаў (Малыя Ляды)|Царква Зьвеставаньня Багародзіцы]], [[Малыя Ляды]] Miensk, Vysoki Rynak-Daminikanskaja. Менск, Высокі Рынак-Дамініканская (1843) (6).jpg|[[Царква Сьвятога Духа (Менск)|Царква Сьвятога Духа]], [[Менск]] Miensk, Niamiha-Rakaŭskaja. Менск, Няміга-Ракаўская (D. Strukov, 1864-67).jpg|[[Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (Менск)|Царква Сьвятых Пятра і Паўла]], Менск </gallery> <gallery caption="Помнікі віленскага барока" widths=215 heights=180 class="center"> Hajna. Гайна (1900).jpg|[[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Гайна)|Касьцёл Унебаўзяцьця]], [[Гайна]] Church of St. Michael the Archangel in Ivianiec.jpg|[[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар францішканаў (Івянец)|Касьцёл францішканаў]], [[Івянец]] Miensk, Zboravaja. Менск, Зборавая (1871).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Войцеха і кляштар бэнэдыктынак (Менск)|Касьцёл бэнэдыктынак]], Менск </gallery> <gallery widths=215 heights=180 class="center"> Katedralny sabor śv. Ducha - 1.jpg|[[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынак (Менск)|Касьцёл бэрнардынак]], Менск Касьцёл Сьвятога Язэпа.jpg|[[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар бэрнардынаў (Менск)|Касьцёл бэрнардынаў]], Менск Śmiłavičy. Сьмілавічы (1917) (2).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Вінцэнта і кляштар місіянэраў (Сьмілавічы)|Касьцёл місіянэраў]], [[Сьмілавічы]] </gallery> <gallery caption="Помнікі грамадзянскай архітэктуры" widths=150 heights=150 class="center"> Miensk, Łošyca. Менск, Лошыца (J. Pieška, 1800).jpg|[[Лошыцкі сядзібна-паркавы комплекс|Сядзіба]], [[Лошыцкае прадмесьце|Лошыца]] Miensk, Vałoki Połackija. Менск, Валокі Полацкія (J. Pieška, 1800).jpg|[[Сядзіба Ваньковічаў (Менск)|Сядзіба Ваньковічаў]], Менск Miensk, Radzivił. Менск, Радзівіл (1800).jpg|[[Палац Радзівілаў (Менск)|Палац Радзівілаў]], Менск Miensk, Sapieha. Менск, Сапега (K. Biske, 1918).jpg|[[Палац Сапегаў (Менск)|Палац Сапегаў]], Менск </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Miensk - Ratuša.jpg|[[Менская ратуша|Ратуша]], Менск Muravany Dvor. Мураваны Двор (1927).jpg|Палац, Мураваны Двор Siomkaŭ Sałamiarecki, Chmara. Сёмкаў Саламярэцкі, Хмара (J. Pieška, 1800).jpg|Сядзіба, Сёмкаў Саламярэцкі Śmiłavičy. Сьмілавічы (J. Pieška, 1800).jpg|[[Палацава-паркавы комплекс Манюшкаў (Сьмілавічы)|Сядзіба]], Сьмілавічы </gallery> == Глядзіце таксама == * [[Менскі павет (Менская губэрня)]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Памяць/Менск|1}} * {{Літаратура/ЭГБ|5}} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Меншчыны}} {{Паветы Менскага ваяводзтва}} [[Катэгорыя:Гісторыя Менскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Менскае ваяводзтва]] [[Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага]] cjnxeb7qc79sg4sfm2h7qqfhu23iojs 2677947 2677946 2026-07-06T22:45:19Z Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund 97932 /* Гісторыя */ 2677947 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Менскі павет |Лацінка = Mienski paviet |Назва ў родным склоне = Менскага павету |Герб = Miensk, Pahonia. Менск, Пагоня (1720).jpg |Сьцяг = |Краіна = Вялікае Княства Літоўскае |Гімн = |Статус = |Уваходзіць у = |Улучае = |Цэнтар = [[Менск]] |БуйныГорад = |ДатаЎтварэньня = |Кіраўнік = [[Старосты менскія]] |Назва пасады кіраўніка = Старосты |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |Насельніцтва = гл. [[Менскі павет#Дэмаграфія|Дэмаграфія]] |Год перапісу = |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 20,8 тыс. |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Mienski paviet. Менскі павет.svg |Памер мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = [[1566|1565/66]]—1793 |Назва парамэтру 1 = Час існаваньня |Сайт = |Дадаткі = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|ВКЛ}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Ме́нскі паве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага]], пазьней [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Плошча 20,8<ref name="evkl"/> тыс. км². Сталіца — [[места]] [[Менск]]. == Гісторыя == [[Файл:Mienski paviet. Менскі павет (Vaugondy, 1756).jpg|значак|Фрагмэнт мапы 1756 году, на якім [[Менск]] і Менскі павет значацца як ''Menski'' і ''Pal. de Menski'' адпаведна]] Утварыўся ў XIV ст. на тэрыторыі [[Менскае княства|Менскага княства]], уваходзіў у склад [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага ваяводзтва]]. Асноўны абшар павету займалі ўладаньні баяраў, што выходзілі на вайну ў складзе Менскай харугвы<ref name="evkl"/>. У 1528 годзе, паводле попісу войска Вялікага Княства Літоўскага, на Меншчыне было 30 баяраў і 4 баярскія ўдавы, якія разам выстаўлялі 79 коньнікаў. Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Менскага павету [[Ліцьвіны|ліцьвінамі (літвой)]]: «''гдзе сядзелі Пётар з брацьцею, Літва, каторыя ж дзей даньнікі зь людзьмі вашымі ў [[Ганявічы (Лагойскі раён)|Ганявіцкай]] зямлі… і дань давалі к [[Лагойск]]у''» (1516 год)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A+%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0+%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE#v=snippet&q=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A%20%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0%20%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%BE&f=false С. 881—883].</ref>, «''…ехал из [[Менск]]а литвин Корсак''» (1601—1602 гады)<ref>Памятники дипломатических сношений Московского государства с Польско-Литовским государством. Т. 4. — М., 1912. [https://books.google.by/books?id=HvsAAAAAMAAJ&pg=PA291&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B5&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiHx7yVrLL6AhVJR_EDHWOVAWIQ6AF6BAgMEAI#v=snippet&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%20%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0&f=false С. 122].</ref>, «''литвин из Минска пан Ян Сухопаров''», «''литвин Менского повету Ондрей''» (абодва 1609—1610 гады)<ref>Мальцев В. П. [https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/XVII/1600-1620/Zapisi_o_smerti_sidelcev/text.htm Записки о смерти «тюремных сидельцев» в смоленских тюрьмах в 1609—1610 гг.] // Исторический архив. № 5, 1960.</ref>, «''Степанка Борисов… в роспросе сказал: родом де он литвин{{Заўвага|Ранейшыя сьведчаньні ўжываньня канструкцыі «''родам [[Ліцьвіны|ліцьвін (літоўка)]]''»: «''сіи [[Андрэй (япіскап цьвярскі)|Андрѣи]] бяше родомъ Литвинъ, сынъ [[Гердзень (імя)|Ерденевъ]], Литовскаго князя''»<ref>Троицкая летопись. Реконструкция текста. Изд. М. Д. Присёлков. — М. — Л., 1950. С. 344—345.</ref> ([[Траецкі летапіс]] пад 1289 годам); «''литвин родом''» ([[Жыціе|жывот]] [[Даўмонт Пскоўскі|Даўмонта Пскоўскага]] першай трэці XIV стагодзьдзя<ref>Лосева О. В. Жития русских святых в составе древнерусских Прологов XII — первой трети XV веков. — М., 2009. [https://books.google.by/books?id=9abSAAAAQBAJ&pg=PA200&dq=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjchJnemq78AhWNiP0HHWRNCiA4KBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%20%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%8A%22&f=false С. 199—201].</ref>); «''родом литовка, а прозвище ей бысть литовское Августа''» пра дачку вялікага князя літоўскага [[Гедзімін]]а ([[Ніканаўскі летапіс]] 1526—1530 гадоў, адкуль перайшло ў [[Ліцавы летапісны звод]] 1568—1576 гадоў)}}, родился в [[Белая Русь|Белой Руси]] в [[Барысаў|Борисове]] городе… а отец де у него жив в Литве''» (1621 год)<ref>Акты Московского государства, изданные Императорской академией наук. Т. 1. — СПб., 1890. [https://books.google.by/books?id=jCMEAAAAYAAJ&pg=PA442&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A+%22%D0%B8%D0%B7%D1%8A+%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B8%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjjhLCu6ar6AhU6YPEDHe60B8IQ6AF6BAgCEAI#v=snippet&q=%22%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D1%8A%22%20%D1%82%D1%8E%D1%82%D1%87%D0%B5%D0%B2%D0%B0%20%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%20%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0&f=false С. 171].</ref>, «''…выходец литвин Остафей Каменский в роспросе сказал: отец де ево бывал Минского повету шляхтич''» (1629 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 104.</ref>, «''Крутновский Мартын… литвин, родом из Менского повета''» (1632 год)<ref>Служилые люди Сибири конца XVI – начала XVIII века. — М.; СПб., 2020. [https://books.google.by/books?id=F7tYEAAAQBAJ&pg=PA458&dq=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD+%D0%BA%D1%80%D1%83%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjn6NOd_bD6AhVXSfEDHVAXAF0Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B8%D0%BD%20%D0%BA%D1%80%D1%83%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9&f=false С. 458].</ref>, «''…из Менска торговой человек литвин Тимофей Менченин''» (1651 год)<ref>Русско-белорусские связи: сборник документов : 1570—1667 гг. — Минск, 1963. С. 213.</ref>. У прывілеі 1622 году кароль і вялікі князь [[Уладзіслаў Ваза]] азначыў «''літвой''» праваслаўных жыхароў Менску{{Заўвага|{{мова-pl|«Nad to mistrzowie tego cechu niemieckiego у ruskiego narodu, abo iakiey kolwiek inszey religiey… A to pod utraceniem cechu ci też niemcy aby chłopiąt na naukę niszej inszej nie przymowali, ani wpisowali, ani też wyzwolali jedno w tym miescie Mińskim, gdzie bractwo i cech trzymają, więc też aby towarzyszów polakow i litwę do roboty y warstatów swych przymowali»|скарочана}}<ref>{{Літаратура/Беларускі архіў|3к}} С. 143.</ref>}}. У [[матрыкул]]е [[Каралявец]]кага ўнівэрсытэту пад 1631 годам значыцца ''Alexander Stybalcovius, Minscensis Lithuanus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Minscensis#v=snippet&q=Minscensis&f=false S. 332].</ref>, пад 1774 годам — ''Reczynski Boguslaus Jac., [[Койданаў|Coydanav.]] Lituan.''<ref>Die Matrikel der Albertus-Universität zu Königsberg i. Pr. 1544—1829. Bd. 2: Die Immatrikulationen von 1657—1829. — Leipzig, 1911/1912. S. 534.</ref> У запісах мэтрыкі папскай сэмінарыі ў [[Оламаўц]]у значыцца ''Felicianus Zablocky Litvanus Minscensis'' (1732—1736 гады)<ref>Blažejovskyj D. Ukrainian and Armenian pontifical seminaries of Lviv (1665—1784) (Analecta OSBM. Vol. 29). — Rom, 1975. P. 59.</ref>. Апроч таго, у 1743 годзе сярод вернікаў парафіі ў [[Камень (Валожынскі раён)|Камені]] ўпамінаецца [[Старалітва|старалітва]]<ref name="Ališauskas-2016-367">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 367.</ref>, якую крыніцы зьвязваюць з [[Русіны|русінамі]]. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў увайшоў у склад [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]]. Тэрыторыя павету значна пашырылася коштам колішніх Заслаўскага і Лагойскага княстваў, дзяржаўнай воласьці Краснае Сяло, а таксама Барысаўскай, Любашанскай і Сьвіслацкай воласьцяў на правым беразе ракі [[Бярэзіна]]<ref>[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Мінскі павет // {{Літаратура/ЭГБ|5к}} С. 191.</ref>. З 1599 году у [[Менск]]у праз [[рок (год)|рок]], паводле чаргі з [[Наваградак|Наваградкам]], пачалі праводзіцца вясновыя сэсіі [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўнага Трыбуналу]]. Кожная зь іх цягнулася 22 тыдні, пачынаючы ад панядзелку па Трох Каралях. У 1662 годзе [[Барысаўская воласьць]] перайшла ў склад [[Аршанскі павет|Аршанскага павету]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]]. За часамі [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]] ў 1708 годзе войскі караля Швэцыі Карла XII учынілі на Меншчыне значныя разбурэньні. 20 сьнежня 1793 году ў выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] павет спыніў сваё існаваньне. == Сымболіка == Павятовая харугва была чырвонага («гвазьдзіковага») колеру з выяваю [[Пагоня|Пагоні]] ў цэнтры<ref name="evkl">[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Менскі павет // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 295.</ref>. Мескія гербы атрымалі [[Герб Барысава|Барысаў]], [[Герб Менску|Менск]] і [[Герб Радашкавічаў|Радашкавічы]]. == Геаграфія == [[Файл:Miensk, Vysoki Rynak. Менск, Высокі Рынак (J. Pieška, 1800).jpg|значак|Менск, Высокі Рынак]] На поўначы межаваў з [[Полацкае ваяводзтва|Полацкім ваяводзтвам]], на ўсходзе — з [[Аршанскі павет|Аршанскім паветам]] [[Віцебскае ваяводзтва|Віцебскага ваяводзтва]], на поўдні — з [[Рэчыцкі павет|Рэчыцкім паветам]] [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]] і [[Слуцкае княства|Слуцкім княствам]] [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]], на захадзе — з [[Ашмянскі павет|Ашмянскім паветам]] [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага ваяводзтва]] і [[Наваградзкі павет|Наваградзкім паветам]]. У склад Менскага павету ўваходзіла тэрыторыя [[Менскае староства|Менскага гродавага]], [[Гайненскае староства|Гайненскага]], [[Краснасельскае староства|Краснасельскага]] і [[Радашкаўскае староства|Радашкаўскага]] старостваў (дзяржаўных воласьцяў) і прылеглыя прыватнаўласьніцкія маёнткі. Найбольш значныя месты і мястэчкі: [[Барысаў]] (да 1662 году), [[Бярэзань|Бярэзань Любашанская]], [[Гайна (вёска)|Гайна]], [[Докшыцы]], [[Заслаўе]], [[Ігумен]], [[Койданаў]], [[Лагойск]], [[Маладэчна]], [[Радашкавічы]], [[Ракаў]], [[Смалявічы]], [[Сьвіслач (Магілёўская вобласьць)|Сьвіслач]]<ref name="evkl296">[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Менскі павет // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 296.</ref>. На тэрыторыі павету таксама знаходзіліся месты і мястэчкі [[Акалова]], [[Багушэвічы]], [[Бягомель]], [[Бярэзань (Докшыцкі раён)|Бярэзань Горная]], [[Волма (Койданаўскі раён)|Волма]], [[Вузьляны]], [[Вязынь]], [[Гарадок (Маладэчанскі раён)|Гарадок]], [[Астрашыцкі Гарадок|Гарадок Астрашыцкі]], [[Сёмкаў Гарадок|Гарадок Сёмкаў]], [[Дзераўная]], [[Дудзічы]], [[Дукора]], [[Жодзін]], [[Зэмбін]], [[Івянец]], [[Ільля (вёска)|Ільля]], [[Камень (Валожынскі раён)|Камень]], [[Камена|Камень Харэцкі]], [[Крайск]], [[Краснае]], [[Лоша]], [[Малыя Ляды|Ляды]], [[Магільна]], [[Мікалаеўшчына]], [[Мсьціж]], [[Налібакі]], [[Плешчаніцы]], [[Пухавічы]], [[Пясочнае]], [[Раванічы]], [[Рубяжэвічы]], [[Самахвалавічы]], [[Станькаў]], [[Стоўпцы]], [[Сьмілавічы]], [[Узда]], [[Хатляны]], [[Хатаевічы]], [[Холы]], [[Хоўхла]], [[Шацак]], [[Шклянцы]]. [[Магдэбурскае права]] мелі Барысаў (1563), Койданаў (XVI ст.), Менск (14.03.1499), Мікалаеўшчына (XVII ст.), Радашкавічы (1569), Ракаў (XVII ст.), Стоўпцы (1729). == Дэмаграфія == [[Файл:Zasłaŭje. Заслаўе (1859).jpg|значак|Панарама [[Заслаўе|Заслаўя]]]] На сярэдзіну XVII стагодзьдзя налічваў 25 892 [[Дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымоў]] (прыкладна каля 175 тыс. чал.<ref name="evkl"/>). Паводле сучасных падлікаў, да [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) колькасьць насельніцтва складала каля 181 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 67 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Невядомая вайна: 1654—1667|к}}</ref> (10,4 тыс. дымоў<ref name="evkl"/>). Паводле люстрацыі 1775 году павет налічваў 23 133 [[дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымоў]]<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Powiat miński // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/339 339].</ref>. Колькасьць насельніцтва ў 3-й чвэрці XVIII ст. складала каля 200—225 тыс. чал.<ref name="evkl295296">[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Менскі павет // {{Літаратура/ЭВКЛ|2к}} С. 295—296.</ref> == Ураднікі == {{Асноўны артыкул|Старосты менскія}} [[Павятовы соймік]] праходзіў у Менску, тамака ж месьціліся [[падкаморскі суд|падкаморскі]], [[земскі суд|земскі]] і [[гродзкі суд]]ы. Менская шляхта абірала двух [[Пасол соймавы|паслоў]] на [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|Вальны сойм]] і двух дэпутатаў на [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Трыбунал]]. == Архітэктура == === Драўляная === На тэрыторыі Меншчыны склалася даўняя традыцыя драўлянага дойлідзтва. <gallery caption="Помнікі традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры (цэрквы)" widths=150 heights=150 class="center"> Vołma, Pakroŭskaja. Волма, Пакроўская (1900).jpg|Волма Haruciški, Pietrapaŭłaŭskaja. Гаруцішкі, Петрапаўлаўская (1900).jpg|Гаруцішкі Dudzičy. Дудзічы (1909).jpg|[[Царква Покрыва Багародзіцы (Дудзічы)|Дудзічы]] Kapłancy. Капланцы (M. Mahilnianski, 1902).jpg|Капланцы </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Turec. Турэц (I. Sierbaŭ, 1911).jpg|Турэц Upirevičy, Trajeckaja. Упірэвічы, Траецкая (I. Sierbaŭ, 1911).jpg|Упірэвічы Šklancy. Шклянцы (XX).jpg|Шклянцы Jurjeva, Juraŭskaja. Юр’ева, Юраўская (1900).jpg|Юр’ева </gallery> <gallery caption="Помнікі традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры (касьцёлы)" widths=150 heights=150 class="center"> Anopal, Śviatoj Hanny. Анопаль, Сьвятой Ганны (J. Čakierski, 1909).jpg|Анопаль Biarezań. Бярэзань (1910).jpg|Бярэзань Горная Vialejka, Spaskaja. Вялейка, Спаская (1900).jpg|Вялейка Kamień. Камень (1900).jpg|Камень </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Kojdanaŭ, Plabanskaja, Śviatoj Hanny. Койданаў, Плябанская, Сьвятой Ганны (1900).jpg|[[Касьцёл Сьвятой Ганны (Койданаў)|Койданаў]] Nalibaki, Śviatoha Bartałamieja. Налібакі, Сьвятога Барталамея (B. Tamaševič, 1900).jpg|Налібакі Śvisłač. Сьвіслач (1914).jpg|Сьвіслач Church in Choŭchlava.jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі (Хоўхла)|Хоўхла]] </gallery> === Мураваная === У XVII ст. у мураваную архітэктуру Меншчыны прыйшла стылістыка [[барока]], у XVIII ст. — [[Віленскае барока|віленскага барока]] і [[клясыцызм]]у. <gallery caption="Замкі і абарончыя храмы" widths=150 heights=150 class="center"> Дзераўная. Былы кальвінскі збор. Бакавы фасад і апсіда.jpg|[[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Дзераўная)|Касьцёл Унебаўзяцьця]], [[Дзераўная]] Zasłaŭje, Zamkavaja. Заслаўе, Замкавая (1901-17) (2).jpg|[[Заслаўскі замак|Замкавая брама]] і [[Заслаўскі кальвінскі збор|збор]], [[Заслаўе]] Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (1900).jpg|[[Койданаўскі замак|Замак]] і [[Койданаўскі кальвінскі збор|збор]], [[Койданаў]] Первамайск (Кухцічы). Збор (02).jpg|Збор, Кухцічы </gallery> <gallery caption="Мураваныя цэрквы" widths=150 heights=150 class="center"> Łahojski zamak. Лагойскі замак (M. Januševič, 1850).jpg|[[Царква Божага Яўленьня і манастыр базылянаў (Лагойск)|Богаяўленская царква]], [[Лагойск]] Ляданский Свято-Благовещенский монастырь 01.jpg|[[Царква Дабравешчаньня Багародзіцы і манастыр базылянаў (Малыя Ляды)|Царква Зьвеставаньня Багародзіцы]], [[Малыя Ляды]] Miensk, Vysoki Rynak-Daminikanskaja. Менск, Высокі Рынак-Дамініканская (1843) (6).jpg|[[Царква Сьвятога Духа (Менск)|Царква Сьвятога Духа]], [[Менск]] Miensk, Niamiha-Rakaŭskaja. Менск, Няміга-Ракаўская (D. Strukov, 1864-67).jpg|[[Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (Менск)|Царква Сьвятых Пятра і Паўла]], Менск </gallery> <gallery caption="Помнікі віленскага барока" widths=215 heights=180 class="center"> Hajna. Гайна (1900).jpg|[[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Гайна)|Касьцёл Унебаўзяцьця]], [[Гайна]] Church of St. Michael the Archangel in Ivianiec.jpg|[[Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар францішканаў (Івянец)|Касьцёл францішканаў]], [[Івянец]] Miensk, Zboravaja. Менск, Зборавая (1871).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Войцеха і кляштар бэнэдыктынак (Менск)|Касьцёл бэнэдыктынак]], Менск </gallery> <gallery widths=215 heights=180 class="center"> Katedralny sabor śv. Ducha - 1.jpg|[[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынак (Менск)|Касьцёл бэрнардынак]], Менск Касьцёл Сьвятога Язэпа.jpg|[[Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар бэрнардынаў (Менск)|Касьцёл бэрнардынаў]], Менск Śmiłavičy. Сьмілавічы (1917) (2).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Вінцэнта і кляштар місіянэраў (Сьмілавічы)|Касьцёл місіянэраў]], [[Сьмілавічы]] </gallery> <gallery caption="Помнікі грамадзянскай архітэктуры" widths=150 heights=150 class="center"> Miensk, Łošyca. Менск, Лошыца (J. Pieška, 1800).jpg|[[Лошыцкі сядзібна-паркавы комплекс|Сядзіба]], [[Лошыцкае прадмесьце|Лошыца]] Miensk, Vałoki Połackija. Менск, Валокі Полацкія (J. Pieška, 1800).jpg|[[Сядзіба Ваньковічаў (Менск)|Сядзіба Ваньковічаў]], Менск Miensk, Radzivił. Менск, Радзівіл (1800).jpg|[[Палац Радзівілаў (Менск)|Палац Радзівілаў]], Менск Miensk, Sapieha. Менск, Сапега (K. Biske, 1918).jpg|[[Палац Сапегаў (Менск)|Палац Сапегаў]], Менск </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Miensk - Ratuša.jpg|[[Менская ратуша|Ратуша]], Менск Muravany Dvor. Мураваны Двор (1927).jpg|Палац, Мураваны Двор Siomkaŭ Sałamiarecki, Chmara. Сёмкаў Саламярэцкі, Хмара (J. Pieška, 1800).jpg|Сядзіба, Сёмкаў Саламярэцкі Śmiłavičy. Сьмілавічы (J. Pieška, 1800).jpg|[[Палацава-паркавы комплекс Манюшкаў (Сьмілавічы)|Сядзіба]], Сьмілавічы </gallery> == Глядзіце таксама == * [[Менскі павет (Менская губэрня)]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|2}} * {{Літаратура/Памяць/Менск|1}} * {{Літаратура/ЭГБ|5}} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Меншчыны}} {{Паветы Менскага ваяводзтва}} [[Катэгорыя:Гісторыя Менскай вобласьці]] [[Катэгорыя:Менскае ваяводзтва]] [[Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага]] n9i2eq1m5qqmjm0k1ii2l5ha50i3v5s Берасьцейскі павет 0 59021 2677943 2576275 2026-07-06T22:42:22Z Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund 97932 /* Гісторыя */ 2677943 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Берасьцейскі павет |Лацінка = Bieraściejski paviet |Назва ў родным склоне = Берасьцейскага павету |Герб = Bieraście, Pahonia. Берасьце, Пагоня (1720).jpg |Сьцяг = |Краіна = [[Вялікае Княства Літоўскае]] |Гімн = |Статус = |Уваходзіць у = |Улучае = |Цэнтар = [[Берасьце]] |БуйныГорад = |Месты і мястэчкі = |ДатаЎтварэньня = |Кіраўнік = [[Старосты берасьцейскія]] |Назва пасады кіраўніка = Старосты |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |Насельніцтва = гл. [[Берасьцейскі павет#Дэмаграфія|Дэмаграфія]] |Год перапісу = |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Bieraściejski paviet. Берасьцейскі павет.svg |Памер мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = [[1566|1565/66]]—1795 |Назва парамэтру 1 = Час існаваньня |Сайт = |Дадаткі = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|ВКЛ}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Берасьце́йскі паве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляскага]], пазьней [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Сталіца — [[места]] [[Берасьце]]. == Гісторыя == Утварыўся ў 1513 годзе ў складзе Падляскага ваяводзтва<ref>[[Мікалай Камінскі|Камінскі М.]] Брэсцкі павет // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 105.</ref>. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў перайшоў да [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскага ваяводзтва]]. Адначасна ў ягоны склад увайшла тэрыторыя скасаваных [[Кобрынскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Кобрынскага]] і [[Камянецкі павет|Камянецкага]] паветаў. Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Берасьцейскага павету [[Ліцьвіны|ліцьвінамі]]: «''…падданых нашых [[Дабучын]]скіх — Літву і тэж іншых усіх, каторыі Рымскаму закону прыслухаюць…''» (1554 год)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-Западной Руси. Т. 4. — Вильна, 1867. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10691865?page=17&q=%D0%94%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A С. 3].</ref>, «''литвин… Мартишка з города с [[Кобрынь|Кобрина]]''» (1609—1610 гады)<ref name="Мальцев-1960">Мальцев В. П. [https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/XVII/1600-1620/Zapisi_o_smerti_sidelcev/text.htm Записки о смерти «тюремных сидельцев» в смоленских тюрьмах в 1609—1610 гг.] // Исторический архив. № 5, 1960.</ref>. Паводле асабовага каталёгу езуітаў, Мікалай Грэбянеўскі (уступіў у ордэн у 1572 годзе) азначаецца як ''Lithuanus, ex Brzestae districtu''<ref>Шевченко Т. Етнохороніми українців, білорусів і литовців в єзуїтських джерелах ранньомодерної доби // Славістична збірка. Вип. 1. — К., 2015. С. 28.</ref>, а паводле каталёгу студэнтаў Грэцкай калегіі ў Рыме, Ісыдор Ляшчынскі азначаецца як ''Lithuanus, ex Palatinatu Brestensi'' (1714 год)<ref>[[Аляксандар Надсан|Надсан А.]] Беларусы ў Грэцкай калегіі // [[Запісы БІНіМ]]. Т. 30. — New York — Miensk, 2006. С. 173.</ref>. У [[матрыкул]]е [[Базэль]]скага ўнівэрсытэту пад 1599/1600 годам значыцца ''Nicolaus Zenowitz, Palatinides Brestensis Lituanus''<ref>Die Matrikel der Universität Basel. Bd. 2. — Basel, 1956. S. 491.</ref>, у матрыкуле [[Каралявец]]кага ўнівэрсытэтуту пад 1775 годам — ''Pusch Dan. Gottlob Ernest., [[Славатычы|Slawaticza]]-Litthuan.''<ref>Die Matrikel der Albertus-Universität zu Königsberg i. Pr. 1544—1829. Bd. 2: Die Immatrikulationen von 1657—1829. — Leipzig, 1911/1912. S. 539.</ref> У запісах мэтрыкі папскай сэмінарыі ў [[Оламаўц]]у значацца ''Serapion Lozowsky Lithuanus Brestensis'' (1711—1714 гады), ''Sylvester Arteczky Lituanus ex Palatinatu Brestensi'' (1738—1742 гады)<ref>Blažejovskyj D. Ukrainian and Armenian pontifical seminaries of Lviv (1665—1784) (Analecta OSBM. Vol. 29). — Rom, 1975. P. 59.</ref>. Паводле каталёгу ордэну трынітарыяў у Рэчы Паспалітай (1785 год), ''Maria de Mercede Grabowski… Lithuanus, in palatinatu Brestensi natus… Omnibus Sanctis Zadarnowski… Lithuanus, in palatinatu Brestensi natus''<ref>Asuncion A. Diccionario de escritores Trinitarios de Espana y Portugal. T. 2. — Roma, 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=F972OMryw8kC&q=Brestensi#v=snippet&q=Brestensi&f=false P. 545, 553].</ref>. Апроч таго, сярод вернікаў некалькі парафіяў ўпамінаецца [[Старалітва|старалітва]], якую крыніцы зьвязваюць з [[Русіны|русінамі]]: [[Чарнаўчыцы]] (1721 год)<ref name="Ališauskas-2016-301">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 301.</ref>, [[Камянец]] (1726 год)<ref>Constitutiones synodales diaecesis Luceoriensis & Brestensis. — Varsaviae, 1726. [https://books.google.by/books?id=hHenKM_DOXcC&pg=PP18&dq=%22stara+litwa%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjurujMrdb5AhUkMuwKHTrxBWk4KBDoAXoECAsQAg#v=onepage&q=%22stara%20litwa%22&f=false P. C1].</ref><ref>Historya Kościoła polskiego: Przez x. Melchiora Bulińskiego. T. 3. — Kraków, 1874. [https://books.google.by/books?id=Z9FgAAAAcAAJ&pg=PA266&dq=%22stara+litwa%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjurujMrdb5AhUkMuwKHTrxBWk4KBDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%22stara%20litwa%22&f=false S. 266].</ref>, [[Равяцічы (Берасьцейская вобласьць)|Равяцічы]] (1746 год)<ref>Акты Виленской археографической комиссии. Т. 3. Акты Брестского городского суда XVI—XVIII вв. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?id=MXRgAAAAcAAJ&pg=PA202&dq=%22starey+Litwy%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjSto2a8dj5AhVLr6QKHfZdDD4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22starey%20Litwy%22&f=false С. 202].</ref>. У 1616 годзе ад Берасьцейскага павету Вялікага Княства Літоўскага да [[Мельніцкі павет|Мельніцкага павету]] [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляскага ваяводзтва]] Каралеўства Польскага далучылі маёнткі [[Бокавічы]], [[Вітулін]], [[Гарадзішча (маёнтак)|Гарадзішча]], [[Канстантынаў|Казерады]] , [[Міжрэчча (горад)|Міжрэчча]], [[Палюбічы]], [[Росаш (Люблінскае ваяводзтва)|Росаш]], [[Яблань]] ды іншыя<ref>[[Міхаіл Спірыдонаў|Спірыдонаў М.]] [https://web.archive.org/web/20070218070105/http://www.lingvo.minsk.by/~bha/09/spirydonau2.htm Агляд працы: Michaluk, Dorota. Ziemia mielnicka wojwództwa podlaskiego w XVI—XVII w: Osadnictwo, własność ziemska i podziały kościelne. Torn, 2002. 220, 11 map.] // [[Беларускі гістарычны агляд]]. Том 9, сшытак 1—2 (16—17), снежань 2002 г.</ref>. У 1791 годзе, згодна з [[Канстытуцыя 3 траўня|Канстытуцыяй Рэчы Паспалітай]], з складу Берасьцейскага вылучылі [[Кобрынскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Кобрынскі павет]] з цэнтрам у месьце [[Кобрынь]]<ref>[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] [https://web.archive.org/web/20090401195829/http://vn.belinter.net/vkl/29.html Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел] // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 34—39.</ref>. У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795 год) большая частка павету апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], заходнія рэгіёны — у [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. == Сымболіка == Павятовая [[харугва]] была блакітнага колеру з выяваю [[Пагоня|Пагоні]] ў чырвоным полі<ref name="evkl">[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Берасцейскі павет // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 321.</ref>. Мескія гербы атрымалі [[Герб Белай|Белая]], [[Герб Берасьця|Берасьце]], [[Герб Высокага|Высокае]], [[Герб Гарадца|Гарадзец]], [[Герб Камянца|Камянец]], [[Герб Кобрыня|Кобрынь]], [[Герб Коданя|Кодань]], [[Герб Малечы|Малеч]], [[Герб Мілейчыцаў|Мілейчыцы]], [[Герб Пішчаца (Польшча)|Пяшчатка]], [[Герб Пружанаў|Пружаны]], [[Герб Славатычаў|Славатычы]], [[Герб Шарашова|Шарашоў]], [[Герб Янава Падляскаг|Янаў Падляскі]]. == Геаграфія == [[Файл:Bieraście Litoŭskaje. Берасьце Літоўскае (E. Dahlbergh, 1657).jpg|значак|Аблога [[Берасьце|Берасьця]], 1657 г.]] На поўначы межаваў зь [[Мельніцкі павет|Мельніцкім паветам]] [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляскага ваяводзтва]] і [[Ваўкавыскі павет|Ваўкавыскім паветам]] [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]], на ўсходзе — з [[Слонімскі павет|Слонімскім паветам]] Наваградзкага ваяводзтва і [[Пінскі павет|Пінскім паветам]] [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскага ваяводзтва]], на поўдні і захадзе — з [[Каралеўства Польскае (1385—1569)|Каралеўствам Польскім]]. У склад Берасьцейскага павету ўваходзіла тэрыторыя [[Берасьцейскае староства|Берасьцейскага гродавага]], [[Зёлаўскае староства|Зёлаўскага]], [[Камянецкае староства|Камянецкага]], [[Кобрынскае староства|Кобрынскага]], [[Шарашоўскае староства|Шарашоўскага]] старостваў (дзяржаўных воласьцяў) і прылеглыя прыватнаўласьніцкія маёнткі. Найбольш значныя месты і мястэчкі: [[Белая (горад)|Белая]], [[Бяроза (горад)|Бяроза Картуская]], [[Вішніцы]], [[Воўчын]], [[Высокае]], [[Ганна (вёска)|Ганна]], [[Дзівін|Дывін]], [[Дакудаў 1|Дакудаў]], [[Камянец]], [[Кобрынь]], [[Кодань]], [[Міжрэчча (горад)|Міжрэчча]], [[Пішчац]], [[Пружаны]], [[Ражанка (Польшча)|Ражанка]], [[Славатычы]], [[Уладава]], [[Чарнаўчыцы]], [[Шарашоў]], [[Янаў Падляскі]]<ref name="evkl"/>. Таксама на тэрыторыі павету знаходзіліся месты і мястэчкі [[Антопаль]], [[Воінь]], [[Гарадзец (Кобрынскі раён)|Гарадзец]], [[Дамачава]], [[Ламазы]], [[Малеч]], [[Мілейчыцы]], [[Расна (Берасьцейская вобласьць)|Расна]], [[Сялец (Бярозаўскі раён)|Сялец]], [[Тэрэспаль]]. Магдэбурскае права мелі Белая (1.06.1621), Берасьце (15.08.1390), Вішніцы (XVI ст.), Высокае (1494), Ганна (1546), Гарадзец (10.12.1589), Дакудаў (1504), Дывін (1642), Камянец (26.06.1503), Кобрынь (10.12.1589), Кодань (1511), Ламазы (1568), Малеч (6.06.1645), Міжрэчча (XV ст.), Мілейчыцы (1516), Пішчац (1530), Пружаны (6.05.1589), Славатычы (1577), Уладава (1534), Чарнаўчыцы (1718), Шарашоў (1726). == Дэмаграфія == [[Файл:Biaroza Kartuskaja. Бяроза Картуская (1750).jpg|значак|[[Касьцёл Сьвятога Крыжа і кляштар картузаў (Бяроза)|Кляштар]] у [[Бяроза (горад)|Бярозе Картускай]]]] У сярэдзіне XVII ст. налічваў 40 455 дымоў. Паводле сучасных падлікаў, да [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) колькасьць насельніцтва складала каля 283 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 147 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Невядомая вайна: 1654—1667|к}}</ref> На 1775 год павет налічваў 32 554 [[дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымы]]<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Powiat brzeski // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/341 341].</ref>. == Ураднікі == {{Асноўны артыкул|Старосты берасьцейскія}} [[Павятовы соймік]] праходзіў у Берасьці, тамака ж месьціліся [[падкаморскі суд|падкаморскі]],[[земскі суд|земскі]], [[гродзкі суд]]ы. Берасьцейская шляхта абірала двух [[Пасол соймавы|паслоў]] на [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|Вальны сойм]] і двух дэпутатаў на [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Трыбунал]]. == Архітэктура == === Драўляная === На тэрыторыі Берасьцейшчыны склалася даўняя традыцыя драўлянага дойлідзтва. <gallery caption="Помнікі традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры" widths=150 heights=150 class="center"> Braševičy, Spaskaja. Брашэвічы, Спаская (N. Orda, 13.03.1863).jpg|Спаская царква, Брашэвічы Valaviel. Валавель (XX).jpg|[[Царква Сьвятога Юрыя (Валавель)|Юр’еўская царква]], [[Валавель]] Vojskaja, Trajeckaja. Войская, Траецкая (1944-49).jpg|[[Царква Сьвятой Тройцы (Войская)|Траецкая царква]], [[Войская]] Hałoŭčycy, Uźvižanskaja. Галоўчыцы, Узьвіжанская (1900) (2).jpg|Узьвіжанская царква, Галоўчыцы </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Dyvin, Kobrynskaja, Piatnickaja. Дывін, Кобрынская, Пятніцкая (S. Bochnig, 1929) (4).jpg|[[Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы (Дзівін)|Пятніцкая царква]], [[Дзівін|Дывін]] Kamianiec, Carkoŭnaja, Symonaŭskaja. Камянец, Царкоўная, Сымонаўская (1903).jpg|Царква Сьвятога Сымона, [[Камянец]] Kobryń, Gubernijalnaja, Pietrapaŭłaŭskaja. Кобрынь, Губэрніяльная, Петрапаўлаўская (1899).jpg|[[Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (Кобрынь)|Царква Сьвятых Пятра і Паўла]], [[Кобрынь]] Krynki, Mikolskaja. Крынкі, Мікольская (1920-49).jpg|Мікольская царква, Крынкі </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Ołtuš, Spaskaja. Олтуш, Спаская (4.05.1917).jpg|Спаская царква, Олтуш Čarnaŭčycy, Bieraściejskaja-Mohiłkavaja. Чарнаўчыцы, Берасьцейская-Могілкавая (3.05.1916).jpg|[[Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы (Чарнаўчыцы)|Пятніцкая царква]], [[Чарнаўчыцы]] Šarašoŭ, Kamianieckaja. Шарашоў, Камянецкая (1915).jpg|[[Царква Нараджэньня Маці Божай (Шарашоў)|Царква Раства Багародзіцы]], [[Шарашоў]] Jałova, Hańnienskaja. Ялова, Ганьненская (1944-49).jpg|Царква Сьвятой Ганны, Ялова </gallery> === Мураваная === У XVII ст. у мураваную архітэктуру Берасьцейшчыны прыйшла стылістыка [[барока]], у XVIII ст. — [[віленскае барока|віленскага барока]] і [[клясыцызм]]у. <gallery caption="Помнікі мураванай архітэктуры" widths=150 heights=150 class="center"> Church of St Mikola Bierascie.jpg|[[Царква Сьвятога Мікалая (Берасьце)|Мікольская царква]], [[Берасьце]] Bieraście, Rynak. Берасьце, Рынак (1830)..jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар аўгустынаў (Берасьце)|Кляштар аўгустынаў]], Берасьце Bieraście, Pieski. Берасьце, Пескі (1831).jpg|[[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар брыгітак (Берасьце)|Кляштар брыгітак]], Берасьце Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1836).jpg|[[Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынак (Берасьце)|Кляштар бэрнардынак]] у Берасьці, віленскае барока </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1830).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар бэрнардынаў (Берасьце)|Кляштар бэрнардынаў]], Берасьце Bieraście, Zaŭhrynieckaje pradmieście. Берасьце, Заўгрынецкае прадмесьце (1830).jpg|[[Касьцёл Сьвятой Барбары і кляштар трынітарыяў (Берасьце)|Кляштар трынітарыяў]], Берасьце Biaroza Kartuskaja, Klaštarnaja. Бяроза Картуская, Кляштарная (N. Orda, 1875).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Крыжа і кляштар картузаў (Бяроза)|Кляштар картузаў]], [[Бяроза (горад)|Бяроза Картуская]] Voŭčyn. Воўчын (T. Kamienabrocki, 1930).jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Воўчын)|Траецкі касьцёл]], [[Воўчын]] </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Vysokaje. Высокае (1773).jpg|Кляштар баніфратаў, [[Высокае]] Tarakań. Таракань (1901-39).jpg|Богаяўленская царква ў Таракані, віленскае барока Zespół zamkowy (XV-XVIw.) kościół p.w. św. Ducha (1540r.) - Kodeń powiat bialski woj. lubelskie ArPiCh A-55.JPG|[[Царква Сьвятога Духа (Кодань)|Духаўская царква]], [[Кодань]] Монастырь Святого Спаса в Кобрине.JPG|[[Кобрынскі Спаскі манастыр|Спаскі манастыр]], [[Кобрынь]] </gallery> == Глядзіце таксама == * [[Берасьцейскі павет (Гарадзенская губэрня)]] * [[Берасьцейскі павет (1919—1939)]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} {{Берасьцейскае ваяводзтва}} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Берасьцейшчыны}} [[Катэгорыя:Берасьцейскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)| ]] [[Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага| ]] o26s4a4bmyh70nmembdp79dhn8jd4e8 2677945 2677943 2026-07-06T22:42:56Z Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund 97932 /* Гісторыя */ 2677945 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Берасьцейскі павет |Лацінка = Bieraściejski paviet |Назва ў родным склоне = Берасьцейскага павету |Герб = Bieraście, Pahonia. Берасьце, Пагоня (1720).jpg |Сьцяг = |Краіна = [[Вялікае Княства Літоўскае]] |Гімн = |Статус = |Уваходзіць у = |Улучае = |Цэнтар = [[Берасьце]] |БуйныГорад = |Месты і мястэчкі = |ДатаЎтварэньня = |Кіраўнік = [[Старосты берасьцейскія]] |Назва пасады кіраўніка = Старосты |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |Насельніцтва = гл. [[Берасьцейскі павет#Дэмаграфія|Дэмаграфія]] |Год перапісу = |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Bieraściejski paviet. Берасьцейскі павет.svg |Памер мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = [[1566|1565/66]]—1795 |Назва парамэтру 1 = Час існаваньня |Сайт = |Дадаткі = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|ВКЛ}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Берасьце́йскі паве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляскага]], пазьней [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Сталіца — [[места]] [[Берасьце]]. == Гісторыя == Утварыўся ў 1513 годзе ў складзе Падляскага ваяводзтва<ref>[[Мікалай Камінскі|Камінскі М.]] Брэсцкі павет // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 105.</ref>. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў перайшоў да [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскага ваяводзтва]]. Адначасна ў ягоны склад увайшла тэрыторыя скасаваных [[Кобрынскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Кобрынскага]] і [[Камянецкі павет|Камянецкага]] паветаў. Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Берасьцейскага павету [[Ліцьвіны|ліцьвінамі (літвой)]]: «''…падданых нашых [[Дабучын]]скіх — Літву і тэж іншых усіх, каторыі Рымскаму закону прыслухаюць…''» (1554 год)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-Западной Руси. Т. 4. — Вильна, 1867. [https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10691865?page=17&q=%D0%94%D0%BE%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85%D1%8A С. 3].</ref>, «''литвин… Мартишка з города с [[Кобрынь|Кобрина]]''» (1609—1610 гады)<ref name="Мальцев-1960">Мальцев В. П. [https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/XVII/1600-1620/Zapisi_o_smerti_sidelcev/text.htm Записки о смерти «тюремных сидельцев» в смоленских тюрьмах в 1609—1610 гг.] // Исторический архив. № 5, 1960.</ref>. Паводле асабовага каталёгу езуітаў, Мікалай Грэбянеўскі (уступіў у ордэн у 1572 годзе) азначаецца як ''Lithuanus, ex Brzestae districtu''<ref>Шевченко Т. Етнохороніми українців, білорусів і литовців в єзуїтських джерелах ранньомодерної доби // Славістична збірка. Вип. 1. — К., 2015. С. 28.</ref>, а паводле каталёгу студэнтаў Грэцкай калегіі ў Рыме, Ісыдор Ляшчынскі азначаецца як ''Lithuanus, ex Palatinatu Brestensi'' (1714 год)<ref>[[Аляксандар Надсан|Надсан А.]] Беларусы ў Грэцкай калегіі // [[Запісы БІНіМ]]. Т. 30. — New York — Miensk, 2006. С. 173.</ref>. У [[матрыкул]]е [[Базэль]]скага ўнівэрсытэту пад 1599/1600 годам значыцца ''Nicolaus Zenowitz, Palatinides Brestensis Lituanus''<ref>Die Matrikel der Universität Basel. Bd. 2. — Basel, 1956. S. 491.</ref>, у матрыкуле [[Каралявец]]кага ўнівэрсытэтуту пад 1775 годам — ''Pusch Dan. Gottlob Ernest., [[Славатычы|Slawaticza]]-Litthuan.''<ref>Die Matrikel der Albertus-Universität zu Königsberg i. Pr. 1544—1829. Bd. 2: Die Immatrikulationen von 1657—1829. — Leipzig, 1911/1912. S. 539.</ref> У запісах мэтрыкі папскай сэмінарыі ў [[Оламаўц]]у значацца ''Serapion Lozowsky Lithuanus Brestensis'' (1711—1714 гады), ''Sylvester Arteczky Lituanus ex Palatinatu Brestensi'' (1738—1742 гады)<ref>Blažejovskyj D. Ukrainian and Armenian pontifical seminaries of Lviv (1665—1784) (Analecta OSBM. Vol. 29). — Rom, 1975. P. 59.</ref>. Паводле каталёгу ордэну трынітарыяў у Рэчы Паспалітай (1785 год), ''Maria de Mercede Grabowski… Lithuanus, in palatinatu Brestensi natus… Omnibus Sanctis Zadarnowski… Lithuanus, in palatinatu Brestensi natus''<ref>Asuncion A. Diccionario de escritores Trinitarios de Espana y Portugal. T. 2. — Roma, 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=F972OMryw8kC&q=Brestensi#v=snippet&q=Brestensi&f=false P. 545, 553].</ref>. Апроч таго, сярод вернікаў некалькі парафіяў ўпамінаецца [[Старалітва|старалітва]], якую крыніцы зьвязваюць з [[Русіны|русінамі]]: [[Чарнаўчыцы]] (1721 год)<ref name="Ališauskas-2016-301">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 301.</ref>, [[Камянец]] (1726 год)<ref>Constitutiones synodales diaecesis Luceoriensis & Brestensis. — Varsaviae, 1726. [https://books.google.by/books?id=hHenKM_DOXcC&pg=PP18&dq=%22stara+litwa%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjurujMrdb5AhUkMuwKHTrxBWk4KBDoAXoECAsQAg#v=onepage&q=%22stara%20litwa%22&f=false P. C1].</ref><ref>Historya Kościoła polskiego: Przez x. Melchiora Bulińskiego. T. 3. — Kraków, 1874. [https://books.google.by/books?id=Z9FgAAAAcAAJ&pg=PA266&dq=%22stara+litwa%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjurujMrdb5AhUkMuwKHTrxBWk4KBDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%22stara%20litwa%22&f=false S. 266].</ref>, [[Равяцічы (Берасьцейская вобласьць)|Равяцічы]] (1746 год)<ref>Акты Виленской археографической комиссии. Т. 3. Акты Брестского городского суда XVI—XVIII вв. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?id=MXRgAAAAcAAJ&pg=PA202&dq=%22starey+Litwy%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjSto2a8dj5AhVLr6QKHfZdDD4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22starey%20Litwy%22&f=false С. 202].</ref>. У 1616 годзе ад Берасьцейскага павету Вялікага Княства Літоўскага да [[Мельніцкі павет|Мельніцкага павету]] [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляскага ваяводзтва]] Каралеўства Польскага далучылі маёнткі [[Бокавічы]], [[Вітулін]], [[Гарадзішча (маёнтак)|Гарадзішча]], [[Канстантынаў|Казерады]] , [[Міжрэчча (горад)|Міжрэчча]], [[Палюбічы]], [[Росаш (Люблінскае ваяводзтва)|Росаш]], [[Яблань]] ды іншыя<ref>[[Міхаіл Спірыдонаў|Спірыдонаў М.]] [https://web.archive.org/web/20070218070105/http://www.lingvo.minsk.by/~bha/09/spirydonau2.htm Агляд працы: Michaluk, Dorota. Ziemia mielnicka wojwództwa podlaskiego w XVI—XVII w: Osadnictwo, własność ziemska i podziały kościelne. Torn, 2002. 220, 11 map.] // [[Беларускі гістарычны агляд]]. Том 9, сшытак 1—2 (16—17), снежань 2002 г.</ref>. У 1791 годзе, згодна з [[Канстытуцыя 3 траўня|Канстытуцыяй Рэчы Паспалітай]], з складу Берасьцейскага вылучылі [[Кобрынскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Кобрынскі павет]] з цэнтрам у месьце [[Кобрынь]]<ref>[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] [https://web.archive.org/web/20090401195829/http://vn.belinter.net/vkl/29.html Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел] // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 34—39.</ref>. У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795 год) большая частка павету апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], заходнія рэгіёны — у [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. == Сымболіка == Павятовая [[харугва]] была блакітнага колеру з выяваю [[Пагоня|Пагоні]] ў чырвоным полі<ref name="evkl">[[Валеры Пазднякоў|Пазднякоў В.]] Берасцейскі павет // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 321.</ref>. Мескія гербы атрымалі [[Герб Белай|Белая]], [[Герб Берасьця|Берасьце]], [[Герб Высокага|Высокае]], [[Герб Гарадца|Гарадзец]], [[Герб Камянца|Камянец]], [[Герб Кобрыня|Кобрынь]], [[Герб Коданя|Кодань]], [[Герб Малечы|Малеч]], [[Герб Мілейчыцаў|Мілейчыцы]], [[Герб Пішчаца (Польшча)|Пяшчатка]], [[Герб Пружанаў|Пружаны]], [[Герб Славатычаў|Славатычы]], [[Герб Шарашова|Шарашоў]], [[Герб Янава Падляскаг|Янаў Падляскі]]. == Геаграфія == [[Файл:Bieraście Litoŭskaje. Берасьце Літоўскае (E. Dahlbergh, 1657).jpg|значак|Аблога [[Берасьце|Берасьця]], 1657 г.]] На поўначы межаваў зь [[Мельніцкі павет|Мельніцкім паветам]] [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляскага ваяводзтва]] і [[Ваўкавыскі павет|Ваўкавыскім паветам]] [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]], на ўсходзе — з [[Слонімскі павет|Слонімскім паветам]] Наваградзкага ваяводзтва і [[Пінскі павет|Пінскім паветам]] [[Берасьцейскае ваяводзтва|Берасьцейскага ваяводзтва]], на поўдні і захадзе — з [[Каралеўства Польскае (1385—1569)|Каралеўствам Польскім]]. У склад Берасьцейскага павету ўваходзіла тэрыторыя [[Берасьцейскае староства|Берасьцейскага гродавага]], [[Зёлаўскае староства|Зёлаўскага]], [[Камянецкае староства|Камянецкага]], [[Кобрынскае староства|Кобрынскага]], [[Шарашоўскае староства|Шарашоўскага]] старостваў (дзяржаўных воласьцяў) і прылеглыя прыватнаўласьніцкія маёнткі. Найбольш значныя месты і мястэчкі: [[Белая (горад)|Белая]], [[Бяроза (горад)|Бяроза Картуская]], [[Вішніцы]], [[Воўчын]], [[Высокае]], [[Ганна (вёска)|Ганна]], [[Дзівін|Дывін]], [[Дакудаў 1|Дакудаў]], [[Камянец]], [[Кобрынь]], [[Кодань]], [[Міжрэчча (горад)|Міжрэчча]], [[Пішчац]], [[Пружаны]], [[Ражанка (Польшча)|Ражанка]], [[Славатычы]], [[Уладава]], [[Чарнаўчыцы]], [[Шарашоў]], [[Янаў Падляскі]]<ref name="evkl"/>. Таксама на тэрыторыі павету знаходзіліся месты і мястэчкі [[Антопаль]], [[Воінь]], [[Гарадзец (Кобрынскі раён)|Гарадзец]], [[Дамачава]], [[Ламазы]], [[Малеч]], [[Мілейчыцы]], [[Расна (Берасьцейская вобласьць)|Расна]], [[Сялец (Бярозаўскі раён)|Сялец]], [[Тэрэспаль]]. Магдэбурскае права мелі Белая (1.06.1621), Берасьце (15.08.1390), Вішніцы (XVI ст.), Высокае (1494), Ганна (1546), Гарадзец (10.12.1589), Дакудаў (1504), Дывін (1642), Камянец (26.06.1503), Кобрынь (10.12.1589), Кодань (1511), Ламазы (1568), Малеч (6.06.1645), Міжрэчча (XV ст.), Мілейчыцы (1516), Пішчац (1530), Пружаны (6.05.1589), Славатычы (1577), Уладава (1534), Чарнаўчыцы (1718), Шарашоў (1726). == Дэмаграфія == [[Файл:Biaroza Kartuskaja. Бяроза Картуская (1750).jpg|значак|[[Касьцёл Сьвятога Крыжа і кляштар картузаў (Бяроза)|Кляштар]] у [[Бяроза (горад)|Бярозе Картускай]]]] У сярэдзіне XVII ст. налічваў 40 455 дымоў. Паводле сучасных падлікаў, да [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) колькасьць насельніцтва складала каля 283 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 147 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Невядомая вайна: 1654—1667|к}}</ref> На 1775 год павет налічваў 32 554 [[дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымы]]<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Powiat brzeski // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/341 341].</ref>. == Ураднікі == {{Асноўны артыкул|Старосты берасьцейскія}} [[Павятовы соймік]] праходзіў у Берасьці, тамака ж месьціліся [[падкаморскі суд|падкаморскі]],[[земскі суд|земскі]], [[гродзкі суд]]ы. Берасьцейская шляхта абірала двух [[Пасол соймавы|паслоў]] на [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|Вальны сойм]] і двух дэпутатаў на [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Трыбунал]]. == Архітэктура == === Драўляная === На тэрыторыі Берасьцейшчыны склалася даўняя традыцыя драўлянага дойлідзтва. <gallery caption="Помнікі традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры" widths=150 heights=150 class="center"> Braševičy, Spaskaja. Брашэвічы, Спаская (N. Orda, 13.03.1863).jpg|Спаская царква, Брашэвічы Valaviel. Валавель (XX).jpg|[[Царква Сьвятога Юрыя (Валавель)|Юр’еўская царква]], [[Валавель]] Vojskaja, Trajeckaja. Войская, Траецкая (1944-49).jpg|[[Царква Сьвятой Тройцы (Войская)|Траецкая царква]], [[Войская]] Hałoŭčycy, Uźvižanskaja. Галоўчыцы, Узьвіжанская (1900) (2).jpg|Узьвіжанская царква, Галоўчыцы </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Dyvin, Kobrynskaja, Piatnickaja. Дывін, Кобрынская, Пятніцкая (S. Bochnig, 1929) (4).jpg|[[Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы (Дзівін)|Пятніцкая царква]], [[Дзівін|Дывін]] Kamianiec, Carkoŭnaja, Symonaŭskaja. Камянец, Царкоўная, Сымонаўская (1903).jpg|Царква Сьвятога Сымона, [[Камянец]] Kobryń, Gubernijalnaja, Pietrapaŭłaŭskaja. Кобрынь, Губэрніяльная, Петрапаўлаўская (1899).jpg|[[Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (Кобрынь)|Царква Сьвятых Пятра і Паўла]], [[Кобрынь]] Krynki, Mikolskaja. Крынкі, Мікольская (1920-49).jpg|Мікольская царква, Крынкі </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Ołtuš, Spaskaja. Олтуш, Спаская (4.05.1917).jpg|Спаская царква, Олтуш Čarnaŭčycy, Bieraściejskaja-Mohiłkavaja. Чарнаўчыцы, Берасьцейская-Могілкавая (3.05.1916).jpg|[[Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы (Чарнаўчыцы)|Пятніцкая царква]], [[Чарнаўчыцы]] Šarašoŭ, Kamianieckaja. Шарашоў, Камянецкая (1915).jpg|[[Царква Нараджэньня Маці Божай (Шарашоў)|Царква Раства Багародзіцы]], [[Шарашоў]] Jałova, Hańnienskaja. Ялова, Ганьненская (1944-49).jpg|Царква Сьвятой Ганны, Ялова </gallery> === Мураваная === У XVII ст. у мураваную архітэктуру Берасьцейшчыны прыйшла стылістыка [[барока]], у XVIII ст. — [[віленскае барока|віленскага барока]] і [[клясыцызм]]у. <gallery caption="Помнікі мураванай архітэктуры" widths=150 heights=150 class="center"> Church of St Mikola Bierascie.jpg|[[Царква Сьвятога Мікалая (Берасьце)|Мікольская царква]], [[Берасьце]] Bieraście, Rynak. Берасьце, Рынак (1830)..jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар аўгустынаў (Берасьце)|Кляштар аўгустынаў]], Берасьце Bieraście, Pieski. Берасьце, Пескі (1831).jpg|[[Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар брыгітак (Берасьце)|Кляштар брыгітак]], Берасьце Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1836).jpg|[[Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынак (Берасьце)|Кляштар бэрнардынак]] у Берасьці, віленскае барока </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1830).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар бэрнардынаў (Берасьце)|Кляштар бэрнардынаў]], Берасьце Bieraście, Zaŭhrynieckaje pradmieście. Берасьце, Заўгрынецкае прадмесьце (1830).jpg|[[Касьцёл Сьвятой Барбары і кляштар трынітарыяў (Берасьце)|Кляштар трынітарыяў]], Берасьце Biaroza Kartuskaja, Klaštarnaja. Бяроза Картуская, Кляштарная (N. Orda, 1875).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Крыжа і кляштар картузаў (Бяроза)|Кляштар картузаў]], [[Бяроза (горад)|Бяроза Картуская]] Voŭčyn. Воўчын (T. Kamienabrocki, 1930).jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Воўчын)|Траецкі касьцёл]], [[Воўчын]] </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Vysokaje. Высокае (1773).jpg|Кляштар баніфратаў, [[Высокае]] Tarakań. Таракань (1901-39).jpg|Богаяўленская царква ў Таракані, віленскае барока Zespół zamkowy (XV-XVIw.) kościół p.w. św. Ducha (1540r.) - Kodeń powiat bialski woj. lubelskie ArPiCh A-55.JPG|[[Царква Сьвятога Духа (Кодань)|Духаўская царква]], [[Кодань]] Монастырь Святого Спаса в Кобрине.JPG|[[Кобрынскі Спаскі манастыр|Спаскі манастыр]], [[Кобрынь]] </gallery> == Глядзіце таксама == * [[Берасьцейскі павет (Гарадзенская губэрня)]] * [[Берасьцейскі павет (1919—1939)]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} {{Берасьцейскае ваяводзтва}} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Берасьцейшчыны}} [[Катэгорыя:Берасьцейскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)| ]] [[Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага| ]] oepvq4qd0mp9ce1gsosjsh039h10t9y Браслаўскі павет 0 60891 2677941 2473163 2026-07-06T22:39:54Z Vitaŭt Žygimont - Witold Sigismund 97932 /* Гісторыя */ 2677941 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні}} {{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Браслаўскі павет |Лацінка = Brasłaŭski paviet |Назва ў родным склоне = Браслаўскага павету |Герб = Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1720).jpg |Сьцяг = |Краіна = [[Вялікае Княства Літоўскае]] |Гімн = |Статус = |Уваходзіць у = |Улучае = |Цэнтар = [[Браслаў]] |БуйныГорад = |ДатаЎтварэньня = |Кіраўнік = [[Старосты браслаўскія]] |Назва пасады кіраўніка = Старосты |Кіраўнік2 = |Назва пасады кіраўніка2 = |АфіцыйныяМовы = |Насельніцтва = гл. [[Браслаўскі павет#Дэмаграфія|Дэмаграфія]] |Год перапісу = |Адсотак ад насельніцтва = |Месца паводле насельніцтва = |Шчыльнасьць = |Месца паводле шчыльнасьці = |Нацыянальны склад = |Канфэсійны склад = |Плошча = 5525 |Адсотак ад плошчы = |Месца паводле плошчы = |Максымальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Мапа = Brasłaŭski paviet. Браслаўскі павет.svg |Памер мапы = |Мапа адміністрацыйнай адзінкі = |Памер мапы аа = |Часавы пас = |Скарачэньне = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = |Паштовыя індэксы = |Інтэрнэт-дамэн = |Код аўтамабільных нумароў = |Катэгорыя ў Commons = |Парамэтар1 = пач. XV — 1795 |Назва парамэтру 1 = Час існаваньня |Сайт = |Дадаткі = |Колер фону парамэтраў = {{Колер|ВКЛ}} |Колер фону герб-сьцяг = }} '''Брасла́ўскі паве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага ваяводзтва]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Плошча 5525 км². Сталіца — [[места]] [[Браслаў]]. == Гісторыя == [[Файл:Brasłaŭ, Pahonia. Браслаў, Пагоня (1792).jpg|міні|зьлева|175пкс|Павятовая пячаць, 1792 г.]] Упершыню ўпамінаецца ў пачатку XV ст. за часамі ваенных дзеяньняў [[Інфлянцкі ордэн|Інфлянцкага ордэна]] супраць Вялікага Княства Літоўскага. У XV — пачатку XVІ стагодзьдзях існавала буйное Браслаўскае дзяржаўнае ўладаньне ў [[Віленскае ваяводзтва|Віленскім ваяводзтве]], вядомае пад раўназначнымі назвамі «павет», «намесьніцтва», «дзяржава», «староства»<ref>[[Мікалай Камінскі|Камінскі М.]], [[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Браслаўскі павет // {{Літаратура/ЭГБ|2к}} С. 69.</ref>. У 1504 годзе староста браслаўскі І. Сапега заклаў [[Іказьненскі замак]]. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Браслаўскі павет атрымаў органы шляхецкага самакіраваньня — соймік, земскі суд ды іншыя. Паводле ліста вялікага князя [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] ад 1559 году, «''…[[Жамойты|жамойць]] з панам старостаю жамойцкім здала бы ся нам пры граніцы [[Жамойць|жамойцкай]], у каторых месцах недалёка ад Браслава, а тым бы ся непрыяцеля агаласіла…''»<ref>Lietuvos Metrika. Užrašymų knyga 37 (1552—1561). — Vilnius, 2011. [http://dev.metrika.ldkistorija.lt/knyga/116/#page/n274/mode/1up P. 275].</ref>. [[Файл:Brasłaŭ, Vialikaja. Браслаў, Вялікая (D. Strukov, 1864).jpg|значак|Панарама [[Браслаў|Браслава]], 1864 г.]] Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Браслаўскага павету [[Ліцьвіны|літвой (ліцьвінамі)]]: «''і зь людзьмі даннымі і цяглымі і Літвою і [[Русіны|Русьсю]] тэж на [[Ворцы]] і на [[Мёры|Мерах]]''» (13 студзеня 1517 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 325.</ref>. 23 студзеня 1793 году ў выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] частка павету (разам з Друяй, Іказьню, Замошшам, Казянамі) апынулася ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]. У верасьні 1793 году згодна з пастановаю [[Гарадзенскі сойм|Гарадзенскага сойму]] з астатняй часткі Браслаўскага, а таксама Сьвянцянскага і Вількамірскага паветаў утварылася асобнае [[Браслаўскае ваяводзтва]] (ваяводам прызначылі М. Касакоўскага). 11 траўня 1794 году на вуліцах Браслава адбыўся бой паміж паўстанцамі [[Тадэвуш Касьцюшка|Т. Касьцюшкі]] і расейскімі акупацыйнымі войскамі, у часе якога места згарэла. Сталіцу Браслаўскага ваяводзтва перанесьлі ў Відзы<ref name="radzima"/>. У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795 год) павет спыніў сваё існаваньне разам з Браслаўскім ваяводзтвам. == Сымболіка == Мескія гербы атрымалі [[Герб Браслава|Браслаў]] і [[Герб Угара|Угар]]. == Геаграфія == [[Файл:Brasłaŭ. Браслаў (XVIII).jpg|175px|значак|зьлева|Манастыр у Браславе]] На паўночным захадзе межаваў з [[Інфлянты|Інфлянтамі]], на захадзе — з воласьцю [[Дрысьвяцкі замак|Дрысьвяцкага замка]], на поўдні ўздоўж ракі [[Дзісна|Дзісны]] — зь Мядзельскім паветам (пазьней увайшоў у [[Ашмянскі павет]]), на паўночным усходзе і ўсходзе — з [[Полацкае ваяводзтва|Полацкай зямлёю]], з складу якой, відаць, выдзяліўся ў больш раньні час<ref name="evkl">[[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В.]] Браслаўскі павет // {{Літаратура/ЭВКЛ|1к}} С. 342.</ref>. Ахопліваў, імаверна, большую частку сучаснага [[Браслаўскі раён|Браслаўскага]] і меншыя часткі [[Мёрскі раён|Мёрскага]] і [[Шаркоўшчынскі раён|Шаркоўшчынскага]] раёнаў. [[Файл:Brasłaŭski zamak. Браслаўскі замак (MDL, 1613).jpg|значак|Браслаўскі замак]] У склад павету ўваходзіла тэрыторыя [[Браслаўскае староства|Браслаўскага гродавава]], [[Дрывяцкае староства|Дрывяцкага]] і [[Опскае староства|Опскага]] старостваў (у пачатку XVІ ст. аб’ядноўваў Апескую, Гарадзіскую, Друйскую, Укольскую і іншыя воласьці<ref name="evkl"/>) і прылеглыя прыватнаўласьніцкія маёнткі. [[Файл:Ikaźnienski zamak. Іказьненскі замак (T. Makoǔski, 1613).jpg|значак|[[Іказьненскі замак]]]] На 1790 год у складзе павету знаходзіліся 21 места і мястэчка. У розныя часы на тэрыторыі павету знаходзіліся месты і мястэчкі: [[Браслаў]], [[Відзы]], [[Германавічы]], [[Вята (вёска)|Вята]], [[Друя]], [[Дукшты]], [[Дрысьвяты]], [[Езяросы]], [[Замошша (Браслаўскі раён)|Замошша]], [[Іказьнь (вёска)|Іказьнь]], [[Казачына]], [[Казяны]], [[Мёры]], [[Новы Пагост]], [[Опса]], [[Плюсы]], [[Салокі]], [[Слабодка (Браслаўскі раён)|Слабодка]], [[Смолвы]], [[Таўрагіны]], [[Угар]], [[Шаркоўшчына]]. [[Магдэбурскае права]] мелі Браслаў, Друя, Угар<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.lib.vitebsk.net/PRIDVINIE-1/BRASLAV/History-BRASLAV-1.htm| загаловак = Гісторыя Браслава| фармат = | назва праекту = | выдавец = [http://www.lib.vitebsk.net/ Прыдзвінскі край: Гісторыя і сучаснасць]| дата = 7 кастрычніка 2010 | мова = | камэнтар = }}</ref> і Шаркоўшчына. == Дэмаграфія == У сярэдзіне XVII ст. налічваў 5613 [[дым (адзінка падаткаабкладаньня)|дымоў]]. Паводле сучасных падлікаў, да [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) колькасьць насельніцтва складала каля 39 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 17 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Невядомая вайна: 1654—1667|к}}</ref> На 1775 год павет налічваў каля 5888 дымоў<ref>[[Аляксандар Ельскі|Jelski A.]] Powiat brasławski // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/338 338].</ref>. На 1790 год насельніцтва павету складала 85 932 чал. == Ураднікі == {{Асноўны артыкул|Старосты браслаўскія}} У Браславе месьціліся [[падкаморскі суд|падкаморскі]], [[земскі суд|земскі]] і [[гродзкі суд]]ы, склікалася [[паспалітае рушаньне]]. [[Павятовы соймік|Павятовыя соймікі]] зьбіраліся на Замкавай гары, тамака ж, паводле пастановы сойму 1590 году, збудавалі дом для паседжаньняў суду і зьберажэньня архіву<ref name="radzima">{{Спасылка|аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.radzima.org/be/pub/2465_m/| загаловак = м. Браслаў| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Radzima.org]]| дата = 7 кастрычніка 2010 | мова = | камэнтар = }}</ref>. Браслаўская шляхта абірала двух [[Пасол соймавы|паслоў]] на [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|Вальны сойм]] і двух дэпутатаў на [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Трыбунал]]. <!-- Перанесьці ў артыкул «Старосты браслаўскія» Браслаўскімі старостамі (намесьнікамі) былі: * В. Манівід (? — 1423) * Я. Манівід (1443) * Ю. Гетаўт (1452) * І. Вяжэвіч (1452) * Б. Саковіч (1466—1474) і інш. --> На [[Гарадзенскі Сойм (1793)|Гарадзенскім сойме]] 12 студзеня 1793 году дзеля павелічэньня колькасьці сэнатараў ад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] намінавалі [[кашталян]]а браслаўскага шляхам павышэньня да кашталянскай годнасьці мясцовага [[маршалак павятовы|павятовага маршалка]], якім на той момант быў князь [[Міхал Агінскі]]. Ён атрымаў прывілей 26 кастрычніка 1793 году, а ўжо ў сьнежні таго ж году новая адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] утварыла [[Браслаўскае ваяводзтва]] з адпаведным кашталянам. == Архітэктура == === Драўляная === На тэрыторыі Браслаўшчыны склалася даўняя традыцыя драўлянага дойлідзтва. <gallery caption="Помнікі традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры" widths=150 heights=150 class="center"> Jody, Illinskaja. Ёды, Ільлінская (1901-39).jpg|Ільлінская царква, [[Ёды]] Zamošša, Pietrapaŭłaŭskaja. Замошша, Петрапаўлаўская (1900).jpg|Царква Сьвятых Пятра і Паўла, [[Замошша (Браслаўскі раён)|Замошша]] Novy Pahost, Mikolskaja. Новы Пагост, Мікольская (1901-39).jpg|Мікольская царква, [[Новы Пагост]] Staraja Šarkoŭščyna, Pračyścienskaja. Старая Шаркоўшчына, Прачысьценская (1900).jpg|Прачысьценская царква, [[Шаркоўшчына|Старая Шаркоўшчына]] </gallery> === Мураваная === У XVII ст. у мураваную архітэктуру Браслаўшчыны прыйшла стылістыка [[барока]], у XVIII ст. — [[віленскае барока|віленскага барока]] і [[клясыцызм]]у. <gallery caption="Помнікі архітэктуры віленскага барока" widths=150 heights=150 class="center"> Благавешчанскі касьцёл Германавічы 1.JPG|[[Касьцёл Перамяненьня Пана (Германавічы)|Спаская царква]], [[Германавічы]] Church of the Holy Trinity in Druja.jpg|[[Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар бэрнардынаў (Друя)|Касьцёл бэрнардынаў]], [[Друя]] Druja, Daminikanski. Друя, Дамініканскі (XIX).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага і кляштар дамініканаў (Друя)|Касьцёл дамініканаў]], Друя Druja, Daminikanski, Brama. Друя, Дамініканскі, Брама (J. Bułhak, 1919-39).jpg|[[Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага і кляштар дамініканаў (Друя)|Званіца кляштару дамінканаў]], Друя </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/ЭВКЛ|1}} * {{Літаратура/Памяць/Браслаўскі раён}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Браслаўшчыны}} [[Катэгорыя:Браслаўскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)| ]] p4931qv0g5p5u5m4h70bi6ojrfj0k0q Эрэдывізія 0 63807 2677804 2671118 2026-07-06T12:28:33Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677804 wikitext text/x-wiki {{Футбольная ліга |назва = Эрэдывізія |лягатып = Eredivisie.png |памер = |краіна = {{Сьцяг Нідэрляндаў|22px}} [[Нідэрлянды]] |канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |заснаваная = 1956 |дывізіёны = |каманды = 18 |вылет у = [[Першы дывізіён чэмпіянату Нідэрляндаў па футболе|Першы дывізіён]] |узроўні = 1 |хатнія кубкі = [[Кубак Нідэрляндаў па футболе|Кубак Нідэрляндаў]], [[Супэркубак Нідэрляндаў па футболе|Кубак Ёгана Кройфа]] |міжнародныя кубкі = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]],<br />[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]],<br />[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]] |чэмпіён = [[ПСВ Эйндговэн]] — 27-ы тытул |сэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |найпасьпяховы клюб = [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] — 36 тытулаў |тэлебачаньне = ''Fox Sports Eredivisie, NOS'' |сайт = [http://www.eredivisie.nl/ eredivisie.nl] |актуальны сэзон = [[Эрэдывізія 2026—2027 гадоў|Сэзон 2026—2027 гадоў]] }} '''Эрэдывізія''' ({{мова-nl|Eredivisie}}) — найвышэйшая футбольная ліга ў [[Нідэрлянды|Нідэрляндах]]. Заснаваная ў 1956 годзе. У пэрыяд з 1990 па 1999 гады спаборніцтвы насілі назву «ПТТ Тэлекомпэтыцыя» ({{мова-nl|PTT Telecompetitie|скарочана}}) у гонар спонсара [[PTT Telecom]]. У 1999 годзе назву лігі зьмянілі на KPN Telecompetitie, а ў 2000 годзе — на KPN Eredivisie. З 2002 па 2005 гады ліга называлася Эрэдывізія Галяндзкае казіно ({{мова-nl|Holland Casino Eredivisie|скарочана}}). У ходзе [[Эрэдывізія 2005—2006 гадоў|сэзону 2005—2006 гадоў]] спонсарам лігі выступіла лятарэя [[Sponsorloterij]]. Аднак, паводле закону ейная назва не магла быць выкарыстана для найменьня лігі. Найвышэйшая ліга складаецца з 18 камандаў. На працягу чэмпіянату кожная каманда гуляе зь іншай па два разы: адна гульня дома, другая ў гасьцёх. Па завяршэньні сэзону каманда з найгоршым вынікам спускаецца да другога ўзроўню чэмпіянату, у [[Ээрстэ дывізія|Ээрстэ дывізію]]. У сваю чаргу пераможца першай лігі аўтаматычна займае месца каманды, якая выбыла. Дзьве перадапошнія каманды праходзяць праз сыстэму [[плэй-оф]] для таго каб вырашыць хто спусьціцца ў Ээрстэдывізію. Плэй-оф гуляюць у дзьвюх групах. Кожная група зьмяшчае адну каманду з Эрэдывізіі й па тры каманды, якія былі найлепшымі ў сэзоне ў Ээрстэдывізіі. Кожная каманда гуляе па два матчы: адзін дома й адзін у гасьцёх. Пераможцы групаў пачынаюць наступны сэзон у Эрэдывізіі, а астатнія тры каманды групы спускаюцца да Ээрстэдывізіі. Футбольная каманда «[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]» з [[Амстэрдам]]у мае найбольшую колькасьць перамогаў у Эрэдывізіі — 36. Клюб «[[ПСВ Эйндговэн]]» атрымліваў перамогу ў лізе 27 разоў, а ратэрдамскі «[[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорд]]» — 16 разоў. == Чэмпіёны == {|class="wikitable" |- !Сэзон !Пераможца !2 месца |- | 1897-98 | РАП Амстэрдам | Вітэс |- | 1898-99 | РАП Амстэрдам | Вітэс |- | 1899-00 | ХВВ Дэн Хааг | Вікторыя Вагенінген |- | 1900-01 | ХВВ Дэн Хааг | Вікторыя Вагенінген |- | 1901-02 | ХВВ Дэн Хааг | Вітэс |- | 1902-03 | ХВВ Дэн Хааг | Вітэс |- | 1903-04 | ХБС Дэн Хааг | Веласітас Брэда |- | 1904-05 | ХВВ Дэн Хааг | ПВВ Энсхэдэ |- | 1905-06 | ХБС Дэн Хааг | ПВВ Энсхэдэ |- | 1906-07 | ХВВ Дэн Хааг | ПВВ Энсхэдэ |- | 1907-08 | Квік Дэн Хааг | ВУД Дэвентэр |- | 1908-09 | Спарта (Ратэрдам) | Вілхелміна Дэн Бош |- | 1909-10 | ХВВ Дэн Хааг | Квік Нэймеген |- | 1910-11 | Спарта (Ратэрдам) | ГВС Вагенінген |- | 1911-12 | Спарта (Ратэрдам) | ГВС Вагенінген |- | 1912-13 | Спарта (Ратэрдам) | Вітэс |- | 1913-14 | ХВВ Дэн Хааг | Вітэс |- | 1914-15 | Спарта (Ратэрдам) | Вітэс |- | 1915-16 | Вілем II | |Гоў Эхед |- | 1916-17 | Гоў Эхед | УВВ Утрэхт |- | 1917-18 | Аякс | Гоў Эхед |- | 1918-19 | Аякс | Гоў Эхед |- | 1919-20 | Бі Квік 1887 | ВАК Ратэрдам |- | 1920-21 | НАК Брэда | Бі Квік Гронінген |- | 1921-22 | Гоў Эхед Дэвентэн | Блаў Віт Амстэрдам |- | 1922-23 | РХК Харлем | Бі Квік Гронінген |- | 1923-24 | Фэенорд | Стормвогелс Эймейдэн |- | 1924-25 | ХБС Дэн Хааг | НАК Брэда |- | 1925-26 | СК Энсхэдэ | МВВ Маастрыхт |- | 1926-27 | Хэраклес (Альмэла) | НАК Брэда |- | 1927-28 | Фэенорд | Аякс |- | 1928-29 | ПСВ | Гоў Эхед |- | 1929-30 | Гоў Эхед | Аякс |- | 1930-31 | Аякс | Фэенорд |- | 1931-32 | Аякс | Фэенорд |- | 1932-33 | Гоў Эхэд | Фэенорд |- | 1933-34 | Аякс | КФК Ког ан дэ Зан |- | 1934-35 | ПСВ | Гоў Эхед |- | 1935-36 | Фэенорд | Аякс |- | 1936-37 | Аякс | Фэенорд |- | 1937-38 | Фэенорд | Хэраклес (Альмэла) |- | 1938-39 | Аякс | ДВС Амстэрдам |- | 1939-40 | Фэенорд | Блаў Віт Амстэрдам |- | 1940-41 | Хэраклес (Альмэла) | ПСВ |- | 1941-42 | АДА Дэн Хааг | Эйндховэн |- | 1942-43 | АДА Дэн Хааг | Фэенорд |- | 1943-44 | Дэ Валевэйкерс | ВІК Дэн Хааг |- | 1944-45 | Не прыводзіўся |- | 1945-46 | Харлем | Аякс |- | 1946-47 | Аякс | Хэрэнвэн |- | 1947-48 | БВВ Дэн Бош | Хэрэнвэн |- | 1948-49 | СВВ Східам | БВВ Дэн Бош |- | 1949-50 | Лімбургія | Блаў Віт Амстэрдам |- | 1950-51 | ПСВ | ДВС Амстэрдам |- | 1951-52 | Вілем II | Дэрмес ДВС Східам |- | 1952-53 | РКХ Харлем | Эйндховэн |- | 1953-54 | Эйндховэн | ДОС Утрэхт |- | 1954-55 | Вілем II | НАК |- | 1955-56 | Елінвэйк | НАК |- | 1956-57 | Аякс | Фартуна '54 |- | 1957-58 | ДОС | Спорт Энсхэдэ |- | 1958-59 | Спарта | Рапід |- | 1959-60 | Аякс | Фэенорд |- | 1960-61 | Фэенорд | Аякс |- | 1961-62 | Фэенорд | ПСВ |- | 1962-63 | ПСВ | Аякс |- | 1963-64 | ДВС | ПСВ |- | 1964-65 | Фэенорд | ДВС |- | 1965-66 | Аякс | Фэенорд |- | 1966-67 | Аякс | Фэенорд |- | 1967-68 | Аякс | Фэенорд |- | 1968-69 | Фэенорд | Аякс |- | 1969-70 | Аякс | Фэенорд |- | 1970-71 | Фэенорд | Аякс |- | 1971-72 | Аякс | Фэенорд |- | 1972-73 | Аякс | Фэенорд |- | 1973-74 | Фэенорд | Твентэ |- | 1974-75 | ПСВ | Фэенорд |- | 1975-76 | ПСВ | Фэенорд |- | 1976-77 | Аякс | ПСВ |- | 1977-78 | ПСВ | Аякс |- | 1978-79 | Аякс | Фэенорд |- | 1979-80 | Аякс | АЗ |- | 1980-81 | АЗ | Аякс |- | 1981-82 | Аякс | ПСВ |- | 1982-83 | Аякс | Фэенорд |- | 1983-84 | Фэенорд | ПСВ |- | 1984-85 | Аякс | ПСВ |- | 1985-86 | ПСВ | Аякс |- | 1986-87 | ПСВ | Аякс |- | 1987-88 | ПСВ | Аякс |- | 1988-89 | ПСВ | Аякс |- | 1989-90 | Аякс | ПСВ |- | 1990-91 | ПСВ | Аякс |- | 1991-92 | ПСВ | Аякс |- | 1992-93 | Фэенорд | ПСВ |- | 1993-94 | Аякс | Фэенорд |- | 1994-95 | Аякс | Рода |- | 1995—96 | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] |- | 1996—97 | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] | [[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорд]] |- | 1997—98 | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] |- | 1998—99 | [[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорд]] | [[Вілем II Тыльбург|Вілем II]] |- | 1999—00 | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] | [[Гээрэнвээн (футбольны клюб)|Гээрэнвээн]] |- | 2000—01 | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] | [[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорд]] |- | 2001—02 | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] |- | 2002—03 | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] |- | 2003—04 | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] |- | 2004—05 | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] |- | 2005—2006 | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] | [[АЗ Алькмаар|АЗ]] |- | 2006—2007 | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] |- | 2007—2008 | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] |- | 2008—2009 | [[АЗ Алькмаар|АЗ]] | [[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]] |- | 2009—2010 | [[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]] | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] |- | 2010—2011 | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] | [[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]] |- | 2011—2012 | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] | [[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорд]] |- | 2012—2013 | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] |- | 2013—2014 | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] | [[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорд]] |- | 2014—2015 | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] |- | 2015—2016 | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] |- | 2016—2017 | [[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорд]] | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] |- | 2017—2018 | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] |- | [[Эрэдывізія 2018—2019 гадоў|2018—2019]] | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] |- | [[Эрэдывізія 2019—2020 гадоў|2019—2020]] |colspan="2"| Сэзон спынілі з-за [[Пандэмія каранавіруснай інфэкцыі (2019)|пандэміі COVID-19]] |- | [[Эрэдывізія 2020—2021 гадоў|2020—2021]] | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] |- | [[Эрэдывізія 2021—2022 гадоў|2021—2022]] | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] |- | [[Эрэдывізія 2022—2023 гадоў|2022—2023]] | [[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорд]] | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] |- | [[Эрэдывізія 2023—2024 гадоў|2023—2024]] | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] | [[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорд]] |- | [[Эрэдывізія 2024—2025 гадоў|2024—2025]] | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] | [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] |- | [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] | [[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорд]] |} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.eredivisie.nl/ Афіцыйны сайт] {{Эрэдывізія чэмпіянату Нідэрляндаў па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе]] au70cg1xesy90t035uh1nxs4li9840y Валер Брылёў 0 64676 2677906 2515669 2026-07-06T19:32:38Z Rotondus 11902 абнаўленьне зьвестак 2677906 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|тып=прозьвішча|Брылёў}} {{Палітык |імя = Валер Брылёў |выява = |подпіс_пад_выявай = |пасада = Надзвычайны і Паўнамоцны Амбасадар Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Казахстан |пачатак_тэрміну = [[22 студзеня]] [[2010]] |канец_тэрміну = [[28 лютага]] [[2013]] |віцэ-прэзыдэнт = |прэзыдэнт = [[Аляксандар Лукашэнка]] |прэм'ер-міністар = [[Сяргей Сідорскі]], [[Міхаіл Мясьніковіч]] |папярэднік = [[Васіль Гапееў]] |наступнік = [[Анатоль Нічкасаў]] |пасада2 = Надзвычайны і Паўнамоцны Амбасадар Рэспублікі Беларусь у Кыргыскай Рэспубліцы |пачатак_тэрміну2 = [[16 траўня]] [[2006]] |канец_тэрміну2 = [[22 студзеня]] [[2010]] |папярэднік2 = [[Аляксандар Козыр]] |наступнік2 = [[Віктар Дзенісенка]] |прэзыдэнт2 = [[Аляксандар Лукашэнка]] |дата_нараджэньня = 1959 |месца_нараджэньня = Гомель |дата_сьмерці = |месца_сьмерці = |выбарчая_акруга = |нацыянальнасьць = |партыя = |жонка = |прафэсія = |рэлігія = |подпіс = |камэнтар = }} '''Валер Анатолевіч Брылёў''' (1959, [[Гомель]] — 2026) — беларускі дыплямат. [[3 чэрвеня]] [[1998]] году быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным амбасадарам Рэспублікі Беларусь у Саюзнай Рэспубліцы Югаславія<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time66/lav66582.htm Указ Президента Республики Беларусь от 3 июня 1998 г. №291 «О назначении В. А. Брылева Чрезвычайным и Полномочным Послом Республики Беларусь в Союзной Республике Югославии и присвоении ему дипломатического ранга Чрезвычайного и Полномочного Посланника второго класса»]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>, адстаўлены быў [[30 траўня]] [[2001]] году<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time50/lav50011.htm Указ Президента Республики Беларусь от 30 мая 2001 г. №295 «Об освобождении В. А. Брылева от должности Чрезвычайного и Полномочного Посла Республики Беларусь в Союзной Республике Югославии»]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>. [[16 траўня]] [[2006]] году прызначаны амбасадарам у [[Кыргыстан|Кыргыскай Рэспубліцы]]<ref>[https://web.archive.org/web/20180403084759/http://old.bankzakonov.com/d2008/time19/lav19723.htm Указ Президента Республики Беларусь от 16 мая 2006 г. №320 «О назначении В. А. Брылева Чрезвычайным и Полномочным Послом Республики Беларусь в Кыргызской Республике»] {{ref-ru}}</ref>. [[22 студзеня]] [[2010]] году быў адстаўлены з гэтай пасады й прызначаны амбасадарам у [[Казахстан|Рэспубліцы Казахстан]]<ref>[http://www.pravo.by/webnpa/text.asp?RN=P31000029 Указ Президента Республики Беларусь от 22 января 2010 г. №320 «О назначении В. А. Брылева»]{{Недаступная спасылка|date=May 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}}</ref>. [[28 лютага]] [[2013]] году быў адстаўлены з гэтай пасады<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31300092 Указ Президента Республики Беларусь от 28 февраля 2013 г. №92 «Об освобождении от должности В. А. Брылева»]{{ref-ru}}</ref>. 28 лютага 2013 году прызначаны памочнікам Прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь<ref>[https://www.belta.by/president/view/lukashenko-naznachil-bryleva-domotenko-i-lisa-pomoschnikami-prezidenta-belarusi-69415-2013 Лукашенко назначил Брылева, Домотенко и Лиса помощниками Президента Беларуси]</ref>. 27 красавіка 2017 году прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Беларусі ў Сэрбіі, а таксама ў Чарнагорыі ды Македоніі па сумяшчальніцтве<ref>[https://blr.belta.by/president/view/valeryj-bryleu-naznachany-paslom-belarusi-u-serbii-charnagoryi-i-makedonii-57736-2017/ Валерый Брылёў назначаны паслом Беларусі ў Сербіі, Чарнагорыі і Македоніі]</ref>. Звольнены з гэтай пасады 20 лістапада 2023 году<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32300358&p1=1 Указ Президента Республики Беларусь от 20 ноября 2023 г. №358 «О В. А. Брылеве»]</ref>. Памёр 29 чэрвеня 2026 году<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/399014|title=Памёр экс-пасол Валерый Брылёў|work=[[Наша Ніва]]}}</ref>. == Крыніцы == {{Зноскі}} {{Амбасадары Беларусі ў Югаславіі, у Сэрбіі і Чарнагорыі ды ў Сэрбіі}} {{Амбасадары Беларусі ў Кыргыстане}} {{Амбасадары Беларусі ў Казахстане}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Брылёў, Валер}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1959 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомлі]] [[Катэгорыя:Беларускія архітэктары]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Казахстане]] [[Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Кыргыстане]] [[Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Сэрбіі]] [[Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Чарнагорыі]] [[Катэгорыя:Памочнікі прэзыдэнта Беларусі]] k6pqqksv7kuhm071wv00klvbabnpqf8 Старалітва 0 74486 2677921 2677749 2026-07-06T21:27:44Z ~2026-38556-99 98744 /* Гісторыя */ 2677921 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Старалітва (неадназначнасьць)}} '''Старалітва''', '''стараліцьвіны''' (''Staralitwa'', ''Stara Litwa'', ''Stara Litva'', ''starolitwin'') — назва пэўнай часткі [[ліцьвіны|ліцьвінаў]]-каталікоў у дакумэнтах [[Рымска-каталіцкі касьцёл у Беларусі|Касьцёлу]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] XVII—XVIII стагодзьдзяў. Як вынікае з гістарычных крыніцаў, гэтым найменьнем азначалі ліцьвінаў (у прыватнасьці, на [[Слонімскі павет|Слонімшчыне]], [[Лідзкі павет|Лідчыне]], [[Слуцкае княства|Случчыне]]{{Заўвага|У лічбе камісіі, якая ў 1732 годзе апытвала жыхароў мястэчак [[Капыль|Капылю]] і [[Пясочнае|Пясочнага]] [[Слуцкае княства|Слуцкага княства]] дзеля расьледаваньня скаргі на каталіцкага сьвятара з боку праваслаўных сьвятароў і жыхароў, аднаго зь сьведкаў — Якава Кісяля — азначылі як «стараліцьвіна» ({{мова-la|«Jakow Kisiel, starolitwin»|скарочана}})<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 1, т. 4. — Киев, 1871. [https://books.google.by/books?id=hz4OAAAAQAAJ&pg=RA1-PA441&dq=starolitwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjPteO-y9X5AhXDtqQKHXodA5MQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=starolitwin&f=false С. 441].</ref>}}), якія трымаліся не каталіцкіх, а нейкіх сваіх старажытных абрадаў. Сьвяты і пасты яны абходзілі «''паводле рускага абраду''», не выконвалі вызначаных Касьцёлам правілаў, але трымаліся нейкіх «''уласных, успадкаваных ад дзядоў законаў''» — дзеля чаго каталіцкія ўлады не ўважалі іх за каталікоў<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 75.</ref>. Адзначаецца, што праз брак зьвестак гэтая зьява патрабуе далейшага дасьледаваньня<ref>Скварчэўскі Д. «Stara Litwa» як этнаканфесійная і сацыяльная група ў Вялікім Княстве Літоўскім у XVI—XVIII ст. // Сацыяльныя інстытуты ў Вялікім Княстве Літоўскім у ранні Новы час : матэрыялы міжнароднага навуковага круглага стала, Мінск, 2 снежня 2020 г. / БДУ, Гістарычны фак., Каф. гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў; [пад рэд. А. Любага]. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2020. С. 51.</ref>. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Ліцьвіны|Русіны}} <div class="thumb tright"><div class="thumbinner"> {| style="background: transparent; border: 0; padding: 0; margin: 0; |- {{Лякалізацыйная мапа/Пункты|Беларусі|Шырыня мапы=500|float=right|Подпіс=<center>Гістарычныя ўпаміны пра старалітву (стараліцьвінаў)</center> |Пункты= {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=28|Даўгата градусаў=25|Даўгата хвілінаў=11|Назва=[[Альшэва (Берасьцейская вобласьць)|Альшэва]]|Пазыцыя=справа}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=11|Даўгата градусаў=24|Даўгата хвілінаў=01|Назва=[[Вялікая Бераставіца|Бераставіца]]|Пазыцыя=зьверху|Водступ подпісу=1.8}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=50|Даўгата градусаў=24|Даўгата хвілінаў=58|Назва=[[Ваверка]]|Пазыцыя=зьлева|Водступ подпісу=6.5}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=54|Шырата хвілінаў=55|Даўгата градусаў=27|Даўгата хвілінаў=22|Назва=[[Ваўкалата]]|Пазыцыя=справа}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=50|Даўгата градусаў=25|Даўгата хвілінаў=32|Назва=[[Ельня (Лідзкі раён)|Ельня]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=54|Шырата хвілінаў=37|Даўгата градусаў=26|Даўгата хвілінаў=26|Назва=[[Жодзішкі]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=54|Шырата хвілінаў=48|Даўгата градусаў=24|Даўгата хвілінаў=26|Назва=[[Жыжмары]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=51|Даўгата градусаў=26|Даўгата хвілінаў=39|Назва=[[Камень (Валожынскі раён)|Камень]]|Пазыцыя=справа}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=24|Даўгата градусаў=23|Даўгата хвілінаў=49|Назва=[[Камянец]]|Пазыцыя=зьверху|Водступ подпісу=1.8}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=09|Даўгата градусаў=27|Даўгата хвілінаў=05|Назва=[[Капыль]]|Пазыцыя=справа}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=45|Даўгата градусаў=25|Даўгата хвілінаў=09|Назва=[[Косаў]]|Пазыцыя=справа}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=53|Даўгата градусаў=25|Даўгата хвілінаў=18|Назва=[[Ліда]]|Пазыцыя=зьверху|Водступ подпісу=1.8}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=50|Даўгата градусаў=24|Даўгата хвілінаў=21|Назва=[[Новы Двор (Сьвіслацкі раён)|Новы Двор]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=56|Даўгата градусаў=24|Даўгата хвілінаў=22|Назва=[[Поразаў]]|Пазыцыя=зьверху|Водступ подпісу=1.7}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=26|Даўгата градусаў=24|Даўгата хвілінаў=50|Назва=[[Равяцічы (Берасьцейская вобласьць)|Равяцічы]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=54|Шырата хвілінаў=51|Даўгата градусаў=26|Даўгата хвілінаў=23|Назва=[[Сьвір (мястэчка)|Сьвір]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=01|Даўгата градусаў=25|Даўгата хвілінаў=22|Назва=[[Вялікія Шылавічы|Шылавічы]]|Пазыцыя=справа}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=13|Даўгата градусаў=23|Даўгата хвілінаў=44|Назва=[[Чарнаўчыцы]]}} }} |} </div> </div> Справа кансысторскага суду 1721 году паведамляла пра прымусовы перавод ваўкавыскім лоўчым Казімерам Калусоўскім сялянаў-уніятаў сваіх вёсак [[Няцеч (Тарноўскі сельсавет)|Няцечы]], [[Старажымавічы|Старажымавічаў]] і [[Чаплічы (Лідзкі раён)|Чапліцы]] ([[Лідзкі павет]]) у рыма-каталіцтва. Падчас апытаньня ў судзе сялянаў аб іх былой веры шэсьць чалавек назвалі сваю веру «старалітва» (аднаго такога селяніна назвалі «стараліцьвін»)<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] Язычніцтва на землях Беларусі ў сярэднявеччы // Гістарычна-археалагічны зборнік. № 12, 1997. [https://books.google.by/books?id=1QghAQAAMAAJ&q=%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0&dq=%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjVqMCx6Nj5AhWq8rsIHQDGDCQQ6AF6BAgCEAI С. 83].</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, які мяркуе, што назва [[Ліцьвіны|«ліцьвіны»]] ў першым пэрыядзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (да [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]]) была назвай мясцовай эвангелісцкай канфэсійнай супольнасьці і ўласна «Літоўскім» Вялікае Княства ад самага яго стварэньня назвалі менавіта з такім канфэсійным сэнсам, зазначае: «''такім парадкам, відаць, што адметны канфэсійны сэнс назвы „ліцьвін“ працягваў існаваць яшчэ ў першай палове XVIII стагодзьдзя''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 75—76.</ref>. На зьяву «старалітвы» ў касьцёле Вялікага Княства Літоўскага яшчэ ў 1869 годзе зьвяртаў увагу [[Ігнат Казлоўскі]]: «''Пад назваю „старалітвы“ разумелі тады ня штосьці іншае, як звычаі рыма-каталікоў, ліцьвінаў, заснаваныя на [[Русь|рускіх]] пачатках''»<ref>Козловский И. [http://books.google.ru/books?id=1pIZAAAAYAAJ&pg=RA5-PA51&dq=%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8+%22%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%BE+%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8B%22&hl=ru&ei=AWrgTpPRA8qt8gP3_PjMBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDMQ6AEwAA#v=onepage&q=%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%20%22%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%BE%20%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8B%22&f=false Судьбы русского языка в Литве и на Жмуди] // Вестн. Зап. России. Т. IV, кн. 11, 1869. С. 50.</ref>. Пад «рускімі» дасьледнік разумеў агульна-ўсходнеславянскія пачаткі, улучна з мовай, культурнымі рысамі ды іншым. Таксама Ігнат Казлоўскі пісаў: «''Ад таго ж збору ''[Віленскага рыма-каталіцкага збору 1685 году]'' мы даведваемся, што спрадвеку і ў канцы XVII стагодзьдзя ў [[ВКЛ|Літве]] рымска-каталіцкія духоўныя насілі бараду, ня стрыглі валасоў у сябе на галаве, як гэта да нашага часу робяць [[праваслаўе|праваслаўныя]] сьвятары, і насілі футравыя чапкі рускіх баяраў. Вядома, нарэшце, што спрадвеку і да першага падзелу [[Рэч Паспалітая|Польшчы]] ў 1772 годзе, галоўнымі заступнікамі [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікіх князёў літоўскіх]] лічыліся ў мясцовых рыма-каталікоў [[сьвяты Юры]], а перадусім [[Мікола Цудатворца|сьвяты Мікалай, Мірлікійскі цудатворца]], ён жа заступнік [[Расея|Расеі]]; [[Княжыч Казімер|Казімер]] жа паднесены на сьвятога заступніка Літвы ўпершыню ў 1604 годзе. З гэтага ясна відаць, што спрадвеку і да XVIII стагодзьдзя, нават і на [[Жамойць|Жамойці]], у асяродзьдзі рыма-каталікоў панавалі ня іншыя, як рускія пачаткі, то бо „старалітва“''»<ref>Козловский И. Судьбы русского языка в Литве и на Жмуди // Вестн. Зап. России. Т. IV, кн. 11, 1869. С. 51.</ref>. [[Файл:Ruthenicae fidei sive ut illi vocant antiquae Litthwanicae (1654).jpg|значак|Зь візытацыі парафіі ў Сьвіры: «''Маёнткі паноў Сьвірскіх Рафала, Яна і Юрыя ўсе ёсьць рускай веры, або, як яны яе называюць, старажытнай літоўскай''» («''Bona Dominorum Swirsciorum Raphaelis, Ioannis et Georgii omnes sunt Ruthenicae fidei sive ut illi vocant antiquae Litthwanicae''»)]] У складзенай у 1721 годзе інструкцыі аб забароне пераходу русінаў з грэцкага абраду ў лацінскі паведамлялася, што «''старажытных ліцьвінаў, якія у народнай мове называюцца „Старая Літва“''» ({{мова-la|«Antiqui Lithvani vulgo dicta Stara Litwa»|скарочана}}), трэба змушаць да захаваньня аднаго абраду, бо тыя зьмешваюць лацінскі і грэцкі абрады (а менавіта — не прытрымліваюцца [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскага календару]])<ref>Harasiewicz M. Annales ecclesiae Ruthenae. — Leopoli, 1862. [https://books.google.by/books?id=Q8nm0MoNFYoC&pg=PA384&dq=staralitwa&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjlqL_1q9b5AhWFIMUKHXAtD_8Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=stara%20litwa&f=false P. 384].</ref>. У 1726 годзе сынод Луцкага і Берасьцейскага біскупства пастанавіў: «''паколькі ў некаторых парафіях, а менавіта ў [[Камянец]]кім дэканаце, многія зь ліцьвінаў, або старалітвы ''<nowiki>[</nowiki>{{мова-la|«alias Stara Litwa»|скарочана}}<nowiki>]</nowiki>'', верна захоўваць і трымаюцца рымскага абраду і паводле яго сьвятыя сакрамэнты ў касьцёлах прымаюць, але сьвяты адзначаюць разам з русінамі: таму плябаны маюць пільна на тое зьвяртаць увагу і такой мяшанкі абрадаў не дапушчаць''»<ref>Constitutiones synodales diaecesis Luceoriensis & Brestensis. — Varsaviae, 1726. [https://books.google.by/books?id=hHenKM_DOXcC&pg=PP18&dq=%22stara+litwa%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjurujMrdb5AhUkMuwKHTrxBWk4KBDoAXoECAsQAg#v=onepage&q=%22stara%20litwa%22&f=false P. C1].</ref><ref>Historya Kościoła polskiego: Przez x. Melchiora Bulińskiego. T. 3. — Kraków, 1874. [https://books.google.by/books?id=Z9FgAAAAcAAJ&pg=PA266&dq=%22stara+litwa%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjurujMrdb5AhUkMuwKHTrxBWk4KBDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%22stara%20litwa%22&f=false S. 266].</ref>. Таксама ў кнізе езуіта {{Артыкул у іншым разьдзеле|Марцін Кужанецкі|Марціна Кужанецкага|pl|Marcin Kurzeniecki}} ([[Вільня]], 1752 год) зазначалася, што «''Старая Літва, якая сьвятую імшу і камунію рымскія захоўвае, а сьвяты і пасты ўніяцкія, мусіць урэшце аднаго абраду пільнаваць…''»<ref>Kurzeniecki M. Rozmowy kapelana albo Teologa Nadwornego z Oyczystym Panem Chrześćiańskim. — Wilna, 1752. [https://books.google.by/books?id=3WpiAAAAcAAJ&pg=PA267&dq=%22stara+litwa%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj-lffurdb5AhUDC-wKHYLmBV44MhDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%22stara%20litwa%22&f=false S. 267].</ref>. [[Файл:Stara Litwa ritu Rutheni (1654).jpg|значак|Зь візытацыі парафіі ў [[Ваўкалата|Ваўкалаце]] (1654 г.): «''З жыхароў Ваўкалаты толькі чатыры ёсьць каталікамі, усе іншыя — каталікі па-народнаму Старая Літва рускага абраду''» («''Ex Oppidanis Wołkołaten quatuor tantum sunt Catholici reliqui Omnes Catholici vulgo Stara Litwa ritu Rutheni''»]] Хоць крыніцы беспасярэдне зьвязваюць старалітву з [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]] — «''старажытныя ліцьвіны, г. зн. русіны''» ({{мова-la|«Antiqui lithuani, id est ruteni»|скарочана}}) ([[Сьвір (мястэчка)|Сьвір]], 1689 год)<ref>Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 50.</ref>, «''старыя русіны або старалітва''» ({{мова-la|«Rutheni Veteres, seu Stara Litwa»|скарочана}}) ([[Ваверка]], 1692 год)<ref name="Ališauskas-2016-264">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 264.</ref>, «''русіны…, званыя старажытнымі [[Яцьвягі|яцьвягамі]]{{Заўвага|Апублікаваныя ў 1861 годзе афіцыйныя зьвесткі губэрнскіх статыстычных камітэтаў, сабраныя ў канцы 1850-х гадоў з дапамогай мясцовага духавенства ўсіх канфэсіяў, засьведчылі традыцыйнае разуменьне пад «яцьвягамі» [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічных]] [[Беларусы|беларусаў]]: у [[Берасьцейскі павет (Гарадзенская губэрня)|Берасьцейскім павеце]] налічвалася 1616 яцьвягаў, у [[Бельскі павет (Гарадзенская губэрня)|Бельскім]] — 3741 яцьвягаў, у [[Ваўкавыскі павет (Гарадзенская губэрня)|Ваўкавыскім]] — 2854 яцьвягаў, а ў [[Кобрынскі павет (Гарадзенская губэрня)|Кобрынскім]], увогуле, 22&nbsp;725 яцьвягаў, што складала 28% ад усяго насельніцтва павету. Паводле веры ўсе гэтыя яцьвягі вызначаліся як праваслаўныя<ref name="Zapiski-1861-153">Записки Императорского русского географического общества. Кн. 3, 1861. [https://books.google.by/books?id=AgXe1pyCfzsC&pg=RA1-PA133&dq=%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0+%D1%8F%D1%82%D0%B2%D1%8F%D0%B3%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjgzIvBmdr5AhXGxqQKHUfiBCAQ6AF6BAgJEAI#v=snippet&q=%D1%8F%D1%82%D0%B2%D1%8F%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 153].</ref>}} або іншым імем — па-народнаму „Старая Літва“''» ({{мова-la|«Ruthenorum…, dicti antigui Jadźwingowie vel alio nomine populariter Stara Litwa»|скарочана}}) ([[Чарнаўчыцы]], 1721 год)<ref name="Ališauskas-2016-301">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 301.</ref> — летувіскія дасьледнікі і тыя<ref>Скварчэўскі Д. «Stara Litwa» як этнаканфесійная і сацыяльная група ў Вялікім Княстве Літоўскім у XVI—XVIII ст. // Сацыяльныя інстытуты ў Вялікім Княстве Літоўскім у ранні Новы час : матэрыялы міжнароднага навуковага круглага стала, Мінск, 2 снежня 2020 г. / БДУ, Гістарычны фак., Каф. гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў; [пад рэд. А. Любага]. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2020. С. 46—52.</ref>, хто іх цытуе, сьцьвярджаюць пра [[Балтыйскія мовы|балтыйскую]] і [[Паганства|паганскую]] існасьць старалітвы{{Заўвага|Як адзін з довадаў летувіскія аўтары прыводзяць сьведчаньне з 1689 году, што старыя ліцьвіны ў [[Сьвір (мястэчка)|Сьвіры]] ў ноч [[Божае Нараджэньне|Раства]] сьпявалі песьню, дзе згадваўся «''Lado, які быў адным зь першых багоў паганскай Літвы''», што гэтыя аўтары зьвязваюць з «''богам старога летувіскага паганства''»<ref>Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 261.</ref>. Аднак яшчэ ў 1847 годзе [[Яўстах Тышкевіч]] пры апісаньні [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павету]] зазначаў пра [[Каляды]], што «''Ko-Lado, паводле разуменьня гісторыкаў, мае быць назвай баства старажытных славянаў''»<ref>Tyszkiewicz E. Opisanie powiatu borysowskiego pod względem statystycznym, geognostycznym, historycznym, gospodarczym, przemysłowo-handlowym i lekarskim, z dodaniem wiadomości: o obyczajach, spiewach, przysłowiach i ubiorach ludu, gusłach, zabobonach itd. — Wilno, 1847. S. 383.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зьвяртае ўвагу на тое, што вокліч «''лада, лада''» (вядомы зь літоўскіх летапісаў як традыцыйнае вітаньне ліцьвінаў) ёсьць прывітальным сьпевам, вядомым у розных славянскіх народаў і зьнітаваным з абрадамі запрашэньня<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 30—31.</ref>}}. Адпаведныя аўтары ў сваіх публікацыях разглядалі згадкі пра старалітву ў наступных парафіях: [[Вялікая Бераставіца|Бераставіцкай]] (4 красавіка 1645 году){{Заўвага|«''Агарнуць асаблівай пастырскай апекай простых людзей, якія завуцца “Старая Літва” і пры дапамозе сьвецкіх уладаў прымусіць іх стала наведваць касьцёл''» ({{мова-la|«Rudium Staralitwa dictorum praecipuam curam habeat, et brachio seculari invocato eosdem ad eccl[esi]am suam frequentare compellat»|скарочана}})}}, [[Вялікія Шылавічы|Шыдлавецкай]] (6 красавіка 1645 году){{Заўвага|«''…схіліць на працягу трох месяцаў, наведваючы просты люд з мэтай катэхізацыі, калі сам з прычыны пажылога веку ня ў стане пераканаць простых сялянаў, званых „Старой Літвой“, прыняць новы каляндар, увядзеньню якога яны супраціўляюцца, то выкарыстай дапамогу сьвецкіх уладаў''» ({{мова-la|«…emat intra tres menses in pagos et ad rudes catehisandos venitat(?) operarios si ipse per se propter aetatem ingravescentem excurrere non valet simplices Rusticos Staralitwa dictos ad nouum calendarium tenendum inducat in nolentes quantum fieri potest brahio seculari»|скарочана}})}}, [[Поразаў]]скай (8 ліпеня 1645 году){{Заўвага|«''Падчас гэтай візытацыі не даем новага рэфармацыйнага дэкрэту, дастаткова, каб вялебны пан плябан выканаў папярэдні. Адзінае мае паклапаціцца, каб сяляне, званыя „Старая Літва“ былі ахопленыя пастырскай апекай і карпатліва прыведзеныя да прыняцьця новага календару''» ({{мова-la|«Decreta reformationis nova non datur in hac visitatione g[e]n[er]ali R[evere]ndo D[omi]no Parocho sufficet si primis satisfecerit. Unicum iniungitur ut Rusticorum Stara litua dictorum fidelem curam habeat, et eosdem ad nouum calendarium venien:(?) pro posse suo inducat»|скарочана}})}}, [[Ельня (Лідзкі раён)|Ельненскай]] (1668{{Заўвага|«''Паспаліты люд іншы, усе рускай рэлігіі, альбо Яцьвягі Старая Літва, хоць гэтых меней, каторыя сьвяты і пасты захоўваюць паводле рускага абраду, многія, аднак, зь іх і здаровыя, і хворыя споведзь і камунію ў рымскім абрадзе адпраўляюць''» ({{мова-pl|«Pospolity lud inny, wszytek religiey Ruskiey, albo Jacwiez Stara Litwa lubo onych mniey, ktorzy swięta, posty zachowuią podług obrzędu Ruskiego, wiele iednak z nich y zdrowi y chorzy spowiedz, y communionem ritu Romano odprawuią»|скарочана}})}} і паміж 1670 і 1675 гадамі{{Заўвага|«''…сярод іх ёсьць невялікая група, якая завецца Новай Яцьвезьзю, або Старой Літвой, яны трымаюцца ня вызначаных касьцёлам правілаў, але нейкіх уласных, успадкаваных ад бацькоў і дзядоў, законаў, зь якімі ні ў якім разе не жадаюць разьвітвацца''» ({{мова-la|«…ex parte non pauci sunt ktory się nowa Jacwieź albo Stara Litwa vocantes non iuxta institutionem ab Eccl[esi]a sibi traditam ale iakiemuś moribus paternis et avitis od ktorych się oderwac zadną miarą niedaią»|скарочана}})}}), [[Косаў]]скай (8 студзеня 1669 году){{Заўвага|«''парафіяне часткова грэцкага абраду, часткова — лацінскага, а некаторыя сяляне завуцца „Старая Літва“''» ({{мова-la|«Parochianos partim Graecos, partim Latinos aliquos etiam plebeios habet Stara Litwa»|скарочана}})}}, [[Жыжмары|Жыжмарскай]] (1669 год){{Заўвага|{{мова-la|«…conversio colonorum, Stara Litva dictorum, praesertim in bonis m[agnifici] d[omini] Oginski, sit menti et cordi apud r[everendus] d[ominus] parochus»|скарочана}}}}<ref>Kamuntavičienė V. Jotvingiai «Senoji Lietuva» ir jų tikėjimas. XVII a. // Terra Jatwezenorum. Nr. 5, 2013. P. 68.</ref>, [[Альшэва (Берасьцейская вобласьць)|Альшэўскай]] (10 студзеня 1669 году){{Заўвага|«''Парафіяне розныя — шляхцічы пераважна каталікі, астатнія — грэцкага абраду, а некаторыя „Старой Літвой“ завуцца''» ({{мова-la|«Parochiani permixti nobiles quamplurimi catholici caeteri vero ritus graeci, alij vero Stara Litwa vocantur»|скарочана}})}}, [[Сьвір (мястэчка)|Сьвірскай]] (1689 год){{Заўвага|{{мова-la|«Sublatae sunt variae superstitiones, guibus vacabant, e. g. portabant panem et cibos alios supra mogilas in campis, ubi sepulti erant parentes vel consanguinei, ut in die commemorationis defunctorum illae animae manducarent appositos cibos; deinde in vigilia Pentecostes manducabant carnes et sub mensa cibos projiciebant, credentes, guod animae tunc veniebant et manducabant. Tandem inter alias superstitiones in die Nativitatis Christi omnes media nocte flexis genibus ante portam cantabant cantilenam, guae continebat in se invocationem Lado, gui fuit inter primos deos antiguae Lituaniae paganae, ut toto anno omnia feliciter illis succederent. Multa matrimonia invalida revalidata, sunt, et sublata est consuetudo apud popos dandi matrimonium suis ruthenis pueris et puellabus novem, decem et undecim annorum; idem et[iam?] sublatum est in parochia. Antiqui lithuani, id est ruteni, gui nec observant jejunia ruthenorum, nec catholicorum, cum guibus tantum tempore paschali confitentur apud sacerdotes nostros latini ritus, ad 200 alii amplexi sunt fidem catholicam, alii vero ruthenam, cum promissione coram Venerabili Sacramento in ea vivere et mori, et consuetudines pias, jejunia etc. in guolibet ritu, guem amplexi sunt. Religuimus sacerdotibus et popis libellos et multas instructiones circa rorate, colendas, processiones et aguam benedictam, administrationem Sacramentorum, preces matutinas et vespertinas, tandem commendavimus serio sacerdotibus et popis, ut non exigant nimis pro sepulturis et matrimonio, ut in campis suos non sepeliant et apud popos catholici matrimonium non accipiant; popis autem, id est sacerdotibus ruthenis, ab Illustrissimo Episcopo suo sub penis gravissimis prohibuimus, ne matrimonio catholicorum assistant sine licentia parochorum, cum agatur de validitate matrimonii et legitimitate prolis, guae legitimitas in his partibus omnino spectat ad haereditatem»|скарочана}}}}<ref name="Ališauskas-2016-261-262">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 261—262.</ref> [[Ваверка|Ваверскай]] (12 чэрвеня 1692 году){{Заўвага|{{мова-la|«Rutheni Veteres, seu Stara Litwa, turmatim conversa abiurato errore suo, guorum multi in silvis plurimum commorati nec signum Vivificae Crucis efformare sciverunt, multo minus mysteria fidei, est tamen populus docilis et propensus ad discenda necessaria»|скарочана}}}}<ref name="Ališauskas-2016-264"/>, [[Новы Двор (Сьвіслацкі раён)|Навадворскай]] (13 ліпеня 1692 году){{Заўвага|{{мова-la|«Multi in ea parochia rudes, vulgo Stara Litwa, conversi, guorum plurimi, sexagenarii et ultra, nunguam confessi, ex ii [sic] guod cum magna aliorum aedificatione publice exclamabant, extentis in altum manibus, DEUM benedicendo»|скарочана}}}}<ref name="Ališauskas-2016-264"/>, [[Жодзішкі|Жодзішкаўскай]] (сакавік 1701 году){{Заўвага|{{мова-la|«Una villa, dicta Precut, guondam nobiles, modo Chmetones, Stara Litwa dicti, sincere ad fidem catholicam omnes conversi errores et superstitiones antiguae Lituaniae abjurarunt»|скарочана}}}}<ref name="Ališauskas-2016-280">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 280.</ref>, [[Чарнаўчыцы|Чарнаўчыцкай]] (1721 год){{Заўвага|{{мова-la|«In hac parochia plurimos invenimus Ruthenorum, mysteria fidei ignorantes, superstitionibus et idolatriae dediti, dicti antigui Jadźwingowie vel alio nomine populariter Stara Litwa»|скарочана}}}}<ref name="Ališauskas-2016-301"/>, [[Камень (Валожынскі раён)|Каменскай]] (24 сакавіка 1743 году){{Заўвага|{{мова-la|«Reperimus in hac parochia homines superstitiosos, vulgo Stara Litwa, gui communicant ritu latino, festa vero et jejunia observant graeco-ruthenorum, ne patiantur damnum in pecoribus, ex sua superstitiosa credulitate, guod monebamus, ut desistant ab his superstitionibus»|скарочана}}}}<ref name="Ališauskas-2016-367">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 367.</ref>, [[Равяцічы (Берасьцейская вобласьць)|Равяціцкай]] (1746 год){{Заўвага|{{мова-pl|«…a zastawszy w wsiach poddanych ledwie tylo imie ścianskie na sobie mających, y część niemałą ludzi wiarę starey Litwy od cerkwi Bożey w unii ś. z wiarą rzymską będącey zakazaną y potempioną trzycymaiących…»|скарочана}}<ref>Акты Виленской археографической комиссии. Т. 3. Акты Брестского городского суда XVI—XVIII вв. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?id=MXRgAAAAcAAJ&pg=PA202&dq=%22starey+Litwy%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjSto2a8dj5AhVLr6QKHfZdDD4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22starey%20Litwy%22&f=false С. 202].</ref>}}. Апроч таго, паміж 1529 і 1530 гадамі ў запісе [[Мэтрыка Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскай мэтрыкі]] ўпамінаецца [[дваранін]] Станіслаў [[Бэрнат]]авіч, «''стары ліцьвін''»<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|7к}} S. 626.</ref>. А ў 1744 годзе ў ваколіцах [[Друя|Друі]] ўпаміналася вёска Старая Літва (''Stara Litwa'')<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>. == Старалітоўцы == [[Файл:Lithuanian (1850).jpg|значак|Моўная мапа з этнаграфічнага атлясу ([[Лёндан]], 1850 г.): [[Ліцьвіны#Літоўская_мова|літоўская мова]] (''Lithuanian'') займае ўсю [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыю беларусаў]] (ад [[Горадня|Горадні]] да [[Смаленск]]у), [[Летувіская мова|жамойцкая мова]] (''Samogitian'') — этнічную тэрыторыю [[Летувісы|летувісаў]]]] {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} Замацаваньне ў другой палове XIX ст. у афіцыйнай расейскай навуцы, ідэалёгіі і прэсе тэрміна «літоўцы» («ліцьвіны») выняткова за [[Жамойць|жамойцкім]] насельніцтвам{{Заўвага|Хоць яшчэ ў 1860-я гады, як прызнае сучасны летувіскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Дарыюс Сталюнас||lt|Darius Staliūnas}}<ref name="Stalunas-2005">Сталюнас Д. Идентификация, язык и алфавит литовцев в российской национальной политике 1860-х годов // Ab imperio. № 2, 2005. С. 225—254.</ref> «''…больш звыклымі для расейскай бюракратыі заставаліся іншыя [замест „літоўцаў“] паняцьці — „самагіцкае племя“, „жамойць“ або „жмудзіны“, „жамойцкі народ“, а мова — „жамоцкая“ або „самагіцкая“''» ({{мова-ru|«Хотя собственно термин „литовцы“ употреблялся довольно часто, более привычными для российской бюрократии оставались другие понятия — „самогитское племя“, „жмудь“ или „жмудины“, „жмудский народ“, а язык — „жмудский“ или „самогитский“»|скарочана}})}} прывяло да таго, што шляхта колішняга Вялікага Княства Літоўскага дзеля вонкавых дачыненьняў з расейскімі ўладамі пачала часьцей карыстацца тэрмінам «палякі», які ад пачатку быў палітонімам і зьвязваўся з ідэяй адраджэньня «Польшчы» — былой [[Канфэдэрацыя|канфэдэрацыйнай]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>[[Аляксандар Смалянчук|Смалянчук А.]] Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. — СПб., 2004. С. 115—124.</ref>, хоць у прыватных зносінах паміж сабой і з уласна [[палякі|этнічнымі палякамі]] («караняжамі») выкарыстоўвала паралельна і тэрмін [[Ліцьвіны|«ліцьвіны» («літоўцы»)]], а балтамоўнае насельніцтва працягвала традыцыйна называць «[[Жамойты|жамойтамі]]»{{Заўвага|Напрыклад, гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Яўстах Іваноўскі||pl|Eustachy Iwanowski}} ў 1861 годзе пісаў, што [[ліцьвіны]] ўжываюць наступныя назвы да жамойтаў: ''[[Жмогусы|Zmogosy]], Zmujdziaki, Żmudź, Żmudzin''<ref>Iwanowski E. (Eu…… Heleniusz) Wspomnienia narodowe. — Paryż, 1861. [https://books.google.by/books?id=KNYRAAAAYAAJ&pg=PA491&dq=Zmogosy,+Zmujdziaki,+%C5%BBmud%C5%BA,+%C5%BBmudzin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjv8obs1Y70AhW_Q_EDHUkUAAcQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Zmogosy%2C%20Zmujdziaki%2C%20%C5%BBmud%C5%BA%2C%20%C5%BBmudzin&f=false S. 491].</ref>. Таксама францускі географ і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}} ў 5-м томе сваёй працы «Зямля і людзі» (1881 год) засьведчыў, што ў той час у Польшчы і Расеі ліцьвінамі ўсё яшчэ традыцыйна называлі [[беларусы|беларусаў]], тады як летувісаў — жамойтамі<ref>Reclus E. The universal geography: earth and its inhabitants. Vol. 5. — London, 1881. P. 256.</ref>: «''…нават цяпер яшчэ ў Польшчы, як і ў Расеі, „ліцьвінамі“ звычайна называюць беларускіх славянаў былой палітычнай Літвы, тады як літоўцам ва ўласным сэнсе даюць назву „жамойтаў“ альбо „жмудзінаў“''» («''…даже теперь еще в Польше, как и в России, „литвинами“ обыкновенно называют белорусских славян бывшей политической Литвы, тогда как литовцам в собственном смысле дают название „жмудов“ или „жмудинов“''»)<ref>Реклю Э. Земля и люди. Т. 5, вып. 2. — СПб., 1883. [https://books.google.by/books?id=bVQNAQAAMAAJ&pg=PA124&dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjJ8eDcjNz0AhX0QvEDHZlqDAsQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 124].</ref>}}. Непрыняцьце новага значэньня тэрміна «літоўцы» прывяло да ўзьнікненьня ў канцы XIX — пачатку XX ст. і пэўнага пашырэньня сярод літоўскай шляхты (асабліва ў этнакантактавай зоне — у [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]], памежнай з асноўным масівам балтамоўнага насельніцтва — [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрняй]]) тэрміна «младалітоўцы» дзеля пазначэньня балтамоўнага насельніцтва, а дзеля ўласнага самавызначэньня — тэрмінаў «старалітоўцы» («стараліцьвіны»), «гістарычныя літоўцы» («гістарычныя ліцьвіны»), «міцкевічоўцы» (у знак салідарнасьці з тым значэньнем паняцьця «ліцьвіны», якое выкарыстоўваў [[Адам Міцкевіч]] у сваім творы «[[Пан Тадэвуш]]»){{Заўвага|У 1906 годзе ў газэце «[[Kurier Litewski]]» ([[:Файл:Starolitwin - Kuryer Litewski 1906 nr 146 s 1.jpg|№ 146, С. 1]]) зьявіўся артыкул «Мы і літоўцы» ({{мова-pl|My i litwini|скарочана}}), падпісаны крыптонімам «Старалітовец» ({{мова-pl|Starolitwin|скарочана}}), у якім аўтар спрабаваў папулярызаваць тэрмін «старалітоўцы» і прапаноўваў стварыць «Cтаралітоўскую партыю», якая б выяўляла інтарэсы карэннай літоўскай шляхты; тым часам летувіскую інтэлігенцыю (паводле аўтара — у большасьці псэўдаінтэлегінцыю), якая з падачы і пры падтрымцы расейскіх уладаў спрабавала манапалізаваць права на назву «літоўцы» ({{мова-pl|«Szowinizm ten jest owocem szkoły rosyjskiej, której wychowańcami są młodolitwini, mówiący nieraz lepiej po rosyjsku, niż po litewsku»|скарочана}}) прапаноўваў называць «младалітоўцамі» ({{мова-pl|młodolitwini|скарочана}}). Сярод іншага, тэрміналёгію «стараліцоўцаў» і «младалітоўцаў» у 1934 годзе выкарыстоўваў былы прэм’ер-міністар [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] [[Раман Скірмунт]] у сваім артыкуле-нэкралёгу «Панны з Муру» пра [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыю Скірмунт]] і Юзэфу Куржанеўскую, дзе адзначаў, што захапленьне Канстанцыяй Скірмунт «літваманіяй» не ўлічвала тое, што младалітоўцы звузілі паняцьце [[Літва старажытная|Літвы]] да свайго этнаграфічнага Ковенскага арэалу<ref>Skirmuntt R. [[:Файл:Slowo - 1934, nr 127 Roman Skirmunt - Panie z muru - p 3.jpg|Panie z Muru (III)]] // Słowo. Nr. 127, 1934. S. 3.</ref>}}<ref name="Buchowski-2006-26">Buchowski K. [http://pbc.biaman.pl/Content/2045/litwomani_i_polonizatorzy.pdf Litwomani i polonizatorzy : mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku]. — Białystok, 2006. S. 26.</ref><ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс, 2013. С. 15.</ref>. А ў 1906 годзе віленскі доктар Людвік Чаркоўскі (1855—1928) засьведчыў, што «старалітоўцамі» (у адрозьненьні ад [[Летувісы|летувісаў]]-«младалітоўцаў») зноў пачалі называць «[[Тутэйшыя (выраз)|тутэйшых]]» [[Літва|Літвы і Беларусі]] — г. зн. беларускамоўных сялянаў<ref>Czarkowski L. Ostrzeżenie: w kwestji litewskiej słów kilka. — Wilno, 1906. [https://polona.pl/item/ostrzezenie-w-kwestji-litewskiej-slow-kilka,Njc4NTg3NDE/29/#info:metadata S. 20].</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Літоўская мітраполія]] * [[Ліцьвякі]] == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Каталіцтва]] 7cf5k80bfabgj4yq48ljycx8ipyqfuq 2677925 2677921 2026-07-06T21:32:00Z ~2026-38556-99 98744 /* Гісторыя */ 2677925 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Старалітва (неадназначнасьць)}} '''Старалітва''', '''стараліцьвіны''' (''Staralitwa'', ''Stara Litwa'', ''Stara Litva'', ''starolitwin'') — назва пэўнай часткі [[ліцьвіны|ліцьвінаў]]-каталікоў у дакумэнтах [[Рымска-каталіцкі касьцёл у Беларусі|Касьцёлу]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] XVII—XVIII стагодзьдзяў. Як вынікае з гістарычных крыніцаў, гэтым найменьнем азначалі ліцьвінаў (у прыватнасьці, на [[Слонімскі павет|Слонімшчыне]], [[Лідзкі павет|Лідчыне]], [[Слуцкае княства|Случчыне]]{{Заўвага|У лічбе камісіі, якая ў 1732 годзе апытвала жыхароў мястэчак [[Капыль|Капылю]] і [[Пясочнае|Пясочнага]] [[Слуцкае княства|Слуцкага княства]] дзеля расьледаваньня скаргі на каталіцкага сьвятара з боку праваслаўных сьвятароў і жыхароў, аднаго зь сьведкаў — Якава Кісяля — азначылі як «стараліцьвіна» ({{мова-la|«Jakow Kisiel, starolitwin»|скарочана}})<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 1, т. 4. — Киев, 1871. [https://books.google.by/books?id=hz4OAAAAQAAJ&pg=RA1-PA441&dq=starolitwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjPteO-y9X5AhXDtqQKHXodA5MQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=starolitwin&f=false С. 441].</ref>}}), якія трымаліся не каталіцкіх, а нейкіх сваіх старажытных абрадаў. Сьвяты і пасты яны абходзілі «''паводле рускага абраду''», не выконвалі вызначаных Касьцёлам правілаў, але трымаліся нейкіх «''уласных, успадкаваных ад дзядоў законаў''» — дзеля чаго каталіцкія ўлады не ўважалі іх за каталікоў<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 75.</ref>. Адзначаецца, што праз брак зьвестак гэтая зьява патрабуе далейшага дасьледаваньня<ref>Скварчэўскі Д. «Stara Litwa» як этнаканфесійная і сацыяльная група ў Вялікім Княстве Літоўскім у XVI—XVIII ст. // Сацыяльныя інстытуты ў Вялікім Княстве Літоўскім у ранні Новы час : матэрыялы міжнароднага навуковага круглага стала, Мінск, 2 снежня 2020 г. / БДУ, Гістарычны фак., Каф. гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў; [пад рэд. А. Любага]. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2020. С. 51.</ref>. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Ліцьвіны|Русіны}} <div class="thumb tright"><div class="thumbinner"> {| style="background: transparent; border: 0; padding: 0; margin: 0; |- {{Лякалізацыйная мапа/Пункты|Беларусі|Шырыня мапы=500|float=right|Подпіс=<center>Гістарычныя ўпаміны пра старалітву (стараліцьвінаў)</center> |Пункты= {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=28|Даўгата градусаў=25|Даўгата хвілінаў=11|Назва=[[Альшэва (Берасьцейская вобласьць)|Альшэва]]|Пазыцыя=справа}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=11|Даўгата градусаў=24|Даўгата хвілінаў=01|Назва=[[Вялікая Бераставіца|Бераставіца]]|Пазыцыя=зьверху|Водступ подпісу=1.8}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=50|Даўгата градусаў=24|Даўгата хвілінаў=58|Назва=[[Ваверка]]|Пазыцыя=зьлева|Водступ подпісу=6.5}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=54|Шырата хвілінаў=55|Даўгата градусаў=27|Даўгата хвілінаў=22|Назва=[[Ваўкалата]]|Пазыцыя=справа}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=50|Даўгата градусаў=25|Даўгата хвілінаў=32|Назва=[[Ельня (Лідзкі раён)|Ельня]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=54|Шырата хвілінаў=37|Даўгата градусаў=26|Даўгата хвілінаў=26|Назва=[[Жодзішкі]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=54|Шырата хвілінаў=48|Даўгата градусаў=24|Даўгата хвілінаў=26|Назва=[[Жыжмары]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=51|Даўгата градусаў=26|Даўгата хвілінаў=39|Назва=[[Камень (Валожынскі раён)|Камень]]|Пазыцыя=справа}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=24|Даўгата градусаў=23|Даўгата хвілінаў=49|Назва=[[Камянец]]|Пазыцыя=зьверху|Водступ подпісу=1.8}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=09|Даўгата градусаў=27|Даўгата хвілінаў=05|Назва=[[Капыль]]|Пазыцыя=справа}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=45|Даўгата градусаў=25|Даўгата хвілінаў=09|Назва=[[Косаў]]|Пазыцыя=справа}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=53|Даўгата градусаў=25|Даўгата хвілінаў=18|Назва=[[Ліда]]|Пазыцыя=зьверху|Водступ подпісу=1.8}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=50|Даўгата градусаў=24|Даўгата хвілінаў=21|Назва=[[Новы Двор (Сьвіслацкі раён)|Новы Двор]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=56|Даўгата градусаў=24|Даўгата хвілінаў=22|Назва=[[Поразаў]]|Пазыцыя=зьверху|Водступ подпісу=1.7}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=26|Даўгата градусаў=24|Даўгата хвілінаў=50|Назва=[[Равяцічы (Берасьцейская вобласьць)|Равяцічы]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=54|Шырата хвілінаў=51|Даўгата градусаў=26|Даўгата хвілінаў=23|Назва=[[Сьвір (мястэчка)|Сьвір]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=01|Даўгата градусаў=25|Даўгата хвілінаў=22|Назва=[[Вялікія Шылавічы|Шылавічы]]|Пазыцыя=справа}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=13|Даўгата градусаў=23|Даўгата хвілінаў=44|Назва=[[Чарнаўчыцы]]}} }} |} </div> </div> Справа кансысторскага суду 1721 году паведамляла пра прымусовы перавод ваўкавыскім лоўчым Казімерам Калусоўскім сялянаў-уніятаў сваіх вёсак [[Няцеч (Тарноўскі сельсавет)|Няцечы]], [[Старажымавічы|Старажымавічаў]] і [[Чаплічы (Лідзкі раён)|Чапліцы]] ([[Лідзкі павет]]) у рыма-каталіцтва. Падчас апытаньня ў судзе сялянаў аб іх былой веры шэсьць чалавек назвалі сваю веру «старалітва» (аднаго такога селяніна назвалі «стараліцьвін»)<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] Язычніцтва на землях Беларусі ў сярэднявеччы // Гістарычна-археалагічны зборнік. № 12, 1997. [https://books.google.by/books?id=1QghAQAAMAAJ&q=%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0&dq=%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjVqMCx6Nj5AhWq8rsIHQDGDCQQ6AF6BAgCEAI С. 83].</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, які мяркуе, што назва [[Ліцьвіны|«ліцьвіны»]] ў першым пэрыядзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (да [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]]) была назвай мясцовай эвангелісцкай канфэсійнай супольнасьці і ўласна «Літоўскім» Вялікае Княства ад самага яго стварэньня назвалі менавіта з такім канфэсійным сэнсам, зазначае: «''такім парадкам, відаць, што адметны канфэсійны сэнс назвы „ліцьвін“ працягваў існаваць яшчэ ў першай палове XVIII стагодзьдзя''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 75—76.</ref>. На зьяву «старалітвы» ў касьцёле Вялікага Княства Літоўскага яшчэ ў 1869 годзе зьвяртаў увагу [[Ігнат Казлоўскі]]: «''Пад назваю „старалітвы“ разумелі тады ня штосьці іншае, як звычаі рыма-каталікоў, ліцьвінаў, заснаваныя на [[Русь|рускіх]] пачатках''»<ref>Козловский И. [http://books.google.ru/books?id=1pIZAAAAYAAJ&pg=RA5-PA51&dq=%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8+%22%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%BE+%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8B%22&hl=ru&ei=AWrgTpPRA8qt8gP3_PjMBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDMQ6AEwAA#v=onepage&q=%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%20%22%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%BE%20%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8B%22&f=false Судьбы русского языка в Литве и на Жмуди] // Вестн. Зап. России. Т. IV, кн. 11, 1869. С. 50.</ref>. Пад «рускімі» дасьледнік разумеў агульна-ўсходнеславянскія пачаткі, улучна з мовай, культурнымі рысамі ды іншым. Таксама Ігнат Казлоўскі пісаў: «''Ад таго ж збору ''[Віленскага рыма-каталіцкага збору 1685 году]'' мы даведваемся, што спрадвеку і ў канцы XVII стагодзьдзя ў [[ВКЛ|Літве]] рымска-каталіцкія духоўныя насілі бараду, ня стрыглі валасоў у сябе на галаве, як гэта да нашага часу робяць [[праваслаўе|праваслаўныя]] сьвятары, і насілі футравыя чапкі рускіх баяраў. Вядома, нарэшце, што спрадвеку і да першага падзелу [[Рэч Паспалітая|Польшчы]] ў 1772 годзе, галоўнымі заступнікамі [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікіх князёў літоўскіх]] лічыліся ў мясцовых рыма-каталікоў [[сьвяты Юры]], а перадусім [[Мікола Цудатворца|сьвяты Мікалай, Мірлікійскі цудатворца]], ён жа заступнік [[Расея|Расеі]]; [[Княжыч Казімер|Казімер]] жа паднесены на сьвятога заступніка Літвы ўпершыню ў 1604 годзе. З гэтага ясна відаць, што спрадвеку і да XVIII стагодзьдзя, нават і на [[Жамойць|Жамойці]], у асяродзьдзі рыма-каталікоў панавалі ня іншыя, як рускія пачаткі, то бо „старалітва“''»<ref>Козловский И. Судьбы русского языка в Литве и на Жмуди // Вестн. Зап. России. Т. IV, кн. 11, 1869. С. 51.</ref>. [[Файл:Ruthenicae fidei sive ut illi vocant antiquae Litthwanicae (1654).jpg|значак|Зь візытацыі парафіі ў Сьвіры: «''Маёнткі паноў Сьвірскіх Рафала, Яна і Юрыя ўсе ёсьць рускай веры, або, як яны яе называюць, старажытнай літоўскай''» («''Bona Dominorum Swirsciorum Raphaelis, Ioannis et Georgii omnes sunt Ruthenicae fidei sive ut illi vocant antiquae Litthwanicae''»)]] У складзенай у 1721 годзе інструкцыі аб забароне пераходу русінаў з грэцкага абраду ў лацінскі паведамлялася, што «''старажытных ліцьвінаў, якія у народнай мове называюцца „Старая Літва“''» ({{мова-la|«Antiqui Lithvani vulgo dicta Stara Litwa»|скарочана}}), трэба змушаць да захаваньня аднаго абраду, бо тыя зьмешваюць лацінскі і грэцкі абрады (а менавіта — не прытрымліваюцца [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскага календару]])<ref>Harasiewicz M. Annales ecclesiae Ruthenae. — Leopoli, 1862. [https://books.google.by/books?id=Q8nm0MoNFYoC&pg=PA384&dq=staralitwa&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjlqL_1q9b5AhWFIMUKHXAtD_8Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=stara%20litwa&f=false P. 384].</ref>. У 1726 годзе сынод Луцкага і Берасьцейскага біскупства пастанавіў: «''паколькі ў некаторых парафіях, а менавіта ў [[Камянец]]кім дэканаце, многія зь ліцьвінаў, або старалітвы ''<nowiki>[</nowiki>{{мова-la|«alias Stara Litwa»|скарочана}}<nowiki>]</nowiki>'', верна захоўваць і трымаюцца рымскага абраду і паводле яго сьвятыя сакрамэнты ў касьцёлах прымаюць, але сьвяты адзначаюць разам з русінамі: таму плябаны маюць пільна на тое зьвяртаць увагу і такой мяшанкі абрадаў не дапушчаць''»<ref>Constitutiones synodales diaecesis Luceoriensis & Brestensis. — Varsaviae, 1726. [https://books.google.by/books?id=hHenKM_DOXcC&pg=PP18&dq=%22stara+litwa%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjurujMrdb5AhUkMuwKHTrxBWk4KBDoAXoECAsQAg#v=onepage&q=%22stara%20litwa%22&f=false P. C1].</ref><ref>Historya Kościoła polskiego: Przez x. Melchiora Bulińskiego. T. 3. — Kraków, 1874. [https://books.google.by/books?id=Z9FgAAAAcAAJ&pg=PA266&dq=%22stara+litwa%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjurujMrdb5AhUkMuwKHTrxBWk4KBDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%22stara%20litwa%22&f=false S. 266].</ref>. Таксама ў кнізе езуіта {{Артыкул у іншым разьдзеле|Марцін Кужанецкі|Марціна Кужанецкага|pl|Marcin Kurzeniecki}} ([[Вільня]], 1752 год) зазначалася, што «''Старая Літва, якая сьвятую імшу і камунію рымскія захоўвае, а сьвяты і пасты ўніяцкія, мусіць урэшце аднаго абраду пільнаваць…''»<ref>Kurzeniecki M. Rozmowy kapelana albo Teologa Nadwornego z Oyczystym Panem Chrześćiańskim. — Wilna, 1752. [https://books.google.by/books?id=3WpiAAAAcAAJ&pg=PA267&dq=%22stara+litwa%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj-lffurdb5AhUDC-wKHYLmBV44MhDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%22stara%20litwa%22&f=false S. 267].</ref>. [[Файл:Stara Litwa ritu Rutheni (1654).jpg|значак|Зь візытацыі парафіі ў [[Ваўкалата|Ваўкалаце]] (1654 г.): «''З жыхароў Ваўкалаты толькі чатыры ёсьць каталікамі, усе іншыя — каталікі па-народнаму Старая Літва рускага абраду''» («''Ex oppidanis Wołkołaten quatuor tantum sunt Catholici reliqui omnes Catholici vulgo Stara Litwa ritu Rutheni''»]] Хоць крыніцы беспасярэдне зьвязваюць старалітву з [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]] — «''старажытныя ліцьвіны, г. зн. русіны''» ({{мова-la|«Antiqui lithuani, id est ruteni»|скарочана}}) ([[Сьвір (мястэчка)|Сьвір]], 1689 год)<ref>Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 50.</ref>, «''старыя русіны або старалітва''» ({{мова-la|«Rutheni Veteres, seu Stara Litwa»|скарочана}}) ([[Ваверка]], 1692 год)<ref name="Ališauskas-2016-264">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 264.</ref>, «''русіны…, званыя старажытнымі [[Яцьвягі|яцьвягамі]]{{Заўвага|Апублікаваныя ў 1861 годзе афіцыйныя зьвесткі губэрнскіх статыстычных камітэтаў, сабраныя ў канцы 1850-х гадоў з дапамогай мясцовага духавенства ўсіх канфэсіяў, засьведчылі традыцыйнае разуменьне пад «яцьвягамі» [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічных]] [[Беларусы|беларусаў]]: у [[Берасьцейскі павет (Гарадзенская губэрня)|Берасьцейскім павеце]] налічвалася 1616 яцьвягаў, у [[Бельскі павет (Гарадзенская губэрня)|Бельскім]] — 3741 яцьвягаў, у [[Ваўкавыскі павет (Гарадзенская губэрня)|Ваўкавыскім]] — 2854 яцьвягаў, а ў [[Кобрынскі павет (Гарадзенская губэрня)|Кобрынскім]], увогуле, 22&nbsp;725 яцьвягаў, што складала 28% ад усяго насельніцтва павету. Паводле веры ўсе гэтыя яцьвягі вызначаліся як праваслаўныя<ref name="Zapiski-1861-153">Записки Императорского русского географического общества. Кн. 3, 1861. [https://books.google.by/books?id=AgXe1pyCfzsC&pg=RA1-PA133&dq=%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0+%D1%8F%D1%82%D0%B2%D1%8F%D0%B3%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjgzIvBmdr5AhXGxqQKHUfiBCAQ6AF6BAgJEAI#v=snippet&q=%D1%8F%D1%82%D0%B2%D1%8F%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 153].</ref>}} або іншым імем — па-народнаму „Старая Літва“''» ({{мова-la|«Ruthenorum…, dicti antigui Jadźwingowie vel alio nomine populariter Stara Litwa»|скарочана}}) ([[Чарнаўчыцы]], 1721 год)<ref name="Ališauskas-2016-301">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 301.</ref> — летувіскія дасьледнікі і тыя<ref>Скварчэўскі Д. «Stara Litwa» як этнаканфесійная і сацыяльная група ў Вялікім Княстве Літоўскім у XVI—XVIII ст. // Сацыяльныя інстытуты ў Вялікім Княстве Літоўскім у ранні Новы час : матэрыялы міжнароднага навуковага круглага стала, Мінск, 2 снежня 2020 г. / БДУ, Гістарычны фак., Каф. гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў; [пад рэд. А. Любага]. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2020. С. 46—52.</ref>, хто іх цытуе, сьцьвярджаюць пра [[Балтыйскія мовы|балтыйскую]] і [[Паганства|паганскую]] існасьць старалітвы{{Заўвага|Як адзін з довадаў летувіскія аўтары прыводзяць сьведчаньне з 1689 году, што старыя ліцьвіны ў [[Сьвір (мястэчка)|Сьвіры]] ў ноч [[Божае Нараджэньне|Раства]] сьпявалі песьню, дзе згадваўся «''Lado, які быў адным зь першых багоў паганскай Літвы''», што гэтыя аўтары зьвязваюць з «''богам старога летувіскага паганства''»<ref>Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 261.</ref>. Аднак яшчэ ў 1847 годзе [[Яўстах Тышкевіч]] пры апісаньні [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павету]] зазначаў пра [[Каляды]], што «''Ko-Lado, паводле разуменьня гісторыкаў, мае быць назвай баства старажытных славянаў''»<ref>Tyszkiewicz E. Opisanie powiatu borysowskiego pod względem statystycznym, geognostycznym, historycznym, gospodarczym, przemysłowo-handlowym i lekarskim, z dodaniem wiadomości: o obyczajach, spiewach, przysłowiach i ubiorach ludu, gusłach, zabobonach itd. — Wilno, 1847. S. 383.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зьвяртае ўвагу на тое, што вокліч «''лада, лада''» (вядомы зь літоўскіх летапісаў як традыцыйнае вітаньне ліцьвінаў) ёсьць прывітальным сьпевам, вядомым у розных славянскіх народаў і зьнітаваным з абрадамі запрашэньня<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 30—31.</ref>}}. Адпаведныя аўтары ў сваіх публікацыях разглядалі згадкі пра старалітву ў наступных парафіях: [[Вялікая Бераставіца|Бераставіцкай]] (4 красавіка 1645 году){{Заўвага|«''Агарнуць асаблівай пастырскай апекай простых людзей, якія завуцца “Старая Літва” і пры дапамозе сьвецкіх уладаў прымусіць іх стала наведваць касьцёл''» ({{мова-la|«Rudium Staralitwa dictorum praecipuam curam habeat, et brachio seculari invocato eosdem ad eccl[esi]am suam frequentare compellat»|скарочана}})}}, [[Вялікія Шылавічы|Шыдлавецкай]] (6 красавіка 1645 году){{Заўвага|«''…схіліць на працягу трох месяцаў, наведваючы просты люд з мэтай катэхізацыі, калі сам з прычыны пажылога веку ня ў стане пераканаць простых сялянаў, званых „Старой Літвой“, прыняць новы каляндар, увядзеньню якога яны супраціўляюцца, то выкарыстай дапамогу сьвецкіх уладаў''» ({{мова-la|«…emat intra tres menses in pagos et ad rudes catehisandos venitat(?) operarios si ipse per se propter aetatem ingravescentem excurrere non valet simplices Rusticos Staralitwa dictos ad nouum calendarium tenendum inducat in nolentes quantum fieri potest brahio seculari»|скарочана}})}}, [[Поразаў]]скай (8 ліпеня 1645 году){{Заўвага|«''Падчас гэтай візытацыі не даем новага рэфармацыйнага дэкрэту, дастаткова, каб вялебны пан плябан выканаў папярэдні. Адзінае мае паклапаціцца, каб сяляне, званыя „Старая Літва“ былі ахопленыя пастырскай апекай і карпатліва прыведзеныя да прыняцьця новага календару''» ({{мова-la|«Decreta reformationis nova non datur in hac visitatione g[e]n[er]ali R[evere]ndo D[omi]no Parocho sufficet si primis satisfecerit. Unicum iniungitur ut Rusticorum Stara litua dictorum fidelem curam habeat, et eosdem ad nouum calendarium venien:(?) pro posse suo inducat»|скарочана}})}}, [[Ельня (Лідзкі раён)|Ельненскай]] (1668{{Заўвага|«''Паспаліты люд іншы, усе рускай рэлігіі, альбо Яцьвягі Старая Літва, хоць гэтых меней, каторыя сьвяты і пасты захоўваюць паводле рускага абраду, многія, аднак, зь іх і здаровыя, і хворыя споведзь і камунію ў рымскім абрадзе адпраўляюць''» ({{мова-pl|«Pospolity lud inny, wszytek religiey Ruskiey, albo Jacwiez Stara Litwa lubo onych mniey, ktorzy swięta, posty zachowuią podług obrzędu Ruskiego, wiele iednak z nich y zdrowi y chorzy spowiedz, y communionem ritu Romano odprawuią»|скарочана}})}} і паміж 1670 і 1675 гадамі{{Заўвага|«''…сярод іх ёсьць невялікая група, якая завецца Новай Яцьвезьзю, або Старой Літвой, яны трымаюцца ня вызначаных касьцёлам правілаў, але нейкіх уласных, успадкаваных ад бацькоў і дзядоў, законаў, зь якімі ні ў якім разе не жадаюць разьвітвацца''» ({{мова-la|«…ex parte non pauci sunt ktory się nowa Jacwieź albo Stara Litwa vocantes non iuxta institutionem ab Eccl[esi]a sibi traditam ale iakiemuś moribus paternis et avitis od ktorych się oderwac zadną miarą niedaią»|скарочана}})}}), [[Косаў]]скай (8 студзеня 1669 году){{Заўвага|«''парафіяне часткова грэцкага абраду, часткова — лацінскага, а некаторыя сяляне завуцца „Старая Літва“''» ({{мова-la|«Parochianos partim Graecos, partim Latinos aliquos etiam plebeios habet Stara Litwa»|скарочана}})}}, [[Жыжмары|Жыжмарскай]] (1669 год){{Заўвага|{{мова-la|«…conversio colonorum, Stara Litva dictorum, praesertim in bonis m[agnifici] d[omini] Oginski, sit menti et cordi apud r[everendus] d[ominus] parochus»|скарочана}}}}<ref>Kamuntavičienė V. Jotvingiai «Senoji Lietuva» ir jų tikėjimas. XVII a. // Terra Jatwezenorum. Nr. 5, 2013. P. 68.</ref>, [[Альшэва (Берасьцейская вобласьць)|Альшэўскай]] (10 студзеня 1669 году){{Заўвага|«''Парафіяне розныя — шляхцічы пераважна каталікі, астатнія — грэцкага абраду, а некаторыя „Старой Літвой“ завуцца''» ({{мова-la|«Parochiani permixti nobiles quamplurimi catholici caeteri vero ritus graeci, alij vero Stara Litwa vocantur»|скарочана}})}}, [[Сьвір (мястэчка)|Сьвірскай]] (1689 год){{Заўвага|{{мова-la|«Sublatae sunt variae superstitiones, guibus vacabant, e. g. portabant panem et cibos alios supra mogilas in campis, ubi sepulti erant parentes vel consanguinei, ut in die commemorationis defunctorum illae animae manducarent appositos cibos; deinde in vigilia Pentecostes manducabant carnes et sub mensa cibos projiciebant, credentes, guod animae tunc veniebant et manducabant. Tandem inter alias superstitiones in die Nativitatis Christi omnes media nocte flexis genibus ante portam cantabant cantilenam, guae continebat in se invocationem Lado, gui fuit inter primos deos antiguae Lituaniae paganae, ut toto anno omnia feliciter illis succederent. Multa matrimonia invalida revalidata, sunt, et sublata est consuetudo apud popos dandi matrimonium suis ruthenis pueris et puellabus novem, decem et undecim annorum; idem et[iam?] sublatum est in parochia. Antiqui lithuani, id est ruteni, gui nec observant jejunia ruthenorum, nec catholicorum, cum guibus tantum tempore paschali confitentur apud sacerdotes nostros latini ritus, ad 200 alii amplexi sunt fidem catholicam, alii vero ruthenam, cum promissione coram Venerabili Sacramento in ea vivere et mori, et consuetudines pias, jejunia etc. in guolibet ritu, guem amplexi sunt. Religuimus sacerdotibus et popis libellos et multas instructiones circa rorate, colendas, processiones et aguam benedictam, administrationem Sacramentorum, preces matutinas et vespertinas, tandem commendavimus serio sacerdotibus et popis, ut non exigant nimis pro sepulturis et matrimonio, ut in campis suos non sepeliant et apud popos catholici matrimonium non accipiant; popis autem, id est sacerdotibus ruthenis, ab Illustrissimo Episcopo suo sub penis gravissimis prohibuimus, ne matrimonio catholicorum assistant sine licentia parochorum, cum agatur de validitate matrimonii et legitimitate prolis, guae legitimitas in his partibus omnino spectat ad haereditatem»|скарочана}}}}<ref name="Ališauskas-2016-261-262">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 261—262.</ref> [[Ваверка|Ваверскай]] (12 чэрвеня 1692 году){{Заўвага|{{мова-la|«Rutheni Veteres, seu Stara Litwa, turmatim conversa abiurato errore suo, guorum multi in silvis plurimum commorati nec signum Vivificae Crucis efformare sciverunt, multo minus mysteria fidei, est tamen populus docilis et propensus ad discenda necessaria»|скарочана}}}}<ref name="Ališauskas-2016-264"/>, [[Новы Двор (Сьвіслацкі раён)|Навадворскай]] (13 ліпеня 1692 году){{Заўвага|{{мова-la|«Multi in ea parochia rudes, vulgo Stara Litwa, conversi, guorum plurimi, sexagenarii et ultra, nunguam confessi, ex ii [sic] guod cum magna aliorum aedificatione publice exclamabant, extentis in altum manibus, DEUM benedicendo»|скарочана}}}}<ref name="Ališauskas-2016-264"/>, [[Жодзішкі|Жодзішкаўскай]] (сакавік 1701 году){{Заўвага|{{мова-la|«Una villa, dicta Precut, guondam nobiles, modo Chmetones, Stara Litwa dicti, sincere ad fidem catholicam omnes conversi errores et superstitiones antiguae Lituaniae abjurarunt»|скарочана}}}}<ref name="Ališauskas-2016-280">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 280.</ref>, [[Чарнаўчыцы|Чарнаўчыцкай]] (1721 год){{Заўвага|{{мова-la|«In hac parochia plurimos invenimus Ruthenorum, mysteria fidei ignorantes, superstitionibus et idolatriae dediti, dicti antigui Jadźwingowie vel alio nomine populariter Stara Litwa»|скарочана}}}}<ref name="Ališauskas-2016-301"/>, [[Камень (Валожынскі раён)|Каменскай]] (24 сакавіка 1743 году){{Заўвага|{{мова-la|«Reperimus in hac parochia homines superstitiosos, vulgo Stara Litwa, gui communicant ritu latino, festa vero et jejunia observant graeco-ruthenorum, ne patiantur damnum in pecoribus, ex sua superstitiosa credulitate, guod monebamus, ut desistant ab his superstitionibus»|скарочана}}}}<ref name="Ališauskas-2016-367">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 367.</ref>, [[Равяцічы (Берасьцейская вобласьць)|Равяціцкай]] (1746 год){{Заўвага|{{мова-pl|«…a zastawszy w wsiach poddanych ledwie tylo imie ścianskie na sobie mających, y część niemałą ludzi wiarę starey Litwy od cerkwi Bożey w unii ś. z wiarą rzymską będącey zakazaną y potempioną trzycymaiących…»|скарочана}}<ref>Акты Виленской археографической комиссии. Т. 3. Акты Брестского городского суда XVI—XVIII вв. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?id=MXRgAAAAcAAJ&pg=PA202&dq=%22starey+Litwy%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjSto2a8dj5AhVLr6QKHfZdDD4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22starey%20Litwy%22&f=false С. 202].</ref>}}. Апроч таго, паміж 1529 і 1530 гадамі ў запісе [[Мэтрыка Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскай мэтрыкі]] ўпамінаецца [[дваранін]] Станіслаў [[Бэрнат]]авіч, «''стары ліцьвін''»<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|7к}} S. 626.</ref>. А ў 1744 годзе ў ваколіцах [[Друя|Друі]] ўпаміналася вёска Старая Літва (''Stara Litwa'')<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>. == Старалітоўцы == [[Файл:Lithuanian (1850).jpg|значак|Моўная мапа з этнаграфічнага атлясу ([[Лёндан]], 1850 г.): [[Ліцьвіны#Літоўская_мова|літоўская мова]] (''Lithuanian'') займае ўсю [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыю беларусаў]] (ад [[Горадня|Горадні]] да [[Смаленск]]у), [[Летувіская мова|жамойцкая мова]] (''Samogitian'') — этнічную тэрыторыю [[Летувісы|летувісаў]]]] {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} Замацаваньне ў другой палове XIX ст. у афіцыйнай расейскай навуцы, ідэалёгіі і прэсе тэрміна «літоўцы» («ліцьвіны») выняткова за [[Жамойць|жамойцкім]] насельніцтвам{{Заўвага|Хоць яшчэ ў 1860-я гады, як прызнае сучасны летувіскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Дарыюс Сталюнас||lt|Darius Staliūnas}}<ref name="Stalunas-2005">Сталюнас Д. Идентификация, язык и алфавит литовцев в российской национальной политике 1860-х годов // Ab imperio. № 2, 2005. С. 225—254.</ref> «''…больш звыклымі для расейскай бюракратыі заставаліся іншыя [замест „літоўцаў“] паняцьці — „самагіцкае племя“, „жамойць“ або „жмудзіны“, „жамойцкі народ“, а мова — „жамоцкая“ або „самагіцкая“''» ({{мова-ru|«Хотя собственно термин „литовцы“ употреблялся довольно часто, более привычными для российской бюрократии оставались другие понятия — „самогитское племя“, „жмудь“ или „жмудины“, „жмудский народ“, а язык — „жмудский“ или „самогитский“»|скарочана}})}} прывяло да таго, што шляхта колішняга Вялікага Княства Літоўскага дзеля вонкавых дачыненьняў з расейскімі ўладамі пачала часьцей карыстацца тэрмінам «палякі», які ад пачатку быў палітонімам і зьвязваўся з ідэяй адраджэньня «Польшчы» — былой [[Канфэдэрацыя|канфэдэрацыйнай]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>[[Аляксандар Смалянчук|Смалянчук А.]] Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. — СПб., 2004. С. 115—124.</ref>, хоць у прыватных зносінах паміж сабой і з уласна [[палякі|этнічнымі палякамі]] («караняжамі») выкарыстоўвала паралельна і тэрмін [[Ліцьвіны|«ліцьвіны» («літоўцы»)]], а балтамоўнае насельніцтва працягвала традыцыйна называць «[[Жамойты|жамойтамі]]»{{Заўвага|Напрыклад, гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Яўстах Іваноўскі||pl|Eustachy Iwanowski}} ў 1861 годзе пісаў, што [[ліцьвіны]] ўжываюць наступныя назвы да жамойтаў: ''[[Жмогусы|Zmogosy]], Zmujdziaki, Żmudź, Żmudzin''<ref>Iwanowski E. (Eu…… Heleniusz) Wspomnienia narodowe. — Paryż, 1861. [https://books.google.by/books?id=KNYRAAAAYAAJ&pg=PA491&dq=Zmogosy,+Zmujdziaki,+%C5%BBmud%C5%BA,+%C5%BBmudzin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjv8obs1Y70AhW_Q_EDHUkUAAcQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Zmogosy%2C%20Zmujdziaki%2C%20%C5%BBmud%C5%BA%2C%20%C5%BBmudzin&f=false S. 491].</ref>. Таксама францускі географ і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}} ў 5-м томе сваёй працы «Зямля і людзі» (1881 год) засьведчыў, што ў той час у Польшчы і Расеі ліцьвінамі ўсё яшчэ традыцыйна называлі [[беларусы|беларусаў]], тады як летувісаў — жамойтамі<ref>Reclus E. The universal geography: earth and its inhabitants. Vol. 5. — London, 1881. P. 256.</ref>: «''…нават цяпер яшчэ ў Польшчы, як і ў Расеі, „ліцьвінамі“ звычайна называюць беларускіх славянаў былой палітычнай Літвы, тады як літоўцам ва ўласным сэнсе даюць назву „жамойтаў“ альбо „жмудзінаў“''» («''…даже теперь еще в Польше, как и в России, „литвинами“ обыкновенно называют белорусских славян бывшей политической Литвы, тогда как литовцам в собственном смысле дают название „жмудов“ или „жмудинов“''»)<ref>Реклю Э. Земля и люди. Т. 5, вып. 2. — СПб., 1883. [https://books.google.by/books?id=bVQNAQAAMAAJ&pg=PA124&dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjJ8eDcjNz0AhX0QvEDHZlqDAsQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 124].</ref>}}. Непрыняцьце новага значэньня тэрміна «літоўцы» прывяло да ўзьнікненьня ў канцы XIX — пачатку XX ст. і пэўнага пашырэньня сярод літоўскай шляхты (асабліва ў этнакантактавай зоне — у [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]], памежнай з асноўным масівам балтамоўнага насельніцтва — [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрняй]]) тэрміна «младалітоўцы» дзеля пазначэньня балтамоўнага насельніцтва, а дзеля ўласнага самавызначэньня — тэрмінаў «старалітоўцы» («стараліцьвіны»), «гістарычныя літоўцы» («гістарычныя ліцьвіны»), «міцкевічоўцы» (у знак салідарнасьці з тым значэньнем паняцьця «ліцьвіны», якое выкарыстоўваў [[Адам Міцкевіч]] у сваім творы «[[Пан Тадэвуш]]»){{Заўвага|У 1906 годзе ў газэце «[[Kurier Litewski]]» ([[:Файл:Starolitwin - Kuryer Litewski 1906 nr 146 s 1.jpg|№ 146, С. 1]]) зьявіўся артыкул «Мы і літоўцы» ({{мова-pl|My i litwini|скарочана}}), падпісаны крыптонімам «Старалітовец» ({{мова-pl|Starolitwin|скарочана}}), у якім аўтар спрабаваў папулярызаваць тэрмін «старалітоўцы» і прапаноўваў стварыць «Cтаралітоўскую партыю», якая б выяўляла інтарэсы карэннай літоўскай шляхты; тым часам летувіскую інтэлігенцыю (паводле аўтара — у большасьці псэўдаінтэлегінцыю), якая з падачы і пры падтрымцы расейскіх уладаў спрабавала манапалізаваць права на назву «літоўцы» ({{мова-pl|«Szowinizm ten jest owocem szkoły rosyjskiej, której wychowańcami są młodolitwini, mówiący nieraz lepiej po rosyjsku, niż po litewsku»|скарочана}}) прапаноўваў называць «младалітоўцамі» ({{мова-pl|młodolitwini|скарочана}}). Сярод іншага, тэрміналёгію «стараліцоўцаў» і «младалітоўцаў» у 1934 годзе выкарыстоўваў былы прэм’ер-міністар [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] [[Раман Скірмунт]] у сваім артыкуле-нэкралёгу «Панны з Муру» пра [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыю Скірмунт]] і Юзэфу Куржанеўскую, дзе адзначаў, што захапленьне Канстанцыяй Скірмунт «літваманіяй» не ўлічвала тое, што младалітоўцы звузілі паняцьце [[Літва старажытная|Літвы]] да свайго этнаграфічнага Ковенскага арэалу<ref>Skirmuntt R. [[:Файл:Slowo - 1934, nr 127 Roman Skirmunt - Panie z muru - p 3.jpg|Panie z Muru (III)]] // Słowo. Nr. 127, 1934. S. 3.</ref>}}<ref name="Buchowski-2006-26">Buchowski K. [http://pbc.biaman.pl/Content/2045/litwomani_i_polonizatorzy.pdf Litwomani i polonizatorzy : mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku]. — Białystok, 2006. S. 26.</ref><ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс, 2013. С. 15.</ref>. А ў 1906 годзе віленскі доктар Людвік Чаркоўскі (1855—1928) засьведчыў, што «старалітоўцамі» (у адрозьненьні ад [[Летувісы|летувісаў]]-«младалітоўцаў») зноў пачалі называць «[[Тутэйшыя (выраз)|тутэйшых]]» [[Літва|Літвы і Беларусі]] — г. зн. беларускамоўных сялянаў<ref>Czarkowski L. Ostrzeżenie: w kwestji litewskiej słów kilka. — Wilno, 1906. [https://polona.pl/item/ostrzezenie-w-kwestji-litewskiej-slow-kilka,Njc4NTg3NDE/29/#info:metadata S. 20].</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Літоўская мітраполія]] * [[Ліцьвякі]] == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Каталіцтва]] 1hihimfugss2zegtp9t8qgv0mg6ix78 2677927 2677925 2026-07-06T21:46:52Z ~2026-38556-99 98744 2677927 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Старалітва (неадназначнасьць)}} '''Старалітва''', '''стараліцьвіны''' (''Staralitwa'', ''Stara Litwa'', ''Stara Litva'', ''starolitwin'') — назва пэўнай часткі [[ліцьвіны|ліцьвінаў]]-каталікоў у дакумэнтах [[Рымска-каталіцкі касьцёл у Беларусі|Касьцёлу]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] XVII—XVIII стагодзьдзяў. Як вынікае з гістарычных крыніцаў, гэтым найменьнем азначалі ліцьвінаў (у прыватнасьці, на [[Слонімскі павет|Слонімшчыне]], [[Лідзкі павет|Лідчыне]], [[Слуцкае княства|Случчыне]]{{Заўвага|У лічбе камісіі, якая ў 1732 годзе апытвала жыхароў мястэчак [[Капыль|Капылю]] і [[Пясочнае|Пясочнага]] [[Слуцкае княства|Слуцкага княства]] дзеля расьледаваньня скаргі на каталіцкага сьвятара з боку праваслаўных сьвятароў і жыхароў, аднаго зь сьведкаў — Якава Кісяля — азначылі як «стараліцьвіна» ({{мова-la|«Jakow Kisiel, starolitwin»|скарочана}})<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 1, т. 4. — Киев, 1871. [https://books.google.by/books?id=hz4OAAAAQAAJ&pg=RA1-PA441&dq=starolitwin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjPteO-y9X5AhXDtqQKHXodA5MQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=starolitwin&f=false С. 441].</ref>}}), якія трымаліся не каталіцкіх, а нейкіх сваіх старажытных абрадаў. Сьвяты і пасты яны абходзілі «''паводле рускага абраду''», не выконвалі вызначаных Касьцёлам правілаў, але трымаліся нейкіх «''уласных, успадкаваных ад дзядоў законаў''» — дзеля чаго каталіцкія ўлады не ўважалі іх за каталікоў<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 75.</ref>. Адзначаецца, што праз брак зьвестак гэтая зьява патрабуе далейшага дасьледаваньня<ref>Скварчэўскі Д. «Stara Litwa» як этнаканфесійная і сацыяльная група ў Вялікім Княстве Літоўскім у XVI—XVIII ст. // Сацыяльныя інстытуты ў Вялікім Княстве Літоўскім у ранні Новы час : матэрыялы міжнароднага навуковага круглага стала, Мінск, 2 снежня 2020 г. / БДУ, Гістарычны фак., Каф. гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў; [пад рэд. А. Любага]. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2020. С. 51.</ref>. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Ліцьвіны|Русіны}} <div class="thumb tright"><div class="thumbinner"> {| style="background: transparent; border: 0; padding: 0; margin: 0; |- {{Лякалізацыйная мапа/Пункты|Беларусі|Шырыня мапы=500|float=right|Подпіс=<center>Гістарычныя ўпаміны пра старалітву (стараліцьвінаў)</center> |Пункты= {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=28|Даўгата градусаў=25|Даўгата хвілінаў=11|Назва=[[Альшэва (Берасьцейская вобласьць)|Альшэва]]|Пазыцыя=справа}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=11|Даўгата градусаў=24|Даўгата хвілінаў=01|Назва=[[Вялікая Бераставіца|Бераставіца]]|Пазыцыя=зьверху|Водступ подпісу=1.8}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=50|Даўгата градусаў=24|Даўгата хвілінаў=58|Назва=[[Ваверка]]|Пазыцыя=зьлева|Водступ подпісу=6.5}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=54|Шырата хвілінаў=55|Даўгата градусаў=27|Даўгата хвілінаў=22|Назва=[[Ваўкалата]]|Пазыцыя=справа}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=50|Даўгата градусаў=25|Даўгата хвілінаў=32|Назва=[[Ельня (Лідзкі раён)|Ельня]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=54|Шырата хвілінаў=37|Даўгата градусаў=26|Даўгата хвілінаў=26|Назва=[[Жодзішкі]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=54|Шырата хвілінаў=48|Даўгата градусаў=24|Даўгата хвілінаў=26|Назва=[[Жыжмары]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=51|Даўгата градусаў=26|Даўгата хвілінаў=39|Назва=[[Камень (Валожынскі раён)|Камень]]|Пазыцыя=справа}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=24|Даўгата градусаў=23|Даўгата хвілінаў=49|Назва=[[Камянец]]|Пазыцыя=зьверху|Водступ подпісу=1.8}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=09|Даўгата градусаў=27|Даўгата хвілінаў=05|Назва=[[Капыль]]|Пазыцыя=справа}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=45|Даўгата градусаў=25|Даўгата хвілінаў=09|Назва=[[Косаў]]|Пазыцыя=справа}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=53|Даўгата градусаў=25|Даўгата хвілінаў=18|Назва=[[Ліда]]|Пазыцыя=зьверху|Водступ подпісу=1.8}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=50|Даўгата градусаў=24|Даўгата хвілінаў=21|Назва=[[Новы Двор (Сьвіслацкі раён)|Новы Двор]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=56|Даўгата градусаў=24|Даўгата хвілінаў=22|Назва=[[Поразаў]]|Пазыцыя=зьверху|Водступ подпісу=1.7}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=26|Даўгата градусаў=24|Даўгата хвілінаў=50|Назва=[[Равяцічы (Берасьцейская вобласьць)|Равяцічы]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=54|Шырата хвілінаў=51|Даўгата градусаў=26|Даўгата хвілінаў=23|Назва=[[Сьвір (мястэчка)|Сьвір]]}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=53|Шырата хвілінаў=01|Даўгата градусаў=25|Даўгата хвілінаў=22|Назва=[[Вялікія Шылавічы|Шылавічы]]|Пазыцыя=справа}} {{Лякалізацыйная мапа/Пункт|Беларусі|Памер пункту=6|Шырата градусаў=52|Шырата хвілінаў=13|Даўгата градусаў=23|Даўгата хвілінаў=44|Назва=[[Чарнаўчыцы]]}} }} |} </div> </div> Справа кансысторскага суду 1721 году паведамляла пра прымусовы перавод ваўкавыскім лоўчым Казімерам Калусоўскім сялянаў-уніятаў сваіх вёсак [[Няцеч (Тарноўскі сельсавет)|Няцечы]], [[Старажымавічы|Старажымавічаў]] і [[Чаплічы (Лідзкі раён)|Чапліцы]] ([[Лідзкі павет]]) у рыма-каталіцтва. Падчас апытаньня ў судзе сялянаў аб іх былой веры шэсьць чалавек назвалі сваю веру «старалітва» (аднаго такога селяніна назвалі «стараліцьвін»)<ref>[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] Язычніцтва на землях Беларусі ў сярэднявеччы // Гістарычна-археалагічны зборнік. № 12, 1997. [https://books.google.by/books?id=1QghAQAAMAAJ&q=%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0&dq=%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjVqMCx6Nj5AhWq8rsIHQDGDCQQ6AF6BAgCEAI С. 83].</ref>. Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, які мяркуе, што назва [[Ліцьвіны|«ліцьвіны»]] ў першым пэрыядзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (да [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]]) была назвай мясцовай эвангелісцкай канфэсійнай супольнасьці і ўласна «Літоўскім» Вялікае Княства ад самага яго стварэньня назвалі менавіта з такім канфэсійным сэнсам, зазначае: «''такім парадкам, відаць, што адметны канфэсійны сэнс назвы „ліцьвін“ працягваў існаваць яшчэ ў першай палове XVIII стагодзьдзя''»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 75—76.</ref>. На зьяву «старалітвы» ў касьцёле Вялікага Княства Літоўскага яшчэ ў 1869 годзе зьвяртаў увагу [[Ігнат Казлоўскі]]: «''Пад назваю „старалітвы“ разумелі тады ня штосьці іншае, як звычаі рыма-каталікоў, ліцьвінаў, заснаваныя на [[Русь|рускіх]] пачатках''»<ref>Козловский И. [http://books.google.ru/books?id=1pIZAAAAYAAJ&pg=RA5-PA51&dq=%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8+%22%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%BE+%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8B%22&hl=ru&ei=AWrgTpPRA8qt8gP3_PjMBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDMQ6AEwAA#v=onepage&q=%D0%96%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%20%22%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%BE%20%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%8B%22&f=false Судьбы русского языка в Литве и на Жмуди] // Вестн. Зап. России. Т. IV, кн. 11, 1869. С. 50.</ref>. Пад «рускімі» дасьледнік разумеў агульна-ўсходнеславянскія пачаткі, улучна з мовай, культурнымі рысамі ды іншым. Таксама Ігнат Казлоўскі пісаў: «''Ад таго ж збору ''[Віленскага рыма-каталіцкага збору 1685 году]'' мы даведваемся, што спрадвеку і ў канцы XVII стагодзьдзя ў [[ВКЛ|Літве]] рымска-каталіцкія духоўныя насілі бараду, ня стрыглі валасоў у сябе на галаве, як гэта да нашага часу робяць [[праваслаўе|праваслаўныя]] сьвятары, і насілі футравыя чапкі рускіх баяраў. Вядома, нарэшце, што спрадвеку і да першага падзелу [[Рэч Паспалітая|Польшчы]] ў 1772 годзе, галоўнымі заступнікамі [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікіх князёў літоўскіх]] лічыліся ў мясцовых рыма-каталікоў [[сьвяты Юры]], а перадусім [[Мікола Цудатворца|сьвяты Мікалай, Мірлікійскі цудатворца]], ён жа заступнік [[Расея|Расеі]]; [[Княжыч Казімер|Казімер]] жа паднесены на сьвятога заступніка Літвы ўпершыню ў 1604 годзе. З гэтага ясна відаць, што спрадвеку і да XVIII стагодзьдзя, нават і на [[Жамойць|Жамойці]], у асяродзьдзі рыма-каталікоў панавалі ня іншыя, як рускія пачаткі, то бо „старалітва“''»<ref>Козловский И. Судьбы русского языка в Литве и на Жмуди // Вестн. Зап. России. Т. IV, кн. 11, 1869. С. 51.</ref>. [[Файл:Ruthenicae fidei sive ut illi vocant antiquae Litthwanicae (1654).jpg|значак|Зь візытацыі парафіі ў Сьвіры: «''Маёнткі паноў Сьвірскіх Рафала, Яна і Юрыя ўсе ёсьць рускай веры, або, як яны яе называюць, старажытнай літоўскай''» («''Bona Dominorum Swirsciorum Raphaelis, Ioannis et Georgii omnes sunt Ruthenicae fidei sive ut illi vocant antiquae Litthwanicae''»)]] У складзенай у 1721 годзе інструкцыі аб забароне пераходу русінаў з грэцкага абраду ў лацінскі паведамлялася, што «''старажытных ліцьвінаў, якія у народнай мове называюцца „Старая Літва“''» ({{мова-la|«Antiqui Lithvani vulgo dicta Stara Litwa»|скарочана}}), трэба змушаць да захаваньня аднаго абраду, бо тыя зьмешваюць лацінскі і грэцкі абрады (а менавіта — не прытрымліваюцца [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскага календару]])<ref>Harasiewicz M. Annales ecclesiae Ruthenae. — Leopoli, 1862. [https://books.google.by/books?id=Q8nm0MoNFYoC&pg=PA384&dq=staralitwa&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjlqL_1q9b5AhWFIMUKHXAtD_8Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=stara%20litwa&f=false P. 384].</ref>. У 1726 годзе сынод Луцкага і Берасьцейскага біскупства пастанавіў: «''бо ў некаторых парафіях, а менавіта ў [[Камянец]]кім дэканаце, многія зь ліцьвінаў, або старалітвы ''<nowiki>[</nowiki>{{мова-la|«alias Stara Litwa»|скарочана}}<nowiki>]</nowiki>'', верна захоўваць і трымаюцца рымскага абраду і паводле яго сьвятыя сакрамэнты ў касьцёлах прымаюць, але сьвяты адзначаюць разам з русінамі: таму плябаны маюць пільна на тое зьвяртаць увагу і такой мяшанкі абрадаў не дапушчаць''»<ref>Constitutiones synodales diaecesis Luceoriensis & Brestensis. — Varsaviae, 1726. [https://books.google.by/books?id=hHenKM_DOXcC&pg=PP18&dq=%22stara+litwa%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjurujMrdb5AhUkMuwKHTrxBWk4KBDoAXoECAsQAg#v=onepage&q=%22stara%20litwa%22&f=false P. C1].</ref><ref>Historya Kościoła polskiego: Przez x. Melchiora Bulińskiego. T. 3. — Kraków, 1874. [https://books.google.by/books?id=Z9FgAAAAcAAJ&pg=PA266&dq=%22stara+litwa%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjurujMrdb5AhUkMuwKHTrxBWk4KBDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%22stara%20litwa%22&f=false S. 266].</ref>. Таксама ў кнізе езуіта {{Артыкул у іншым разьдзеле|Марцін Кужанецкі|Марціна Кужанецкага|pl|Marcin Kurzeniecki}} ([[Вільня]], 1752 год) зазначалася, што «''Старая Літва, якая сьвятую імшу і камунію рымскія захоўвае, а сьвяты і пасты ўніяцкія, мусіць урэшце аднаго абраду пільнаваць…''»<ref>Kurzeniecki M. Rozmowy kapelana albo Teologa Nadwornego z Oyczystym Panem Chrześćiańskim. — Wilna, 1752. [https://books.google.by/books?id=3WpiAAAAcAAJ&pg=PA267&dq=%22stara+litwa%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj-lffurdb5AhUDC-wKHYLmBV44MhDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%22stara%20litwa%22&f=false S. 267].</ref>. [[Файл:Stara Litwa ritu Rutheni (1654).jpg|значак|Зь візытацыі парафіі ў [[Ваўкалата|Ваўкалаце]] (1654 г.): «''З жыхароў Ваўкалаты толькі чатыры ёсьць каталікамі, усе іншыя — каталікі па-народнаму Старая Літва рускага абраду''» («''Ex oppidanis Wołkołaten quatuor tantum sunt Catholici reliqui omnes Catholici vulgo Stara Litwa ritu Rutheni''»]] Хоць крыніцы беспасярэдне зьвязваюць старалітву з [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінамі]] — «''старажытныя ліцьвіны, г. зн. русіны''» ({{мова-la|«Antiqui lithuani, id est ruteni»|скарочана}}) ([[Сьвір (мястэчка)|Сьвір]], 1689 год)<ref>Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 50.</ref>, «''старыя русіны або старалітва''» ({{мова-la|«Rutheni Veteres, seu Stara Litwa»|скарочана}}) ([[Ваверка]], 1692 год)<ref name="Ališauskas-2016-264">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 264.</ref>, «''русіны…, званыя старажытнымі [[Яцьвягі|яцьвягамі]]{{Заўвага|Апублікаваныя ў 1861 годзе афіцыйныя зьвесткі губэрнскіх статыстычных камітэтаў, сабраныя ў канцы 1850-х гадоў з дапамогай мясцовага духавенства ўсіх канфэсіяў, засьведчылі традыцыйнае разуменьне пад «яцьвягамі» [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічных]] [[Беларусы|беларусаў]]: у [[Берасьцейскі павет (Гарадзенская губэрня)|Берасьцейскім павеце]] налічвалася 1616 яцьвягаў, у [[Бельскі павет (Гарадзенская губэрня)|Бельскім]] — 3741 яцьвягаў, у [[Ваўкавыскі павет (Гарадзенская губэрня)|Ваўкавыскім]] — 2854 яцьвягаў, а ў [[Кобрынскі павет (Гарадзенская губэрня)|Кобрынскім]], увогуле, 22&nbsp;725 яцьвягаў, што складала 28% ад усяго насельніцтва павету. Паводле веры ўсе гэтыя яцьвягі вызначаліся як праваслаўныя<ref name="Zapiski-1861-153">Записки Императорского русского географического общества. Кн. 3, 1861. [https://books.google.by/books?id=AgXe1pyCfzsC&pg=RA1-PA133&dq=%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%BE+%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0+%D1%8F%D1%82%D0%B2%D1%8F%D0%B3%D0%B8&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjgzIvBmdr5AhXGxqQKHUfiBCAQ6AF6BAgJEAI#v=snippet&q=%D1%8F%D1%82%D0%B2%D1%8F%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 153].</ref>}} або іншым імем — па-народнаму „Старая Літва“''» ({{мова-la|«Ruthenorum…, dicti antigui Jadźwingowie vel alio nomine populariter Stara Litwa»|скарочана}}) ([[Чарнаўчыцы]], 1721 год)<ref name="Ališauskas-2016-301">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 301.</ref> — летувіскія дасьледнікі і тыя<ref>Скварчэўскі Д. «Stara Litwa» як этнаканфесійная і сацыяльная група ў Вялікім Княстве Літоўскім у XVI—XVIII ст. // Сацыяльныя інстытуты ў Вялікім Княстве Літоўскім у ранні Новы час : матэрыялы міжнароднага навуковага круглага стала, Мінск, 2 снежня 2020 г. / БДУ, Гістарычны фак., Каф. гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў; [пад рэд. А. Любага]. — {{Менск (Мінск)}}: БДУ, 2020. С. 46—52.</ref>, хто іх цытуе, сьцьвярджаюць пра [[Балтыйскія мовы|балтыйскую]] і [[Паганства|паганскую]] існасьць старалітвы{{Заўвага|Як адзін з довадаў летувіскія аўтары прыводзяць сьведчаньне з 1689 году, што старыя ліцьвіны ў [[Сьвір (мястэчка)|Сьвіры]] ў ноч [[Божае Нараджэньне|Раства]] сьпявалі песьню, дзе згадваўся «''Lado, які быў адным зь першых багоў паганскай Літвы''», што гэтыя аўтары зьвязваюць з «''богам старога летувіскага паганства''»<ref>Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 261.</ref>. Аднак яшчэ ў 1847 годзе [[Яўстах Тышкевіч]] пры апісаньні [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павету]] зазначаў пра [[Каляды]], што «''Ko-Lado, паводле разуменьня гісторыкаў, мае быць назвай баства старажытных славянаў''»<ref>Tyszkiewicz E. Opisanie powiatu borysowskiego pod względem statystycznym, geognostycznym, historycznym, gospodarczym, przemysłowo-handlowym i lekarskim, z dodaniem wiadomości: o obyczajach, spiewach, przysłowiach i ubiorach ludu, gusłach, zabobonach itd. — Wilno, 1847. S. 383.</ref>. Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зьвяртае ўвагу на тое, што вокліч «''лада, лада''» (вядомы зь літоўскіх летапісаў як традыцыйнае вітаньне ліцьвінаў) ёсьць прывітальным сьпевам, вядомым у розных славянскіх народаў і зьнітаваным з абрадамі запрашэньня<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 30—31.</ref>}}. Адпаведныя аўтары ў сваіх публікацыях разглядалі згадкі пра старалітву ў наступных парафіях: [[Вялікая Бераставіца|Бераставіцкай]] (4 красавіка 1645 году){{Заўвага|«''Агарнуць асаблівай пастырскай апекай простых людзей, якія завуцца “Старая Літва” і пры дапамозе сьвецкіх уладаў прымусіць іх стала наведваць касьцёл''» ({{мова-la|«Rudium Staralitwa dictorum praecipuam curam habeat, et brachio seculari invocato eosdem ad eccl[esi]am suam frequentare compellat»|скарочана}})}}, [[Вялікія Шылавічы|Шыдлавецкай]] (6 красавіка 1645 году){{Заўвага|«''…схіліць на працягу трох месяцаў, наведваючы просты люд з мэтай катэхізацыі, калі сам з прычыны пажылога веку ня ў стане пераканаць простых сялянаў, званых „Старой Літвой“, прыняць новы каляндар, увядзеньню якога яны супраціўляюцца, то выкарыстай дапамогу сьвецкіх уладаў''» ({{мова-la|«…emat intra tres menses in pagos et ad rudes catehisandos venitat(?) operarios si ipse per se propter aetatem ingravescentem excurrere non valet simplices Rusticos Staralitwa dictos ad nouum calendarium tenendum inducat in nolentes quantum fieri potest brahio seculari»|скарочана}})}}, [[Поразаў]]скай (8 ліпеня 1645 году){{Заўвага|«''Падчас гэтай візытацыі не даем новага рэфармацыйнага дэкрэту, дастаткова, каб вялебны пан плябан выканаў папярэдні. Адзінае мае паклапаціцца, каб сяляне, званыя „Старая Літва“ былі ахопленыя пастырскай апекай і карпатліва прыведзеныя да прыняцьця новага календару''» ({{мова-la|«Decreta reformationis nova non datur in hac visitatione g[e]n[er]ali R[evere]ndo D[omi]no Parocho sufficet si primis satisfecerit. Unicum iniungitur ut Rusticorum Stara litua dictorum fidelem curam habeat, et eosdem ad nouum calendarium venien:(?) pro posse suo inducat»|скарочана}})}}, [[Ельня (Лідзкі раён)|Ельненскай]] (1668{{Заўвага|«''Паспаліты люд іншы, усе рускай рэлігіі, альбо Яцьвягі Старая Літва, хоць гэтых меней, каторыя сьвяты і пасты захоўваюць паводле рускага абраду, многія, аднак, зь іх і здаровыя, і хворыя споведзь і камунію ў рымскім абрадзе адпраўляюць''» ({{мова-pl|«Pospolity lud inny, wszytek religiey Ruskiey, albo Jacwiez Stara Litwa lubo onych mniey, ktorzy swięta, posty zachowuią podług obrzędu Ruskiego, wiele iednak z nich y zdrowi y chorzy spowiedz, y communionem ritu Romano odprawuią»|скарочана}})}} і паміж 1670 і 1675 гадамі{{Заўвага|«''…сярод іх ёсьць невялікая група, якая завецца Новай Яцьвезьзю, або Старой Літвой, яны трымаюцца ня вызначаных касьцёлам правілаў, але нейкіх уласных, успадкаваных ад бацькоў і дзядоў, законаў, зь якімі ні ў якім разе не жадаюць разьвітвацца''» ({{мова-la|«…ex parte non pauci sunt ktory się nowa Jacwieź albo Stara Litwa vocantes non iuxta institutionem ab Eccl[esi]a sibi traditam ale iakiemuś moribus paternis et avitis od ktorych się oderwac zadną miarą niedaią»|скарочана}})}}), [[Косаў]]скай (8 студзеня 1669 году){{Заўвага|«''парафіяне часткова грэцкага абраду, часткова — лацінскага, а некаторыя сяляне завуцца „Старая Літва“''» ({{мова-la|«Parochianos partim Graecos, partim Latinos aliquos etiam plebeios habet Stara Litwa»|скарочана}})}}, [[Жыжмары|Жыжмарскай]] (1669 год){{Заўвага|{{мова-la|«…conversio colonorum, Stara Litva dictorum, praesertim in bonis m[agnifici] d[omini] Oginski, sit menti et cordi apud r[everendus] d[ominus] parochus»|скарочана}}}}<ref>Kamuntavičienė V. Jotvingiai «Senoji Lietuva» ir jų tikėjimas. XVII a. // Terra Jatwezenorum. Nr. 5, 2013. P. 68.</ref>, [[Альшэва (Берасьцейская вобласьць)|Альшэўскай]] (10 студзеня 1669 году){{Заўвага|«''Парафіяне розныя — шляхцічы пераважна каталікі, астатнія — грэцкага абраду, а некаторыя „Старой Літвой“ завуцца''» ({{мова-la|«Parochiani permixti nobiles quamplurimi catholici caeteri vero ritus graeci, alij vero Stara Litwa vocantur»|скарочана}})}}, [[Сьвір (мястэчка)|Сьвірскай]] (1689 год){{Заўвага|{{мова-la|«Sublatae sunt variae superstitiones, guibus vacabant, e. g. portabant panem et cibos alios supra mogilas in campis, ubi sepulti erant parentes vel consanguinei, ut in die commemorationis defunctorum illae animae manducarent appositos cibos; deinde in vigilia Pentecostes manducabant carnes et sub mensa cibos projiciebant, credentes, guod animae tunc veniebant et manducabant. Tandem inter alias superstitiones in die Nativitatis Christi omnes media nocte flexis genibus ante portam cantabant cantilenam, guae continebat in se invocationem Lado, gui fuit inter primos deos antiguae Lituaniae paganae, ut toto anno omnia feliciter illis succederent. Multa matrimonia invalida revalidata, sunt, et sublata est consuetudo apud popos dandi matrimonium suis ruthenis pueris et puellabus novem, decem et undecim annorum; idem et[iam?] sublatum est in parochia. Antiqui lithuani, id est ruteni, gui nec observant jejunia ruthenorum, nec catholicorum, cum guibus tantum tempore paschali confitentur apud sacerdotes nostros latini ritus, ad 200 alii amplexi sunt fidem catholicam, alii vero ruthenam, cum promissione coram Venerabili Sacramento in ea vivere et mori, et consuetudines pias, jejunia etc. in guolibet ritu, guem amplexi sunt. Religuimus sacerdotibus et popis libellos et multas instructiones circa rorate, colendas, processiones et aguam benedictam, administrationem Sacramentorum, preces matutinas et vespertinas, tandem commendavimus serio sacerdotibus et popis, ut non exigant nimis pro sepulturis et matrimonio, ut in campis suos non sepeliant et apud popos catholici matrimonium non accipiant; popis autem, id est sacerdotibus ruthenis, ab Illustrissimo Episcopo suo sub penis gravissimis prohibuimus, ne matrimonio catholicorum assistant sine licentia parochorum, cum agatur de validitate matrimonii et legitimitate prolis, guae legitimitas in his partibus omnino spectat ad haereditatem»|скарочана}}}}<ref name="Ališauskas-2016-261-262">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 261—262.</ref> [[Ваверка|Ваверскай]] (12 чэрвеня 1692 году){{Заўвага|{{мова-la|«Rutheni Veteres, seu Stara Litwa, turmatim conversa abiurato errore suo, guorum multi in silvis plurimum commorati nec signum Vivificae Crucis efformare sciverunt, multo minus mysteria fidei, est tamen populus docilis et propensus ad discenda necessaria»|скарочана}}}}<ref name="Ališauskas-2016-264"/>, [[Новы Двор (Сьвіслацкі раён)|Навадворскай]] (13 ліпеня 1692 году){{Заўвага|{{мова-la|«Multi in ea parochia rudes, vulgo Stara Litwa, conversi, guorum plurimi, sexagenarii et ultra, nunguam confessi, ex ii [sic] guod cum magna aliorum aedificatione publice exclamabant, extentis in altum manibus, DEUM benedicendo»|скарочана}}}}<ref name="Ališauskas-2016-264"/>, [[Жодзішкі|Жодзішкаўскай]] (сакавік 1701 году){{Заўвага|{{мова-la|«Una villa, dicta Precut, guondam nobiles, modo Chmetones, Stara Litwa dicti, sincere ad fidem catholicam omnes conversi errores et superstitiones antiguae Lituaniae abjurarunt»|скарочана}}}}<ref name="Ališauskas-2016-280">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 280.</ref>, [[Чарнаўчыцы|Чарнаўчыцкай]] (1721 год){{Заўвага|{{мова-la|«In hac parochia plurimos invenimus Ruthenorum, mysteria fidei ignorantes, superstitionibus et idolatriae dediti, dicti antigui Jadźwingowie vel alio nomine populariter Stara Litwa»|скарочана}}}}<ref name="Ališauskas-2016-301"/>, [[Камень (Валожынскі раён)|Каменскай]] (24 сакавіка 1743 году){{Заўвага|{{мова-la|«Reperimus in hac parochia homines superstitiosos, vulgo Stara Litwa, gui communicant ritu latino, festa vero et jejunia observant graeco-ruthenorum, ne patiantur damnum in pecoribus, ex sua superstitiosa credulitate, guod monebamus, ut desistant ab his superstitionibus»|скарочана}}}}<ref name="Ališauskas-2016-367">Ališauskas V. Baltų religijos ir mitologijos reliktai Lietuvos Didžiojoje Kunigaikštystėje (XIV—XVIII a.). — Vilnius: Lietuvių katalikų mokslo akademija, 2016. P. 367.</ref>, [[Равяцічы (Берасьцейская вобласьць)|Равяціцкай]] (1746 год){{Заўвага|{{мова-pl|«…a zastawszy w wsiach poddanych ledwie tylo imie ścianskie na sobie mających, y część niemałą ludzi wiarę starey Litwy od cerkwi Bożey w unii ś. z wiarą rzymską będącey zakazaną y potempioną trzycymaiących…»|скарочана}}<ref>Акты Виленской археографической комиссии. Т. 3. Акты Брестского городского суда XVI—XVIII вв. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?id=MXRgAAAAcAAJ&pg=PA202&dq=%22starey+Litwy%22&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjSto2a8dj5AhVLr6QKHfZdDD4Q6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22starey%20Litwy%22&f=false С. 202].</ref>}}. Апроч таго, паміж 1529 і 1530 гадамі ў запісе [[Мэтрыка Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскай мэтрыкі]] ўпамінаецца [[дваранін]] Станіслаў [[Бэрнат]]авіч, «''стары ліцьвін''»<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|7к}} S. 626.</ref>. А ў 1744 годзе ў ваколіцах [[Друя|Друі]] ўпаміналася вёска Старая Літва (''Stara Litwa'')<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>. == Старалітоўцы == [[Файл:Lithuanian (1850).jpg|значак|Моўная мапа з этнаграфічнага атлясу ([[Лёндан]], 1850 г.): [[Ліцьвіны#Літоўская_мова|літоўская мова]] (''Lithuanian'') займае ўсю [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічную тэрыторыю беларусаў]] (ад [[Горадня|Горадні]] да [[Смаленск]]у), [[Летувіская мова|жамойцкая мова]] (''Samogitian'') — этнічную тэрыторыю [[Летувісы|летувісаў]]]] {{Асноўны артыкул|Летувізацыя}} Замацаваньне ў другой палове XIX ст. у афіцыйнай расейскай навуцы, ідэалёгіі і прэсе тэрміна «літоўцы» («ліцьвіны») выняткова за [[Жамойць|жамойцкім]] насельніцтвам{{Заўвага|Хоць яшчэ ў 1860-я гады, як прызнае сучасны летувіскі гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Дарыюс Сталюнас||lt|Darius Staliūnas}}<ref name="Stalunas-2005">Сталюнас Д. Идентификация, язык и алфавит литовцев в российской национальной политике 1860-х годов // Ab imperio. № 2, 2005. С. 225—254.</ref> «''…больш звыклымі для расейскай бюракратыі заставаліся іншыя [замест „літоўцаў“] паняцьці — „самагіцкае племя“, „жамойць“ або „жмудзіны“, „жамойцкі народ“, а мова — „жамоцкая“ або „самагіцкая“''» ({{мова-ru|«Хотя собственно термин „литовцы“ употреблялся довольно часто, более привычными для российской бюрократии оставались другие понятия — „самогитское племя“, „жмудь“ или „жмудины“, „жмудский народ“, а язык — „жмудский“ или „самогитский“»|скарочана}})}} прывяло да таго, што шляхта колішняга Вялікага Княства Літоўскага дзеля вонкавых дачыненьняў з расейскімі ўладамі пачала часьцей карыстацца тэрмінам «палякі», які ад пачатку быў палітонімам і зьвязваўся з ідэяй адраджэньня «Польшчы» — былой [[Канфэдэрацыя|канфэдэрацыйнай]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>[[Аляксандар Смалянчук|Смалянчук А.]] Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. — СПб., 2004. С. 115—124.</ref>, хоць у прыватных зносінах паміж сабой і з уласна [[палякі|этнічнымі палякамі]] («караняжамі») выкарыстоўвала паралельна і тэрмін [[Ліцьвіны|«ліцьвіны» («літоўцы»)]], а балтамоўнае насельніцтва працягвала традыцыйна называць «[[Жамойты|жамойтамі]]»{{Заўвага|Напрыклад, гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Яўстах Іваноўскі||pl|Eustachy Iwanowski}} ў 1861 годзе пісаў, што [[ліцьвіны]] ўжываюць наступныя назвы да жамойтаў: ''[[Жмогусы|Zmogosy]], Zmujdziaki, Żmudź, Żmudzin''<ref>Iwanowski E. (Eu…… Heleniusz) Wspomnienia narodowe. — Paryż, 1861. [https://books.google.by/books?id=KNYRAAAAYAAJ&pg=PA491&dq=Zmogosy,+Zmujdziaki,+%C5%BBmud%C5%BA,+%C5%BBmudzin&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjv8obs1Y70AhW_Q_EDHUkUAAcQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Zmogosy%2C%20Zmujdziaki%2C%20%C5%BBmud%C5%BA%2C%20%C5%BBmudzin&f=false S. 491].</ref>. Таксама францускі географ і гісторык {{Артыкул у іншым разьдзеле|Элізэ Рэклю||en|Élisée Reclus}} ў 5-м томе сваёй працы «Зямля і людзі» (1881 год) засьведчыў, што ў той час у Польшчы і Расеі ліцьвінамі ўсё яшчэ традыцыйна называлі [[беларусы|беларусаў]], тады як летувісаў — жамойтамі<ref>Reclus E. The universal geography: earth and its inhabitants. Vol. 5. — London, 1881. P. 256.</ref>: «''…нават цяпер яшчэ ў Польшчы, як і ў Расеі, „ліцьвінамі“ звычайна называюць беларускіх славянаў былой палітычнай Літвы, тады як літоўцам ва ўласным сэнсе даюць назву „жамойтаў“ альбо „жмудзінаў“''» («''…даже теперь еще в Польше, как и в России, „литвинами“ обыкновенно называют белорусских славян бывшей политической Литвы, тогда как литовцам в собственном смысле дают название „жмудов“ или „жмудинов“''»)<ref>Реклю Э. Земля и люди. Т. 5, вып. 2. — СПб., 1883. [https://books.google.by/books?id=bVQNAQAAMAAJ&pg=PA124&dq=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A+%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjJ8eDcjNz0AhX0QvEDHZlqDAsQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A%20%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 124].</ref>}}. Непрыняцьце новага значэньня тэрміна «літоўцы» прывяло да ўзьнікненьня ў канцы XIX — пачатку XX ст. і пэўнага пашырэньня сярод літоўскай шляхты (асабліва ў этнакантактавай зоне — у [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]], памежнай з асноўным масівам балтамоўнага насельніцтва — [[Ковенская губэрня|Ковенскай губэрняй]]) тэрміна «младалітоўцы» дзеля пазначэньня балтамоўнага насельніцтва, а дзеля ўласнага самавызначэньня — тэрмінаў «старалітоўцы» («стараліцьвіны»), «гістарычныя літоўцы» («гістарычныя ліцьвіны»), «міцкевічоўцы» (у знак салідарнасьці з тым значэньнем паняцьця «ліцьвіны», якое выкарыстоўваў [[Адам Міцкевіч]] у сваім творы «[[Пан Тадэвуш]]»){{Заўвага|У 1906 годзе ў газэце «[[Kurier Litewski]]» ([[:Файл:Starolitwin - Kuryer Litewski 1906 nr 146 s 1.jpg|№ 146, С. 1]]) зьявіўся артыкул «Мы і літоўцы» ({{мова-pl|My i litwini|скарочана}}), падпісаны крыптонімам «Старалітовец» ({{мова-pl|Starolitwin|скарочана}}), у якім аўтар спрабаваў папулярызаваць тэрмін «старалітоўцы» і прапаноўваў стварыць «Cтаралітоўскую партыю», якая б выяўляла інтарэсы карэннай літоўскай шляхты; тым часам летувіскую інтэлігенцыю (паводле аўтара — у большасьці псэўдаінтэлегінцыю), якая з падачы і пры падтрымцы расейскіх уладаў спрабавала манапалізаваць права на назву «літоўцы» ({{мова-pl|«Szowinizm ten jest owocem szkoły rosyjskiej, której wychowańcami są młodolitwini, mówiący nieraz lepiej po rosyjsku, niż po litewsku»|скарочана}}) прапаноўваў называць «младалітоўцамі» ({{мова-pl|młodolitwini|скарочана}}). Сярод іншага, тэрміналёгію «стараліцоўцаў» і «младалітоўцаў» у 1934 годзе выкарыстоўваў былы прэм’ер-міністар [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] [[Раман Скірмунт]] у сваім артыкуле-нэкралёгу «Панны з Муру» пра [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыю Скірмунт]] і Юзэфу Куржанеўскую, дзе адзначаў, што захапленьне Канстанцыяй Скірмунт «літваманіяй» не ўлічвала тое, што младалітоўцы звузілі паняцьце [[Літва старажытная|Літвы]] да свайго этнаграфічнага Ковенскага арэалу<ref>Skirmuntt R. [[:Файл:Slowo - 1934, nr 127 Roman Skirmunt - Panie z muru - p 3.jpg|Panie z Muru (III)]] // Słowo. Nr. 127, 1934. S. 3.</ref>}}<ref name="Buchowski-2006-26">Buchowski K. [http://pbc.biaman.pl/Content/2045/litwomani_i_polonizatorzy.pdf Litwomani i polonizatorzy : mity, wzajemne postrzeganie i stereotypy w stosunkach polsko-litewskich w pierwszej połowie XX wieku]. — Białystok, 2006. S. 26.</ref><ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс, 2013. С. 15.</ref>. А ў 1906 годзе віленскі доктар Людвік Чаркоўскі (1855—1928) засьведчыў, што «старалітоўцамі» (у адрозьненьні ад [[Летувісы|летувісаў]]-«младалітоўцаў») зноў пачалі называць «[[Тутэйшыя (выраз)|тутэйшых]]» [[Літва|Літвы і Беларусі]] — г. зн. беларускамоўных сялянаў<ref>Czarkowski L. Ostrzeżenie: w kwestji litewskiej słów kilka. — Wilno, 1906. [https://polona.pl/item/ostrzezenie-w-kwestji-litewskiej-slow-kilka,Njc4NTg3NDE/29/#info:metadata S. 20].</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Літоўская мітраполія]] * [[Ліцьвякі]] == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Каталіцтва]] rkvjbri9ic5cjn3c65ntn0hl1m4ljiw Раўданы 0 74607 2677802 2574187 2026-07-06T12:21:48Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677802 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Летува |Назва = Раўданы |Лацінка = Raŭdany |Статус = мястэчка |Назва ў родным склоне = Раўданаў |Назва летувіскай мовай = Raudonė |Герб = Raudone_CoA.jpg |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былыя назвы = |Мясцовая назва = |Павет = [[Таўроскі павет|Таўроскі]] |Раён = [[Юрбурскі раён|Юрбурскі]] |Староства = Раўдонскае |Мэр = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 716 |Год падліку колькасьці = 2001 |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Тэлефонны код = |Паштовы індэкс = LT-74057 |Аўтамабільны нумарны знак = |Выява = Raudonė Castle front.jpg |Апісаньне выявы = Замак у Раўданах |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 6 |Шырата сэкундаў = 0 |Даўгата градусаў = 23 |Даўгата хвілінаў = 7 |Даўгата сэкундаў = 40 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Раўданы''', '''Раўдань''' ({{мова-lt|Raudonė|скарочана}}) — [[мястэчка]] ў [[Летува|Летуве]], на правым беразе [[Нёман]]у. Цэнтар староства [[Юрбурскі раён|Юрбурскага раёну]] [[Таўроскі павет|Таўроскага павету]]. == Назва == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Адзначаліся старажытныя [[Германскія мовы|германскія]] імёны Raud<ref>Ao. Prof. Dr. Hermann Reichert, [https://web.archive.org/web/20241127192345/https://homepage.univie.ac.at/hermann.reichert/studententexte/Lexikon_der_altgermanischen_Namen.docx Lexikon der altgermanischen Namen]</ref>, Rautin і Rauding{{Заўвага|Сярод іншага, запіс у [[Літоўская Мэтрыка|Літоўскай Мэтрыцы]] паміж 1440 і 1492 гадамі: ''Окинши Равдине три чоловеки''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 46.</ref>}}, якія паходзяць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] rauds 'чырвоны'<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rautin+Rauding+rauds#v=snippet&q=Rautin%20Rauding%20rauds&f=false S. 1249].</ref>. На германскае ([[Готы|гоцкае]]) паходжаньне назваў старажытных паселішчаў на Нёмане зьвярнуў увагу францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне [[Імёны ліцьвінаў|літоўскіх уласных імёнаў]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 104.</ref>. Летувіскія аўтары зьвязваюць назву мястэчка з назвай ручая Раўдане<ref>Vanagas A. Lietuvos miestų vardai (antrasis leidimas). — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2004. P. 17.</ref>, назву якога выводзяць ад [[Летувіская мова|летувіскага]] raudona 'чырвоны'<ref>Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius: Mokslas, 1981. P. 274.</ref>. == Гісторыя == У 1337 годзе выправа [[Крыжакі|крыжакоў]] пад камандаю караля [[Багемія|Багеміі]] Ёгана і герцага Ніжняй [[Баварыя|Баварыі]] Генрыха XIV заснавала драўляны замак на рацэ Нёмане насупраць руінаў [[Хрыстмэмэль|Хрыстмэмэля]]. У гонар Генрыха замак назвалі [[Баербург]] ({{мова-de|Bayerburg|скарочана}}), што азначае «Замак баварцаў». Замак выкарыстоўваўся як вайсковая база і цэнтар забесьпячэньня дзеля выправаў у [[Літва|Літву]] і [[Жамойць]]. У XVI ст. замак належаў вялікаму князю [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонту Аўгусту]]. Новы замак збудаваў на руінах старога дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага [[Геранім Крышпін-Кіршэнштайн]]. З тых часоў замак неаднаразова перабудоўваўся. == Глядзіце таксама == * [[Раўданскі рукапіс]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.ruinyizamki.pl/kresy/raudany.html Раўданы]{{Ref-pl}} {{Населеныя пункты на Нёмане}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Юрбурскага раёну]] hl17sqiovch0f3hkdjw4icclyddct3t Сусьветная гандлёвая арганізацыя 0 81149 2677969 2502394 2026-07-07T01:24:07Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 6 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677969 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Сусьветная гандлёвая арганізацыя |арыгінальная назва = {{мова-en|World Trade Organization|скарочана}} |выява = World Trade Organization (logo and wordmark).svg |рамка выявы = |памер выявы = 220пкс |альтэрнатыўны тэкст выявы = |подпіс выявы = |мапа = WTO members and observers.svg |памер мапы = |альтэрнатыўны тэкст мапы = краіны паводле адносінаў з Сусьветнай гандлёвай арганізацыяй |подпіс мапы = [[Удзельнікі Сусьветнай гандлёвай арганізацыі|Дзяржавы-ўдзельніцы СГА]]<br /> {{Легенда|#008000|Дзяржавы-удзельніцы}} {{Легенда|#0000ff|Дзяржавы, двойчы прадстаўленыя праз сяброўства ў Эўразьвязе}} {{Легенда|#eeee00|назіральнікі}} {{Легенда|#ff1111|Краіны, якія не ўваходзяць у СГА}} |мапа 2 = |абрэвіятура = СГА |дэвіз = |папярэднік = Сакратарыят [[АПМГ]] |наступнік = |дата ўтварэньня = {{Дата пачатку|1|1|1995|Паказаць колькасьць гадоў}} |дата спыненьня існаваньня = |тып = міжурадавая |юрыдычны статус = [[міжнародная арганізацыя]] |мэта = |штабкватэра = [[Цэнтар Ўільяма Рэпарда]], [[Жэнэва]], [[Швайцарыя]] |месцазнаходжаньне = |каардынаты = |дзейнічае ў рэгіёнах = |сяброўства = 162 дзяржаваў, 2 адмысловыя раёны Кітая, ЭЗ |афіцыйныя мовы = ангельская, [[Гішпанская мова|гішпанская]] і [[Француская мова|француская]]<ref>{{ref-en}}[http://www.wto.org/English/thewto_e/vacan_e/recruit_e.htm#languages Службовыя мовы (Агульныя зьвесткі аб наборы ў Сусьветную гандлёвую арганізацыю)] // Сайт СГА. Дата доступу: 10 ліпеня 2010.</ref> |генэральны сакратар = |пасада кіраўніка = Галоўны кіраўнік |імя кіраўніка = [[Нгозі Аконджо-Івэала]] |пасада кіраўніка 2 = |імя кіраўніка 2 = |асноўныя асобы = |кіроўны орган = Выканаўчая нарада |матчыная кампанія = |зьвязаныя кампаніі = |бюджэт = 197,203 [[Швайцарскі франк|франкаў]] (2020 год)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Каштарыс на 2020 год|спасылка=https://www.wto.org/english/thewto_e/secre_e/budget_e/budget2020_e.pdf|выдавец=Сусьветная гандлёвая арганізацыя|мова=en|дата публікацыі=2021|дата доступу=24 чэрвеня 2021}}</ref> |колькасьць супрацоўнікаў = 625 (2021 год)<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Агляд Сакратарыяту СГА|спасылка=https://www.wto.org/english/thewto_e/secre_e/intro_e.htm|выдавец=Сусьветная гандлёвая арганізацыя|мова=en|дата публікацыі=2021|дата доступу=24 чэрвеня 2021}}</ref> |сайт = [https://www.wto.org/ wto.org] |заўвагі = }} '''Сусьве́тная гандлё́вая арганіза́цыя''' — [[міжнародная арганізацыя]], заснаваная 1 студзеня 1995 году<ref name="about">[https://web.archive.org/web/20090228212632/http://www.wto.int/english/theWTO_e/whatis_e/wto_dg_stat_e.htm Заява аб СГА яе галоўнага кіраўніка]{{ref-en}}// Сайт СГА. Дата праверкі: 10 ліпеня 2010</ref> 74 [[дзяржава]]мі, дзьвюма [[Эўропа|эўрапейскімі]] [[Калёнія (залежная тэрыторыя)|калёніямі]] ў [[Кітай|Кітаі]] й [[Эўрапейскі Зьвяз|Эўрапейскім Зьвязам]] (ЭЗ)<ref name="members"/> для забесьпячэньня выкананьня між сабою дзейных гандлёвых пагадненьняў. Штаб-кватэра месьціцца ў [[Жэнэва|Жэнэве]] ([[Швайцарыя]])<ref name="about" />. Замяніла сабою Сакратарыят [[Агульнае пагадненьне аб мытах і гандлі 1947 году|Агульнага пагадненьня аб мытах і гандлі]] (АПМГ 1947 году). Узьнікла ў выніку адпаведнага [[Маракеш|маракескага]] ''Пагадненьня аб заснаваньні Сусьветнай гандлёвай арганізацыі'', падпісанага 15 красавіка 1994 году. Афіцыйнымі мовамі арганізацыі зьяўляюцца [[ангельская мова|ангельская]], [[Гішпанская мова|гішпанская]] ды [[Француская мова|француская]]<ref name="about" />. == Мэты і прынцыпы == Задачай СГА зьяўляецца не дасягненьне якіхсьці мэтаў ці вынікаў, а ўсталяваньне агульных прынцыпаў міжнароднага гандлю<ref name="H42">B. Hoekman, ''The WTO: Functions and Basic Principles'', 42</ref>. Работа СГА, таксама як і АПМГ да яго, абапіраецца на асноўныя прынцыпы, сярод якіх: * '''Роўныя правы'''. Усе чальцы СГА абавязаныя даць магчымасьць усім іншым чальцам рэжым найбольшага спрыяньня ў гандлю (НСГ). Рэжым НСГ азначае, што прэфэрэнцыі, дадзеныя аднаму з чальцоў СГА, аўтаматычна распаўсюджваюцца і на ўсіх астатніх чальцоў арганізацыі<ref name="H42"/>; * '''Узаемнасьць'''. Усе саступкі ў паслабленьні двухбаковых гандлёвых абмежаваньняў павінны быць узаемнымі<ref name="H43">B. Hoekman, ''The WTO: Functions and Basic Principles'', 43</ref>; * '''Празрыстасьць'''. Чальцы СГА павінны цалкам публікаваць свае гандлёвыя правілы і мець органы, якія адказваюць за перадаваньне інфармацыі іншым чальцам СГА<ref name="H44">B. Hoekman, ''The WTO: Functions and Basic Principles'', 44</ref>. == Абавязкі == Паводле 3-га Артыкула Пагадненьня, на Арганізацыю ўскладаліся абавязкі: # спрыяць і забясьпечваць парадак выкананьня, вядзеньня й дзеяньня [[Шматбаковае пагадненьне|шматбаковых]] гандлёвых пагадненьняў, # даваць месца для гандлёвых перамоваў між дзяржавамі-ўдзельніцамі Арганізацыі, # апекавацца выкананьнем ''Дамоўленасьці аб правілах і парадку ўладжваньня спрэчак'' (ДППУС; ''Дадатак 2'' да Пагадненьня аб заснаваньні СГА), # апекавацца выкананьнем ''Парадку агляду кіраваньня гандлем'' (ПАКГ; ''Дадатак 3'' да Пагадненьня аб заснаваньні СГА) # супрацоўнічаць з [[Міжнародны валютны фонд|Міжнародным валютным фондам]] і [[Сусьветны банк|Міжнародным банкам рэканструкцыі й разьвіцьця]]<ref>{{ref-en}}[https://web.archive.org/web/20120309035324/http://www.wto.int/english/docs_e/legal_e/04-wto.pdf Пагадненьне аб заснаваньні Сусьветнай гандлёвай арганізацыі. Маракеш, 15 красавіка 1994 г.] // Сайт Сусьветнай гандлёвай арганізацыі. Дата доступу: 4 чэрвеня 2010.</ref>. == Удзельнікі == {{Асноўны артыкул|Удзельнікі Сусьветнай гандлёвай арганізацыі}} Першапачаткова ў арганізацыю ўваходзілі 74 краіны-заснавальніцы, у ліку якіх краіны [[Эўразьвяз|ЭЗ]], большасьць краінаў [[Паўднёвая Амэрыка|Паўднёвай Амэрыкі]], [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], [[Канада]], [[Аўстралія]], [[Японія]] й [[Індыя]]. Колькасьць дзяржаваў-удзельніцаў устойліва павялічвалася і ад 30 лістапада 2015 году ў Сусьветную гандлёвую арганізацыю ўваходзіць 162 дзяржавы, а таксама ЭЗ. Да таго ж, Кітай меў двух дадатковых прадстаўнікоў ад сваіх адмысловых адміністрацыйных раёнаў — Ганконгу й [[Макао]]<ref name="members">{{Навіна|загаловак=Удзельнікі й назіральнікі|спасылка=http://www.wto.int/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm|выдавец=СГА|мова=en|копія=http://web.archive.org/web/20160309231756/https://www.wto.int/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm|дата копіі=9 сакавіка 2016}}</ref>. Урады ўсіх сумежных з [[Беларусь]]сю краінаў зьяўляюцца сябрамі СГА. [[Польшча]] ўвайшла ў СГА 1 ліпеня 1995 г., [[Латвія]] — 10 лютага 1999 г., [[Летува]] — 31 траўня 2001 г., [[Украіна]] — 16 траўня 2008 г., [[Расея]] — 22 жніўня 2012 году<ref name="members"/>. [[Урад]] Беларусі<ref name="belarus">{{ref-en}}[https://web.archive.org/web/20120206154911/http://www.wto.int/english/thewto_e/acc_e/a1_belarus_e.htm Працоўная група па ўступленьні Беларусі] // Сайт СГА. Дата доступу: 10 ліпеня 2010</ref> вядзе перамовы аб уступленьні ад часу заснаваньня СГА. На дадзены момант Беларусь мае статус назіральніка ў арганізацыі<ref name="members" />. == Перамовы аб уступленьні Беларусі == ''Працоўная група па ўступленьні Беларусі'' была ўтворана 27 кастрычніка 1993 г., а першае сваё паседжаньне яна правяла ў чэрвені 1997 г.<ref name="belarus"/> Дагэтуль адбылося 7 пасяджэньняў: # 5 чэрвеня 1997 г., # 28 красавіка 1998 г., # 5 сакавіка 2001 г., # 24 студзеня 2003 г., # 30 студзеня 2004 г., # 30 верасьня 2004 г., # 24 траўня 2005 г. У склад Працоўнай групы ўваходзяць 39 сябраў СГА. З 17 сакавіка 1998 году да 18 верасьня 2006-га перамовы праводзіліся з 28 сябрамі. 10 зь іх падпісалі Выніковыя пратаколы аб завяршэньні двухбаковых перамоваў аб доступе на рынак (пазначаны ''курсівам'' у табліцы ніжэй). У сьнежні 2004 году [[Швэцыя|швэдзкага]] грамадзяніна Крыстэра Мангусэна на пасадзе старшыні Працоўнай групы замяніла ягоная суайчыньніца Мія Горн аф Ранцыэн<ref>[https://web.archive.org/web/20160304212232/http://www.oecd.org/trade/aft/37623743.pdf Personal biography for Mia Horn af Rantzien, PhD]</ref>. Пры ёй 25 чэрвеня 2007 году ўхвалілі новае ''падсумаваньне акалічнасьцяў''. У лютым 2010 г. пасаду старшыні заняў [[Турэччына|турэцкі]] грамадзянін Базкурт Аран<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.mfa.gov.by/print/export/wto/accession_bel/f6e69b2de10aceee.html| загаловак = Далучэньне Беларусі да СГА| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь]]| дата = 18 лютага 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref>, у верасьні 2012 г. — яго суайчыньнік Селім Кунэралп. На 2021 год Працоўную групу ўзначальваў турэцкі амбасадар Кемаль Мадэноглу<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Хада ўступленьня Беларусі|спасылка=https://www.wto.org/english/thewto_e/acc_e/a1_belarus_e.htm|выдавец=Сусьветная гандлёвая арганізацыя|мова=en|дата публікацыі=2021|дата доступу=24 чэрвеня 2021}}</ref>. На 23 чэрвеня 2021 году пра ўступленьне Беларусі ў СГА засталося дамовіцца зь 5 бакамі — ЗША, [[Канада]]й, [[Новая Зэляндыя|Новай Зэляндыяй]], Украінай і [[Эўразьвяз]]ам. Перамовы з ЗША і Ўкраінай не дайшлі да завяршальнай ступені. Зь іншымі засталося вырашыць па адным пытаньні. Таксама чакалася падпісаньне пратаколу з [[Бразылія]]й па ўжо скончаных перамовах. Дагэтуль скончылі перамовы з 13 іншымі дзяржавамі — [[Кітай|Кітаем]], [[Паўднёвая Карэя|Паўднёвай Карэяй]], [[Японія]]й, [[Нарвэгія]]й, [[Эквадор]]ам, [[Гватэмала]]й, [[Сальвадор]]ам, [[Ісьляндыя]]й, [[Аргентына]]й, [[Швайцарыя]]й, [[Аўстралія]]й, [[Індыя]]й і [[Турэччына]]й. Амбасадарам у асаблівых даручэньнях [[Міністэрства замежных справаў Беларусі]], які ўзначальваў перамоўную дэлегацыю па далучэньні да СГА, быў [[Уладзімер Серпікаў]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Серпікаў: перамовы аб уступленьні ў СГА засталося завяршыць зь пяцю бакамі|спасылка=https://blr.belta.by/economics/view/serpikau-peragavory-ab-ustuplenni-u-sga-zastalosja-zavjarshyts-z-pjatstsju-bakami-101241-2021/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=23 чэрвеня 2021|дата доступу=24 чэрвеня 2021}}</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Працоўная група па ўступленьні Беларусі<ref>{{ref-ru}}[https://web.archive.org/web/20091019202639/http://www.mfa.gov.by/print/ru/economic/foreign-trade/wto/2 Хада перамоваў Беларусі з СГА] // Сайт [[Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь]]. Дата доступу: 9 чэрвеня 2010.</ref> |- ! ''Удзельнікі'' ! Закончылі перамовы ! ''Удзельнікі'' ! Закончылі перамовы ! ''Удзельнікі'' ! Закончылі перамовы |- | ''[[Аўстралія]]'' | Так | [[Канада]] | Не | ''[[Румынія]]'' | Так |- | ''[[Армэнія]]'' | Так | ''Кітай'' | Так | ''[[Сальвадор (краіна)|Сальвадор]]'' | Так |- | ''[[Баўгарыя]]'' | Так | ''[[Коста-Рыка]]'' | Так | ''[[Рэспубліка Кітай|Тайвань]]'' | Так |- | ''[[Бразылія]]'' | Так | ''[[Куба]]'' | Так | ''[[Тайлянд]]'' | Так |- | ''[[Віетнам]]'' | Так | ''[[Кыргыстан]]'' | Так | ''[[Турцыя]]'' | Так |- | ''[[Гаіці]]'' | Так | ''[[Малдова]]'' | Так ! [[Украіна]] | Не |- | ''[[Гандурас]]'' | Так | ''[[Малайзія]]'' | Так | ''[[Харватыя]]'' | Так |- | ''[[Грузія]]'' | Так | ''[[Манголія]]'' | Так | ''Швайцарыя'' | Так |- | ''[[Дамініканская Рэспубліка]]'' | Так | ''[[Мэксыка]]'' | Так | ''[[Шры-Ланка]]'' | Так |- | Злучаныя Штаты Амэрыкі | Не | ''[[Нарвэґія]]'' | Так | ''[[Эгіпет]]'' | Так |- | ''[[Індыя]]'' | Так | ''[[Панама]]'' | Так | ''[[Эквадор]]'' | Так |- | ''[[Ісьляндыя]]'' | Так | ''[[Параґвай]]'' | Так ! Эўрапейскі Зьвяз | Не |- | [[Калюмбія]] | Не | ''[[Рэспубліка Карэя|Паўднёвая Карэя]]'' | Так | ''[[Японія]]'' | Так |- !" colspan="6"|Колькасьць: 40 удзельнікаў Працоўнай групы, 35 зь іх згодныя на ўступленьне Беларусі. |- |} == Будова == Установы СГА ўтварылі паводле 4-га Артыкула Пагадненьня. Сярод іх: * ''Выканаўчая нарада''. Складаецца з прадстаўнікоў усіх дзяржаваў-удзельніцаў. Склікаецца сама меней аднойчы на два гады. Зьяўляецца паўнамоцным прадстаўніком СГА й выконвае яе абавязкі. Вызначае склад камітэтаў: 1) ''па гандлі й разьвіцьці'', 2) ''па абмежаваньнях [[Плацёжны балянс|плацёжнага балянсу]]'', 3) ''па каштарысе, даходах і кіраваньні''. Паседжаньні адбываліся: [[Файл:Mike_Moore.jpg|міні|180пкс|Трэці галоўны кіраўнік СГА Майкл Мур]] # 9—13 сьнежня 1996 году ў [[Сынгапур]]ы, # 18—20 сакавіка 1998 году ў Жэнэве, # 30 лістапада — 2 сьнежня 1999 году ў [[Сіэтл]]е (ЗША), # 9—13 лістапада 2001 году ў [[Доха|Досе]] (Катар), # 10—14 верасьня 2003 году ў [[Канкун]]е (Мэксыка), # 13—18 сьнежня 2005 году ў [[Ганконґ]]у (Кітай), # 30 лістапада — 2 сьнежня 2009 году ў Жэнэве, # 15—17 сьнежня 2011 году ў Жэнэве, # 3—6 сьнежня 2013 году на востраве [[Балі (востраў)|Балі]] ([[Інданэзія]]). * ''Агульная рада''. Складаецца з прадстаўнікоў усіх дзяржаваў-удзельніцаў. Выконвае абавязкі Выканаўчае нарады ў адцінках між яе пасяджэньнямі. Вызначае правілы й парадак дзейнасьці камітэтаў. Пры неабходнасьці склікае ''Орган уладжваньня спрэчак'' (ОУС) ды ''Орган агляду кіраваньня гандлем'' (ОАКГ). * ''Рада па гандлі таварамі''. Наглядае за выкананьнем абавязкаў паводле шматбаковых пагадненьняў аб гандлі таварамі, згаданых у ''Дадатку 1А'' да Пагадненьня аб заснаваньні СГА. Сярод іх: [[Файл:Pascal Lamy, 2006.jpg|міні|180пкс|Пяты галоўны кіраўнік СГА Паскаль Ламі]] # [[Агульнае пагадненьне аб мытах і гандлі 1994 году]] (АПМГ 1994 году); # Пагадненьне аб земляробстве; # Пагадненьне аб ужываньні санітарных і фітасанітарных захадаў; # Пагадненьне аб тканінах і адзеньні (дзеяньне скончылася 1 студзеня 2005 году); # Пагадненьне аб тэхнічных перашкодах гандлю; # Пагадненьне аб захадах датычна ўкладаньняў, зьвязаных з гандлем; # Пагадненьне аб выкананьні 6-га Артыкула АПМГ (супраць [[дэмпінг]]у); # Пагадненьне аб выкананьні 7-га Артыкула АПМГ (аб ацэнцы [[мыта]]ў); # Пагадненьне аб перададгрузачных праверках; # Пагадненьне аб правілах вызначэньня паходжаньня; # Пагадненьне аб парадку ліцэнзаваньня [[імпарт]]у; # Пагадненьне аб [[субсыдыя]]х і адваджвальных захадах; # Пагадненьне аб засьцярогах. [[Файл:Roberto Azevedo cropped.jpg|міні|170пкс|6-ы галоўны кіраўнік СГА Рабэрту Азэвэду]] * ''Рада па гандлі паслугамі''. Сочыць за выкананьнем [[Агульнае пагадненьне аб гандлі паслугамі|Агульнага пагадненьня аб гандлі паслугамі]] (АПГП; ''Дадатак 1B'' да Пагадненьня аб заснаваньні СГА). * ''Рада па гандлёвых баках правоў [[Інтэлектуальная ўласнасьць|інтэлектуальнай уласнасьці]]'' (РГБПІУ). Назірае за выкананьнем [[Пагадненьне аб гандлёвых баках правоў інтэлектуальнай уласнасьці|Пагадненьня аб гандлёвых баках правоў інтэлектуальнай уласнасьці]] (ПГБПІУ; ''Дадатак 1C'' да Пагадненьня аб заснаваньні СГА). * ''Сакратарыят''. Узначальваецца ''галоўным кіраўніком'', які прызначаецца Выканаўчаю нарадаю. Яна ж вызначае яго паўнамоцтвы, абавязкі, умовы й тэрмін службы. Галоўны кіраўнік прызначае супрацоўнікаў, якія разам зь ім абавязваюцца мець працу ў СГА за адзіную й не зьяўляцца чыноўнікамі хоць бы якой дзяржавы. {| class="wikitable" |+ ''Галоўныя кіраўнікі'' |- |№ !Імя й прозьвішча !Час займаньня пасады !Месца народзінаў !Дата народзінаў !Папярэдняя пасада |- |1 |[[Пітэр Сазэрлэнд]] |1 студзеня — 1 траўня 1995 |[[Дублін]], [[Ірляндыя]] |25 красавіка 1946 |старшыня ірляндзкага банка «[[Элайд Айрыш Бэнкс]]» |- |2 |[[Рэнат Руг'ера]] |1 траўня 1995 — 1 верасьня 1999 |[[Нэапаль]], вобласьць [[Кампанія (вобласьць)|Кампанія]], [[Італія]] |9 красавіка 1930 |намесьнік старшыні Міжнароднае назіральнае рады італьянскага аўтапрадпрыемства «[[Fiat]]» |- |3 |[[Майкл Мур]] |1 верасьня 1999 — 1 верасьня 2002 |[[Факатане]], вобл. [[Бэй-оф-Пленці]], [[Новая Зэляндыя]] |28 студзеня 1949 |старшыня Камісіі па замежных справах і гандлі [[Парлямэнт Новай Зэляндыі|Парлямэнта Новай Зэляндыі]] |- |4 |[[Супачай Панічпакдзі]] |1 верасьня 2002 — 1 верасьня 2005 |[[Бангкок]], Тайлянд |30 траўня 1946 |міністар гандлю Тайлянда |- |5 |[[Паскаль Ламі]] |1 верасьня 2005 — 1 верасьня 2013 |[[Лёвалюа-Пэрэ]], дэпартамэнт [[О-дэ-Сэн]], рэгіён [[Іль-дэ-Франс]], Францыя |8 красавіка 1947 |Эўрапейскі камісар па гандлі |- |6 |[[Рабэрту Азэвэду]] |1 верасьня 2013 — 31 жніўня 2020 |[[Салвадор]], штат [[Баія]], Бразылія |3 кастрычніка 1957 |намесьнік міністра замежных справаў Бразыліі |- |6 |[[Нгозі Аконджо-Івэала]] |1 сакавіка 2021 — дагэтуль |[[Огвашы Ўку]], правінцыя [[Вары]], калёнія і пратэктарат [[Каляніяльная Нігерыя|Нігерыя]], [[Брытанская імпэрыя]] |13 чэрвеня 1954 |адмысловая пасланьніца [[Афрыканскі зьвяз|Афрыканскага зьвязу]] па дапамозе ад [[Пандэмія каранавіруснай інфэкцыі (2019)|пандэміі каронавірусу]] |} == Вынясеньне рашэньняў == Галоўны кіраўнік СГА штогод падае ў ''Камітэт па каштарысе, даходах і кіраваньні'' (ККДК) разьлік каштарысу на наступны год і справаздачу аб выкананьні папярэдняга. ККДК робіць іх агляд і падае далей у Агульную раду свае парады наконт разьмеркаваньня складак між сябрамі Арганізацыі й захадаў да сяброў, што маюць запазычанасьці па іх аплаце. Ухваленьне правілаў аб складках і гадавога каштарысу ажыцьцяўляюць 2/3 галасоў Агульнае рады ў складзе больш як паловы сяброў. Паводле Артыкула 9 Пагадненьня аб заснаваньні СГА агульным правілам вынясеньня рашэньня ёсьць дасягненьне агульнае згоды. Яна выяўляецца ў адсутнасьці пярэчаньняў вынесенай на абмеркаваньне пастанове сярод сяброў, прысутных на паседжаньні. Пры наяўнасьці нязгоды для ўхваленьня пастановы Выканаўчаю нарадаю ды Агульнаю радаю патрабуецца яе падтрымка большасьцю пададзеных галасоў. Ухваленьне тлумачэньня пагадненьня з ''Дадатку 1'' ажыцьцяўляецца на падставе парады адпаведнае ''Рады па гандлі'' (таварамі, паслугамі або інтэлектуальнаю ўласнасьцю) пры падтрымцы большасьцю ў 3/4 сяброў Выканаўчае нарады або Агульнае рады. Выканаўчая нарада таксама можа агульнаю згодаю або пры яе адсутнасьці цягам 90 дзён 3/4 галасоў сваіх сяброў вызваляць урады на год ад выкананьня шматбаковых гандлёвых пагадненьняў. Яна таксама мае права вызваліць на год ад выкананьня пагадненьняў у ''Дадатку 1'' пасьля 90 дзён разгляду просьбы адпаведнаю Радаю па гандлі. Пагадненьні аб умовах уступленьня Выканаўчая нарада ўхваляе 2/3 галасоў сваіх сяброў. Усе дзяржавы, акрамя Кітая, маюць па адным голасе. Кітай валодае трыма галасамі, бо два ягоныя адмысловыя адміністрацыйныя раёны, Ганконг ды [[Макао]], увайшлі ў СГА асобна яшчэ за часам быцьця [[Ангельшчына|ангельскаю]] й [[Партугалія|партугальскаю]] калёніямі адпаведна. Эўрапейскі Зьвяз наадварот не валодае ўласным голасам, аднак можа ўпаўнаважвацца сваімі сябрамі галасаваць ад іх імя. == Уладжваньне спрэчак == Паводле Артыкула 2 ''Дамоўленасьці аб правілах і парадку ўладжваньня спрэчак'' (ДППУС; ''Дадатак 2'' да Пагадненьня аб заснаваньні СГА) Орган уладжваньня спрэчак (ОУС) утвараецца зь сяброў Агульнае рады, якія зьяўляюцца бакамі разгляданага ў спрэчцы пагадненьня. ОУС выносіць пастановы пры ''агульнай згодзе''. Калі сябра СГА не адказвае на просьбу аб абмеркаваньні спрэчкі цягам 10 дзён з часу яе атрыманьня або цягам 30 дзён з часу атрыманьня просьбы не бярэ ўдзелу ў абмеркаваньні, просьбіт набывае права прасіць ОУС аб заснаваньні ''групы абмеркаваньня''. Просьбіт таксама мае права зьвярнуцца з запытам аб заснаваньні групы, калі абмеркаваньне сам-насам або з удзелам пасярэдніка цягам 60 дзён з часу атрыманьня просьбы не прыводзіць да ўладжваньня спрэчкі. Запыт аб стварэньні групы абмеркаваньня раней за 60-дзённы тэрмін могуць падаць абодва бакі спрэчкі толькі разам. Сябра СГА, які ад пачатку ня браў удзелу ў абмеркаваньні, можа цягам 10 дзён ад часу распаўсюду просьбы аб абмеркаваньні зьвярнуцца з запытам аб дазволе да яго далучыцца. ОУС дае адказ на просьбу аб заснаваньні групы абмеркаваньня на першым жа сваім пасяджэньні ад часу яе атрыманьня. {| cellspacing="0" cellpadding="4px" style="border: 1px solid darkgray;margin-left: 1em" align="right" |- ! style="background:#FF9999;" colspan="2"|Найбольшая працягласьць уладжваньня спрэчкі |- ! style="background:#FF9999;" colspan="2"|<small>Спрыяльныя абставіны: парушэньне пагадненьня пры адсутнасьці згоды між бакамі спрэчкі<br />цягам усяго разгляду справы, што прыводзіць да прыпыненьня дзеяньня пагадненьня.</small> |- | style="border-right: 1px solid darkgray; border-bottom: 1px solid darkgray;" | 60 дзён | style="border-bottom: 1px solid darkgray;" | Абмеркаваньне сам-насам або з удзелам пасярэдніка |- | style="border-right: 1px solid darkgray; border-bottom: 1px solid darkgray;" | 9 месяцаў | style="border-bottom: 1px solid darkgray;" |''Група абмеркаваньня'' (ад заснаваньня да справаздачы) |- | style="border-right: 1px solid darkgray; border-bottom: 1px solid darkgray;" |1 год | style="border-bottom: 1px solid darkgray;" |Перапынак у працы групы абмеркаваньня (на запыт пазоўніка) |- | style="border-right: 1px solid darkgray; border-bottom: 1px solid darkgray;" |60 дзён | style="border-bottom: 1px solid darkgray;" |'''Орган уладжваньня спрэчак''' (разгляд справаздачы й пастанова) |- | style="border-right: 1px solid darkgray; border-bottom: 1px solid darkgray;" |90 дзён | style="border-bottom: 1px solid darkgray;" |''Апэляцыйны орган'' |- | style="border-right: 1px solid darkgray; border-bottom: 1px solid darkgray;" |90 дзён | style="border-bottom: 1px solid darkgray;" |''Трацейскі суд'' (па адтэрміноўцы) |- | style="border-right: 1px solid darkgray; border-bottom: 1px solid darkgray;" |? | style="border-bottom: 1px solid darkgray;"|Адтэрміноўка на выкананьне пастановы |- | style="border-right: 1px solid darkgray; border-bottom: 1px solid darkgray;" |60 дзён | style="border-bottom: 1px solid darkgray;" |Канчатковы трацейскі суд (за невыкананьне пастановы прыпыненьне пагадненьня) |- ! style="background:#FF9999;" colspan="2"|Усяго = 2 гады й 9 месяцаў |- |} Паводле Артыкула 8 ДППУС групы абмеркаваньня складаюцца зь міністраў гандлю або іншых падрыхтаваных прадстаўнікоў дзяржаваў, супрацоўнікаў Сакратарыяту, адпаведных Радаў па гандлі й Камітэтаў СГА, а таксама адмыслоўцаў у [[Міжнароднае права|міжнародным]] гандлёвым [[Права|праве]]. Грамадзяне дзяржаваў, што зьяўляюцца бакамі спрэчкі, дапускаюцца да службы ў адпаведнай групе толькі са згоды абодвух бакоў спрэчкі. Група абмеркаваньня мае складацца з трох асобаў, калі бакі спрэчкі не дамаўляюцца цягам 10 дзён з часу яе заснаваньня аб павелічэньня колькасьці сяброў групы да пяці. Калі бакі спрэчкі цягам 20 дзён не пагаджаюцца са складам групы абмеркаваньня, утворанага паводле прапановы Сакратарыята, галоўны кіраўнік СГА мае вызначыць яе склад на просьбу прынамсі аднаго з бакоў спрэчкі й з улікам парадаў старшыняў ОУС ды адпаведных Рады па гандлі або Камітэта. Пры разглядзе спрэчкі між разьвітаю й «разьвіцьцёваю» краінамі на просьбу ўрада апошняй група мусіць улучаць прынамсі аднаго сябра з «разьвіцьцёвай» краіны. Выдаткі на падарожжы ды ўтрыманьне сяброў групы абмеркаваньня пакрываюцца з каштарысу СГА. Паводле Артыкула 12 ДППУС група абмеркаваньня можа не трымацца вядзеньня пасяджэньняў паводле ''Парадку працы'' (''Дадатак 3'' да ДППУС) толькі пасьля нарады з бакамі спрэчкі. Калі група абмеркаваньня не абавяжа бакі адначасна падаць свае першыя прапановы, пазоўнік мае даслаць яе перад адказчыкам. Наступныя прапановы падаюцца адначасна. Калі цягам працы групы бакам не ўдаецца выпрацаваць узаемапрымальнае разьвязаньне, яна падае ў ОУС справаздачу з абгрунтаваньнем сваіх высноваў аб спрэчцы й парадамі. Калі спрэчка ўладжваецца, справаздача мае абмяжоўвацца апісаньнем справы й паведамленьнем аб яе разьвязаньні. Працягласьць працы групы абмеркаваньня абмяжоўваецца 9 месяцамі. На патрабаваньне пазоўніка яе праца можа прыпыняцца ня больш як на год. ОУС ня мае прыступаць да разгляду справаздачы да 20 дня з часу яе распаўсюда сярод сваіх сяброў. Калі ніводны з бакоў спрэчкі не падае [[Апэляцыя|апэляцыі]], ОУС мае цягам 60 дзён ад часу распаўсюда справаздачы вырашыць, ці варта яе ўхваляць. ОУС ня мае права разглядаць справаздачу да заканчэньня апэляцыі. Паводле Артыкула 17 ДППУС, ОУС прызначае ўсіх 7 сяброў ''Апэляцыйнага органа'' на чатырохгадовы тэрмін зь ліку адмыслоўцаў у міжнародным гандлёвым праве, якія ня маюць службовых абавязкаў перад урадам. Сябар Апэляцыйнага органа, якога прызначылі да заканчэньня тэрміна папярэдніка, мае займаць пасаду рэшту яго тэрміна. Працягласьць разбору справы Апэляцыйным органам абмяжоўваецца 90 днямі. Яго праца адбываецца без удзелу бакоў спрэчкі. Справаздача Апэляцыйнага органа лічыцца ўхваленаю ОУС і падлягае безумоўнаму прызнаньню бакамі спрэчкі, калі ОУС не касуе справаздачу агульнаю згодаю. Цягам 30 дзён пасьля ўхваленьня справаздачы адказчык мае паведаміць ОУС аб намеры, што датычыць ажыцьцяўленьня прапанаваных ў пастанове ОУС захадаў. Калі неадкладнае падпарадкаваньне пастанове ОУС зьяўляецца незьдзяйсьняльным, адказчык мае атрымаць ад ОУС адтэрміноўку на ажыцьцяўленьне пастановы. Калі ОУС не ўхваляе прапанаваную адказчыкам адтэрміноўку на выкананьне пастановы, бакі спрэчкі цягам 45 дзён з часу ўхваленьня парадаў і пастановы маюць самі дамовіцца аб працягласьці адтэрміноўкі. Пры адсутнасьці згоды між бакамі спрэчкі, працягласьць адтэрміноўкі на выкананьне вызначаецца забавязвальным [[Трацейскі суд|трацейскім судом]] не пазьней, як празь 90 дзён пасьля ўхваленьня пастановы. Калі ўрад-адказчык не выконвае пастановы ОУС да заканчэньня дадзенай яму адтэрміноўкі, ён мае пачаць на запыт іншага боку спрэчкі перамовы аб узаемапрымальным кампэнсаваньні. Калі цягам 20 дзён з часу заканчэньня адтэрміноўкі бакі не прыходзяць да пагадненьня, ОУС мае не пазьней, як на 30 дзень ад заканчэньня адтэрміноўкі прыпыніць атрыманьне адказчыкам з боку пазоўніка саступак паводле парушанага гандлёвага пагадненьня адпаведна нанесеным стратам. Адваротнае рашэньне ОУС мажліва толькі пры наяўнасьці агульнай згоды адмовіць пазоўніку. Паўторны й апошні трацейскі суд зь сяброў былой групы абмеркаваньня (або прызначаны галоўным кіраўніком СГА) можа толькі адцягнуць вынясеньне рашэньня ОУС да 60 дня з часу заканчэньня адтэрміноўкі, каб прывесьці прыпыненьне гандлёвых саступак у большую адпаведнасьць нанесеным з боку адказчыка стратам<ref>{{ref-en}}[https://web.archive.org/web/20120128044621/http://www.wto.int/english/docs_e/legal_e/28-dsu.pdf Дамоўленасьць аб правілах і парадку ўладжваньня спрэчак] // Сайт СГА. Дата доступу: 7 чэрвеня 2010.</ref>. == Ацэнкі == [[Файл:Against_Tariff_Cap_banner_by_Japanese_farmers.jpg|міні|250пкс|Прадстаўнікі Ўсеяпонскага зьвязу земляробаў з расьцяжкаю «Супраць абмежаваньня мытаў». Ганконг, 2005 г.]] 19 сьнежня 1994 году Галоўны сход [[Арганізацыя Аб'яднаных Нацыяў|Арганізацыі аб’яднаных народаў]] (ААН) ухваліў пастанову, у якой падкрэсьліў важнасьць набыцьця Пагадненьнем аб заснаваньні СГА моцы для зьменшаньня ды адхіленьня мытаў ды ўскосных перашкодаў гандлю між [[краіна]]мі<ref>{{ref-en}}[https://web.archive.org/web/20230415090942/https://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=A/RES/49/99&Lang=E Пастанова Галоўнага сходу Арганізацыі аб’яднаных народаў аб міжнародным гандлі й разьвіцьці ад 19 сьнежня 1994 году] // Сайт Арганізацыі Аб’яднаных Народаў. Дата доступу: 21 чэрвеня 2010.</ref>. У сваёй пастанове ад 20 сьнежня 1995 году Галоўны сход ААН заклікаў дзяржавы-ўдзельніцы СГА дапамагчы ўступіць у СГА шырэйшаму колу дзяржаваў<ref>{{ref-en}}[http://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=A/RES/50/95&Lang=E Пастанова Галоўнага сходу ААН аб міжнародным гандлі й разьвіцьці ад 20 сьнежня 1995 году]{{Недаступная спасылка|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Сайт ААН. Дата доступу: 21 чэрвеня 2010.</ref>. У сваёй пастанове ад 16 сьнежня 1996 году Галоўны сход ААН прызнаваў, што СГА стварае ўмовы для адчыненага, прававога, справядлівага, бясьпечнага, нявыбарачнага, празрыстага й прадказальнага шматбаковага гандлю<ref>{{ref-en}}[https://web.archive.org/web/20230414145657/https://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=A/RES/51/167&Lang=E Пастанова Галоўнага сходу ААН аб міжнародным гандлі й разьвіцьці ад 16 сьнежня 1996 году] // Сайт ААН. Дата доступу: 21 чэрвеня 2010.</ref>. 18 сьнежня 1997 году Галоўны сход ААН ухваліў пастанову, у якой падкрэсьліў значнасьць стварэньня міжкраёвых гаспадарчых аб’яднаньняў паводле адпаведных правілаў СГА<ref>{{ref-en}}[https://web.archive.org/web/20230414185426/https://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=A/RES/52/182&Lang=E Пастанова Галоўнага сходу ААН аб міжнародным гандлі й разьвіцьці ад 18 сьнежня 1997 году] // Сайт ААН. Дата доступу: 21 чэрвеня 2010.</ref>. У пастанове ад 20 сьнежня 2002 году Галоўны сход ААН прасіў дзяржавы ахвяраваць [[Дахійскі сусьветны мэтавы фонд разьвіцьця|Дахійскаму сусьветнаму мэтаваму фонду разьвіцьця]] пры СГА<ref>{{ref-en}}[https://web.archive.org/web/20151126215421/http://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=A/RES/57/312&Lang=E Пастанова Галоўнага сходу ААН аб міжнародным гандлі й разьвіцьці ад 20 сьнежня 2002 году] // Сайт ААН. Дата доступу: 21 чэрвеня 2010.</ref>. У пастанове ад 23 сьнежня 2003 году адзначалася занепакоенасьць Галоўнага сходу ААН няўдалым правядзеньнем пятае Выканаўчае нарады СГА<ref>{{ref-en}}[https://web.archive.org/web/20040627102516/http://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=A/RES/58/197&Lang=E Пастанова Галоўнага сходу ААН аб міжнародным гандлі й разьвіцьці ад 23 сьнежня 2003 году] // Сайт ААН. Дата доступу: 21 чэрвеня 2010.</ref>. У пастанове ад 20 сьнежня 2006 году Галоўны сход ААН выказаў устурбаванасьць з нагоды спыненьня ў СГА на нявызначаны час гандлёвых перамоваў аб пашырэньні доступу на рынкі<ref>{{ref-en}}[https://web.archive.org/web/20230415090942/https://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=A/RES/61/186&Lang=E Пастанова Галоўнага сходу ААН аб міжнародным гандлі й разьвіцьці ад 20 сьнежня 2006 году] // Сайт ААН. Дата доступу: 21 чэрвеня 2010.</ref>. Паводле Высноваў Эўрапейскае рады ад 25 чэрвеня 1994 году ЭЗ разглядаў СГА ў якасьці сродку пераадоленьня несправядлівых умоваў гандлю<ref>{{ref-en}}[http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/00150.EN4.htm Высновы Эўрапейскае рады ад 25 чэрвеня 1994 году. Корфу] // Сайт Рады Эўрапейская Зьвязу. Дата доступу: 23 чэрвеня 2010.</ref>. У сваіх Высновах ад 27 чэрвеня 1995 году Эўрапейская рада разглядала трацейскі суд СГА ў якасьці прылады, прыдатнай для празрыстага й нявыбарачнага забесьпячэньня выкананьня шматбаковых гандлёвых пагадненьняў<ref>{{ref-en}}[http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/00211-C.EN5.htm Высновы Эўрапейскае рады ад 27 чэрвеня 1995 году. Каны] // Сайт Рады ЭЗ. Дата доступу: 23 чэрвеня 2010.</ref>. 14 сьнежня 1996 году ЭЗ выказаў задаволенасьць вынікам Выканаўчае нарады СГА ў Сынгапуры<ref>{{ref-en}}[http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/032a0003.htm Высновы Эўрапейскае рады ад 14 сьнежня 1996 году. Дублін] // Сайт Рады ЭЗ. Дата доступу: 23 чэрвеня 2010.</ref>, на якой адбылося падпісаньне Заявы аб гандлі [[Зьвесткавы тавар|зьвесткавымі таварамі]], што прадугледжвала паступовае касаваньне да 2000 году адпаведных мытаў<ref>{{ref-en}}[http://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/itadec_e.pdf Заява аб гандлі зьвесткавымі таварамі. Сынгапур, 13 сьнежня 1996 г.] // Сайт СГА. Дата доступу: 23 чэрвеня 2010.</ref>. У Высновах ад 12 сьнежня 1997 году<ref>{{ref-en}}[http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/032a0008.htm Высновы Эўрапейскае рады ад 12 сьнежня 1997 году. Люксэмбург] // Сайт Рады ЭЗ. Дата доступу: 23 чэрвеня 2010.</ref> Эўрапейская рада вітала падпісаньне 3 сьнежня 5-га Пратаколу<ref>{{ref-en}}[http://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/5prote_sl45_e.pdf Пяты Пратакол да Агульнага пагадненьня аб гандлі паслугамі. Жэнэва, 3 сьнежня 1997 г.] // Сайт СГА. Дата доступу: 23 чэрвеня 2010.</ref> да Агульнага пагадненьня аб гандлі паслугамі (АПГП), што зрабіла яго ўмовы, датычныя грашовых паслугаў, сталымі. 16 чэрвеня 1998 году ЭЗ таксама вітаў вынік Выканаўчае нарады СГА ў Жэнэве<ref>{{ref-en}}[http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/54315.pdf Высновы Эўрапейскае рады ад 16 сьнежня 1998 году. Кардыф] // Сайт Рады ЭЗ. Дата доступу: 23 чэрвеня 2010.</ref>, аднак 11 сьнежня 1999 Эўрапейская рада адзначыла правал Выканаўчае нарады СГА ў Сіэтле<ref>{{ref-en}}[https://web.archive.org/web/20100111053259/http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/ACFA4C.htm Высновы Эўрапейскае рады ад 11 сьнежня 1999 году. Хэльсынкі] // Сайт Рады ЭЗ. Дата доступу: 23 чэрвеня 2010.</ref>, як і 25 лістапада 2003 году адзначыла няўдаласьць Выканаўчае нарады СГА ў Канкуне<ref>{{ref-en}}[http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/77679.pdf Высновы Эўрапейскае рады ад 25 лістапада 2003 году. Брусэль] // Сайт Рады ЭЗ. Дата доступу: 23 чэрвеня 2010.</ref>. 2 траўня 2007 году Эўрапейская рада падкрэсьліла першарадную значнасьць СГА для будучых гаспадарчага росту й занятасьці ў ЭЗ<ref>{{ref-en}}[http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/93135.pdf Высновы Эўрапейскае рады ад 2 траўня 2007 году. Брусэль] // Сайт Рады ЭЗ. Дата доступу: 23 чэрвеня 2010.</ref>. З нагоды прызнаньня ў верасьні 1997 году Органам уладжваньня спрэчак СГА мытаў ЭЗ на [[банан]]ы з [[Лацінская Амэрыка|Лацінскае Амэрыкі]] вышэйшымі за мыты на бананы з краінаў [[Афрыка|Афрыкі]], [[Карыбскае мора|Карыбскага мора]] ды [[Ціхі акіян|Ціхага акіяну]]<ref>{{ref-en}}[http://www.wto.org/english/news_e/pres09_e/pr591_e.htm Ламі вітае пагадненьне, што закончыла працяглую бананавую спрэчку. 15 сьнежня 2009 г.] // Сайт СГА. Дата доступу: 24 чэрвеня 2010.</ref> Нарада [[Група афрыканскіх, карыбскіх і ціхаакіянскіх дзяржаваў|Групы афрыканскіх, карыбскіх і ціхаакіянскіх дзяржаваў]] (ГАКЦД) ухваліла 7 лістапада 1997 году ''[[Лібрэвіль]]скую заяву'', у якой выказвалася занепакоенасьць пагрозаю парушэньня іх гаспадарак ужываньнем правілаў СГА<ref>{{ref-en}}[https://web.archive.org/web/20101011162714/http://www.acpsec.org/summits/gabon/final_gb.htm Лібрэвільская заява. 7 лістапада 1997 г.] // Сайт Сакратарыяту Групы афрыканскіх, карыбскіх і ціхаакіянскіх дзяржаваў. Дата доступу: 24 чэрвеня 2010.</ref>. У сваёй ''[[Хартум]]скай заяве'' 8 сьнежня 2006 году Нарада ГАКЦД выказала ўстурбаванасьць прыпыненьнем у СГА перамоваў аб зьмяншэньні перашкодаў гандлю<ref>{{ref-en}}[https://web.archive.org/web/20100708022518/http://www.acpsec.org/summits/sudan/ACP2805706_Khartoum_Declaration_e.pdf Хартумская заява. 8 сьнежня 2006 г.] // Сайт Сакратарыяту ГАКЦД. Дата доступу: 24 чэрвеня 2010.</ref>. ІТ-праект DOMOS па замене невялікага ІТ-файлавага прыкладаньня для кіраваньня файламі, які доўжыўся больш за 10 гадоў бяз вынікаў, каштаваў больш за 1 мільён франкаў і выклікаў аўтсорсінг супрацоўнікаў з-за недахопу бюджэту празь безгаспадарчасьць і недастатковую празрыстасьць, якія могуць прывесьці да карупцыі і адкатаў<ref>https://docs.wto.org/dol2fe/Pages/SS/directdoc.aspx?filename=r:/WT/BFA/W450.pdf</ref>. == Мінуўшчына == У 2013 годзе каштарыс СГА склаў 197,2 млн [[Швайцарскі франк|швайцарскіх франкаў]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Каштарыс Сакратарыяту СГА на 2013 г.|спасылка=http://www.wto.org/english/thewto_e/secre_e/budget_e.htm|выдавец=СГА|мова=en|дата публікацыі=|дата доступу=10 верасьня 2014}}</ref> (2013; 212,7 млн [[Амэрыканскі даляр|$]]<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Штомесячны статыстычны бюлетэнь. Жнівень 2014. с. 81; паводле сярэдняй за 2013 год цаны (0,927) набыцьця даляра за франкі на міжбанкаўскім рынку|спасылка=http://www.snb.ch/ext/stats/statmon/pdf/deen/G1_Devisenkurse.pdf|выдавец=[[Швайцарскі нацыянальны банк]]|мова=en|дата публікацыі=|дата доступу=10 верасьня 2014}}</ref>). У Сакратарыяце СГА працавала 639 чалавек<ref>{{Навіна|аўтар=|загаловак=Агляд Сакратарыяту СГА|спасылка=http://www.wto.org/english/thewto_e/secre_e/intro_e.htm|выдавец=СГА|мова=en|дата публікацыі=|дата доступу=10 верасьня 2014}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * {{Навіна|аўтар=|загаловак=Уступленьне Беларусі|спасылка=https://accessions.wto.org/acc/blr|выдавец=Сусьветная гандлёвая арганізацыя|мова=en|дата публікацыі=2021|дата доступу=24 чэрвеня 2021}} ** [https://www.wto.org/english/res_e/wtoapps_e.htm Сьпіс анлайн-сыстэмаў]{{ref-en}} ** [https://www.wto.org/english/news_e/news_e.htm Навіны] {{Сусьветная гандлёвая арганізацыя}} {{Гандаль}} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Сусьветная гандлёвая арганізацыя| ]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы]] rol4hu73kvb8mstmcixwpek5hj8l9kv Марытыму Фуншал 0 86441 2677800 2404684 2026-07-06T12:17:27Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677800 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Марытыму |Лягатып = Club Sport Marítimo.png |ПоўнаяНазва = Club Sport Marítimo |Заснаваны = 20 верасьня 1910 |Горад = [[Фуншал]], [[Партугалія]] |Стадыён = [[Барэйруш]] |Умяшчальнасьць = 7200 |Прэзыдэнт = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Партугаліі|МарытымуФуЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Партугаліі|МарытымуФуСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Партугаліі|МарытымуФу}} |Прыналежнасьць = Партугальскія }} «'''Марытыму'''» ({{мова-pt|Marítimo}}) — партугальскі футбольны клюб з гораду [[Фуншал]]у. Заснаваны ў 1910 годзе. [[Чэмпіянат Партугаліі па футболе|Чэмпіён Партугаліі]] (1926). == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.csmaritimo.org.pt/ Афіцыйны сайт] {{Супэрліга чэмпіянату Партугаліі па футболе}} [[Катэгорыя:Фуншал]] eypbq9ue7jcowqvx5h70fnqbzppjucl Шаблён:Эрэдывізія чэмпіянату Нідэрляндаў па футболе 10 89692 2677805 2627396 2026-07-06T12:30:04Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677805 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца2 |назва_шаблёну = Эрэдывізія чэмпіянату Нідэрляндаў па футболе |назва = [[Эрэдывізія]] [[Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе|чэмпіянату Нідэрляндаў па футболе]] ў [[Эрэдывізія 2026—2027 гадоў|сэзоне 2026—2027 гадоў]] |кляса_карткі = hlist |сьпіс1 = * [[АДО Дэн Гааг]] * [[АЗ Алькмаар|АЗ]] * [[Аякс Амстэрдам|Аякс]] * [[Вілем II Тыльбург|Вілем II]] * [[Гоў Эгэд Іглз Дэвэнтэр|Гоў Эгэд Іглз]] * [[Гронінген (футбольны клюб)|Гронінген]] * [[Гээрэнвээн (футбольны клюб)|Гээрэнвээн]] * [[Зволе (футбольны клюб)|Зволе]] * [[Камбюўр Леэўвардэн|Камбюўр]] * [[НЭК Нэймэген|НЭК]] * [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] * [[Спарта Ратэрдам|Спарта]] * [[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]] * [[Тэльстар Вэльзэн-Зёйд|Тэльстар]] * [[Утрэхт (футбольны клюб)|Утрэхт]] * [[Фартуна Сытард|Фартуна]] * [[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорд]] * [[Эксэльсіёр Ратэрдам|Эксэльсіёр]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Футбольныя лігі|Нідэрлянды]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Нідэрлянды]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Нідэрляндзкі футбол]] </noinclude> oqruczd2izblmadidvaes8fy61c1g1n Беларускі альфабэт 0 89771 2677865 2486201 2026-07-06T16:10:48Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Вонкавыя спасылкі 2677865 wikitext text/x-wiki {{Пісьменства | Саманазва = | Тып = | Тэрыторыя = | Стваральнік = | Дата стварэньня = | Пэрыяд = | Статус = | пр1 = [[Кірыліца]] | пр2 = [[Старабеларуская мова#Пісьмовасьць|Старабеларуская графіка]] | пр3 = [[Беларускі альфабэт]] | пр4 = | пр5 = | пр6 = | Нашчадкі = | Блізкія = | Кірунак = зьлева направа | Знакаў = 32 | Літары = [[А]] [[Б]] [[В]] [[Г]] [[Ґ]] ({{Дыграф|Дж}}) ({{Дыграф|Дз}}) [[Е]] [[Ё]] [[Ж]] [[З]] [[І]] [[Й]] [[К]] [[Л]] [[М (кірыліца)|М]] [[Н]] [[О]] [[П]] [[Р]] [[С (кірыліца)|С]] [[Т]] [[У]] [[Ў]] [[Ф]] [[Х]] [[Ц]] [[Ч]] [[Ш]] [[Ы]] [[Ь]] [[Э]] [[Ю]] [[Я]] | Дыяпазон = | ISO = | Заўвагі = [[Лацінка|Беларускі лацінскі альфабэт]]{{*}}[[Беларускі арабскі альфабэт]] | Загаловак = Глядзіце таксама }} '''Белару́скі альфабэ́т''' — [[альфабэт]] [[беларуская мова|беларускае мовы]]. З савецкіх часоў афіцыйна ўжываецца толькі [[кірыліца|кірылічны]] беларускі альфабэт. Таксама гістарычна склаўся традыцыйны [[лацінка|лацінскі альфабэт]], які выкарыстоўваецца часткай носьбітаў беларускае мовы. Апроч таго, у мінулым [[татары]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] пісалі на беларускай мове арабскім пісьмом — [[арабіца]]й. == Альфабэт == Сучасны беларускі кірылічны альфабэт быў складзены ў канцы XIX стагодзьдзя й мае 32 [[літара|літары]]<ref>{{Спасылка | спасылка = https://knihi.com/storage/padrucnik/alfabet.htm | загаловак = Беларускі альфабэт, літары й гукі | выдавец = Гавары са мной па-беларуску. Базавы курс беларускае мовы | дата доступу = 8 лістапада 2023 }}</ref>. {| class="wikitable" style="text-align: center; line-height:1.2;" ! Пазыцыя || 1 || 2 || 3 || colspan="2" | 4{{Заўвага|У [[беларускі клясычны правапіс|клясычным правапісе]] беларускае мовы таксама фігуруе літара Ґ , якая абазначае выбухны гук. Выкарыстоўваецца факультатыўна; пры разьмеркаваньні словаў у альфабэтным парадку літара ґ роўная г.}} || 5 || colspan="2" | — || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 11 || 12 || 13 || 14 || 15 || 16 || 17 || 18 || 19 || 20 || 21 || 22 || 23 || 24 || 25 || 26 || 27 || 28 || 29 || 30 || 31 || 32 |- ! Вялікая&nbsp;літара || [[А]] || [[Б]] || [[В]] || [[Г]] || [[Ґ]] || [[Д]] || {{Дыграф|Дж}} || {{Дыграф|Дз}} || [[Е]] || [[Ё]] || [[Ж]] || [[З]] || [[І]] || [[Й]] || [[К]] || [[Л]] || [[М (кірыліца)|М]] || [[Н]] || [[О]] || [[П]] || [[Р]] || [[С (кірыліца)|С]] || [[Т]] || [[У (кірыліца)|У]] || [[Ў]] || [[Ф]] || [[Х]] || [[Ц]] || [[Ч]] || [[Ш]] || [[Ы]] || [[Ь]] || [[Э]] || [[Ю]] || [[Я]] |- ! Маленькая&nbsp;літара || а || б || в || г || ґ || д || дж || дз || е || ё || ж || з || і || й || к || л || м || н || о || п || р || с || т || у || ў || ф || х || ц || ч || ш || ы || ь || э || ю || я |} Дз і Дж ёсьць дыграфамі (літаразлучэньнямі) і абазначаюць згукі-афрыкаты «дж» і «дз». Таксама ў беларускай кірыліцы выкарыстоўваецца знак апострафа (’). Літара «[[ў]]» (у нескладове, у кароткае) з усіх славянскіх альфабэтаў прадстаўленая толькі ў беларускім, таксама яна фігуруе ва [[Узбэцкая мова|ўзбэцкай мове]], дунганскай і мове азіяцкіх эскімосаў. У 2003 годзе ў гонар гэтае літары ў [[Полацк]]у быў усталяваны помнік. == Гісторыя == [[Файл:Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha. Статут Вялікага Княства Літоўскага (1588).jpg|thumb|[[Трэці статут ВКЛ|Трэці Літоўскі статут]] (1588 год) яскравы ўзор кірылічнага друкарскага шрыфту на аснове скорапісу]] Беларускі альфабэт склаўся на аснове старажытнага [[славяне|славянскага]] альфабэту — [[кірыліца|кірыліцы]]. У раньні пэрыяд старабеларуская графіка мела ўсе кірылічныя літары. Аднак у працэсе разьвіцьця [[беларуская мова|беларускае мовы]] літарны склад альфабэту перастаў адпавядаць гукавой сыстэме: адпала патрэба ў дублетных літарах, зьявілася патрэбнасьць у графічных сродках для зычнага афрыката «дж», гукаў «о» пасьля мяккіх і «е» пасьля цьвёрдых зычных<ref name=bul>{{Спасылка | аўтар = Аляксандр Булыка| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.gants-region.info/index/0-377| загаловак = Беларускі алфавіт| фармат = | назва праекту = | выдавец = Ганцавіцкі краязнаўча-інфармацыйны партал| дата = 23 верасьня 2011 | мова = | камэнтар = }}</ref>. [[Файл:Muzyckaja prauda.jpg|160пкс|міні|зьлева|Першы нумар «[[Мужыцкая праўда|Мужыцкай праўды]]» [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]], надрукаваны [[лацінка]]й, 1863 г.]] Разьвіцьцё [[старабеларуская мова|старабеларускае]] графікі было зьвязана з пошукамі найбольш зручных спосабаў перадачы на пісьме асаблівасьцяў жывое мовы. На беларускай глебе выйшлі з ужытку некаторыя літары, узьніклі графэмы «э» (канец XV ст.) і «й» (канец XVI ст.), у дзелавой пісьмовасьці перасталі выкарыстоўвацца некаторыя знакі й інш<ref name=bul/>. Выдатным дасягненьнем старабеларускае графікі стала стварэньне [[Францішак Скарына|Францішкам Скарынам]] друкарскага варыянту альфабэту, які стаў узорам для іншых [[усходнія славяне|усходнеславянскіх]] друкароў. Шрыфт «[[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 году|Статута Вялікага Княства Літоўскага]]» ёсьць адзіным узорам славянскага друкарскага шрыфту на аснове скорапісу. За часам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] графічная сыстэма стала здабыткам больш шырокіх колаў тагачаснага грамадзтва й перастала зазнаваць манапольны ўплыў традыцыяў царкоўнаславянскае кніжнасьці<ref name=bul/>. Аднак удасканаленьне графікі адбывалася стыхійна й ніякіх рэформаў датычна ейнага ўнармаваньня так і не адбылося. У зьвязку з заняпадам старабеларускае пісьмовасьці вялікае пашырэньне на [[Беларусь|Беларусі]] ў XVIII — пачатку XX ст. атрымаў [[Лацінка|лацінскі альфабэт]] (лацінка), які дагэтуль служыў толькі для афармленьня польскіх і лацінскіх тэкстаў<ref name=bul/>. Лацінкаю была надрукаваная славутая «[[Мужыцкая праўда]]» [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]] й творы [[Ян Чачот|Яна Чачота]], [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча]] й інш. Як адзначыў [[Станіслаў Станкевіч (палітык)|Станіслаў Станкевіч]], лацінка была выключнаю для першых твораў беларускае адраджэнскае літаратуры<ref name="barsceuskaja">[[Ніна Баршчэўская]], Беларуская эміграцыя — абаронца роднае мовы, Катэдра Беларускай Філялёгіі Факультэт Прыкладной Лінгвістыкі і Ўсходнеславянскіх Філялёгіяў Варшаўскі Ўнівэрсытэт, Варшава 2004.</ref>. [[Файл:Jadvihin Š.2.jpg|thumb|150px|<span style="font-size:95%;">Вокладка кнігі Ўсевалада Гаршына «Сыгнал» у перакладзе [[Ядвігін Ш.|Ядвігіна Ш.]] (1891 год), надрукаваная адаптаваным для беларускае мовы расейскім грамадзянскім шрыфтом.</span>]] З узьнікненьнем легальнае беларускае прэсы для перадачы гукавое сыстэмы беларускае мовы быў прыстасаваны расейскі грамадзянскі шрыфт. Беларускі альфабэт канчаткова замацаваўся як адзіны графічны сродак пісьмовае формы беларускае літаратурнае мовы толькі пасьля [[Кастрычніцкі пераварот|кастрычніцкага перавароту]]<ref name=bul/>. [[Браніслаў Тарашкевіч]] упершыню ўвёў меркаваны выклад беларускага лацінскага альфабэту й колькі зьвязаных граматычных правілаў у 5-е (неафіцыйнае) выданьне сваёй граматыкі ([[Вільня]], 1929 год). <div align="center"> {| border=0; style="text-align:center" |+ '''Вы́клад беларускага лацінскага альфабэту<br />(Тарашкевіч, 1929)''' |- align=center style=height:2em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Aa |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Bb |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Cc |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Ćć |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Čč |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Dd |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Ee |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Ff |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Gg |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Hh |- align=center style=height:2em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Ii |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Jj |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Kk |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Ll |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Łł |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Mm |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Nn |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Ńń |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Oo |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Pp |- align=center style=height:2em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Rr |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Ss |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Śś |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Šš |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Tt |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Uu |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Ŭŭ |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Ww |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Yy |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Zz |- align=center style=height:2em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Žž |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Źź |} </div> У беларускім мовазнаўчым асяродку канца XIX — першае трэці XX ст. рабіліся шматлікія спробы ўдасканаленьня беларускае графікі, якія былі ґвалтоўна затарможаныя ў 1930 годзе й цалкам прыпыненыя па [[Рэформа беларускага правапісу 1933 году|рэформе беларускага правапісу 1933 году]]. Так, адмысловы [[Праект беларускай азбукі Каруся Каганца|праект беларускае азбукі]] падрыхтаваў літаратар і паэт [[Карусь Каганец]], які за аснову свайго альфабэту ўзяў расейскі варыянт традыцыйнае кірыліцы, надаўшы неўласьцівы гукавы сэнс літарам «е», «ъ», «ѡ», «<span style="font-family: Palatino Linotype, Times New Roman, serif; font-size: larger">''[[ѣ]]''</span>» ([[Файл:Litara-1 azbuka kahanca.jpg|15px]]). Таксама ён прапанаваў тры новыя літары: «ε», «γ», «[[Файл:Litara-2 azbuka kahanca.jpg|12px]]» (падрабязьней: [[Праект беларускай азбукі Каруся Каганца]]). Істотнаю падзеяй у гэтым кірунку дзейнасьці стала [[Акадэмічная канфэрэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] (14—21 лістапада 1926 году). Аб рэформе азбукі на гэтай канфэрэнцыі былі зробленыя два даклады: [[Язэп Лёсік|Язэпа Лёсіка]] й Паўла Растаргуева. [[Язэп Лёсік]] прапанаваў сем тэзаў рэформы беларускае азбукі: 1) гукі [дз'], [дж] пісаць праз «д», «ж» з дыякрытычнымі знакамі зьверху (птушкамі); 2) выбухны гук [г] (''g'') азначаць «[[ґ]]»; 3) замест «й» увесьці «j»; 4) ётаваныя «е», «ё», «ю», «я» пісаць праз «јэ», «јо», «ју», «ја» (јэлі, мајо, маја); 5) калі ж «е», «ё», «ю», «я» азначаюць мяккасьць зычных, то яны мусяць быць застаўленыя: «песьня», «сёлы», «ганю», «неба»; 6) выкінуць літару э й замяніць э адваротным (є); 7) выкінуць літару «ы» й замяніць яе «и»<ref name=conf>{{артыкул|аўтар=[[Сьцяпан Некрашэвіч|Некрашэвіч, С.]]|загаловак=Акадэмічная Канфэрэнцыя па рэформе правапісу і графікі і вынікі яе працы|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=[[Наш край]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1927|выпуск=|том=|нумар=1 (16)|старонкі=3—9|isbn=}}</ref>. Павал Растаргуеў у сваім дакладзе выступіў за рэформу беларускае азбукі наступным чынам: 1) афрыкаты [дз'] і [дж] азначаць літарамі [[Сэрбскі кірылічны альфабэт|сэрбскага альфабэту]] «ђ» (ђед), «ћ» (хаћу); 2) выкінуць «й» і ўвесьці «j» у тых выпадках, у якіх прапанаваў яго ўжываць Язэп Лёсік<ref name=conf/>. [[Файл:DrukDubouka.jpg|thumb|230пкс|Праект У. Дубоўкі па напісаньні літараў «дж» і «дз» у беларускім альфабэце (1928 год)]] Сыходзячы з вышэйазначаных тэзаў беларускі паэт і мовазнавец [[Уладзімер Дубоўка]] адзначыў, што перш чым уводзіць адпаведныя літары трэба засяродзіць увагу на пэўных «вымогах». Новыя знакі, паводле ягонага меркаваньня, павінны былі: гарманаваць з рэштаю літараў беларускага альфабэту; быць лёгкімі й эканомнымі (у часе) для друку й пісьма; не абавязкова выходзіць з аднаго якога-небудзь альфабэту<ref>{{артыкул|аўтар=Дубоўка, У.|загаловак=Проэкт літар для згукаў «Дз» і «Дж»|арыгінал=|спасылка=http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/dubou38?OpenDocument|аўтар выданьня=|выданьне=[[Узвышша]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1928|выпуск=|том=|нумар=4|старонкі=170|isbn=}}</ref>. У 1928 годзе У. Дубоўка ў часопісе «[[Узвышша]]» апублікаваў уласны праект для літараў «дз» і «дж», які з № 5 пачаў друкаваць зь імі асобныя матэрыялы, а з № 2 за 1929 год згодна з пастановаю агульнага сходу ад 14 лютага 1929 году, ужо ўвесь часопіс друкаваўся з новымі літарамі<ref>{{артыкул|аўтар=Куліковіч, У.|загаловак=Праект Уладзіміра Дубоўкі. Да пытання аб удасканаленні моўнай сістэмы.|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Роднае слова|тып=|месца=|выдавецтва=|год=|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=27—29|isbn=}}</ref>, аднак пазьней гэтае новаўвядзеньне не атрымала заканадаўчага афармленьня. Таксама У. Дубоўка прапаноўваў замяніць створанае [[Мікалай Карамзін|М. Карамзіным]] «ё» на «ö» (öн, лöн, Лöндан);<ref>[[Узвышша]]. 1929. №1. — С. 111.</ref> увесьці на ўзор украінскае графікі «ї» для перадачы спалучэньня «йі» (їкаўка, їм, паїла)<ref>{{артыкул|аўтар=Дубоўка, У.|загаловак=Некаторыя прыватныя выпадкі мілагучнасці нашае мовы|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=[[Узвышша]]|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1927|выпуск=|том=|нумар=4|старонкі=91|isbn=}}</ref>. У 1962 годзе эмігранцкі мовазнаўца [[Ян Станкевіч]] прапанаваў цалкам адрозны ад іншых вы́клад лацінскага альфабэту беларускае мовы. <div align="center"> {| border=0 |+ '''Вы́клад беларускага лацінскага альфабэту<br />(Станкевіч, 1962)''' |- align=center style=height:2em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Oo |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Aa |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Ee |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Bb |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Cc |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Ćć |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Čč |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Dd |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Ff |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Gg |- align=center style=height:2em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" |Hh |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Chch |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Ii |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Jj |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Kk |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Ll |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Łł |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Mm |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Nn |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Ńń |- align=center style=height:2em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" |Pp |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Rr |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Śś |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Šš |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Tt |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Vv |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Uu |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Ŭŭ |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Dzdz |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Dźdź |- align=center style=height:2em |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" |Dždž |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Zz |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Źź |style="font-family:sans-serif; font-size:1.4em; width:2em" | Žž |} </div> На сёньняшні дзень сярод ідэяў графічных удасканаленьняў беларускага альфабэту можна вылучыць прапанову беларускага мовазнаўца [[Вінцук Вячорка|Вінцука Вячоркі]] ў ягоным праґрамным артыкуле «Правапіс. Спроба сучаснае нармалізацыі» ў № 5 часопісе Спадчына за 1995 год, дзе ён, абґрунтоўваючы пазначэньне асыміляцыі ў спалучэньні «дзьдз» сьцьвярджае: {{Цытата|...па-трэцяе, мы прапануем застацца пры гэтым напісаньні, зважаючы на пэрспэктыву, бо рана ці позна адбудзецца графічная рэформа і для гукаў [дз'] і [дж] будуць уведзеныя асобныя літары, прыкладам, для [дз'] — літара z, вядомая ня толькі ў лацінцы, але і ў старой кірыліцы і ўжываная ў навуковай транскрыпцыі. З увядзеньнем аднае літары для гэтага характэрнага беларускага зычнага гука лягічнасьць падоўжаных напісаньняў стане відавочнаю...<ref>{{артыкул|аўтар=[[Вінцук Вячорка|Вячорка, В.]]|загаловак=Правапіс. Спроба сучаснае нармалізацыі|арыгінал=|спасылка=|аўтар выданьня=|выданьне=Спадчына|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1995|выпуск=|том=|нумар=5|старонкі=260—261|isbn=}}</ref>}} == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = [[Алесь Суша|Аляксандар Суша]] | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 30 чэрвеня 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=DKYh6N_KqN0 | копія = | дата копіі = | загаловак = № 19. Тайныя літары на старажытным грэбені | фармат = | назва праекту = Сакрэты кніжных рарытэтаў | выдавец = [[Радыё Марыя]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-2}} * [https://web.archive.org/web/20110901080530/http://old.knihi.com/www/padrucnik/alfabet.htm Беларускі альфабэт, літары і гукі] {{слупок-канец}} {{Праект|Беларуская мова}} {{Кірылічныя альфабэты |Выява=Cyrillic letter short U - uppercase and lowercase.svg }} {{Беларусы}} [[Катэгорыя:Беларускі альфабэт| ]] owlxp1x6ch4p1io5v3sb89y7bq6qfp0 Паўночны Кіпр 0 91358 2677814 2636037 2026-07-06T13:06:08Z Summershell67 98737 /* */ 2677814 wikitext text/x-wiki {{Краіна |Назва = Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпру |НазваЎРоднымСклоне = Паўночнага Кіпру |НазваНаДзяржаўнайМове = Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti<br />Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρος |Сьцяг = Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg |Герб = Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg |НацыянальныДэвіз = Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας<br />Türk yönetimi sırasında<br />(За Турэцкую ўладу) |Месцазнаходжаньне = NCyprus location.svg |АфіцыйнаяМова = [[Грэцкая мова|Грэцкая]], [[Турэцкая мова|турэцкая]] |Сталіца = [[Паўночная Нікасія]] |НайбуйнейшыГорад = Лефкасія |ТыпУраду = [[Рэспубліка]] |ПасадыКіраўнікоў = [[Прэзыдэнт]]<br />[[Прэм'ер-міністар]] |ІмёныКіраўнікоў = [[Дэрвіш Эроглу]]<br />[[Ірсэн Кючук]] |Плошча = |МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = |АдсотакВады = |ГодАцэнкіНасельніцтва = |МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = |Насельніцтва = |ШчыльнасьцьНасельніцтва = |ГодАцэнкіСУП = |МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = |СУП = |СУПНаДушуНасельніцтва = |Валюта = [[Турэцкая ліра|Ліра]] |КодВалюты = TUR |ЧасавыПас = [[Усходнеэўрапейскі час|EET]] |ЧасРозьніцаUTC = +2 |ЧасавыПасУлетку = [[Усходнеэўрапейскі летні час|EEST]] |ЧасРозьніцаUTCУлетку = +3 |НезалежнасьцьПадзеі = — абвешчаная<br />— прызнаная |НезалежнасьцьДаты = ад [[Турэччына|Турэччыны]]<br />[[1964]]<br />5-ю краінамі |ДзяржаўныГімн = |АўтамабільныЗнак = |ДамэнВерхнягаЎзроўню = |ТэлефонныКод = |Дадаткі = |Катэгорыя = Паўночны Кіпр }} '''Турэ́цкая Рэспу́бліка Паўно́чнага Кі́пру''' ({{мова-tr|Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti}}, таксама '''Паўно́чны Кіпр''' {{мова-tr|Kuzey Kıbrıs}}) — абвешчаная ў [[1983]] годзе часткова прызнаная дзяржава, якая займае паўночную траціну выспы [[Кіпр]]. З [[1975]] па [[1983]] мела назву '''Турэ́цкая Фэдэраты́ўная Дзяржа́ва Кі́пр''' ({{мова-tr|Kıbrıs Türk Federe Devleti}}). == Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел == Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпру падзяляецца на 5 раёнаў або ільчэ́ ({{мова-tr|ilçe}}). {| class="wikitable sortable" !Раёны (ilçe) турэцкая назва !грэцкая назва !насельніцтва<ref name="municypalitet">У межах муніцыпалітэту</ref> 2006 г. !адм. цэнтар !насельніцтва<ref name="municypalitet" /> 2006 г. |- | [[Нікасія (раён)|Лефкоша]] ''Lefkoşa İlçesi'' | [[Нікасія (раён)|Лефкасія (Нікасія)]] Λευκωσία | align="right" | 85 579 | [[Лефкоша]]<ref>Лефкоша — паўночная частка места Нікасія — фактычная сталіца Турэцкай Рэспублікі Паўночнага Кіпру, а ўласна Нікасія (Лефкасія) — паўднёвая частка места — сталіца грэцкай Рэспублікі Кіпр</ref> | align="right" | 49 721 |- | [[Фамагуста (раён)|Газімагуса]] ''Gazimağusa (Mağusa) İlçesi'' | [[Фамагуста (раён)|Амахастос (Фамагуста)]] Αμμόχωστος | align="right" | 64 269 | [[Магоса]] | align="right" | 35 453 |- | [[Кірэнія (раён)|Гірне]] ''Girne İlçesi'' | [[Кірэнія (раён)|Кірэнія]] Κερύvεια | align="right" | 62 158 | [[Гірне]] | align="right" | 26 067 |- | [[Марф (раён)|Гюзельюрт]] ''Güzelyurt (Omorfo) İlçesi'' | [[Марф (раён)|Марф]] Μορφου | align="right" | 31 116 | [[Гюзельюрт]] | align="right" | 13 334 |- | [[Трыкама (раён)|Іскеле]] ''İskele İlçesi'' | [[Трыкама (раён)|Трыкама]] Τρίκωμο | align="right" | 21 978 | [[Іскеле]] | align="right" | 3 977 |} == Крыніцы і заўвагі == [https://web.archive.org/web/20111028004049/http://www.zypern.cc/ Zypern Times] {{Крыніцы}} {{Краіны Эўропы}} {{ВП-парталы|Азія}} errwvt2l4b5au2y8p4alb0huczisy76 2677815 2677814 2026-07-06T13:07:01Z Summershell67 98737 /* */ 2677815 wikitext text/x-wiki {{Краіна |Назва = Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпру |НазваЎРоднымСклоне = Паўночнага Кіпру |НазваНаДзяржаўнайМове = Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti<br />Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρος |Сьцяг = Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg |Герб = Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg |НацыянальныДэвіз = Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας<br />Türk yönetimi sırasında<br />(За Турэцкую ўладу) |Месцазнаходжаньне = NCyprus location.svg |АфіцыйнаяМова = [[Грэцкая мова|Грэцкая]], [[Турэцкая мова|турэцкая]] |Сталіца = [[Паўночная Нікасія]] |НайбуйнейшыГорад = Паўночная Нікасія |ТыпУраду = [[Рэспубліка]] |ПасадыКіраўнікоў = [[Прэзыдэнт]]<br />[[Прэм'ер-міністар]] |ІмёныКіраўнікоў = [[Дэрвіш Эроглу]]<br />[[Ірсэн Кючук]] |Плошча = |МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = |АдсотакВады = |ГодАцэнкіНасельніцтва = |МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = |Насельніцтва = |ШчыльнасьцьНасельніцтва = |ГодАцэнкіСУП = |МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = |СУП = |СУПНаДушуНасельніцтва = |Валюта = [[Турэцкая ліра|Ліра]] |КодВалюты = TUR |ЧасавыПас = [[Усходнеэўрапейскі час|EET]] |ЧасРозьніцаUTC = +2 |ЧасавыПасУлетку = [[Усходнеэўрапейскі летні час|EEST]] |ЧасРозьніцаUTCУлетку = +3 |НезалежнасьцьПадзеі = — абвешчаная<br />— прызнаная |НезалежнасьцьДаты = ад [[Турэччына|Турэччыны]]<br />[[1964]]<br />5-ю краінамі |ДзяржаўныГімн = |АўтамабільныЗнак = |ДамэнВерхнягаЎзроўню = |ТэлефонныКод = |Дадаткі = |Катэгорыя = Паўночны Кіпр }} '''Турэ́цкая Рэспу́бліка Паўно́чнага Кі́пру''' ({{мова-tr|Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti}}, таксама '''Паўно́чны Кіпр''' {{мова-tr|Kuzey Kıbrıs}}) — абвешчаная ў [[1983]] годзе часткова прызнаная дзяржава, якая займае паўночную траціну выспы [[Кіпр]]. З [[1975]] па [[1983]] мела назву '''Турэ́цкая Фэдэраты́ўная Дзяржа́ва Кі́пр''' ({{мова-tr|Kıbrıs Türk Federe Devleti}}). == Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел == Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпру падзяляецца на 5 раёнаў або ільчэ́ ({{мова-tr|ilçe}}). {| class="wikitable sortable" !Раёны (ilçe) турэцкая назва !грэцкая назва !насельніцтва<ref name="municypalitet">У межах муніцыпалітэту</ref> 2006 г. !адм. цэнтар !насельніцтва<ref name="municypalitet" /> 2006 г. |- | [[Нікасія (раён)|Лефкоша]] ''Lefkoşa İlçesi'' | [[Нікасія (раён)|Лефкасія (Нікасія)]] Λευκωσία | align="right" | 85 579 | [[Лефкоша]]<ref>Лефкоша — паўночная частка места Нікасія — фактычная сталіца Турэцкай Рэспублікі Паўночнага Кіпру, а ўласна Нікасія (Лефкасія) — паўднёвая частка места — сталіца грэцкай Рэспублікі Кіпр</ref> | align="right" | 49 721 |- | [[Фамагуста (раён)|Газімагуса]] ''Gazimağusa (Mağusa) İlçesi'' | [[Фамагуста (раён)|Амахастос (Фамагуста)]] Αμμόχωστος | align="right" | 64 269 | [[Магоса]] | align="right" | 35 453 |- | [[Кірэнія (раён)|Гірне]] ''Girne İlçesi'' | [[Кірэнія (раён)|Кірэнія]] Κερύvεια | align="right" | 62 158 | [[Гірне]] | align="right" | 26 067 |- | [[Марф (раён)|Гюзельюрт]] ''Güzelyurt (Omorfo) İlçesi'' | [[Марф (раён)|Марф]] Μορφου | align="right" | 31 116 | [[Гюзельюрт]] | align="right" | 13 334 |- | [[Трыкама (раён)|Іскеле]] ''İskele İlçesi'' | [[Трыкама (раён)|Трыкама]] Τρίκωμο | align="right" | 21 978 | [[Іскеле]] | align="right" | 3 977 |} == Крыніцы і заўвагі == [https://web.archive.org/web/20111028004049/http://www.zypern.cc/ Zypern Times] {{Крыніцы}} {{Краіны Эўропы}} {{ВП-парталы|Азія}} jpsj2v920bn3uukixj7pwyet5mnqt6m 2677816 2677815 2026-07-06T13:10:14Z Summershell67 98737 /* */ 2677816 wikitext text/x-wiki {{Краіна |Назва = Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпру |НазваЎРоднымСклоне = Паўночнага Кіпру |НазваНаДзяржаўнайМове = Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti<br />Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρος |Сьцяг = Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg |Герб = Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg |НацыянальныДэвіз = Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας<br />Türk yönetimi sırasında<br />(За Турэцкую ўладу) |Месцазнаходжаньне = Northern Cyprus (orthographic projection).svg |АфіцыйнаяМова = [[Грэцкая мова|Грэцкая]], [[Турэцкая мова|турэцкая]] |Сталіца = [[Паўночная Нікасія]] |НайбуйнейшыГорад = Паўночная Нікасія |ТыпУраду = [[Рэспубліка]] |ПасадыКіраўнікоў = [[Прэзыдэнт]]<br />[[Прэм'ер-міністар]] |ІмёныКіраўнікоў = [[Дэрвіш Эроглу]]<br />[[Ірсэн Кючук]] |Плошча = |МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = |АдсотакВады = |ГодАцэнкіНасельніцтва = |МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = |Насельніцтва = |ШчыльнасьцьНасельніцтва = |ГодАцэнкіСУП = |МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = |СУП = |СУПНаДушуНасельніцтва = |Валюта = [[Турэцкая ліра|Ліра]] |КодВалюты = TUR |ЧасавыПас = [[Усходнеэўрапейскі час|EET]] |ЧасРозьніцаUTC = +2 |ЧасавыПасУлетку = [[Усходнеэўрапейскі летні час|EEST]] |ЧасРозьніцаUTCУлетку = +3 |НезалежнасьцьПадзеі = — абвешчаная<br />— прызнаная |НезалежнасьцьДаты = ад [[Турэччына|Турэччыны]]<br />[[1964]]<br />5-ю краінамі |ДзяржаўныГімн = |АўтамабільныЗнак = |ДамэнВерхнягаЎзроўню = |ТэлефонныКод = |Дадаткі = |Катэгорыя = Паўночны Кіпр }} '''Турэ́цкая Рэспу́бліка Паўно́чнага Кі́пру''' ({{мова-tr|Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti}}, таксама '''Паўно́чны Кіпр''' {{мова-tr|Kuzey Kıbrıs}}) — абвешчаная ў [[1983]] годзе часткова прызнаная дзяржава, якая займае паўночную траціну выспы [[Кіпр]]. З [[1975]] па [[1983]] мела назву '''Турэ́цкая Фэдэраты́ўная Дзяржа́ва Кі́пр''' ({{мова-tr|Kıbrıs Türk Federe Devleti}}). == Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел == Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпру падзяляецца на 5 раёнаў або ільчэ́ ({{мова-tr|ilçe}}). {| class="wikitable sortable" !Раёны (ilçe) турэцкая назва !грэцкая назва !насельніцтва<ref name="municypalitet">У межах муніцыпалітэту</ref> 2006 г. !адм. цэнтар !насельніцтва<ref name="municypalitet" /> 2006 г. |- | [[Нікасія (раён)|Лефкоша]] ''Lefkoşa İlçesi'' | [[Нікасія (раён)|Лефкасія (Нікасія)]] Λευκωσία | align="right" | 85 579 | [[Лефкоша]]<ref>Лефкоша — паўночная частка места Нікасія — фактычная сталіца Турэцкай Рэспублікі Паўночнага Кіпру, а ўласна Нікасія (Лефкасія) — паўднёвая частка места — сталіца грэцкай Рэспублікі Кіпр</ref> | align="right" | 49 721 |- | [[Фамагуста (раён)|Газімагуса]] ''Gazimağusa (Mağusa) İlçesi'' | [[Фамагуста (раён)|Амахастос (Фамагуста)]] Αμμόχωστος | align="right" | 64 269 | [[Магоса]] | align="right" | 35 453 |- | [[Кірэнія (раён)|Гірне]] ''Girne İlçesi'' | [[Кірэнія (раён)|Кірэнія]] Κερύvεια | align="right" | 62 158 | [[Гірне]] | align="right" | 26 067 |- | [[Марф (раён)|Гюзельюрт]] ''Güzelyurt (Omorfo) İlçesi'' | [[Марф (раён)|Марф]] Μορφου | align="right" | 31 116 | [[Гюзельюрт]] | align="right" | 13 334 |- | [[Трыкама (раён)|Іскеле]] ''İskele İlçesi'' | [[Трыкама (раён)|Трыкама]] Τρίκωμο | align="right" | 21 978 | [[Іскеле]] | align="right" | 3 977 |} == Крыніцы і заўвагі == [https://web.archive.org/web/20111028004049/http://www.zypern.cc/ Zypern Times] {{Крыніцы}} {{Краіны Эўропы}} {{ВП-парталы|Азія}} 6f0elwwiljl31f4370yy4orhljmas5s Шаблён:Супэрліга чэмпіянату Партугаліі па футболе 10 93059 2677797 2627586 2026-07-06T12:08:14Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677797 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца2 |назва_шаблёну = Супэрліга чэмпіянату Партугаліі па футболе |назва = [[Прымэйра-Ліга]] [[Чэмпіянат Партугаліі па футболе|чэмпіянату Партугаліі па футболе]] ў [[Прымэйра-Ліга 2026—2027 гадоў|сэзоне 2026—2027 гадоў]] |кляса_карткі = hlist |сьпіс1 = * [[Акадэміку дэ Візэў]] * [[Алвэрка (футбольны клюб)|Алвэрка]] * [[Арока (футбольны клюб)|Арока]] * [[Брага (футбольны клюб)|Брага]] * [[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]] * [[Віторыя Гімарайнш|Віторыя]] * [[Жыл Вісэнці Барсэлуш|Жыл Вісэнці]] * [[Каза Пія Лісабон|Каза Пія]] * [[Марытыму Фуншал|Марытыму]] * [[Марэйрэнсі Марэйра-дзі-Канэгуш|Марэйрэнсі]] * [[Насьёнал Фуншал|Насьёнал]] * [[Порту (футбольны клюб)|Порту]] * [[Рыю Аві Віла-ду-Кондзі|Рыю Аві]] * [[Санта-Клара Понта-Дэлгада|Санта-Клара]] * [[Спортынг Лісабон|Спортынг]] * [[Фамалікан Віла-Нова-дзі-Фамалікан|Фамалікан]] * [[Эштарыл Прая|Эштарыл]] * [[Эштрэла Амадора|Эштрэла]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Футбольныя лігі|Партугалія]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Партугалія]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Партугальскі футбол]] </noinclude> eo8nfthxw2vzwfr9xadty5jnex93wn6 Шаблён:Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 10 93085 2677830 2626958 2026-07-06T14:11:09Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677830 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца2 |назва_шаблёну = Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе |назва = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Про Ліга]] [[Чэмпіянат Бэльгіі па футболе|чэмпіянату Бэльгіі па футболе]] ў [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2026—2027 гадоў|сэзоне 2026—2027 гадоў]] |кляса_карткі = hlist |сьпіс1 = * [[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]] * [[Антвэрпэн (футбольны клюб)|Антвэрпэн]] * [[Аўд-Гэвэрлі Лёвэн|Аўд-Гэвэрлі]] * [[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]] * [[Ваасьлянд Бэвэрэн|Бэвэрэн]] * [[Вэстэрлё (футбольны клюб)|Вэстэрлё]] * [[Генк (футбольны клюб)|Генк]] * [[Гент (футбольны клюб)|Гент]] * [[Зюльтэ-Варэгем (футбольны клюб)|Зюльтэ-Варэгем]] * [[Кортрэйк (футбольны клюб)|Кортрэйк]] * [[Лёмэль (футбольны клюб)|Лёмэль]] * [[Ля-Лювіер (футбольны клюб)|Ля-Лювіер]] * [[Мэхэлен (футбольны клюб)|Мэхэлен]] * [[Стандард Льеж|Стандард]] * [[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]] * [[Сэркль Бруге|Сэркль]] * [[Шарлеруа (футбольны клюб)|Шарлеруа]] * [[Юніён Сэн-Жыль|Юніён]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Футбольныя лігі|Бэльгія]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Бэльгійскі футбол]] </noinclude> pv4kkvnxyvpm7fybhum4n8ow410rvys АДО Дэн Гааг 0 107935 2677807 2613887 2026-07-06T12:33:23Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677807 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = АДО Дэн Гааг |Лягатып = ADO Den Haag logo.png |ПоўнаяНазва = Haagsche Football Club<br />Alles Door Oefening Den Haag |Заснаваны = 1 лютага 1905 |Горад = [[Гаага]], [[Нідэрлянды]] |Стадыён = [[Кіёсэра (стадыён)|Кіёсэра]] |Умяшчальнасьць = 15000 |Прэзыдэнт = |Трэнэр = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Нідэрляндаў|АДОДэнГаагЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Нідэрляндаў|АДОДэнГаагСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Нідэрляндаў|АДОДэнГааг}} |Прыналежнасьць = Нідэрляндзкія }} «'''АДО Дэн Гааг'''» ({{мова-nl|ADO Den Haag}}) — [[Нідэрлянды|нідэрляндзкі]] футбольны клюб з гораду [[Гаага|Гаагі]]. Заснаваны ў 1905 годзе. Двухразовы [[чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе|чэмпіён Нідэрляндаў]] (1942, 1943), уладальнік [[кубак Нідэрляндаў па футболе|Кубка Нідэрляндаў]] (1968, 1975). Клюб нейкі час быў вядомы як ФК «Дэн Гааг», у той час як каманда АДО прадстаўляла аматарскую філію клюбу. Нягледзячы на тое што клюб месьціцца ў адным з трох буйных гарадоў Нідэрляндаў, ён ня быў у стане адпавядаць «[[Аякс Амстэрдам|Аяксу]]», «[[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорду]]» й [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] з пункту гледжаньня посьпехаў у Эрэдывізіі або эўракубках. Існуе, тым ня менш, сталае суперніцтва з «Аяксам» і «Фэеноордам». == Тытулы == * '''[[Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе|Чэмпіён Нідэрляндаў]]''': 2 ** 1942, 1943 * '''Уладальнік [[Кубак Нідэрляндаў па футболе|Кубка Нідэрляндаў]]''': 2 ** 1968, 1975 == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.adodenhaag.nl/ Афіцыйны сайт клюбу] * [http://www.adofans.nl/ Сайт заўзятараў] {{Эрэдывізія чэмпіянату Нідэрляндаў па футболе}} [[Катэгорыя:Гаага]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1905 годзе]] bhr8a2ygih7r04kqh3z9nb9ut8g7nok Гэраклес Альмэлё 0 107937 2677812 2625776 2026-07-06T12:36:35Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677812 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Гэраклес |Лягатып = Heracles Almelo logo.svg |ПоўнаяНазва = Heracles Almelo |Заснаваны = 3 траўня 1903 |Горад = [[Альмэлё]], [[Нідэрлянды]] |Стадыён = [[Польман (стадыён)|Польман]] |Умяшчальнасьць = 8500 |Прэзыдэнт = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Нідэрляндаў|ГэраклесАлЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Нідэрляндаў|ГэраклесАлСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Нідэрляндаў|ГэраклесАл}} |Прыналежнасьць = Нідэрляндзкія }} «'''Гэраклес'''» ({{мова-nl|Heracles}}) — [[Нідэрлянды|нідэрляндзкі]] футбольны клюб з гораду [[Альмэлё]]. Заснаваны ў 1903 годзе. Самымі пасьпяховымі часамі для клюбу былі другая палова 2000-х і 2010-я гады, калі «Гэраклес» быў сталым удзельнікам [[Эрэдывізія|Эрэдывізіі]]. У 2016 годзе клюб заняў шосты радок і кваліфікаваўся ў розыгрыш [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]]. == Гісторыя == [[Файл:Heracles tegen Enschede 3-2, Rahn in duel met keeper Van der Wint van Heracles b, Bestanddeelnr 914-4306.jpg|значак|зьлева|На матчы «Гэраклеса» і «Энсхэдэ» ў кастрычніку 1962 году. Клюб з [[Альмэлё]] перамог зь лікам 3:2.]] Клюб быў заснаваны 3 траўня 1903 году пад назовам «Гэраклес». Назва была абраная ў гонар паўбога [[Гэракл]]а, які згодна з старажытнагрэцкай міталёгіяй ёсьць сынам [[Зэўс]]а. У ліпені 1974 году клюб зьмяніў сваю назву на «Гэраклес-74», але ўжо ў 1998 годзе клюб вярнуўся да былой назвы. Большую частку сваёй прафэсійнай гісторыі клюб правёў у [[Ээрстэ дывізія|Ээрстэ дывізіі]], то бок другім паводле моцы дывізіёнам краіны. На пачатку 1960-х каманда прасунулася да эліты, але пасьля чатырох сэзонаў выбыла ў лігу ніжэй. Пасьля перамогі ў Ээрстэ дывізіі ў 1985 годзе гульцы з Альмэлё ўзялі ўдзел у найвышэйшым дывізіёне, але адразу вярнуліся назад. Толькі з 2005 году з чарговай спробы гэраклы здолелі прабіцца і замацавацца ў [[Эрэдывізія|Эрэдывізіі]]. У [[Эрэдывізія 2015—2016 гадоў|сэзоне 2015—2016 гадоў]] «Гэраклес» заняў 6 месца ў Эрэдывізіі, што дало мажлівасьць футбалістам з Альмэлё паспрабаваць пазмагацца за месца ў эўракубках. У плэй-оф клюб спачатку атрымаў паразу ў гасьцявым матчы супраць «[[Гронінген (футбольны клюб)|Гронінгену]]», але ўжо ў матчы ў адказ з буйным лікам 5:1 «Гэраклес» выгуляў і прабіўся у фінал плэй-оф. У фінальным двубоі быў пераможаны «[[Утрэхт (футбольны клюб)|Утрэхт]]». У выніку «Гэраклес» кваліфікаваўся ў трэці раўнд [[Ліга Эўропы УЭФА|Лігі Эўропы]], але адразу быў выбіты партугальскай «[[Арока (футбольны клюб)|Арокай]]». Пірэнэйцы перамаглі толькі дзякуючы правілу выязднога голу, бо пасьля нічыі зь лікам 1:1 на стадыёне [[Польман (стадыён)|Польман]] у Партугаліі каманды згулялі ў безгалявую нічыю<ref>[https://www.football-oranje.com/heracles-exit-europa-league-stalemate-portugal/ «Heracles exit Europa league after stalemate in Portugal»]. Football Oranje.</ref>. У [[Эрэдывізія 2019—2020 гадоў|сэзоне 2019—2020 гадоў]], які ня быў скончаны праз пандэмію каранавіруснай інфэкцыі, колеры клюбу абарняў бэльгійска-нігерыйскі нападнік [[Сырыль Дэсэрс]]. За 26 гульняў сэзону футбаліст паклаў 15 галоў на свой рахунак. Аднак улетку Дэсэрс перайшоў да табару «[[Генк (футбольны клюб)|Генку]]». У выніку трох паразаў запар на заканчэньні [[Эрэдывізія 2021—2022 гадоў|сэзону 2021—2022 гадоў]] «Гэраклес» фінішаваў на 16 месцы, згодна зь якім клюб мусіў браць удзел у пераходных матчах. У паўфінале дружына двойчы прагуляла ратэрдамскаму «[[Эксэльсіёр Ратэрдам|Эксэльсіёру]]» і страціла месца ў Эрэдывізіі. Вяртаньне клюбу з Альмэлё не зацягнулася, бо клюб адразу здабыў перамогу ў [[Ээрстэ дывізія|Ээрстэ дывізіі]]. == Тытулы == * '''[[Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе|Чэмпіён Нідэрляндаў]]''': 2 ** 1927, 1941 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.heraclesalmelo.nl/ Афіцыйны сайт клюбу] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1903 годзе]] pjqkftcsw8o31nfc4nedh3qs40scvn3 Шаблён:Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 10 108178 2677846 2658496 2026-07-06T14:36:01Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677846 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца2 |назва_шаблёну = Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе |назва = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Першая ліга]] [[Чэмпіянат Чэхіі па футболе|чэмпіянату Чэхіі па футболе]] ў [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2026—2027 гадоў|сэзоне 2026—2027 гадоў]] |кляса_карткі = hlist |сьпіс1 = * [[Артыс Брно|Артыс]] * [[Багеміянс-1905 Прага|Багеміянс-1905]] * [[Банік Острава|Банік]] * [[Вікторыя Пльзень]] * [[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]] * [[Зброяўка Брно|Зброяўка]] * [[Зьлін (футбольны клюб)|Зьлін]] * [[Млада Болеслаў (футбольны клюб)|Млада Болеслаў]] * [[Пардубіцы (футбольны клюб)|Пардубіцы]] * [[Славацка Угерске-Градышцэ|Славацка]] * [[Славія Прага|Славія]] * [[Слован Лібэрац|Слован]] * [[Спарта Прага|Спарта]] * [[Сыгма Оламаўц|Сыгма]] * [[Тэпліцы (футбольны клюб)|Тэпліцы]] * [[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Футбольныя лігі|Чэхія]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Навігацыя:Чэхія]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Чэскі футбол]] </noinclude> 4c9ls2ejt28m8x609h0rg40zhmhnuzz Ружанасток 0 108707 2677820 2652932 2026-07-06T13:34:18Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677820 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт | Назва = Ружанасток | Статус = [[вёска]] | Назва ў родным склоне = Ружанастоку | Няпэўная назва = | Назва на мове краіны = Różanystok | Краіна = Польшча | Герб = | Сьцяг = | Гімн = | Дата заснаваньня = | Першыя згадкі = | Статус з = | Магдэбурскае права = | Былыя назвы = | Былая назва = | Мясцовая назва = | Від адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Польшчы#Ваяводзтвы Польшчы|Ваяводзтва]] | Назва адміністрацыйнай адзінкі 1 = [[Падляскае ваяводзтва|Падляскае]] | Від адміністрацыйнай адзінкі 2 = [[Павет]] | Назва адміністрацыйнай адзінкі 2 = [[Сакольскі павет|Сакольскі]] | Від адміністрацыйнай адзінкі 3 = [[Гміна]] | Назва адміністрацыйнай адзінкі 3 = [[Гміна Дуброва Беластоцкая|Дуброва Беластоцкая]] | Пасада кіраўніка = | Кіраўнік = | Плошча = | Вышыня = | Унутраны падзел = | Колькасьць насельніцтва = 510 | Год падліку колькасьці = 2006 | Шчыльнасьць насельніцтва = | Год падліку шчыльнасьці = | Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = | Год падліку колькасьці аглямэрацыі = | Этнічны склад насельніцтва = | Год падліку этнічнага складу = | Нацыянальны склад насельніцтва = | Год падліку нацыянальнага складу = | Дадатковы парамэтар насельніцтва = | Значэньне дадатковага парамэтра насельніцтва = | Год падліку дадатковага парамэтра насельніцтва = | Часавы пас = | Летні час = | Тэлефонны код = (+48) 85 | Паштовы індэкс = 16-200 | Паштовыя індэксы = | Аўтамабільны нумарны знак = BSK | Назва аўтамабільнага нумарнога знаку = | Аўтамабільныя нумарныя знакі = | Назва аўтамабільных нумарных знакаў = | Выява = Rozanystok widok z drogi.jpg | Апісаньне выявы = Сьвятыня марыянаў | Шырата паўшар'е = паўночнае | Шырата градусаў = 53 | Шырата хвілінаў = 38 | Шырата сэкундаў = 9 | Даўгата паўшар'е = усходняе | Даўгата градусаў = 23 | Даўгата хвілінаў = 24 | Даўгата сэкундаў = 16 | Назва мапы = | Пазыцыя подпісу на мапе = | Водступ подпісу на мапе = | Commons = Category:Różanystok | Сайт = | Колер = }} '''Ружанасток''' ({{Мова-pl|Różanystok}}) — [[вёска]] ў [[Сакольскі павет|Сакольскім павеце]] [[Падляскае ваяводзтва|Падляскага ваяводзтва]] [[Польшча|Польшчы]], разьмешчаная ў [[Гміна|гміне]] [[Гміна Дуброва Беластоцкая|Дуброва Беластоцкая]]. Да [[1663]] року мела назву ''Крывы Сток''. У 1975—1998 роках адміністрацыйна належала да [[Беластоцкае ваяводзтва|Беластоцкага ваяводзтва]]. == Назва == Першапачаткова вёска называлася Крывасток ці Табеншчына, затым Краснасток<ref>[http://niva.bialystok.pl/issue/2000/29/29_2000.pdf Ніва № 29 (2305)]</ref>. Сучасная назва — Ружанасток. == Геаграфія == Вёска разьмешчаная на ваяводзкай дарозе {{Таблічка-pl|Д|670}}, якая праходзіць з [[Асавец-Цьвердзь|Асаўца-Цьвердзі]] праз [[Сухаволя|Сухаволю]] ([[Дзяржаўная дарога №8 (Польшча)|DK8]]), '''Ружанасток''' да [[Беларуска-польская граніца|мяжы зь Беларусяй]] у [[Хварасьцяны (Польшча)|Хварасьцянах]] (г. зв. «Царскі тракт»). Знаходзіцца за 4 км на паўднёвы ўсход ад [[Дуброва Беластоцкая|Дубровы Беластоцкай]], за 27 км на поўнач ад [[Саколка (горад)|Саколкі]] і за 60 км на поўнач ад [[Беласток]]у. == Мінуўшчына == У [[1580-я|80-я рокі]] [[XVI стагодзьдзе|XVI стагодзьдзя]] нашчадкамі [[кавалькатар]]а Зыгмунта Аўгуста Сцыпіёна дэль Кампа закладзены [[Сядзібна-паркавы ансамбаль|сядзібна-паркавы]] [[фальварак]]. У сярэдзіне [[XVII стагодзьдзе|XVII стагодзьдзя]] Крывы Сток стаўся ўласнасьцю Шчэнснага Тышкевіча, [[стольнік]]а дэрпскага і павятовага ротмістра гарадзенскага паспалітага рушаньня, нашчадка [[Сьвідрыгайла|Сьвідрыгайлы]]. Шчэнсны і ягоная жонка Эўфрасыньня былі {{Артыкул у іншым разьдзеле|Калятар|калятарамі|pl|Kolator}} у [[1661]] року драўлянага касьцёлу ў сваіх уладаньнях. У [[1663]] року з [[Сейны|Сейнаў]] прыбылі айцы-[[Ордэн дамініканаў|дамініканы]] і на запрашэньне роду Тышкевічаў сталіся апекунамі цудатворнага абразу. Праз культ [[Маці Божая|Маці Божай]] у [[1663]] року назва мястэчка была зьмененая на Ружанасток<ref>{{Спасылка|url= http://www.kobidz.pl/app/site.php5/article/25/659.html |загаловак= Biuletyn Konserwatorski Województwa Podlaskiego. Kościół w Różanymstoku|дата=27 жніўня 2008|мова= pl}}</ref>. == Славутасьці == [[Файл:Zielona Willa w Różanymstoku.JPG|міні|250пкс|Віла «Зялёная дача»]] [[Файл:Zielona willa rozanystok.jpg|міні|250пкс|Зялёная віла у цяперашні час]] [[Файл:Drapieżnik różanystok.jpg|міні|250пкс|[[Салезыяне|Салезыянскі]] выхаваўчы асяродак, раней жаночы інтэрнат]] * {{Артыкул у іншым разьдзеле|Сьвятыня марыянаў (Ружанасток)|Будынак дамініканскага кляштару|pl|Sanktuarium Maryjne w Różanymstoku}} і {{Артыкул у іншым разьдзеле|Манастыр нараджэньня Божай Маці (Ружанасток)|праваслаўнага манастыру|pl|Monaster Narodzenia Matki Bożej w Różanymstoku}}<ref name="Zabytek">{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | cуаўтары = | дата публікацыі = | url = http://www.zabytek.pl/UserFiles/File/Rejestr%20Zabytk%C3%B3w/rejestr%20zabytk%C3%B3w%20nieruchomych%20-%20stan%20na%2030_06_2010/PDL-rej.pdf| загаловак = Rejestr zabytków nieruchomych| фармат = | назва праекту = województwo podlaskie| выдавец = Narodowy Instytut Dziedzictwa| дата = 30 чэрвеня 2010| мова = pl| камэнтар = }}</ref> Вёска зьяўляецца месцам [[Пілігрымка|пілігрымак]] дзясяткаў тысячаў ахвочых убачыць [[Рака (рэлігія)|раку]] [[Панна Марыя|Панны Марыі]]. == Крыніцы і заўвагі == {{Зноскі}} == Вонкавыя спасылкі == * {{SgKP|IX|858}} * [https://web.archive.org/web/20071212053432/http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/sosna/dziedzictwo/rozanystok.htm Ружанысток (Краснысток) — Камунікат] * {{Радзіма майго духу|ruzhanystok}} * [https://web.archive.org/web/20110721212151/http://rozanystok.pl/ Афіцыйная бачына царквы] {{Сакольскі павет}} [[Катэгорыя:Гміна Дуброва Беластоцкая]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва]] 6ksnm3g9s4244v8uv12k0e6k24ox7mw Ёды 0 113267 2677861 2529033 2026-07-06T15:45:27Z Ліцьвін 847 /* Вонкавыя спасылкі */ [[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]] 2677861 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Ёды |Лацінка = Jody |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Ёдаў |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Віцебская вобласьць|Віцебская]] |Раён = [[Шаркоўшчынскі раён|Шаркоўшчынскі]] |Сельсавет = [[Ёдзкі сельсавет|Ёдзкі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 424 |Год падліку колькасьці = 2010 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = Ёды. Свята-Ільінская царква (03).jpg |Апісаньне выявы = У цэнтры вёскі |Шырата градусаў = 55 |Шырата хвілінаў = 27 |Шырата сэкундаў = 5.9 |Даўгата градусаў = 27 |Даўгата хвілінаў = 13 |Даўгата сэкундаў = 53.6 |Пазыцыя подпісу на мапе = справа |Водступ подпісу на мапе = |Commons = |Сайт = }} '''Ёды'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласьць}} С. 496.</ref> — [[аграгарадок|вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Густатка|Густатцы]]. Цэнтар [[Ёдзкі сельсавет|сельсавету]] [[Шаркоўшчынскі раён|Шаркоўшчынскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]]. Насельніцтва на 2010 год — 424 чалавекі. Знаходзіцца за 20 км на паўночны захад ад мястэчка і чыгуначнай станцыі [[Шаркоўшчына|Шаркоўшчыны]]. Ёды — даўняе [[мястэчка]] [[Браслаўскі павет|гістарычнай Браслаўшчыны]] (частка [[Віленскае ваяводзтва|Віленшчыны]]). Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся драўляная [[барока]]вая Ільлінская царква і [[клясыцызм|клясыцыстычны]] палац [[Лапацінскія|Лапацінскіх]], помнікі архітэктуры XVIII ст. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Першы пісьмовы ўпамін пра Ёды датуецца 1701 годам, калі ўладальнікі мястэчка [[Сапегі]] перадалі яго ў заставу [[Масальскія|Масальскім]]. У 1742 годзе Ёды набыў [[Мікалай Лапацінскі]], падчашы амсьціслаўскі. Каля 1754 году з фундацыі Лапацінскіх у мястэчку збудавалі царкву. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795 год) Ёды апынуліся ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], у Дзісенскім павеце [[Віленская губэрня|Віленскай губэрні]]. На 1866 год тут было 15 двароў. За часамі [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] ў лютым 1918 году Ёды занялі войскі [[Нямецкая імпэрыя|Нямецкай імпэрыі]]. === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Ёды абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад [[БССР|Беларускай ССР]]<ref name="at">{{Літаратура/150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref>. Згодна з [[Рыская мірная дамова|Рыскай мірнай дамовай 1921 году]] Ёды апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны Браслаўскага павету [[Віленскае ваяводзтва (1923—1939)|Віленскага ваяводзтва]]. У 1939 годзе Ёды ўвайшлі ў [[БССР]], дзе сталі цэнтрам сельсавету Шаркоўшчынскага раёну Віцебскай вобласьці. На 1997 год у Ёдах было 188 двароў. У 2000-я гады паселішча атрымала афіцыйны статус «[[аграгарадок|аграгарадку]]». <gallery caption="Мястэчка на старых здымках" widths=150 heights=150 class="center"> Jody, Illinskaja. Ёды, Ільлінская (1901-39).jpg|Царква, да 1930 г. Jody. Ёды (1901-39) (2).jpg|Купал-баня, да 1930 г. Jody, Illinskaja. Ёды, Ільлінская (1901-39) (3).jpg|Іканастас, да 1930 г. Jody, Łapacinski. Ёды, Лапацінскі (1930).jpg|Палац, да 1930 г. </gallery> <gallery widths=150 heights=150 class="center"> Jody, Łapacinski. Ёды, Лапацінскі (1901-39).jpg|Палац, да 1930 г. Jody, Łapacinski. Ёды, Лапацінскі (1901-39) (3).jpg|Палац, да 1930 г. Jody, Łapacinski. Ёды, Лапацінскі (1901-39) (4).jpg|Палац, да 1930 г. Jody, Łapacinski. Ёды, Лапацінскі (1919-39).jpg|Палац, да 1930 г. </gallery> == Насельніцтва == === Дэмаграфія === * '''XIX стагодзьдзе''': 1866 год — 179 чал.; 1882 год — 423 чал.<ref>Łopaciński A. Jody // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/597 S. 597]</ref> * '''XX стагодзьдзе''': 1997 год — 483 чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|6к}} С. 407.</ref>; 1999 год — 479 чал. * '''XXI стагодзьдзе''': 2014 год — 424 чал. === Інфраструктура === У Ёдах працуюць сярэдняя школа, амбуляторыя, дом культуры, бібліятэка, аптэка, пошта, лясьніцтва. Дзеюць касьцёл і царква. == Турыстычная інфармацыя == === Страчаная спадчына === * Сядзібна-паркавы комплекс Лапацінскіх (XVIII ст.) * Царква Сьвятога Ільлі (1754) == Галерэя == <gallery caption="Краявіды Ёдаў" widths=150 heights=150 class="center"> Ёды. Крыж на месцы старога касцёла(?).jpg|Крыж Ёды. Касцёл (02).jpg|Новы касьцёл Ёды. Свята-Ільінская царква (01).jpg|Новая царква Ёды. Бар (01).jpg|Бар </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/БелЭн|6}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.radzima.org/be/miesca/yedy.html Ёды], [[Radzima.org]] {{Навігацыйная група |назоў = Ёды ў сучасным [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі|адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзеле]] [[Беларусь|Беларусі]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Ёдзкі сельсавет |Шаркоўшчынскі раён }} {{Месты і мястэчкі гістарычнай Браслаўшчыны}} [[Катэгорыя:Ёдзкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі]] am7ayqvrsrufl4lfqxkhun1gbfcl5vv Валаўск 0 117913 2677993 2664164 2026-07-07T09:04:36Z Дамінік 64057 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 2677993 wikitext text/x-wiki {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Валаўск |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Валаўску |Лацінка = Vałaŭsk (Viałaŭsk) |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = перад 1450 годам{{заўвага|С. Марцэлеў зблытаў ельскі Вялаўск з мазырскім (петрыкаўскім) Вялаўскам, прыналежным езуітам, ды пазначыў ранейшую пра яго згадку XVIIІ-м ст.<ref name="fn1">{{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}} С. 385</ref>.}} |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = Вялаўск |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Гомельская вобласьць|Гомельская]] |Раён = [[Ельскі раён|Ельскі]] |Сельсавет = [[Валаўскі сельсавет|Валаўскі]] |Пасялковы савет = |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 786 |Год падліку колькасьці = 2004 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Колькасьць насельніцтва аглямэрацыі = |Год падліку колькасьці аглямэрацыі = |Крыніца колькасьці аглямэрацыі = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = |СААТА = |Выява = Валавск, Ельский район, Гомельская область, Беларусь 04.jpg |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 51 |Шырата хвілінаў = 51 |Шырата сэкундаў = 20 |Даўгата градусаў = 28 |Даўгата хвілінаў = 56 |Даўгата сэкундаў = 55 |Пазыцыя подпісу на мапе = зьверху |Водступ подпісу на мапе = 2.3 |Commons = |Сайт = }} '''Вала́ўск'''<ref>{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласьць|}}</ref> або '''Вяла́ўск''' — вёска ў [[Беларусь|Беларусі]], каля каналу Валаўскі, злучанага з рэчкай [[Батыўля]]. Цэнтар [[Валаўскі сельсавет|сельсавету]] [[Ельскі раён|Ельскага раёну]] [[Гомельская вобласьць|Гомельскай вобласьці]]. Насельніцтва 491 чал. (2019). Знаходзіцца за 35 км на паўднёвы захад ад [[Ельск]]у, за 23 ад чыгуначнай станцыі [[Славечна]] (лінія [[Каленкавічы]] — [[Оўруч]]), за 223 км ад [[Гомель|Гомелю]]; на аўтамабільнай дарозе [[Тураў]] — [[Беларуска-ўкраінская граніца|граніца]] [[Украіна|Ўкраіны]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Грамата Ларыёну Велаўскаму 1450 г.png|значак|зьлева|170пкс|Грамата Ларыёну Вялаўскаму 1450 г.]] 19 лютага 1450 году кіеўскі князь Аляксандар (Алелька) Уладзімеравіч вызваліў свайго слугу Ларыёна Вялаўскага ад усіх папярэдніх павіннасьцяў і платаў, а і далучыў яго да стану служылых баяраў{{заўвага|Тое, што і панцырныя баяры, якія ў пер. пал. XV—XVIII ст., на ўмовах бясплатнага карыстаньня зямлёй прысягалі спраўна несьці вайсковую службу.}}<ref>Розвідки й матеріали до історії України-Руси / М. Грушевський. – Львів: Накладом Наук. т-ва ім. Шевченка, 1897. Т. 2. Кілька київських документів XV—XVI в. С. 7</ref>. Імаверна, Ларыён атрымаў сваё прозьвішча ад маёнтку Вялаўск. Вядомыя і іншыя баяры Вялаўскія — Давыд, Булгак, Павал, Андрэй Глушко<ref>Русская историческая библиотека. Т. XX. Литовская метрика. Т. 1. – Петербург, 1903. Стб. 1190 – 1192</ref>. У прывілеі 1523 году караля [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] панам Грыцку, Солтану і Багдану Стэцковічам Шышкам зазначана, што яшчэ «''[[Аляксандар Ягелончык|Алекъсанъдръ]], корол его м(и)л(о)сть, дал дядку (дзядзьку) их Грыцку Ивановичу а Грытцу Стецковичу чотыры служъбы людем у Киевъскомъ повете у Олевъском волости на имя Собечыных, а во Вруцъкомъ повете пять служобъ, у Велавъску чотыры служъбы…''»<ref>Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 12 (1522—1529): Užrašymų knyga 12 / Parengė D. Antanavičius ir A. Baliulis. Vilnius, 2001. № 206</ref>. Названы ў дакумэнце манарх гаспадарыў у 1492—1506 гадах, а каралём стаў у 1501 годзе. 20 красавіка 1538 году кароль Жыгімонт Стары пацьвердзіў кіеўскаму зямяніну Мацею Угрыноўскаму права на маёнтак [[Старое Высокае (Гомельская вобласьць)|Высокае]] і на траціны ў Вялаўску і [[Кочышчы|Кочышчах]]<ref>Архив Юго-Западной России (Архив ЮЗР). Ч. VIII. Т. IV. Акты о землевладении в Юго-Западной России XVI—XVIII вв. — Киев, 1907. № 60</ref>. У лісьце караля і вялікага князя [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 16 студзеня 1551 году паведамлялася пра тое, як: ''«...земяне киевские Солтан Стецкович с братьей своею Богданом и Иваном многократно жаловали господарю его милости на князя Павла, бискупа виленского, и на всю капитулу Виленскую. Иж люде его костельные волости Убортское, стодоличане и липляне отнимають людем их велавским остров...»''<ref>Хроніка Убарцкага Палесся / Аўтар-уклад. А. І. Атнагулаў. Навук. рэд. В. Л. Насевіч. — Мінск: Тэхналогія, 2001. С. 41 (публікацыя дакумэнту М. Ф. Сьпірыдонава)</ref>. У люстрацыі [[Оўруч|Оўруцкага]] замка 1552 году зазначана, што з 2 дымоў, з паўслужбы ў сяле Вяляўску Солтана Стэцковіча ішло 6 вёдраў мёду, з 12 дымоў, з паўтары службы у тым жа сяле Багдана Сцежневіча (Стэцковіча) «''падачкі''» — 3 капы (=180) грошаў і 4 кадзі мёду, з 11 дымоў, з дзьвюх службаў у Вяляўску Івана і Гневаша Грыньковічаў (Грыцковічаў) выбіралася 10 коп (600) і 30 грошаў, з 1 дыму (служба) Пракопа Угрыноўскага ў тым жа сяле падачкі ішло 30 грошаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. IV. Т. I. Акты о происхождении шляхетских родов в Юго-Западной России. — Киев, 1867. С. 45—47</ref>. Напярэдадні падпісаньня акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля [[Жыгімонт Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] ад 6 чэрвеня 1569 году [[Кіеўскае ваяводзтва]] (і Вялаўск з угодзьдзямі{{заўвага|У другім томе «Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі» будучы ельскі Вялаўск паказаны ў Мазырскім павеце [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], хоць у першым томе, як сапраўды й было, — у Кіеўскім павеце (ваяводзтве) тады ўжо Кароны Польскай. У паказальніку 2 тому зьмешчаная зьвестка адно пра Вялаўск у сучасным Мазырскім (пэўны час у Петрыкаўскім) раёне<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 148, 201; ВГАБ у 4-х тамах: Т. 2. — Мінск, 2013. С. 121, 201</ref>.}}) было далучана да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага === Згодна з падатковым рэестрам Кіеўскай зямлі (ваяводзтва) на 1581 год, з 12 дымоў [[асадныя сяляне|асадных сялянаў]] і з 5 [[агароднікі|агароднікаў]] у Вялаўску пана Івана Шышкі Ставецкага выплачвалася адпаведна па 15 і па 6 грошаў<ref>Źródła dziejowe (далей ŹD). T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 36, 42</ref>. Пры чарговым разьмежаваньні Кіеўскага ваяводзтва Каралеўства Польскага і Мазырскага павету [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў сьнежні 1621 — студзені 1622 году добры Вялаўск і [[Карма (Ельскі раён)|Карма]] паноў Ставецкіх, [[Скароднае (Ельскі раён)|Скароднае]] паноў Машчаніцкіх, [[Старое Высокае (Гомельская вобласьць)|Высокае]] князя Заслаўскага паны камісары згодна запісалі прыналежнымі да ваяводзтва Кіеўскага<ref>ŹD. T. XX. S. 93; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—143.</ref>. Паводле рэестру падаткаў Кіеўскага ваяводзтва 1628 году, пан Мацей Трыпольскі з 1 асядлага дыму ў сяле Вялаўск, застаўнага ад пана Паўла Шышкі Ставецкага, за 6 пабораў выплаціў 3 злотыя. Пан Яцка Андрускі з 6 агароднікаў сяла Вялаўск за 6 пабораў заплаціў 9 зл.<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1: Акты о заселении Юго-Западной России. – Киев, 1886. С. 380, 381</ref>. У дакумэнце пад назвай «Regestr wybierania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Мацьвей Трыпольскі з застаўных сваіх 6 дымоў у Вялаўску заплаціў 3 злотых, пані Андруская (народжаная Ставецкая) з 7 дымоў там жа — 3 зл. 15 грошаў, паны Сямён, Рыгор і Павал Ставецкія з 14 вялаўскіх дымоў мусілі заплаціць 7 зл.<ref>Сергій Шинкар. Подимний податок Овруцького повіту від 1634 року: на що збирала гроші місцева шляхта? // Літопис Волині. Всеукраїнський науковий часопис. Число 16. — Луцьк: Східноєвропейський національний університет імені Лесі Українки, 2016. С. 107—115. Додаток. С. 111, 114</ref>. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з 6 дымоў сяла Валаўск паноў Яна Трыпольскага і Адама Скіпара выбрана было 6 злотых, з 30 дымоў дзедзічных паноў Сямёна, Паўла і Рыгора Ставецкіх — 30 зл., з 7 дымоў у Валаўску пані Зофіі зь Ялавіцкіх Велямовай выплачана 7 зл.<ref>Archiwum Państwowe w Krakowie. Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów. Mikr. № J – 14970. Sygn. 404. S. 174–175, 193–194, 229, 230–231</ref>. Згодна зь люстрацыяй 1683 году, з розных частак сяла Вялаўск, як тое з 14 дымоў пана Ставецкага выбіралася 2 злотых, з 7 дымоў пані Васількоўскай 1 зл., з 10 дымоў пана Марціна Сурына 2 зл., з 8 дымоў пана Варовіча 2 зл., з 3 дымоў пана стольніка кіеўскага Андрэя Фурса (?) 1 зл., з 3 дымоў пана Валадковіча 1 зл.; яшчэ падатак ішоў з 7 дымоў пана Яблонскага, з 2 дымоў пана Доўгерта, з 4 дымоў паноў Скіпараў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 491, 492</ref>. На 1754 год пан Нікадэм Казімер Вароніч, кашталян кіеўскі, меў у Валаўску 10 двароў{{заўвага|Гэта «puł szesnastki» дыму, які тады складаў 320 двароў.}} дзедзічных і застаўных, зь якіх «do grodu»{{заўвага|Да Оўруцкага замку.}} выплачваліся 1 злоты і 17 грошаў, «na milicję»{{заўвага|Пераважна на барацьбу супраць гайдамакаў.}} 6 злотых і 8 грошаў; пан судзьдзя земскі кіеўскі Мацей Трыпольскі таксама з 10 двароў у Валаўску плаціў адпаведна 1 зл., 17 гр. і 6 зл., 8 гр.; нашчадкі вэндэнскага падчашага пана Канстанціна Трыпольскага з 21 двара ў Валаўску плацілі 3 зл., 8,5 гр. і 13 зл., 4 гр.; з 2 двароў (izb) у Валаўску пана Збэркоўскага выбіралася 9 гр. і 1 зл., 6 гр.<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. / Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 171, 173, 179, 181</ref>. Габрэйскі перапіс 1765 году засьведчыў пражываньне ў сяле Валаўску 7 гаспадароў — плацельшчыкаў пагалоўшчыны, прыналежных да Вяледніцкага кагалу ў Оўруцкім павеце. У 1778 годзе тут было ўжо 5 głow. У 1784 годзе засталіся хіба 4 гаспадаркі<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. – Киев, 1890. С. 296—297, 388, 708—709</ref>. === Пад уладай Расейскай імпэрыі === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) Валаўск апынуўся ў межах [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], ад 3 траўня 1795 году ў адноўленым [[Мазырскі павет (Расейская імпэрыя)|Мазырскім]] павеце Менскага намесьніцтва, з 12 сьнежня 1796 [[Губэрня|губэрні]]. У парэформавы пэрыяд Валаўск адміністрацыйна належаў да Скараднянскай воласьці. Згодна зь перапісам 1897 году, у Валаўску было 60 двароў з 390 жыхарамі, дзеялі праваслаўная царква, царкоўна-прыходзкая школа, хлебазапасны магазын, 2 крамы, карчма; каля вёскі знаходзілася аднайменная сядзіба. На 1909 год у вёсцы Валаўск налічвалася 68 двароў, 460 жыхароў; у аднадворным маёнтку — 6 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 23 — 24</ref>. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня [[Берасьцейскі мір|Берасьцейскага міру]] з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Валаўск у складзе Мазырскага павету, аднак, апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзеяла «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]» гэтмана [[Павал Скарападзкі|Паўла Скарападзкага]]<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны)</ref> == Заўвагі == {{Заўвагі|2}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Гарады і вёскі Беларусі|1-1}} {{Валаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Валаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ельскага раёну]] 4oxmqlizsalvaklr252lb238t6gje2b Раян Лохтэ 0 130172 2677799 2532999 2026-07-06T12:16:40Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677799 wikitext text/x-wiki {{Спартовец}} '''Раян Стывэн Лохтэ''' ({{мова-en|Ryan Steven Lochte}}; нарадзіўся [[3 жніўня]] [[1984]] году, [[Канандайгуа]], штат [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]], [[ЗША]]) — амэрыканскі плывец, шасьціразовы [[Алімпійскія гульні|алімпійскі чэмпіён]]. Уладальнік 39 залатых мэдалёў чэмпіянатаў сьвету, 18 зь якіх перамог у [[Чэмпіянат сьвету па водных відах спорту|50-мэтровых басэйнах]] і 21 — на [[Чэмпіянат сьвету па плаваньні на кароткай вадзе|кароткай вадзе]]. Выйграў у агульнай складанасьці 90 мэдалёў на буйных міжнародных спаборніцтвах: 54 залатыя, 22 срэбраныя і 14 бронзавых, якія ахопліваюць Алімпійскія гульні, чэмпіянаты сьвету ў 50-мэтровых басэйнах і на кароткай вадзе, [[Панамэрыканскія гульні|панамэрыканскія гульняў]] і чэмпіянат [[Pan Pacific]]. Зьяўляецца ўнівэрсальным плыўцом, спэцыялізуючыся ў плаваньні [[вольны стыль|вольным стылем]] на 100 і 200 мэтраў, на сьпіне й у [[комплекснае плаваньне|комплексным плаваньні]]. За кар’еру ўсталяваў больш за 10 сусьветных рэкордаў як у доўгіх, гэтак і ў кароткіх басэйнах. Раян зьяўляецца дзеючым рэкардсмэнам сьвету на дыстанцыі 200 мэтраў комплексным плаваньнем. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://ryanlochte.com/ Афіцыйны сайт]{{Недаступная спасылка|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20150909215421/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/lo/ryan-lochte-1.html Статыстыка] на Sports-Reference.com {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Лохтэ, Раян Стывэн}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 3 жніўня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1984 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку (штат)]] [[Катэгорыя:Плыўцы ЗША]] [[Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі ЗША на Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 году]] [[Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году]] [[Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]] [[Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2004 году]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2016 году]] [[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2004 году]] [[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году]] [[Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па плаваньні]] [[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па плаваньні]] s3ls5e942o29wb935im6nlzyedjkuu4 Самалілэнд 0 135385 2677879 2673491 2026-07-06T17:33:52Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677879 wikitext text/x-wiki {{Краіна |Назва = Самалілэнд |НазваЎРоднымСклоне = Самалілэнду |НазваНаДзяржаўнайМове = Jamhuuriyadda Soomaaliland<br />جمهورية أرض الصومال<br />Jumhūrīyat Arḍ Aṣ-ṣūmālِ |Сьцяг = Flag of Somaliland.svg |Герб = Emblem of Somaliland.svg |НацыянальныДэвіз = ([[Арабская мова|араб.]])[[Шахада|لا إله إلا الله محمد رسول الله]] <br /><small>''Lā ilāhā illā-llāhu; muhammadun rasūlu-llāhi''<br />(«Няма Бога, акрамя [[Алах]]а, а [[Мухамад]] — пасланец Алаха») <br />Таксама дэвізам зьяўляецца фраза «Правасудзьдзе, Мір, Свабода, Дэмакратыя й Посьпех для ўсіх»</small> |ДзяржаўныГімн = Saamo ku waar |Месцазнаходжаньне = LocationSomaliland3.png |ПодпісПадВыявайМесцазнаходжаньня = |АфіцыйнаяМова = [[Самалійская мова|самалійская]], [[арабская мова|арабская]], [[ангельская мова|ангельская]]<ref>[http://www.somalilandgov.com/cprofile.htm Somaliland Republic : Country Profile]</ref> |Сталіца = [[Харгэйса]] |НайбуйнейшыГорад = [[Харгэйса]], [[Бэрбэра]] |ТыпУраду = [[Рэспубліка]] |ПасадыКіраўнікоў = [[Прэзыдэнт]] |ІмёныКіраўнікоў = [[Ахмэд Сіланьё]] |Плошча = 137 600 |МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = |АдсотакВады = |ГодАцэнкіНасельніцтва = 2008 |МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = 129—136 |Насельніцтва = 3 515 380 |ШчыльнасьцьНасельніцтва = 25 |ЭтнічныСклад = |КанфэсійныСклад = |Пісьменнасьць = |ГодАцэнкіСУП = |МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = |СУП = |СУПНаДушуНасельніцтва = |Валюта = [[Самалілэндзкі шылінг]] |КодВалюты = |ЧасавыПас = +3 |ЧасРозьніцаUTC = |ЧасавыПасУлетку = |ЧасРозьніцаUTCУлетку = |НезалежнасьцьПадзеі = |НезалежнасьцьДаты = |АўтамабільныЗнак = |ДамэнВерхнягаЎзроўню = |ТэлефонныКод = 252 |Дадаткі = <small>З прычыны непрызнанасьці дзяржавы, шматлікія паказчыкі маюць патрэбу ва ўдакладненьні ці прыблізныя.</small> }} '''Самалілэнд''' — часткова прызнаная дзяржава ў паўночнай частцы афрыканскага [[паўвостраў Самалі|паўвострава Самалі]] на тэрыторыі былой калёніі [[:be:Брытанскае Самалі|Брытанскае Самалі]]. Прызнаецца міжнароднай супольнасьцю часткай фактычна неіснуючай дзяржавы [[Самалі]]. Сталіца — [[Харгэйса]]. == Гісторыя == Раней тэрыторыя Самалілэнд называлася [[Брытанскае Самалі]] (з 1887 году), у 1960 годзе Самалі атрымала незалежнасьць, калі абʼядналіся дзьве былыя калёніі — [[:be:Італьянскае Самалі|Італьянскае Самалі]] і Брытанскае Самалі. Пры гэтым асобнай дзяржавы Самалілэнд [[De facto|Дэ-факта]] так і не зьявілася (хоць фармальна [[Самалілэнд (дзяржава)|дзяржава Самалілэнд]] існавала з 26 чэрвеня па 1 ліпеня 1960 году незалежна ад іншых краінаў). У 1991 годзе Самалі па сутнасьці спыняе існаваньне як дзяржава. Калі на тэрыторыі былога Італьянскага Самалі ўтварылася мноства «удзельных княстваў» на чале з палявымі камандзірамі, які пастаянна канфліктуюць паміж сабой, то на тэрыторыі Самалілэнда абстаноўка была параўнальна мірнай, а ўзровень жыцьця — нашмат вышэй. 18 мая 1991 году на фоне [[:be:Грамадзянская вайна ў Самалі|Грамадзянскай вайны ў Самалі]] Самалілэнд у ваднабаковым парадку абвясьціў аб аднаўленьні свайго сувэрэнітэту й выхадзе са складу Самалі<ref>[https://www.govsomaliland.org/article/chronology-somaliland?category=history History of Somaliland]{{ref-en}}</ref>. Сытуацыя ў Самалілэндзе адносна стабільная — вайна ў 2006 годзе паміж Саюзам ісламскіх судоў, Этыёпіяй і асноўным Самалі мала закранула Самалілэнд. Але, нягледзячы на прыкметы дзяржаўнасьці, афіцыйнага прызнаньня Самалілэнд не атрымаў. Летам-восеньню 2011 году Самалілэнд у ліку ўсходнеафрыканскіх краінаў пацярпеў ад [[:be:Голад ва Усходняй Афрыцы (2011)|Голаду]]<ref>[https://web.archive.org/web/20250120103419/https://news.un.org/ru/story/2012/02/1196211 ООН: голод в Сомали ликвидирован, но необходимы меры по предотвращению новых кризисов]{{ref-ru}}</ref>. 26 сьнежня 2025 году [[Ізраіль]] стаў першай дзяржавай-членам [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]], якая афіцыйна прызнала незалежнасьць Самалілэнда.<ref>[https://nashaniva.com/384440 Ізраіль стаў першай краінай, якая прызнала Самалілэнд незалежнай дзяржавай. — Našaniva]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Непрызнаныя дзяржавы]] qjqc1ft5umhe8u2ablmimevnqsi7dfq НАК Брэда 0 136922 2677811 2621600 2026-07-06T12:36:11Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677811 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = НАК Брэда |Лягатып = Crest NAC 1912.jpg |ПоўнаяНазва = NOAD ADVENDO Combinatie Breda |Заснаваны = 19 верасьня 1912 |Горад = [[Брэда]], [[Нідэрлянды]] |Стадыён = [[Рат Вэрлег (стадыён)|Рат Вэрлег]] |Умяшчальнасьць = 19 000 |Прэзыдэнт = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Нідэрляндаў|НАКБрэдаЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Нідэрляндаў|НАКБрэдаСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Нідэрляндаў|НАКБрэда}} |Прыналежнасьць = Нідэрляндзкія }} '''НАК''' ({{мова-nl|NAC}}) — нідэрляндзкі футбольны клюб з гораду [[Брэда|Брэды]]. Заснаваны ў 1912 годзе. [[Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе|Чэмпіён Нідэрляндаў]] (1921), уладальнік [[Кубак Нідэрляндаў па футболе|Кубка Нідэрляндаў]] (1973). Свае хатнія матчы клюб ладзіць на стадыёне [[Рат Вэрлег (стадыён)|Рат Вэрлег]], які быў названы ў гонар былога гульца клюбу і функцыянэра [[Антоон Вэрлег|Антоона Вэрлега]]. == Гісторыя == НАК быў заснаваны 19 верасьня 1912 году ў выніку аб’яднаньня клубаў АДВЭНДО і НОАД. Падчас аб’яднаўчага сходу атмасфэра была напружанай, бо НОАД хацеў захаваць сваю назву для аб’яднанага клюбу, але гэтая назва была непрымальнай для АДВЭНДО. У рэшце рэшт Франс Конэрт прапанаваў назваць клюб НАК паводле першых літараў ад кожнага клюбу, а літара К на канцы азнчала слова «камбінацыя», што было ўхваленае ўдзельнікамі сходу<ref name="Leeuw">de Leeuw, John; Lemmens, Rob (1992). «80 Jaar NAC».</ref>. Нідэрляндзкі футбольны зьвяз спачатку адмовіўся даваць дазвол новаму клюбу, але 28 кастрычніка 1912 году брэдаўцы атрымалі права гуляць у Другі Паўднёвым дывізіёне. [[Файл:1926nacsquad.jpg|значак|зьлева|Футбалісты НАК у 1926 годзе.]] Першыя гады былі ня вельмі пасьпяховымі для каманды, але пасьля пераезду на новы стадыён вынікі палепшыліся. НАК стаў адной з найлепшых каманд у Паўднёвым дывізіёне, узяўшы чэмпіёнскі тытул у 1919 годзе, што дало ёй права згуляць у Кубку чэмпіёнаў Нідэрляндаў. У 1920 годзе НАК быў адным зь першых клюбаў краіны, якія згулялі міжнародныя матчы<ref name="Leeuw"/>. Футбалісты зладзілі шэраг таварыскіх матчаў, у тым ліку матч супраць мадрыдзкага «[[Рэал Мадрыд|Рэалу]]», у якім нідэрляндцы здабылі перамогу зь лікам 4:0, а гішпанскія газэты назвалі НАК «хлопцамі з [[Брэда|Брэды]], майстрамі футболу». У 1921 годзе клюб адзначыў адное з сваіх найвялікшых сваіх дасягненьняў, стаўшы чэмпіёнам Нідэрляндаў. Цягам сэзону НАК перамог «[[Аякс Амстэрдам|Аякс]]», «Бі Кўік 1887» і «[[Гоў Эгэд Іглз Дэвэнтэр|Го Эгэд]]». Ён працягваў дасягаць посьпехаў, лічыўшыся адным з найлепшых клюбаў нідэрляндзкага футболу ў 1920-я і 1930-я гады. За гэты час яны заваявалі 6 тытулаў Паўднёвага дывізіёну, а іхны стыль гульні быў прызнаны тэхнічна бездакорным прэсай і грамадзкасьцю<ref name="Leeuw"/>. [[Файл:Beatrixstraat.jpg|значак|зьлева|Заўзятары клюбу на фатаздымку 1975 году.]] Зь цягам часу кіраўніцтва НАК пастанавіла сабе наняць прафэсійнага трэнэра. Спачатку быў наняты ангелец Бэн Афлек, але праз пару месяцаў яго замяніў Джэймз Мур. У першай палове 1930-х гадоў высьветлілася, што стадыён каманды стаіць у жылой зоне, таму каманда была вымушаная пакінуць Брэду, перабраўшыся ў Прынсгаге. У 1939 годзе клюб і Брэда аднавілі перамовы аб тым, ці могуць яны вярнуцца ў горад. Гарадзкая рада вылучыла вялікі надзел зямлі на вуліцы Бэатрыксстраат пад стадыён, таму ў 1940 годзе НАК вярнуўся ў места. Пачатак 1960-х гадоў быў ня вельмі радасным для НАК, гэтак у 1964—1965 гадах каманда нават упершыню за сваё існаваньне вылецела з найвышэйшай лігі. Вылет азначаў поўную зьмену кіраўніцтва клюбу, што паспрыяла вяртаньню каманды ў элітны дывізіён ужо праз год. Да таго ж НАК прабіўся ў фінал [[Кубак Нідэрляндаў па футболе|Кубка Нідэрляндаў]], але каманда саступіла там «Аяксу». У 1973 годзе брэдаўцы зноў трапілі ў фінал, дзе гэтым разам выгулялі сваіх супернікаў з [[НЭК Нэймэген|НЭК]] зь лікам 2:0. У 1980-х гадах НАК двойчы вылятаў у ніжэйшую лігу. Пасьля другога вылету фінансавае становішча НАК выглядала жахлівым. Клюб быў амаль банкрутам і быў вымушаны прадаваць сваю маёмасьць, каб выжыць. Гадамі НАК змагаўся за выжываньне, але ў канцы дзесяцігодзьдзя сытуацыя палепшылася. 7 чэрвеня 1989 году гулец НАК [[Андра Кнэль]] загінуў у авіякатастрофе. Праз сумныя моманты павязаныя зь сьмерцю гульца паміж заўзятарамі НАК і «[[Спарта Ратэрдам|Спарты]]», дзе калісьці гуляў Кнэль, склаліся асаблівыя адносіны. У 1992 годзе каманда вярнулася ў [[Эрэдывізія|Эрэдывізію]]. == Тытулы == * '''[[Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе|Чэмпіён Нідэрляндаў]]''': 1 ** 1921 * '''Уладальнік [[Кубак Нідэрляндаў па футболе|Кубка Нідэрляндаў]]''': 1 ** 1973 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.nac.nl/ Афіцыйны сайт] ihzle645q31g0q4yhpj9rvl8jkrki0j Талісман 0 138041 2677868 2031797 2026-07-06T16:24:04Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Вонкавыя спасылкі 2677868 wikitext text/x-wiki [[Файл:Jan_van_Eyck_093.jpg|міні|Амулет-званочак на крыжы. [[Ян ван Эйк]]. Партрэт мужчыны з гвазьдзіком. Пасьля 1435 году]] '''Талісман''', '''амулет''', '''абярэг''' — магічны прадмет, прызначэньнем якога зьяўляецца абарона яго ўладальніка або павелічэньне эфэктыўнасьці яго магічных узьдзеяньняў. Лічыцца, што талісманы могуць прыносіць посьпех, аберагаць ад небясьпекі, паляпшаць самаадчуваньне. Абярэгам можа зьяўляцца кожны прадмет, ад ювэлірнага вырабу да кавалку каменя або кары дрэва. == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2002|том=15|старонак=552|isbn=985-11-0251-2 (Т. 15)|тыраж=10&nbsp;000}} == Вонкавыя спасылкі == {{Commons}} * {{Спасылка | аўтар = [[Фальклярыстыка|Фалькларыстка]], доктар філялягічных навук [[Тацьцяна Валодзіна]]; вядучая Ала Іванова. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 6 ліпеня 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=mtS92L7IADE&t=112s | копія = | дата копіі = | загаловак = Таямніцы беларускіх абярэгаў | фармат = | назва праекту = Дыялёгі пра культуру | выдавец = [[Культура (радыё)|Радыё «Культура»]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} [[Катэгорыя:Прымхі]] 7kpvzbsimmpa2pnj5wgejrnufibinug Сурвіла 0 138795 2677965 2675464 2026-07-07T01:15:45Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677965 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сурвіла |лацінка = Surviła |арыгінал = Surville |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сыр (імя)|Sure]] + [[Віла|Willo]] |варыянт = Сурвіл, Сурывіла, Сырвіла, Сырвіль, Шурвіла, Шырвіл |вытворныя = [[Сарвіла]] |зьвязаныя = }} '''Сурвіла''' (''Сурвіл'', ''Шурвіла''), '''Сурывіла''', '''Сырвіла''' (''Сырвіль'', ''Шырвіл'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сурвіла, Сесьвіла або Сорвіла (Surville, Seseguilo<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 15, 1973. S. 65 (311).</ref>, Sorville<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA478&dq=%22+Sorville+%22+repertori&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiHsuP_g6OKAxV8gP0HHX6eFioQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22%20Sorville%20%22%20repertori&f=false P. 478].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Schmittlein-1962-115-116">Schmittlein R. L’anthroponyme germanique employé d’une façon absolue en fonction toponymique // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1962. P. 115—116.</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сыр (імя)|сір- (сіс-, сур-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сіргоўд]], [[Сіргут]], [[Сысымунд|Сірмонт]]; германскія імёны Siriaud, Sireguti, Sirmont) паходзіць ад гоцкага sisu 'чароўны сьпеў, заклён'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>, а аснова [[Віла|-віл-]] (імёны ліцьвінаў [[Вільбут]], [[Вільгейда]], [[Монтвіл|Мунтвіл]]; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Сурвіла (Сірвіла) азначае «заклён волі»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 26.</ref>. Адпаведнасьць імя Сурвіла германскаму імю Surville, ад якога ўтварыліся назвы некалькіх мясцовасьцяў у [[Францыя|Францыі]], сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref name="Schmittlein-1962-115-116"/>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Сурвіл (Сірвіл): ''Surwille / Sirwille'' (1401, 1406 і 1409 гады)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sirwille#v=snippet&q=Sirwille&f=false S. 92, 101].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''by her [[Ганус (імя)|Hans]] Surwillen… Surwillendorffe'' ([[Паведамленьні аб літоўскіх дарогах]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=%22Hans+Surwillen%22#v=snippet&q=%22Hans%20Surwillen%22&f=false S. 702, 706].</ref>; ''et Thomam Surwillen interpretem… Thomas Surwille… dominum Thomam Surwille'' ([[Хроніка Віганда]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Surwillen#v=snippet&q=Surwillen&f=false S. 597, 604, 640].</ref>; ''Thomas Surwille'' (2 красавіка 1398 году, 1398 год)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=thomas+surwillen#v=snippet&q=thomas%20surwillen&f=false S. 51, 961].</ref>; ''Hannus Surwille… Hannus Sirwillen'' (1399 год, 1400 год)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Hannus+Surwillen#v=snippet&q=Hannus%20Surwillen&f=false S. 961, 963, 972].</ref>; ''[[Міхал Мінігайла|Minigaylo]] [[Гедыгольд|Gedigoldi]] cum fratre germano Swiwilone'' [''Survilone''] ([[Віленска-Радамская унія|18 студзеня 1401 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 37.</ref>; ''Marcus, Lucas, Johannes und Mattewes Serwillen'' (1405 год)<ref name="Białuński-2012-22">Białuński G. Surwiłłowie. Przykład kariery litwinów w Prusach // Istorijos šaltinių tyrimai. T. 4, 2012. P. 22.</ref>; ''Lucas Sirwillen wybe'' (1408 год)<ref name="Białuński-2012-22"/>; ''Hannus Surowyl'' (23 жніўня 1411 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Hannus+Surowyl+#v=snippet&q=Hannus%20Surowyl&f=false S. 226].</ref>; ''Marcus Sorwille'' (24 верасьня 1416 году)<ref>Białuński G. Surwiłłowie. Przykład kariery litwinów w Prusach // Istorijos šaltinių tyrimai. T. 4, 2012. P. 41.</ref>; ''Nicolaus Sorwille, Georg Sorwille'' (1435 год)<ref name="Białuński-2012-22"/>; ''панъ Гринко Сурвиловичь'' (17 кастрычніка 1437 году)<ref>Акты, относящиеся к истории Южной и Западной России, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 1. — СПб., 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=5CxkG15O0AIC&q=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C+#v=snippet&q=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C&f=false С. 12].</ref><ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 34.</ref>; ''Сурвило'' (1440—1476 гады, 1440—1492 гады, 1463—1476 гады<ref>{{Літаратура/Полацкія граматы (2015)|1к}} С. 192, 261.</ref>, 31 сакавіка 1534 году<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|17к}} P. 422.</ref>); ''Назку Сурвиловичу''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 22.</ref>, ''Гринъкови Сурвиловичю''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 23.</ref> (1440—1492 гады); ''Гринъку Сурвиловичу'' (7 лістапада 1442 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 68.</ref>; ''dominus Andreas alias Hrimko Surwiłowicz'' (каля 1450 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 600.</ref>; ''Jurge Sirwille'' (8 траўня 1455 году)<ref name="Białuński-2012-24">Białuński G. Surwiłłowie. Przykład kariery litwinów w Prusach // Istorijos šaltinių tyrimai. T. 4, 2012. P. 24.</ref>; ''Thomas und [[Тэўдырых|Diterich]] Serwille gebrudere'' (1471 год)<ref name="Białuński-2012-24"/>; ''Thomas Szerwille'' (1480 год)<ref>Białuński G. Surwiłłowie. Przykład kariery litwinów w Prusach // Istorijos šaltinių tyrimai. T. 4, 2012. P. 25.</ref>; ''Theodorico Servilla''<ref>Akta Stanów Prus Królewskich. T. 3, cz. 1. — Toruń, 1961. S. 248.</ref> (''Theodoricus Servilla''<ref>Białuński G. Surwiłłowie. Przykład kariery litwinów w Prusach // Istorijos šaltinių tyrimai. T. 4, 2012. P. 26.</ref>, 12 траўня 1496 год); ''her Ditterich Sirwille'' (20 лістапада 1500 году)<ref>Akta Stanów Prus Królewskich. T. 3, cz. 2. — Toruń, 1963. S. 158.</ref>; ''[[Вільня|Вилнянину]] [[Рак (імя)|Раку]] Сурвиловичу'' (10 сакавіка 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 279.</ref>; ''чоловековъ куничъных… Воитка Сурвиловича'' (25 ліпеня 1522)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 120.</ref>; ''з [[Упіта|Упиты]]… Богдан Сурвилович'' (1533—1535 гады)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 36.</ref>; ''до мене Воитеха Миколаевича Сурвила'' (22 чэрвеня 1562 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 151.</ref>; ''Воитех Суръвило'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 160.</ref>; ''небожчика Войтеха Миколаевича Сурвила''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0+%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0%20%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B0&f=false С. 438].</ref>, ''слугу Ивана Сурвиловича''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0+%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%20%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 550].</ref>, ''Андреевая Хоружичовая Ейшишская Зофея Яновна Сурвилянка''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 756.</ref> (1567 год); ''пан Еразмус Грегор’евич Сурвило'' (5 студзеня 1580 году)<ref>Jablonskis K. Archyvinės smulkmenos // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 434.</ref>; ''Szurwiłowicz'' (XVI ст.)<ref>Citko L. Nazewnictwo osobowe północnego Podlasia w XVI w. — Białystok, 2001. S. 69.</ref>; ''Piotr Surwilowicz'' (1602—1615 гады)<ref>Зинкявичус З. К вопросу о литовско-польских языковых контактах по данным антропонимики г. Вильнюса начала XVII в. // Балто-славянские исследования. — М., 1974. С. 138.</ref>; ''miasteczko Gieranonskie… Maciey Surwilo'' (26 лютага 1619 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 73.</ref>; ''Jerzy Surwiłł mp.; Jan Surwił… Daniel Surwił'' (15—23 кастрычніка 1655 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 305, 311.</ref>; ''ode mnie Daniela Surwiła… Daniel Surwiłło… Daniela Surwiły… Samuell Michał Surwiłło'' (1665 год)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 250.</ref>; ''spectabilem dominum Stanislaum Benedictum Surwił'' (XVII ст.)<ref>Ragauskaitė A. Kauno miestiečių pavardžių formavimasis XVI—XVIII amžiuje // Acta linguistica Lithuanica. T. 45, 2001. P. 131.</ref>; ''Ewa Surwiło'' (1688 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Surwi%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Żołudek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Daniło Surwił… Marcin Surwił'' (6 студзеня 1700 году)<ref>Łapiński Ł., Wilczewski W. F. «Komput katolików» parafii żołudzkiej z 1700 roku // Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne. Nr. 115, 2021. S. 278.</ref>; ''Barbara Surywiłło'' (1749 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Surywi%C5%82%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Butkiszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Ioannes Surwił'' (1752 год)<ref>Sẽnosios Pasvalio bažnyčios knygos. VII. 1743—1776 metų mirties metrikų knyga. — Savilaida, 2016. P. 15.</ref>; ''Józef Szurwillo'' (21 жніўня 1780 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 338.</ref>; ''iegomość pan Stanisław Surrywiłło — komornik xięstwa Żmuydzkiego'' (20 ліпеня 1784 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ulkjAQAAMAAJ&q=Surrywi%C5%82%C5%82o#v=snippet&q=Surrywi%C5%82%C5%82o&f=false С. 277].</ref>; ''Szymon Surwilewicz'' (1784 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Surwilewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Dryświaty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''spectabilis olim domini Stanislai Surwił consularis caunensis vidua'' (XVIII ст.)<ref>Ragauskaitė A. Kauno miestiečių pavardžių formavimasis XVI—XVIII amžiuje // Acta linguistica Lithuanica. T. 45, 2001. P. 132.</ref>; ''Stanisław Szyrwiłowicz'' (1799 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Szyrwi%C5%82owicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Bolniki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Wiktoria Szurwiło'' (1804 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Szurwi%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Widze], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Agata Syrwil'' (1841 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Syrwil&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Cejkinie], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Helena Surwiłło'' (1915 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=25po&rid=S&search_lastname=Surwi%C5%82%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date= Rosja-Smoleńsk], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Тамаш і [[Ганус (імя)|Ганус]] Сурвілы — браты-служкі [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]] зь [[Ліцьвіны|літоўскіх баяраў]] * Сурвіла [[Гедыгольд]]авіч — літоўскі баярын, які засьведчыў акт [[Віленска-Радамская унія|Віленска-Радамскай уніі]] 1401 году<ref>{{Літаратура/Літоўская знаць (2014)|к}} С. 270.</ref> * Грынька Сурвілавіч — літоўскі баярын, які ў 1437 годзе засьведчыў наданьне [[Сьвідрыгайла|Сьвідрыгайлы]] [[Каленік Мішкавіч|Каленіку Мішкавічу]]; пазьней атрымаў наданьні ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Назка Сурвілавіч — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера * Рак Сурвілавіч — віленскі мешчанін, які ўпамінаецца ў 1514 годзе * Сурвіла Міхалкавіч — продак полацкіх баяраў [[Бірыбольд]]зічаў, які ўпамінаецца ў 1534 годзе * Эразмус Рыгоравіч Сурвіла — [[Зямяне|зямянін]] [[Ковенскі павет (ВКЛ)|Ковенскага павету]], які ўпамінаецца ў 1580 годзе * Аршуля Эразмусаўна Сурвіловіч — [[Эйрагола|эйрагольская]] зямянка, якая ўпамінаецца ў 1592 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 3. ― Вильна, 1904. С. 4.</ref> * Паўліна Сурвіла (1892—?) — [[беларусы|беларуска]] з ваколіцаў [[Пухавічы|Пухавічаў]], якая [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпела ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B2%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%9E%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D0%B0_(1892) Сурвіла Паўліна Максімаўна (1892)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Ігнат Сурвіла (1905—?) — беларус з ваколіцаў [[Паставы|Паставаў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index18.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Баляслаў Сурвіла (1912—?) — беларус з ваколіцаў [[Вялейка|Вялейкі]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * [[Івонка Сурвіла]] (у дзявоцтве Шыманец; {{Н}} 1936) — дзяячка [[Беларуская дыяспара|беларускай эміграцыі]], [[Старшыня Рады БНР|старшыня]] [[Рада БНР|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]] * [[Марыя Паўла Сурвілла]] (1964—2020) — беларуская музыказнаўца, сябра Рады БНР; дачка Івонкі Сурвілы Сурвіловічы — прыгонныя зь вёскі [[Мясьлюкі|Мясьлюкаў]] ([[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 523.</ref>. Сурвілы (Surwiło) — прыгонныя з ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]], мястэчка [[Шэметава (вёска, Мядзельскі раён)|Шэметаўшчыны]], вёсак [[Старлыгі|Старлыгаў]], [[Конціненты|Концінентаў]], [[Сурвілы|Сурвілаў]], [[Яневічы (Менская вобласьць)|Яневічаў]] і [[Каладзянка|Каладзянкі]], якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 70, 175, 185—186.</ref>. Сурвілы (Surwiłło) — прыгонныя зь мястэчка [[Жодзішкі|Жодзішкаў]], якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 136.</ref>. Сурвілы (Surwił) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 193.</ref>. Сурвілы гербаў [[Геральт (герб)|Геральт]], [[Корвін]], [[Котвіца]], [[Любіч (герб)|Любіч]], [[Порай]] і [[Сьлепаўрон (герб)|Сьлепаўрон]] і Сурвілы Багдановічы — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды зь [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 800.</ref> і [[Троцкі павет|Троцкага]] паветаў<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 421.</ref>. Сырвілы (Syrwiłło) гербу ўласнага — шляхецкі род [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 11. — Warszawa, 1938. S. 231.</ref>. Шырвілы (Szyrwił) — літоўскі шляхецкі род<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 11. — Warszawa, 1938. S. 304.</ref>. Сурвіл (Surwill), Сурвіла (Surwillo) і Шурвіловіч (Szurwilowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У 1588 годзе ўпамінаецца «грунт» Сурвілавічы, у 1589 годзе — маёнтак Сурвілавічы ў [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 2. ― Вильна, 1903. С. 27, 103.</ref>. На [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуе вёска [[Сурвілы]], у [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] — [[Сурвілі]]. Назву [[Сурвілішкі (неадназначнасьць)|Сурвілішкі]] маюць дзьве вёскі на гістарычнай Ашмяншчыне. == Глядзіце таксама == * [[Сыр (імя)|Сыры]] * [[Віла]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай сір}} {{Імёны з асновай віл}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] jgnsec52h9twlcfnux8lyu5ln6867tx Вілем II Тыльбург 0 139451 2677809 2676974 2026-07-06T12:34:41Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677809 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Вілем II |Лягатып = Willem II logo.svg |ПоўнаяНазва = Willem II |Заснаваны = 12 жніўня 1896 |Горад = [[Тыльбург]], [[Нідэрлянды]] |Стадыён = [[Кароль Вілем II (стадыён)|Кароль Вілем II]] |Умяшчальнасьць = 14 637 |Прэзыдэнт = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Нідэрляндаў|ВілемIIТылЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Нідэрляндаў|ВілемIIТылСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Нідэрляндаў|ВілемIIТыл}} |Прыналежнасьць = Нідэрляндзкія }} «'''Ві́лем II'''» ({{мова-nl|Willem II}}) — нідэрляндзкі футбольны клюб з гораду [[Тыльбург]]у. Заснаваны ў 1896 годзе пад назовам «Тыльбургія», але ўжо 12 студзеня 1898 году клюб быў перайменаваны ў «Вілем II» у гонар нідэрляндзкага караля [[Вільгельм Аранскі|Вільгельма II]]. Кароль будучы прынцам Аранскім і вайскаводам нідэрляндзкага войска, меў сваю вайсковую базу ў Тыльбургу падчас [[Бэльгійская рэвалюцыя|Бэльгійскага паўстаньня]] 1830 году. Ён таксама часта бываў у горадзе пасьля таго, як стаў каралём, і памёр у гэтым месьце<ref name="Willem" >{{спасылка|спасылка=http://www.willem-ii.nl/Willem-II/Club/Historisch-overzicht.aspx|загаловак=Historisch Overzicht|выдавецтва=Willem-ii.nl|копія=https://web.archive.org/web/20170510183652/http://www.willem-ii.nl/Willem-II/Club/Historisch-overzicht.aspx|дата копіі=10.05.2017}}</ref>. Трохразовы [[Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе|чэмпіён Нідэрляндаў]], двухразовы ўладальнік [[Кубак Нідэрляндаў па футболе|Кубка Нідэрляндаў]]. Сярод выбітных былых гульцоў клюбу былі [[Ян ван Русэль]], [[Ёрыс Матэйсэн]], [[Яап Стам]], [[Фрэнкі дэ Ёнг]], [[Марк Овэрмарс]], [[Вірджыл ван Дэйк]] і [[Самі Хююпія]]. Традыцыйна дружына гуляе ў перапалосых кашулях з чырвона-бела-сінімі колерамі, натхнёнымі колерамі [[сьцяг Нідэрляндаў|сьцяга Нідэрляндаў]]. Willem II свае хатнія матчы ладзіць на стадыёне [[Кароль Вілем II (стадыён)|Кароль Вілем II]], які таксама названы у гонар караля. Стадыён, адкрыты 31 траўня 1995 году, мае ўмяшчальнасьць блізу 15 тысячаў гледачоў. == Гісторыя == Заснаваны 12 жніўня 1896 году ў [[Тыльбург]]у Мартэнам Эвэртам ван Кёйкэнам як «Тыльбургія». Клюб першапачаткова выступаў на Спартовым парку ў Тыльбургу. Першы раз каманда стала пераможцам [[Эрэдывізія|Эрэдывізіі]] ў 1916 годзе. У 1944 годзе ўпершыню клюб стаў уладальнікам [[Кубак Нідэрляндаў па футболе|Кубка Нідэрляндаў]]. Чарговыя разы калі тыльбуржцы рабіліся чэмпіёнамі краіны прыпадалі на 1952 і 1955 гады. У 1963 годзе «Вілем II» у другі раз у гісторыі ўзяў Кубак Нідэрляндаў. Менавіта дзякуючы гэтаму посьпеху нідэрляндцы ўпершыню выступіў у [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубку ўладальнікаў кубкаў]], дзе саступілі «[[Манчэстэр Юнайтэд]]» у першым раўндзе з агульным лікам 7:2. [[Файл:WillemIIManchesterUnited1963b.jpg|значак|зьлева|Футбалісты «Вілем II» у 1963 годзе.]] У [[Эрэдывізія 1998—1999 гадоў|сэзоне 1998—1999 гадоў]] «Вілем II» браў удзел у [[Кубак УЭФА 1998—1999 гадоў|Кубку УЭФА 1998—1999 гадоў]]. У рамках гэтага турніру тыльбурскі клюб прайшоў у першым раўндзе тбіліскае «[[Дынама Тбілісі|Дынама]]», але ў другім раўндзе гішпанскі «[[Рэал Бэтыс Сэвільля|Бэтыс]]» быў мацнейшы за «Вілем II». У той жа час каманда добра згуляла ў Эрэдывізіі, заняўшы ў турнірнай табліцы другі радок, што дало мажлівасьць клюбу кваліфікавацца ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігу чэмпіёнаў УЭФА]]. На групавым этапе каманда набрала толькі два пункты ў шасьці матчах групы G і быў выбіты з турніру. У 2005 годзе «Вілем II» дакрочыў да фіналу Кубка Нідэрляндаў у 2005 годзе, але ў фінале тыльбуржцы зазналі паразу ад [[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] зь лікам 4:0. Тым ня менш, дружына зноў кваліфікавалася ў Кубак УЭФА, у якім прагуляла «[[Манака (футбольны клюб)|Манака]]» ў першым раўндзе з агульным лікам 5:1<ref name="Willem" />. Па завяршэньні [[Эрэдывізія 2010—2011 гадоў|сэзону 2010—2011 гадоў]] «Вілем II» страціў месца ў Эрэдывізіі ўпершыню за 24 гады. Ужо ў сэзоне 2011—2012 гадоў, ачоленыя новым трэнэрам [[Юрген Стрэпэль|Юргенам Стрэпэлем]], каманда хутка вярнулася ў элітны дывізіён, але ўжо ў наступным сэзоне яны зноў апынуўся на апошнім месцы і зноў былі паніжаныя ў клясе. На пачатку 2015 году журналісты [[De Volkskrant]] паведамілі, што «Вілем II» меў дамоўленыя матчы ў змове з «азіяцкім букмэкерскім сындыкатам», які заплаціў гульцам зь Нідэрляндаў агульную суму у 100 тысячаў эўра, каб яны здалі матчы «[[Аякс Амстэрдам|Аяксу]]» і «[[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорду]]» ў кастрычніку і сьнежні 2009 году. Паводле журналістаў, паўабаронца [[Ібрагім Каргбо]] быў галоўным сувязным з азіяцкай групай махляроў, але сам футбаліст адмаўляў, што браў грошы<ref name="Willem" /><ref>{{навіна|спасылка=http://www.volkskrant.nl/sport/goksyndicaat-fixte-duels-willem-ii~a3831571/|загаловак=Goksyndicaat fixte duels Willem II|выдавец=de Volkskrant|дата публікацыі=17.01.2015}}</ref>. Каралеўская нідэрляндзкая футбольная асацыяцыя назвала інцыдэнт «найбольш канкрэтным выпадкам дамоўленага матчу ў Нідэрляндах» і распачала расьсьледваньне, а таксама зьвярнулася да УЭФА і ФІФА з мэтай перагледзець папярэднія матчы<ref>{{спасылка|спасылка=http://nos.nl/artikel/2013787-knvb-meest-concrete-zaak-tot-nu-toe.html|загаловак=KNVB: meest concrete zaak tot nu toe|выдавецтва=NOS|дата публікацыі=17.01.2015}}</ref>. У 2019 годзе «Вілем II» зноў дасягнуў фіналу Кубка Нідэрляндаў, ужо ў чацьверты раз у сваёй гісторыі. Яшчэ да гэтага каманда перамагла была ў паўфінале [[АЗ Алькмаар|АЗ]] у сэрыі пасьляматчавых пэнальці, але ў фінале яна зазнала буйную паразу ад «Аякса». == Тытулы == * '''[[Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе|Чэмпіён Нідэрляндаў]]''': 3 ** 1916, 1952, 1955 * '''Уладальнік [[Кубак Нідэрляндаў па футболе|Кубка Нідэрляндаў]]''': 2 ** 1944, 1963 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.willem-ii.nl/ Афіцыйны сайт] {{Эрэдывізія чэмпіянату Нідэрляндаў па футболе}} [[Катэгорыя:Тыльбург]] dmg7tyhw9aqkoq2kz50kl2pi7zo8kxh Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 0 145084 2677829 2671105 2026-07-06T14:10:05Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677829 wikitext text/x-wiki {{Футбольная ліга |назва = Про Ліга |лягатып = BelgianProLeague.png |памер = |краіна = {{Сьцяг Бэльгіі|21px}} [[Бэльгія]] |канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |заснаваная = 1895 |дывізіёны = |каманды = 18 |вылет у = [[Чэленджэр Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Чэленджэр Про Ліга]] |узроўні = 1 |хатнія кубкі = [[Кубак Бэльгіі па футболе|Кубак Бэльгіі]], [[Супэркубак Бэльгіі па футболе|Супэркубак Бэльгіі]] |міжнародныя кубкі = {{Просты сьпіс| * [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]] * [[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]] * [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]] }} |чэмпіён = [[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]] — 20-ы тытул |сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |найпасьпяховы клюб = [[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]] — 34 тытулы |сайт = [https://www.proleague.be/ proleague.be] |актуальны сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2026—2027 гадоў|Сэзон 2026—2027 гадоў]] }} '''Про Ліга''' ({{мова-nl|Pro League}}; вядомая як ''Жупілер Про Ліга'') — найвышэйшая футбольная ліга ў [[Бэльгія|Бэльгіі]]. Заснаваная ў 1895 годзе і, такім чынам, зьяўляецца адной з найстарэйшых у сьвеце. Удзел у спаборніцтве прымаюць 18 клюбаў. Ліга спансуецца буйным бэльгійска-бразыльскім броварам [[AB InBev]], які акрамя розных гатункаў стварае піва маркі [[Jupiler]], таму турнір афіцыйна вядомы як ''Жупілер Про Ліга''. Чэмпіянат быў створаны ў 1895 годзе [[Каралеўская бэльгійская футбольная асацыяцыя|Каралеўскай бэльгійскай футбольнай асацыяцыяй]], а першым чэмпіёнам стаў клюб «[[Льеж (футбольны клюб)|Льеж]]». З 74 клюбаў, якія бралі ўдзел у турніры з моманту ягонага стварэньня, 15 былі [[Чэмпіянат Бэльгіі па футболе|чэмпіёнамі Бэльгіі]]. «[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]]» зьяўляецца самым пасьпяховым клюбам, маючы на сваім рахунку 34 перамогі ў чэмпіянаце, наступным клюбам паводле колькасьці перамог зьяўляецца «[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]]», на рахунку якога 20 перамогаў. У 2009—2026 гадах у Про Лізе ў розных фарматах ужывалася сыстэма [[плэй-оф]] групаў — пасьля рэгулярнага сэзону, дзе як правіла каманды гулялі па 30 матчаў, табліцы падзялялася на тры часткі. У верхняй частцы каманды змагаліся за чэмпіёнскі тытул і месцы ў эўрапейскіх спаборніцтвах, найлепшыя каманды сярэдняй часткі атрымлівалі права згуляць у плэй-оф за апошняе месца ў эўрапейскіх спаборніцтвах, у ніжняй частцы каманды змагаліся за захаваньне месца ў лізе. == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.proleague.be/ Афіцыйны сайт] {{Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Бэльгіі па футболе]] iesn6l3e8jmcz9z3fnsp96itdapxinr Кортрэйк (футбольны клюб) 0 145086 2677832 2625347 2026-07-06T14:13:59Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677832 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Кортрэйк |Лягатып = KV Kortrijk.svg |ПоўнаяНазва = Koninklijke Voetbalclub Kortrijk |Заснаваны = 1901 |Горад = [[Кортрэйк]], [[Бэльгія]] |Стадыён = [[Гульдэнспорэн]] |Умяшчальнасьць = 9399 |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Бэльгіі|Кортрэйк-Ліга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Бэльгіі|Кортрэйк-Сэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Бэльгіі|Кортрэйк}} |Прыналежнасьць = Бэльгійскія | pattern_la1=| pattern_b1=| pattern_ra1= | leftarm1=FF0000| body1=FF0000| rightarm1=FF0000| shorts1=FF0000| socks1=FF0000 | pattern_la2=| pattern_b2=| pattern_ra2= | leftarm2=FFFFFF| body2=FFFFFF| rightarm2=FFFFFF| shorts2=FF0000| socks2=FFFFFF }} «'''Кортрэйк'''» ({{мова-nl|K.V. Kortrijk}}) — [[Бэльгія|бэльгійскі]] футбольны клюб з гораду [[Кортрэйк]]у. Заснаваны ў 1901 годзе. Сярод дасягненьняў клюбу маецца выхад у фінал [[Кубак Бэльгіі па футболе|Кубка Бэльгіі]] ў 2012 годзе. Хатнія матчы каманда ладзіць на стадыёне [[Гульдэнспорэн]], які здольны зьмясьціць 9399 гледачоў. Ён быў названы ў гонар [[Бітва пры Куртрэ|бітвы пры Куртрэ]], якая адбылася ў 1302 годзе ў ваколіцах гораду. Клюбныя колеры — чырвоны і белы. == Гісторыя == [[Файл:Sfeer KV Kortrijk.jpg|значак|зьлева|Заўзятары «Кортрэйку».]] Клюб быў закладзены ў 1901 годзе і першапачаткова меў назву «Куртрэзьен» праз дамінаваньне францускае мовы ў жыцьці Бэльгіі. У 1918 годзе каманда аб’ядналася зь яшчэ адным футбольным клюбам гораду. Толькі па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] клюб атрымаў магчымасьць назвацца па-флямандзку, стаўшы такім чынам «Кортрэйк-Спортам». Да таго ж да клюбнага назоў дадаўся прыметнік «каралеўскі». Празь ня вельмі ўдалыя выступы ў 1971 годзе «Кортрэйк-Спорт» аб’яднаўся з клюбам «Стад» з таго ж Кортрэйку. «Стад» быў утвораны яшчэ ў 1923 годзе. Новы клюб атрымаў назву «Кортрэйк». Праз банкруцтва ў 2001 годзе клюб быў вымушаны сысьці ў трэці дывізіён, але зь цягам часу стан палепшыўся. У [[Чэмпіянат Бэльгіі па футболе 2007—2008 гадоў|сэзоне 2007—2008 гадоў]], здабыўшы перамогу ў другім дывізіёне, клюб зноў вярнуўся ў элітны дывізіён. 12 траўня 2015 году клюб быў набыты малазійскім прадпрымальнікам [[Вінсэнт Тан|Вінсэнтам Танам]]<ref>Buyse, Frank (12.05.2015). [https://web.archive.org/web/20150514173307/http://www.nieuwsblad.be/sportwereld/cnt/dmf20150512_01677889 «Officieel: Maleisische miljardair Vincent Tan neemt KV Kortrijk over»]. Nieuwsblad.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.kvk.be/ Афіцыйны сайт] {{Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе}} jenfjxf621479v4y8bf1g7ibto043cu Ваасьлянд Бэвэрэн 0 145675 2677834 2232534 2026-07-06T14:14:35Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677834 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Ваасьлянд Бэвэрэн |Лягатып = Waasland-Beveren.svg |ПоўнаяНазва = Waasland-Beveren |Заснаваны = 1936 |Горад = [[Бэвэрэн]], [[Бэльгія]] |Стадыён = [[Фрэтэль]] |Умяшчальнасьць = 13 290 |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Бэльгіі|ВаасьляндБ-Ліга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Бэльгіі|ВаасьляндБ-Сэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Бэльгіі|ВаасьляндБ}} |Прыналежнасьць = Бэльгійскія |pattern_la1=_wbeveren1516h|pattern_b1=_wbeveren1516h|pattern_ra1=_wbeveren1516h|pattern_sh1=_wbeveren1516h |leftarm1=FFFF2B|body1=FFFF2B|rightarm1=FFFF2B|shorts1=0000FF|socks1=FFE609 |pattern_la2=_wbeveren1516a|pattern_b2=_wbeveren1516a|pattern_ra2=_wbeveren1516a|pattern_sh2=_wbeveren1516a |leftarm2=FFFF2B|body2=FFFF2B|rightarm2=FFFF2B|shorts2=0000FF|socks2=000080 |pattern_la3=_wbeveren1516t|pattern_b3=_wbeveren1516t|pattern_ra3=_wbeveren1516t|pattern_sh3=_wbeveren1516t |leftarm3=FFFF2B|body3=FFFF2B|rightarm3=FFFF2B|shorts3=0000FF|socks3=FFFFFF }} «'''Ваасьлянд'''» ({{мова-nl|Waasland}}) — бэльгійскі футбольны клюб з гораду [[Бэвэрэн]]у. Заснаваны ў 1936 годзе. == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.waasland-beveren.be/ Афіцыйны сайт]{{ref-nl}} {{Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе}} o5zg8p77ly8o2td160dxifs5rrzzf05 Зброяўка Брно 0 147140 2677847 2676879 2026-07-06T14:36:24Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677847 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Зброяўка |Лягатып = FC Zbrojovka Brno logo.svg |ПоўнаяНазва = FC Zbrojovka Brno |Заснаваны = 1913 |Горад = [[Брно]], [[Чэхія]] |Стадыён = [[Сэрбска (стадыён)|Сэрбска]] |Умяшчальнасьць = 12550 |Прэзыдэнт = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Чэхіі|ЗброяўкаБрЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Чэхіі|ПапярэдніСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Чэхіі|ЗброяўкаБр}} |Прыналежнасьць = Чэскія | pattern_la1 = _whiteshoulders | pattern_b1 = _whiteshoulders | pattern_ra1 = _whiteshoulders | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FF0000 | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = | pattern_b2 = _nike_revolution_2013_black | pattern_ra2 = | leftarm2 = CEFF00 | body2 = CEFF00 | rightarm2 = CEFF00 | shorts2 = CEFF00 | socks2 = CEFF00 }} «'''Зброяўка'''» ({{мова-cs|Zbrojovka}}) — чэскі футбольны клюб з гораду [[Брно|Брна]]. Заснаваны ў 1913 годзе пад назвай «Жыдэніцы». Пазьней праз шэраг зьменаў назвы нарэшце клюб атрымаў сучасны назоў «Зброяўка» ў гонар вытворцы агняпальнай зброі. Брноўскі клюб быў [[Чэмпіянат Чэхаславаччыны па футболе|чэмпіёнам Чэхаславаччыны]] ў сэзоне 1977—1978 гадоў. Праз два гады пасьля гэтага футбалісты здабылі срэбныя мэдалі. == Гісторыя == Клюб, які першапачаткова быў вядомы пад назовам «Жыдэніцы», выступаў у найвышэйшым дывізіёне чэхаславацкага футболу з 1933 году да страты месца ў галоўным дывізіёне пасьля сэзону 1946—1947 гадоў<ref name="2011relegation" >{{навіна|аўтар=Krutil, Robin; Meitner, Zdeněk|спасылка=http://fotbal.idnes.cz/kdo-zavinil-pad-fotbaloveho-brna-chyby-kupili-vsichni-pf2-/fotbal.aspx?c=A110525_102246_fotbal_ald|загаловак=Kdo zavinil pád fotbalového Brna? Chyby kupili všichni|выдавец=idnes.cz|дата публікацыі=25.05.2011|копія=https://web.archive.org/web/20171201081334/https://fotbal.idnes.cz/kdo-zavinil-pad-fotbaloveho-brna-chyby-kupili-vsichni-pf2-/fotbal.aspx?c=A110525_102246_fotbal_ald|дата копіі=01.12.2017}}</ref>. У гэты час клюб тройчы браў удзел у [[Кубак Мітропы|Кубку Мітропы]], дасягнуўшы чвэрцьфіналу ў 1935 годзе, а таксама браў удзел у турніры ў 1936 і 1938 гадах. Між 1950 і 1962 гадамі клюб выступаў па-за найвышэйшым дывізіёнам, вярнуўшыся ў [[Першая ліга чэмпіянату Чэхаславаччыны па футболе|Чэхаславацкую першую лігу]] ў сэзоне 1962—1963 гадоў<ref name="2011relegation" />. Празь пяць сэзонаў клюб зноў быў паніжаны ў рангу, што адбылося ў 1967 годзе<ref name="2011relegation" />. У тое ж дзесяцігодзьдзе чэхі бралі ўдзел у розыгрышах Кубка кірмашоў, а ў сэзоне 1963—1964 гадоў яны дакрочылі да чвэрцьфіналу. Затым клюб чатыры гады спаборнічаў у другім дывізіёне чэхаславацкага футболу, перш чым вярнуцца на найвышэйшы ўзровень<ref name="2011relegation" />. У 1970-я гады клюб быў адным з наймацнейшых у краіне. У 1978 годзе брноўцы сталі пераможцамі Чэхаславацкай першай лігі, фінішаваўшы трэцім у наступным сэзоне і стаўшы другім у 1980 годзе. 1980-я гады былі менш уражлівымі для Брна, бо клюб страціў месца ў эліце ў 1983 годзе і выступаў у другім дывізіёне да 1989 году. Пасьля ўсяго двух сэзонаў у найвышэйшым дывізіёне клюб фінішаваў апошнім у 1991 годзе і зноў быў паніжаны да другога дывізіёну<ref name="2011relegation" />. Паміж 1992 і 2011 гадамі брноўскі клюб выступаў у [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|найвышэйшым дывізіёне]] Чэхіі ажно 19 сэзонаў запар, што стала найдаўжэйшым такім пэрыядам у гісторыі клюбу<ref name="2011relegation" />. Пасьля доўгага часу ў 2011 годзе «Брно» трапіў у другі дывізіён<ref name="2011relegation" />. У сэзоне 2011—2012 гадоў [[Другая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Другой лігі]] клюб заняў толькі чацьвертае месца, не дасягнуўшы пазыцыяў, якія б давалі мажлівасьць вяртаньня ў галоўны дывізіён. Аднак праз стадыённыя патрабаваньні Першай лігі чэмпіён другога дывізіёну клюбу «[[Віягем Усьці над Лабай|Усьці над Лабай]]», а таксама трэці клюб, якія быў сокалаўскі «[[Банік Сокалаў|Банік]]», ня здолелі атрымаць ліцэнзіі на павышэньне. У выніку «Брно» вярнуўся ў найвышэйшы дывізіён<ref>{{навіна|аўтар=Novák, Jaromír|спасылка=http://fotbal.idnes.cz/fotbalove-brno-se-vraci-do-prvni-ligy-dsw-/fotbal.aspx?c=A120606_094813_fotbal_mn|загаловак=Brno postupuje do první ligy, Ústí doplatilo na nevyhovující stadion|выдавец=idnes.cz|дата публікацыі=06.06.2012|копія=https://web.archive.org/web/20120609090944/http://fotbal.idnes.cz/fotbalove-brno-se-vraci-do-prvni-ligy-dsw-/fotbal.aspx?c=A120606_094813_fotbal_mn|дата копіі=09.06.2012}}</ref>. У 2018 годзе клюб зноў выбыў зь Першай лігі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.idnes.cz/fotbal/prvni-liga/zbrojovka-brno-sestup.A180519_195704_fotbal_jic|загаловак=Odchod zadním vchodem, zklamání, ticho. Na Brno naplno dolehl sestup|выдавецтва=iDnes|дата публікацыі=20.05.2018}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.fczbrno.cz/ Афіцыйны сайт]{{ref-cz}} {{Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе}} [[Катэгорыя:Брно]] [[Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1913 годзе]] pe5ic1ek2dnn5pt7yd9pba08yj02gpy Дукла Прага 0 147875 2677845 2620464 2026-07-06T14:34:50Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677845 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Дукла Прага |Лягатып = Dukla Praha.png |ПоўнаяНазва = FK Dukla Praha |Заснаваны = 1958 |Горад = [[Прага]], [[Чэхія]] |Стадыён = [[Юліска (стадыён)|Юліска]] |Умяшчальнасьць = 8150 |Прэзыдэнт = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Чэхіі|ДуклаПрагаЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Чэхіі|ДуклаПрагаСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Чэхіі|ДуклаПрага}} |Прыналежнасьць = Чэскія }} «'''Ду́кла'''» ({{мова-cs|Dukla}}) — чэскі футбольны клюб з гораду [[Прага|Прагі]]. Заснаваны ў 1958 годзе. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.fkdukla.cz/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Прага]] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1958 годзе]] ha2nq1ju7dqtjhu45bz5okbxkj3n6zq Прымэйра-Ліга 0 152995 2677795 2671123 2026-07-06T12:03:25Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677795 wikitext text/x-wiki {{Футбольная ліга |назва = Прымэйра-Ліга |лягатып = Logo Liga Zon Sagres.png |памер = |краіна = {{Сьцяг Партугаліі|23px}} [[Партугалія]] |канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |заснаваная = 1934 |дывізіёны = |каманды = 18 |вылет у = [[Сэгунда ліга]] |узроўні = 1 |хатнія кубкі = [[Кубак Партугаліі па футболе|Кубак Партугаліі]]<br />[[Кубак партугальскай лігі па футболе|Кубак партугальскай лігі]] |міжнародныя кубкі = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]],<br />[[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]],<br />[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]] |чэмпіён = [[Порту (футбольны клюб)|Порту]] — 31-ы тытул |сэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |найпасьпяховы клюб = [[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]] — 38 тытулаў |тэлебачаньне = |сайт = [http://www.lpfp.pt/ lpfp.pt] |актуальны сэзон = [[Прымэйра-Ліга 2026—2027 гадоў|Сэзон 2026—2027 гадоў]] }} '''Прымэйра-Ліга''' ({{мова-pt|Primeira Liga}}) — найвышэйшы дывізіён сыстэмы [[Чэмпіянат Партугаліі па футболе|футбольных лігаў Партугаліі]]. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 18 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюбы, якія занялі два апошнія месцы, пераводзяцца ў [[Сэгунда ліга|Сэгунда лігу]], а іхнае месца займаюць дзьве наймацнейшыя каманды з гэтага дывізіёну. Ліга была заснавана ў 1934 годзе, і з гэтых часоў па сёньня ў ёй дамінуюць тры каманды, «[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]]», «[[Порту (футбольны клюб)|Порту]]» й «[[Спортынг Лісабон|Спортынг]]», якія маюць на сваім рахунку 90 тытулаў. Яшчэ аднойчы ў сваёй гісторыі чэмпіёнамі станавіліся клюбы «[[Бэленэнсіш Лісабон|Бэленэнсіш]]» і «[[Баавішта Порту|Баавішта]]». Сіла лігі прыкметна падрасла ў пачатку XXI стагодзьдзя, дабраўшыся да 5-га месца ў эўрапейскім рэйтынгу [[УЭФА]] ў 2012 годзе, пакінуўшы за сабой [[Француская Ліга 1|Францускую Лігу 1]]. З [[Чэмпіянат Партугаліі па футболе 2006—2007 гадоў|сэзону 2006—2007 гадоў]] колькасьць клюбаў, якія бяруць удзел у спаборніцтве, была скарочана з 18 да 16. У [[Прымэйра-Ліга 2014—2015 гадоў|сэзоне 2014—2015 гадоў]] колькасьць удзельнікаў вярнулася да 18. Падчас турніру кожны клюб гуляе два матчы з кожным супернікам, адзін зь якіх праводзіць на сваім полі, а другі — на пляцоўцы суперніка. == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20130902074328/http://www.lpfp.pt/liga_zon_sagres/Pages/Jornada.aspx Афіцыйная старонка]{{ref-pt}} * [http://www.uefa.com/memberassociations/association=por/domesticleague/index.html Ліга] на сайце УЭФА {{Супэрліга чэмпіянату Партугаліі па футболе}} {{Сэзоны Прымэйра-Лігі}} [[Катэгорыя:Прымэйра-Ліга| ]] hm9gmk82fm7j3e93qczagiapl62ti0j Камбюўр Леэўвардэн 0 153249 2677808 2676975 2026-07-06T12:34:10Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677808 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Камбюўр |Лягатып = SC Cambuur.jpg |ПоўнаяНазва = SC Cambuur |Заснаваны = 19 чэрвеня 1964 |Горад = [[Леэўвардэн]], [[Нідэрлянды]] |Стадыён = [[Кооі]] |Умяшчальнасьць = {{Лік|15000}} |Прэзыдэнт = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Нідэрляндаў|КамбюўрЛеэЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Нідэрляндаў|КамбюўрЛеэСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Нідэрляндаў|КамбюўрЛеэ}} |Прыналежнасьць = Нідэрляндзкія }} «'''Камбюўр'''» ({{мова-nl|Cambuur}}) — нідэрляндзкі футбольны клюб з гораду [[Леэўвардэн]]у. Заснаваны ў 1964 годзе. Ад жніўня 2024 году клюб ладзіць хатнія матчы на стадыёне Кооі, разьлічаным на 15 тысячаў гледачоў. Ён замяніў былую пляцоўку клюбу, вядомую як стадыён [[Камбюўр (стадыён)|Камбюўр]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.thestadiumbusiness.com/2024/08/19/sc-cambuur-opens-up-new-stadium/|загаловак=SC Cambuur opens up new stadium|выдавецтва=thestadiumbusiness.com|дата публікацыі=19.08.2024}}</ref> . Клюб выступае ў жоўта-сініх колерах, якія былі перанятыя з гербу фрыскага слыннага роду Камінга, чые геральдычныя ільвы таксама прысутнічаюць на эмблеме клюбу. Юрыдычна клюб арганізаваны як таварыства, таму клюб мае моцную рэгіянальную падтрымку. Матчы супраць «[[Гээрэнвээн (футбольны клюб)|Гээрэнвээну]]» ўспрымаюцца як прынцыповыя. Іх называюць Фрыскім дэрбі. == Гісторыя == Клюб быў заснаваны ў 1964 годзе. У 1980-я і 1990-я гады клюб быў стабільным прэтэндэнтам на плэй-оф на павышэньне ў [[Эрэдывізія|Эрэдывізію]]. «Камбюўр» стаў пераможцам другога дывізіёну ў 1992 годзе, атрымаўшы павышэньне ў Эрэдывізію. Ужо праз два сэзоны ён не ўтрымаўся ў элітным дывізіёне пасьля [[Эрэдывізія 1993—1994 гадоў|сэзону 1993—1994 гадоў]]. У 1998 годзе ён вярнуўся ў Эрэдывізію, аднак зноў быў паніжаны ў клясе ўжо праз два сэзоны, то бок у сэзоне 1999—2000 гадоў. Пачатак 2000-х гадоў аказаўся складаным, бо ў 2005 годзе клюб ледзь пазьбег банкруцтва. Пэрыяд рэструктурызацыі пачаўся ў 2006 годзе, і да 2010 году «Камбюўр» дасягнуў адноснай фінансавай стабільнасьці. [[Файл:Kras van Volendam (midden) in actie, Bestanddeelnr 923-4319.jpg|значак|зьлева|Матч «Камбюўру» супраць «[[Валендам (футбольны клюб)|Валендаму]]» ў 1970 годзе.]] У 2009 годзе клюб зноў быў блізкі да павышэньня, але мінімальна саступіў у плэй-оф «[[Рода Керкрадэ|Родзе]]» ў сэрыі пэнальці. У наступным годзе клюб фінішаваў другім у лізе, але зноў чагосьці крыху бракавала да вяртаньня ў найвышэйшы дывізіён. Падчас плэй-оф таго году клюб прыцягнуў на трыбуны больш за 40 тысячаў гледачоў, а блізу 7 тысячаў заўзятараў сабраліся ў цэнтры [[Леэўвардэн]]у, каб паглядзець вырашальны матч супраць «Роды» на вялікім экране. Фінальны матч прыцягнуў рэкордныя 1,4 мільёнаў тэлегледачоў у Нідэрляндах, а ўся сэрыя плэй-оф, у якой узялі ўдзел «Камбюўр», «[[Зволе (футбольны клюб)|Зволе]]» і «Рода», прыцягнула больш за 4,5 мільёнаў гледачоў. «Камбюўр» стаў першым у другім дывізіёне ў сэзоне 2012—2013 гадоў, вярнуўшыся ў Эрэдывізію. 1 траўня 2016 году клюб зноў вылецеў з элітнага дывізіёну. У 2020 годзе каманда ўзышла на вяршыню турнірную табліцу [[Ээрстэ дывізія|Ээрстэ дывізіі]], але сэзон быў спынены і ануляваны праз [[Пандэмія каранавіруснай інфэкцыі (2019)|пандэмію каранавірусу]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://eredivisie.nl/nl-nl/uitgelicht/afwikkeling-voetbalseizoen-201920-een-feit|загаловак=AFWIKKELING VOETBALSEIZOEN 2019/'20 EEN FEIT|выдавецтва=Eredivisie|копія=https://web.archive.org/web/20210524145200/https://eredivisie.nl/nl-nl/uitgelicht/afwikkeling-voetbalseizoen-201920-een-feit|дата копіі=24.05.2021}}</ref>. Клюб вярнуўся ў найвышэйшы дывізіён пасьля перамогі ў другой лізе ў 2021 годзе. У сэзоне 2021—2022 гадоў «Камбюўр» заняў дзявятае месца ў лізе, што стала найвышэйшай пазыцыяй у сваёй гісторыі. Аднак наступная кампанія аказалася складанай, і 6 траўня 2023 году каманда зноў страціла месца ў Эрэдывізіі пасьля паразы зь лікам 3:0 ад «[[Утрэхт (футбольны клюб)|Утрэхту]]»<ref>{{спасылка|спасылка=https://eredivisie.nl/nieuws/sc-cambuur-degradeert-na-twee-seizoenen-naar-de-keuken-kampioen-divisie/|загаловак=SC Cambuur degradeert na twee seizoenen naar de Keuken Kampioen…|выдавецтва=Eredivisie|дата публікацыі=06.05.2023}}</ref>. У 2026 годзе ён зноў забясьпечыў сабе павышэньне ў Эрэдывізію. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.cambuur.nl/ Афіцыйны сайт] {{Эрэдывізія чэмпіянату Нідэрляндаў па футболе}} [[Катэгорыя:Леэўвардэн]] dcf3tqm1oc2ejveb6h1pnfnogwbdbpl Катэгорыя:Полацкая езуіцкая акадэмія 14 158036 2678004 2222236 2026-07-07T10:59:49Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне Катэгорыя 2678004 wikitext text/x-wiki {{Болей}} [[Катэгорыя:Езуіцкія акадэміі‎]] [[Катэгорыя:Полацкі езуіцкі калегіюм]] [[Катэгорыя:Полацкія навучальныя ўстановы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Полацку]] [[Катэгорыя:Рэлігія ў Полацку]] mxztm3ntnf0jn1e6iglzhu9p14eyw52 Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 0 158071 2677842 2671148 2026-07-06T14:30:38Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677842 wikitext text/x-wiki {{Футбольная ліга |назва = Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе |лягатып = Fortuna liga 2021.svg |памер = |краіна = {{Сьцяг Чэхіі|23px}} [[Чэхія]] |канфэдэрацыя = [[УЭФА]] |заснаваная = 1993 |дывізіёны = |каманды = 16 |вылет у = [[Нацыянальная ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Нацыянальная ліга]] |узроўні = 1 |хатнія кубкі = [[Кубак Чэхіі па футболе|Кубак Чэхіі]] |міжнародныя кубкі = [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Ліга чэмпіёнаў]], [[Ліга Эўропы УЭФА|Ліга Эўропы]], [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА|Ліга канфэрэнцыяў]] |чэмпіён = [[Славія Прага]] — 9-ы тытул |сэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |найпасьпяховы клюб = [[Спарта Прага]] — 14 тытулаў |тэлебачаньне = |сайт = [https://www.fortunaliga.cz/ fortunaliga.cz] |актуальны сэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2026—2027 гадоў|Сэзон 2026—2027 гадоў]] }} '''Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе''' — найвышэйшы дывізіён сыстэмы [[Чэмпіянат Чэхіі па футболе|футбольных лігаў Чэхіі]]. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 16 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюб, які заняў апошняе месца, выбывае ў [[Нацыянальная ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Нацыянальную лігу]], а ягонае месца займае наймацнейшая каманда другога дывізіёну; таксама 14-ы і 15-ы клюбы Першай лігі гуляюць пераходныя матчы з другім і трэцім клюбамі Нацыянальнай лігі за месца ў найвышэйшым дывізіёне. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «[[Славія Прага|Славія]]». Ад сэзону 2018—2019 гадоў сэзоны працягваюцца зь ліпеня да траўня, кожная каманда праводзіць 30 гульняў. Каманды разьбіваюцца на тры групы, гуляюць міні-туры для вызначэньня выніковых пазыцый у чэмпіянаце. Зараз ліга займае 13-е месца ў рэйтынгу УЕФА. Гісторыя чэмпіянату Чэхіі па футболе пачалася напрыканцы XX стагодзьдзя. Яна была рэарганізаваная ў сэзоне 1993—1994 гадоў пасьля [[Аксамітны развод|Аксамітнага развода]], калі спыніла існаваньне Першая Ліга Чэхаславаччыны. Ад самага пачатку ў першай лізе ўдзельнічалі 16 каманд. Спачатку сэзон працягваўся з жніўня да мая. Каманды праводзілі па 2 гульні з кожным з супернікаў: адну на сваім полі, адну на полі суперніка, у выніку атрымлівалася па 30 гульняў. У першым сэзоне за перамогу налічвалася 2 ачкі, у 1994 годзе была прынятая сыстэма трох ачкоў за перамогу<ref>{{Спасылка|url=http://www.praguepost.com/archivescontent/15686-a-recap-red-cards-tv-woes-goodbye-dukla.html|загаловак=A Recap: Red Cards, TV Woes, Goodbye Dukla | выдавец=Prague Post Magazine|копія=https://web.archive.org/web/20170404055127/http://www.praguepost.com/archivescontent/15686-a-recap-red-cards-tv-woes-goodbye-dukla.html|дата копіі=4 красавіка 2017|мова=en}}</ref>. За нічыю каманды атрымлівалі па адным ачку, за паразу ачкоў не налічвалася. Рэйтынг каманд складаўся паводле колькасьці набраных ачкоў, калі дзьве ці больш каманд набіралі аднолькавую колькасьць ачкоў, улічваліся сустрэчы каманд паміж сабой, падлічвалася колькасьць ачкоў ад гэтых гульняў, потым улічвалася розьніца галоў, потым колькасьць галоў. Каманды, якая набрала найменшую колькасьць ачкоў, вылятае ў [[Нацыянальная ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Нацыянальную лігу]]. == Чэмпіёны == * [[Спарта Прага]] — 14 тытулаў * [[Славія Прага]] — 9 * [[Вікторыя Пльзень]] — 6 * [[Слован Лібэрац]] — 3 * [[Банік Острава]] — 1 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20250721154517/https://www.chanceliga.cz/ Афіцыйная старонка]{{ref-cz}} {{Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Чэхіі па футболе]] 8am5i2b561c2uzgqkg27vftukjrqmx6 Сяргей Шыловіч 0 163013 2677984 2578308 2026-07-07T07:40:07Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677984 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст}} '''Сярге́й Уладзі́меравіч Шыло́віч''' ({{н}} 16 траўня 1986 году, [[Бабруйск]], [[БССР]], [[СССР]]) — колішні беларускі [[гандбол]]ьны [[паўсярэдні (гандбол)|правы паўсярэдні]], гулец [[Мужчынская зборная Беларусі па гандболе|нацыянальнай зборнай Беларусі]]. == Кар’ера == Пачынаў кар’еру ў менскім [[СКА Менск|СКА]], пазьней выступаў за [[Аркатрон Менск|«Аркатрон»]] ([[Менск]]), [[Дынама Менск (гандбольны клюб)|«Дынама»]] (Менск), [[Погань Шчэцін (гандбольны клюб)|«Погань»]] ([[Польшча]]). У лютым 2014 году папоўніў склад берасьцейскага [[Берасьцейскі гандбольны клюб імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова]]<ref name="БГК">[https://web.archive.org/web/20161110165140/http://www.bgk-meshkova.com/sergey_shilovich.html Профіль на сайце БГК імя А. П. Мяшкова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161110165140/http://www.bgk-meshkova.com/sergey_shilovich.html |date=10 лістапада 2016 }}</ref>, у складзе якога стаў шасьціразовым чэмпіёнам Беларусі. У чэрвені 2019 году стала вядома, што Шыловіч пакідае БГК<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 2019-6-17|url = https://by.tribuna.com/handball/1075528833.html|title = Шилович покидает БГК имени Мешкова |format = |work = |publisher = by.tribuna.com|accessdate = 2019-11-2|language = ru|postscript = }}</ref>. У ліпені 2019 году перайшоў у менскі [[СКА Менск|СКА]]<ref>[https://web.archive.org/web/20190717133244/https://handballfast.com/news/ofitsialno_pravyy_polusredniy_sbornoy_belarusi_sergey_shilovich_zaklyuchil_kontrakt_s_minskim_ska/ Правый полусредний сборной Беларуси Сергей Шилович, расставшийcя с БГК имени Мешкова, заключил контракт на год с минским СКА]{{Ref-ru}}</ref>. У верасьні 2020 году завяршыў кар’еру<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 2020-09-03|url = https://www.pressball.by/news/handball/366080|title = Гандбол. Сергей Шилович завершил карьеру и рассказал "Прессболу", почему не вернулся в "Мешков Брест"|format = |work = |publisher = pressball.by|accessdate = 2021-01-31|language = ru|postscript = }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Дасягненьні == * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод мужчын|Чэмпіён Беларусі]]: 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019 * Уладальнік [[Кубак Беларусі па гандболе сярод мужчын|Кубка Беларусі]]: 2014, 2015, 2016, 2017, 2018 * Срэбраны прызэр [[СЭГА-ліга|СЭГА-лігі]]: 2014, 2015 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.eurohandball.com/ec/cl/men/2014-15/player/517787 Профіль]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} на бачыне [[ЭГФ]] * [https://web.archive.org/web/20151109220844/http://handball.by/%D0%9C%D1%83%D0%B6%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%81%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F/%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9.html Профіль]{{ref-ru}} на бачыне [[БФГ]] {{Навігацыйная група |назоў = Шыловіч у складзе [[Мужчынская зборная Беларусі па гандболе|зборнай Беларусі]] на [[Чэмпіянат сьвету па гандболе|чэмпіянатах сьвету]] і [[Чэмпіянат Эўропы па гандболе|Эўропы]] |стыль_назова = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |Беларусь на ЧС-2013 па гандболе |Беларусь на ЧЭ-2014 па гандболе |Беларусь на ЧС-2015 па гандболе |Беларусь на ЧЭ-2016 па гандболе |Беларусь на ЧС-2017 па гандболе |Беларусь на ЧЭ-2018 па гандболе |Беларусь на ЧЭ-2020 па гандболе }} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Шыловіч, Сяргей Уладзімеравіч}} [[Катэгорыя:Беларускія гандбалісты]] [[Катэгорыя:Гандбалісты зборнай Беларусі]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны і чэмпіёнкі Беларусі па гандболе]] phizfpox451qzkpakicl3bsjm2fwer3 Стабурагс 0 163985 2677931 1850791 2026-07-06T22:21:34Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677931 wikitext text/x-wiki [[Файл:Daugava, Staburaga vieta 2004-06-05.jpg|значак|250px|Месца Стабурагсу ў 2004 годзе]] '''Стабурагс''' (таксама вядомы як '''Стабурадзэ''') ([[Латыская мова|па-латыску]]: Staburags) — колішні 18-мэтровы вуцёс, што разьмяшчаўся ў [[Латвія|Латвіі]] на левым беразе [[Дзьвіна|Дзьвіны]]. Зь ніжняй частцы скалы сьцякала мноства крыніцаў, што надавала Стабурагсу супольныя рысы з вадаспадамі. Шмат стагодзьдзяў Стабурагс ушаноўваўся мясцовымі жыхарамі. У 1966 годзе вуцёс быў затоплены падчас будаўніцтва Плявінскай гідраэлектрастанцыі. У парку Вігантэ побач зь месцам, дзе знаходзілася сьвятыня, знаходзяцца дрэвы, пасаджаныя кіраўнікамі й адметнымі асобамі Латвіі ды эстрада. Таксама тут у 2003 року быў створаны памятны знак "Dieva auss" (Божае вуха).<ref>[http://www.atputasbazes.lv/lv/apskates_objekti/1499_staburaga_pieminas_zime__dieva_auss/ Staburaga piemiņas zīme "Dieva auss"]</ref> == У фальклёры == У латыскай народнай творчасьці налічваецца 82 вэрсіі легендаў пра паходжаньне Стабурагсу. Паводле найбольш распаўсюджаных, у гэтых мясьцінах некалі жыла дзяўчына, муж якой быў рыбаком. Аднойчы яна як заўжды чакала каханага, стоячы на высокім беразе Дзьвіны. Але ў тую ноч на рацэ адбылася моцная бура, і хлопец патануў. Дзяўчына, убачыўшы гэта, пачала плакаць і неўзабаве скамянела, пераўтварыўшыся на скалу, але яе сьлёзы цякуць і дагэтуль.<ref>Ilze Mežniece. Vietu simbolika Daugavas krastos. Latvijas Kultūras akadēmijas bakalaura darbs</ref> == У творчасьці Новага часу == У 1820 годзе лютэранскі сьвятар Стэндэрс запісаў ад 103-гадовай жанчыны 11 народных песьняў пра Стабурагс. У 1846 годзе гэта натхніла прафэсара ўнівэрсытэту ў Тарту Крузэ выдаць кнігу латыскай і нямецкай мовамі. У 1850 року ў [[Елгава|Елгаве]] пабачыла сьвет нямецкамоўная брашура „Der Stabburags”.<ref>J.Ch. Stender. Monographie. Zum besten der Selburgschen Orgel. Mitau, J.F.Steffenhagen und Sohn, 1850</ref>. У 1869 годзе Фрыдрых Мальбэрг напісаў паэму "Стабурагс і Лесма". У 1871 у часопісе "[[Балтыйскі весьнік]]" зьявілася эсэ Карла Зарыньша "Стабурадзэ ў Курляндыі". У 1875 годзе Аўксэліс выдае паэтычны збор "Стабурадзэ". У 1895 Вальдэмарс Залітыс піша кнігу „Staburaga bērni” ("Дзеці Стабурагсу"). У 1939 року Аляксандрас Брыедыс стварыў скульптуру "Дайна", што ўвасабляла латыскую народную песьню, якая была ўсталяваная каля Ліпавай крыніцы. == Зьнішчэньне == У 1947 годзе савецкі інстытут "Гідраэнэргапраект" падрыхтаваў комплексную праграму пабудовы сеткі вадасховішчаў і [[ГЭС]] у ніжняй плыні Дзьвіны. Побач са Стабурагсам мелі ўзьнікнуць два вадасховішчы — пры Мэмэньскай ГЭС з узроўнем вады 16 мэтраў і пры Плявіньскай з узроўнем вады 24 мэтры. Гэты варыянт не ўяўляў небясьпекі для Стабурагсу. Але ў 1955 годзе быў прыняты новы праект, паводле якога ўзровень вады ў вадасховішчы каля Плявіньскай ГЭС павінен быў быць павышаны на 40 мэтраў. Гэта выклікала вялікі смутак у народзе, і падчас будаўніцтва ГЭС у 1961-1965 роках амаль кожная латыская сям’я пасьпела прыехаць на разьвітаньне са Стабурагсам.<ref>[https://web.archive.org/web/20150806000826/http://www.diena.lv/arhivs/staburaga-berni-12747581 Egīls Zirnis. Staburaga bērni]</ref> Скала пайшла пад ваду ў сьнежні 1966 року. Пад вадой апынулася і скульптура "Дайна", якую неўзабаве ўсё ж выцягнулі з вады й перавезьлі ў Сігулду. У наш час вяршыня Стабурагсу знаходзіцца на глыбіні больш за дваццаць мэтраў. Падчас паніжэньняў узроўню вады яна можа часова паказвацца на паверхні. <center><gallery widths="200px" heights="140px" perrow="4"> Файл:Daugavas krasts vigantes parka.JPG|Бераг Дзьвіны ў парку Вігантэ Файл:kapnes uz staburagu.JPG|Сходы да месца затапленьня скалы Файл:Dieva auss.JPG|Памятны знак „Божае вуха” </gallery></center> == Крыніцы == * {{SgKP|X|859|Słupi-róg}} [[Катэгорыя:Дзьвіна]] [[Катэгорыя:Геаграфія Латвіі]] mseyh3p5zrt0302vimw9oll0hs05e4y Сьпіс памерлых у 2016 годзе 0 171421 2677974 2661583 2026-07-07T04:17:58Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677974 wikitext text/x-wiki [[Файл:Boutros Boutros-Ghali - 2002 International Women's Day at UNESCO.jpg|thumb|160px|[[Бутрас Бутрас-Галі]]]] [[Файл:Nil Hilevich.jpg|thumb|160px|[[Ніл Гілевіч]]]] [[Файл:Muhammad Ali NYWTS.jpg|thumb|160px|[[Махамад Алі]]]] [[Файл:Волки и овцы Янковский.jpg|thumb|160px|[[Расьціслаў Янкоўскі]]]] [[Файл:Sheremet at Open Library debate 140928.jpg|thumb|160px|[[Павал Шарамет]]]] [[Файл:Fazil_Iskander_in_2010.jpg|thumb|160px|[[Фазіль Іскандэр]]]] [[Файл:Karimov Ufa.jpg|thumb|160px|[[Іслам Карымаў]]]] [[Файл:Shimon Peres by David Shankbone.jpg|thumb|160px|[[Шымон Пэрэс]]]] [[Файл:Andrzej Wajda OFF Plus Camera 2012 (cropped).jpg|thumb|160px|[[Анджэй Вайда]]]] [[Файл:Vladimir Zeldin in Kremlin 21 May 2015-1.jpg|thumb|160px|[[Уладзімер Зельдзін]]]] [[Файл:Fidel Castro2.jpg|thumb|160px|[[Фідэль Кастра]]]] == Студзень == * [[2 студзеня]]: [[Німр ан-Німр]] (56) — шыіцкі прапаведнік, шэйх <ref>[http://www.svaboda.mobi/a/27463975.html У Савудаўскай Арабіі пакаралі сьмерцю 47 чалавек, у тым ліку вядомага прапаведніка. Шыіты пратэстуюць]</ref>. * [[3 студзеня]]: [[Ігар Сяргун]] (58) — расейскі ваеначальнік, начальнік Галоўнага разьведвальнага ўпраўленьня (2011—2016), генэрал-палкоўнік (2015)<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=162865 У 58 гадоў ад невядомых прычын памёр начальнік ГРУ Расіі Ігар Сяргун]</ref>. * [[4 студзеня]]: [[Мішэль Галябру]] (93) — францускі актор тэатру і кіно<ref>[https://web.archive.org/web/20160108145626/http://naviny.by/rubrics/culture/2016/01/04/ic_news_117_469031/ У Францыі памёр акцёр Мішэль Галабру]{{ref-ru}}</ref>. * [[10 студзеня]]: [[Дэйвід Боўі]] (69) — брытанскі рок-сьпявак, аўтар песень<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=163148 Памёр Дэвід Боўі]</ref>. * [[14 студзеня]]: [[Леанід Жабацінскі]] (77) — знакаміты ўкраінскі савецкі штангіст, які выступаў у супэрцяжкай вазе<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=163382 Памёр кумір Шварцэнэгера, легендарны цяжкаатлет Леанід Жабацінскі]</ref>. * [[18 студзеня]]: [[Глен Фрай]] (67) — амэрыканскі музыкант<ref>[http://euroradio.fm/u-zsha-pamyor-zasnavalnik-gurta-eagles-glen-fray У ЗША памёр заснавальнік гурта Eagles Глен Фрай]</ref>. * [[19 студзеня]]: [[Этарэ Скола]] (84) — італьянскі кінарэжысэр<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=163713 Памёр італьянскі кінарэжысёр Этарэ Скола]</ref>. * [[20 студзеня]]: [[Міколас Буракявічус]] (88) — савецкі партыйны дзяяч і гісторык [[КПСС]], першы сакратар Камуністычнай партыі Летувы (1990—1991)<ref>[https://web.archive.org/web/20160127000348/http://m.postsovet.ru/post/672305/?blog=pribaltika Памёр апошні кіраўнік Кампартыі Летувіскай ССР]{{ref-ru}}</ref>. * [[30 студзеня]]: [[Франсыска Флёрэс]] (56) — [[сальвадор]]скі дзяржаўны дзяяч, прэзыдэнт Сальвадору (1999—2004)<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=164356 Экс-прэзідэнт Сальвадора памёр ва ўзросце 56 гадоў]</ref>. == Люты == * [[10 лютага]]: [[Анатоль Ільін]] (84) — савецкі футбаліст, трэнер. Нападнік [[Спартак Масква (футбольны клюб)|маскоўскага «Спартака»]] і [[Зборная СССР па футболе|зборнай СССР]]. Заслужаны майстар спорту СССР (1957), Алімпійскі чэмпіён [[Летнія Алімпійскія гульні 1956 году|летніх гульняў у Мэльбурне]] (1956)<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=164970 Легендарны футбаліст Анатоль Ільін памёр на 85-м годзе жыцця]</ref>. * [[11 лютага]]: [[Валеры Керамясаў]] (57) — расейскі трэнер па [[Вольная барацьба|вольнай барацьбе]], майстар спорту СССР, заслужаны работнік фізычнай культуры Расейскай Фэдэрацыі<ref>[https://charter97.org/be/news/2016/2/12/190864/ Вядомы расейскі трэнер загінуў у трайным ДТЗ у Беларусі]</ref>. * [[15 лютага]]: [[Джордж Гэйнз]] (98) — [[ЗША|амэрыканскі]] актор. * [[16 лютага]]: [[Бутрас Бутрас-Галі]] (93) — [[Эгіпет|эгіпецкі]] дыплямат, 6-й Генэральны сакратар [[ААН]] (з 1992 па 1996 год)<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=165310 Памёр былы генеральны сакратар ААН Бутрас Бутрас Галі]</ref>. * [[17 лютага]]: [[Анджэй Жулаўскі]] (75) — польскі кінарэжысэр і пісьменьнік<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=165374 Памёр польскі рэжысёр Анджэй Жулаўскі, былы муж Сафі Марсо]</ref>. * [[19 лютага]]: [[Гарпэр Лі]] (89) — амэрыканская пісьменьніца, аўтарка раману «Забіць перасьмешніка»<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20160219/1455906365-pamerla-pismennica-harper-li Памерла пісьменніца Харпер Лі]</ref>. * [[19 лютага]]: [[Умбэрта Эка]] (84) — [[Італія|італьянскі]] вучоны-мэдыевіст, сэміётык, філёзаф ды пісьменьнік<ref>[https://web.archive.org/web/20160221090018/http://zviazda.by/be/news/20160220/1455955219-payshou-z-zhyccya-umberta-eka Пайшоў з жыцця Умбэрта Эка]</ref>. * [[23 лютага]]: [[Рамон Кастра]] (91) — старэйшы брат [[Фідэль Кастра|Фідэля Кастра]], адна з постацяў [[Кубінская рэвалюцыя|Кубінскай рэвалюцыі]]<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=165716 Памёр «Монга», старэйшы брат Фідэля і Раўля Кастра]</ref>. == Сакавік == * [[2 сакавіка]]: [[Ёган Георг фон Гагэнцолерн]] (83) — нямецкі гісторык мастацтваў, прынц дому Гагэнцолерн-Зыгмарынген дынастыі [[Гагэнцолерны|Гагэнцолернаў]]. Зяць караля Швэцыі [[Карл XVI Густаў|Карла XVI Густава]]. * [[3 сакавіка]]: [[Натальля Крачкоўская]] (77) — савецкая і расейская акторка тэатру і кіно<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20160303/1456986556-pamerla-artystka-natallya-krachkouskaya Памерла артыстка Наталля Крачкоўская]</ref>. * [[6 сакавіка]]: [[Нэнсі Рэйган]] (94) — жонка 40-га прэзыдэнта ЗША [[Роналд Рэйган|Роналда Рэйгана]], першая лэдзі ЗША з 1981 па 1989 гады<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/27592532.html Памерла Нэнсі Рэйган, былая першая лэдзі ЗША]</ref>. * [[12 сакавіка]]: [[Лойд Шэплі]] (92) — амэрыканскі эканаміст, ляўрэат [[Нобэлеўская прэмія па эканоміцы|Нобэлеўскай прэміі па эканоміцы]] (2012)<ref>[http://society.lb.ua/science/2016/03/13/330106_umer_nobelevskiy_laureat_lloyd_shepli.html Памёр нобэлеўскі ляўрэат Лойд Шэплі]</ref>. * [[18 сакавіка]]: [[Гіда Вэстэрвэле]] (54) — [[Нямеччына|нямецкі]] палітык, Міністар замежных спраў Нямеччыны (2009—2013)<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/27621531.html Памёр былы міністар замежных справаў Нямеччыны Гіда Вэстэрвэле]</ref>. * [[19 сакавіка]]: [[Аркадзь Брыш]] (98) — савецкі вучоны, адзін са стваральнікаў [[Ядзерная зброя|ядзернай зброі]] ў СССР, Герой Сацыя­лістычнай Працы, удзельнік менскага падпольля ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref>[http://tass.ru/nauka/2755569 Адзін са стваральнікаў ядзернай зброі Аркадзь Брыш памёр на 99-м годзе жыцьця]{{ref-ru}}</ref>. * [[29 сакавіка]]: [[Ніл Гілевіч]] (84) — беларускі паэт і грамадзкі дзяяч, [[народны паэт Беларусі]] ([[1991]])<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20160329/1459279683-pamyor-belaruski-paet-nil-gilevich Памёр беларускі паэт Ніл Гілевіч]</ref>. * [[31 сакавіка]]: [[Імрэ Кертэс]] (86) — [[Вугоршчына|вугорскі]] пісьменьнік, ляўрэат [[Нобэлеўская прэмія па літаратуры|Нобэлеўскай прэміі па літаратуры]] (2002)<ref>[https://web.archive.org/web/20211130123929/https://www.racyja.com/kultura/pamyor-nobeleuski-laureat-imre-kertes/ Памёр нобелеўскі лаўрэат Імрэ Кертэс]</ref>. * [[31 сакавіка]]: [[Заха Хадзід]] (65) — брытанскі архітэктар і дызайнэр, першая ў гісторыі жанчына-архітэктар, узнагароджаная Прытцкераўскай прэміяй (2004)<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=167752 Памерла авангардны архітэктар Заха Хадзід]</ref>. * [[31 сакавіка]]: [[Ганс-Дытрых Геншэр]] (89) — [[Нямеччына|нямецкі]] палітык, Міністар замежных спраў [[ФРН]] (1974—1992)<ref>[http://www.radyjo.net/4/90/Artykul/247067 Памёр Ганс-Дзітрых Геншэр]{{Недаступная спасылка|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Красавік == * [[9 красавіка]]: [[Зьміцер Саўка]] (50) — [[Беларусь|беларускі]] [[Мовазнаўства|мовазнаўца]], адзін з укладальнікаў [[БКП]]-2005<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/27664039.html Памёр выбітны мовазнаўца Зьміцер Саўка]</ref>. * [[13 красавіка]]: [[Іржы Марван]] (56) — [[Чэхія|чэскі]] [[Мовазнаўства|мовазнаўца]], прафэсар [[Славянскія мовы|славянскай]] і [[Балтыйскія мовы|балцкай]] [[Філялёгія|філялёгіі]]<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/27677067.html Памёр Іржы Марван — сябар беларусаў і беларускай культуры]</ref>. * [[17 красавіка]]: [[Вітаўт Мартыненка]] (56) — [[Беларусь|беларускі]] [[Музыказнаўства|музыказнаўца]], [[Публіцыстыка|публіцыст]]<ref>[https://charter97.org/be/news/2016/4/17/200054/ Памёр музычны крытык Вітаўт Мартыненка]</ref>. * [[19 красавіка]]: [[Ўолтэр Кон]] (93) — амэрыканскі фізык-тэарэтык аўстрыйскага паходжаньня, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па хіміі (1998)<ref>[https://chancellor.ucsb.edu/memos/?4.20.2016.Sad.News...Professor.Walter.Kohn Памёр Ўолтэр Кон]{{ref-en}}</ref>. * [[21 красавіка]]: [[Прынс]] (57) — амэрыканскі сьпявак<ref>[http://euroradio.fm/pamyor-amerykanski-spyavak-pryns Памёр амерыканскі спявак Прынс]</ref>. * [[24 красавіка]]: [[Кляўс Зыбэрт]] (60) — нямецкі [[Біятлён|біятляніст]] і трэнер, срэбны прызэр [[Зімовыя Алімпійскія гульні 1980 году|зімовых Алімпійскіх гульняў 1980 году]] ў эстафэце, трэнэр жаночай зборнай каманды [[Беларусь|Беларусі]] па біятлёне (2008—2014)<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20160425/1461597364-pamyor-byly-trener-zhanochay-zbornay-belarusi-pa-biyatlone-klaus-zibert Памёр былы трэнер жаночай зборнай Беларусі па біятлоне Клаўс Зіберт]</ref>. * [[29 красавіка]]: [[Дзьмітры Гнацюк]] (91) — савецкі і ўкраінскі опэрны і камэрны сьпявак<ref>[https://www.charter97.org/be/news/2016/4/29/202052/comments/ Памёр геніяльны ўкраінскі спявак Дмытро Гнацюк]</ref>. * [[30 красавіка]]: [[Гаральд Крота]] (76) — брытанскі хімік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па хіміі (1996). == Травень == * [[5 траўня]] — [[Аляксандар Талерчык]], беларускі краязнавец, гісторык, пэдагог, мэцэнат * [[18 траўня]]: [[Лілія Тамашова]] (81) — беларуская літаратуразнаўца <ref>[http://nn.by/?c=ar&i=170746 Пайшла з жыцця літаратуразнаўца Лілія Тамашова]</ref>. * [[20 траўня]]: [[Валянцін Герасімаў]] (77) — беларускі дзяржаўны дзяяч, Міністар паліва і энэргетыкі Рэспублікі Беларусь (1992—1997)<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=170517 Памёр першы міністр энергетыкі Беларусі]</ref>. == Чэрвень == * [[1 чэрвеня]]: [[Андрэй Тур]] (62) — беларускі эканаміст, намесьнік Міністра эканомікі Беларусі (1995—2011)<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20160601/1464770922-pamyor-vyadomy-belaruski-ekanamist-andrey-tur Памёр вядомы беларускі эканаміст Андрэй Тур]</ref>. * [[3 чэрвеня]]: [[Махамад Алі]] (74) — [[ЗША|амэрыканскі]] [[бокс|баксэр]], чэмпіён Алімпійскіх гульняў (1960) ў паўцяжкай вазе, адзін з самых вядомых баксэраў у гісторыі сусьветнага боксу<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20160604/1465058352-pamyor-mahamed-ali Памёр Махамед Алі]</ref>. * [[4 чэрвеня]]: [[Фарыд Сэйфуль-Мулюкаў]] (85) — савецкі журналіст-міжнароднік, усходазнаўца-арабіст<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20160604/1465070425-pamyor-vyaduchy-mizhnarodnay-panoramy-faryd-seyful-mulyukau Памёр вядучы «Міжнароднай панорамы» Фарыд Сейфуль-Мулюкаў]</ref>. * [[5 чэрвеня]]: [[Аляксей Жаркоў]] (68) — савецкі й расейскі актор<ref>[https://charter97.org/be/news/2016/6/6/207830/ Памёр актор Аляксей Жаркоў]</ref>. * [[6 чэрвеня]]: [[Віктар Карчной]] (85) — савецкі й швайцарскі шахматыст<ref>[http://euroradio.fm/pamyor-vyadomy-shahmatyst-viktar-karchnoy Памёр вядомы шахматыст Віктар Карчной]</ref>. * [[7 чэрвеня]]: [[Барыс Дрывацінаў]] (93) — беларускі нэўроляг, [[Заслужаны лекар Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/minsk_segodnya_proshchalsya_s_zasluzhennym_medikom_belarusi_borisom_drivotinovym/ Мінск сёння развітваўся з заслужаным медыкам Беларусі Барысам Дрывацінавым]{{Недаступная спасылка|date=May 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[8 чэрвеня]]: [[Кахар Махкамаў]] (84) — таджыкістанскі дзяржаўны дзяяч, Прэзыдэнт [[Рэспубліка Таджыкістан|Рэспублікі Таджыкістан]] (1990—1991)<ref>[http://ria.ru/world/20160608/1444578302.html Памёр першы Презідэнт Рэспублікі Таджыкістан Кахар Махкамаў]{{ref-ru}}</ref>. * [[9 чэрвеня]]: [[Сьцяпан Бондараў]] (93) — [[СССР|савецкі]] военачальнік, намесьнік камандуючага войскамі Паўночна-Заходняй ваеннай акругі, намесьнік камандуючага Паўночнай групай войскаў, генэрал-лейтэнант у адстаўцы (з 1984)<ref>[https://web.archive.org/web/20160809005926/http://www.redstar.ru/index.php/nekrolog/item/29197-s-m-bondarev С.М.Бондараў]{{ref-ru}}</ref>. * [[13 чэрвеня]]: [[Алег Каравайчук]] (88) — савецкі і расейскі кампазытар<ref>[https://lenta.ru/news/2016/06/13/onemoredead/ Памёр кампазытар Алег Каравайчук]{{ref-ru}}</ref>. * [[13 чэрвеня]]: [[Дзьмітры Мірон]] (41) — расейскі актор тэатру і кіно<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=171824 На 42-м годзе жыцця памёр акцёр беларускага паходжання Дзмітрый Мірон]</ref>. * [[14 чэрвеня]]: [[Валеры Кучынскі]] (68) — беларускі сьпявак, заслужаны артыст БССР<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=171975 Памёр заслужаны артыст БССР Валерый Кучынскі]</ref>. * [[19 чэрвеня]]: [[Антон Яльчын]] (27) — [[ЗША|амэрыканскі]] актор расейскага паходжаньня<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=172227 Трагічная смерць: галівудскага акцёра знайшлі заціснутым паміж аўтамабілем і вялікай паштовай скрыняй]</ref>. * [[20 чэрвеня]]: [[Уладзімер Ісат]] (59) — беларускі тэлерэжысэр і [[прадусар]]<ref>[https://charter97.org/be/news/2016/6/20/209739/ Памёр беларускі тэлерэжысёр і прадусар Уладзімір Ісат]</ref>. * [[26 чэрвеня]]: [[Сяргей Картэс]] (81) — беларускі кампазытар, народны артыст Рэспублікі Беларусь (1999)<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20160627/1467014405-pamyor-narodny-artyst-belarusi-kampazitar-syargey-kartes Памёр народны артыст Беларусі кампазітар Сяргей Картэс]</ref>. * [[26 чэрвеня]]: [[Расьціслаў Янкоўскі]] (86) — савецкі і беларускі актор тэатру і кіно<ref>[http://belsat.eu/news/pamyor-artyst-rastsislau-yankouski/ Памёр артыст Расціслаў Янкоўскі]</ref>. * [[28 чэрвеня]]: [[Вольга Караткевіч]] (43) — беларуская журналістка, пісьменьніца<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=172819 Памерла журналістка Вольга Караткевіч]</ref>. * [[28 чэрвеня]]: [[Юры Шыпіцын]] (53) — савецкі і беларускі хакеіст, срэбны прызэр чэмпіянату СССР (1991)<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=172777 Памёр вядомы беларускі хакеіст Юрый Шыпіцын]</ref>. == Ліпень == * [[2 ліпеня]]: [[Мішэль Ракар]] (85) — [[Францыя|францускі]] дзяржаўны дзяяч, прэм’ер-міністар Францыі (1988—1991)<ref>[https://web.archive.org/web/20160703115916/https://regnum.ru/news/society/2152443.html У Парыжы памёр былы прэм'ер-міністар краіны Мішэль Ракар]{{ref-ru}}</ref>. * [[12 ліпеня]]: [[Горан Хаджыч]] (57) — [[Харватыя|харвацкі]] палітык сэрбскага паходжаньня, прэзыдэнт [[Рэспубліка Сэрбская Краіна|Рэспублікі Сэрбская Краіна]] (1992—1994)<ref>[http://www.svaboda.org/a/27855499.html Памёр лідэр харвацкіх сэрбаў Горан Хаджыч]</ref>. * [[16 ліпеня]]: [[Алег Сыраквашка]] (54) — [[Беларусь|беларускі]] [[футбаліст]] і трэнер, [[брамнік]] берасьцейскага «[[Дынама Берасьце|Дынама]]» (1981—1988 і 1989), менскага «[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама]]»<ref>[https://charter97.org/be/news/2016/7/17/213864/ Памёр легендарны брамнік брэсцкага «Дынама» Алег Сыраквашка]</ref>. * [[20 ліпеня]]: [[Павал Шарамет]] (44) — [[Беларусь|беларускі]] і [[Расея|расейскі]] журналіст<ref>[http://www.svaboda.org/a/27868703.html У Кіеве ў выніку выбуху загінуў журналіст Павал Шарамет]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * [[27 ліпеня]]: [[Дамінік Грушаўскі]] (90) — рымска-каталіцкі й славацкі грамадзка-культурны дзяяч, Апостальскі нунцый у Рэспубліцы Беларусь (1996—2001)<ref>[http://ave-maria.by/ext/118-2016-cerven/1058-in-memoriam Памёр былы апостальскі нунцый у Беларусі Дамінік Грушоўскі]</ref>. * [[27 ліпеня]]: [[Міхаіл Дзямчук]] (70) — [[Беларусь|беларускі]] навуковец і дзяржаўны дзяяч, [[чалец-карэспандэнт]] [[НАН Беларусі]], Намесьнік Старшыні Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь (1991—1994, 2000—2001)<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=174329 Памёр Міхаіл Дзямчук]</ref>. * [[28 ліпеня]]: [[Іван Пташнікаў]] (83) — [[Беларусь|беларускі]] празаік, заслужаны работнік культуры Беларусі (1983), ляўрэат дзяржаўнай прэміі імя Якуба Коласа (1978)<ref>[https://web.archive.org/web/20160801080011/http://news.tut.by/society/506075.html Памёр пісьменнік Іван Пташнікаў]</ref>. * [[31 ліпеня]]: [[Фазіль Іскандэр]] (87) — [[Расея|расейскі]] пісьменьнік<ref>[https://web.archive.org/web/20160801213342/http://zviazda.by/be/news/20160731/1469962304-pamyor-pismennik-fazil-iskander Памёр пісьменнік Фазіль Іскандэр]</ref>. == Жнівень == * [[6 жніўня]]: [[Валянцін Фісенка]] (81) — [[Беларусь|беларускі]] [[дыплямат]], юрыст-міжнароднік, Надзвычайны і Паўнамоцны Амбасадар Беларусі ў Аўстрыі (1994—2000)<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=174904 Памёр адзін з ветэранаў беларускай дыпламатычнай службы Валянцін Фісенка]</ref>. * [[10 жніўня]]: [[Алесь Рашчынскі]] (66) — [[Беларусь|беларускі]] [[кампазытар]] і [[фальклярыст]]<ref>[http://www.svaboda.org/a/27913054.html Памёр беларускі кампазытар і зьбіральнік фальклёру Алесь Рашчынскі]</ref>. * [[19 жніўня]]: [[Ніна Панамарова]] (87) — [[СССР|савецкая]] лёгкаатлетка, кідальніца дыска, васьмікратная чэмпіёнка СССР, першая ў гісторыі СССР алімпійская чэмпіёнка, двухразовая алімпійская чэмпіёнка, рэкардсмэнка сьвету<ref>[https://web.archive.org/web/20160820190258/http://zviazda.by/be/news/20160819/1471612900-pamerla-pershaya-saveckaya-alimpiyskaya-chempiyonka-nina-panamarova Памерла першая савецкая алімпійская чэмпіёнка Ніна Панамарова]</ref>. * [[22 жніўня]]: [[Аляксандар Бяспалы]] (67) — [[Беларусь|беларускі]] актор тэатру і кіно, [[заслужаны артыст Беларусі]]<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=175902 На 68-м годзе жыцця памёр заслужаны артыст Беларусі Аляксандр Бяспалы]</ref>. * [[23 жніўня]]: [[Барыс Фаерштэйн]] (96) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, удзельнік абароны [[Берасьцейская крэпасьць|Берасьцейскай крэпасьці]]<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=175907 Памёр апошні абаронца Брэсцкай крэпасці]</ref>. * [[24 жніўня]]: [[Вальтэр Шэел]] (97) — нямецкі палітык, Фэдэральны прэзыдэнт Нямеччыны (1974—1979)<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=175967 Памёр былы прэзідэнт Германіі Вальтэр Шэель]</ref>. * [[30 жніўня]]: [[Вера Часлаўска]] (74) — легендарная [[Чэхія|чэская]] гімнастка, сямікратная алімпійская чэмпіёнка, чатырократная чэмпіёнка сьвету<ref>[http://www.svaboda.org/a/27958208.html Памерла легендарная чэская гімнастка, якая ў 1968 на Алімпіядзе праігнаравала савецкі гімн]</ref>. == Верасень == * [[2 верасьня]]: [[Іслам Карымаў]] (80) — узбэкістанскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Першы сакратар ЦК Камуністычнай партыі Ўзбэкістану (1989—1991), прэзыдэнт [[УзССР|Узбэкскай ССР]] (1990—1991), прэзыдэнт [[Узбэкістан]]у (1991—2016)<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20160903/1472906651-prezident-uzbekistana-islam-karymau-pahavany-u-samarkandze Прэзідэнт Узбекістана Іслам Карымаў пахаваны ў Самаркандзе]</ref>. * [[11 верасьня]]: [[Юры Хадыка]] (78) — беларускі фізык і грамадзка-культурны дзяяч<ref>[http://www.svaboda.org/a/27995323.html У Менску справілі паніхіду па Юрыю Хадыку]</ref>. * [[13 верасьня]]: [[Арцём Бязродны]] (37) — [[Расея|расейскі]] футбаліст, паўабаронца («Баер» Левэркузэн, «Спартак» Масква, «Араз» Азэрбайджан)<ref>[https://web.archive.org/web/20160919094836/http://www.sportfakt.ru/football/105182/ Памёр Арцём Бязродны]{{ref-ru}}</ref>. * [[28 верасьня]]: [[Шымон Пэрэс]] (93) — [[ізраіль]]скі [[палітык]], [[прэм’ер-міністар Ізраілю]] (1984—1986, 1995—1996), [[прэзыдэнт Ізраілю]] (2007—2014), ляўрэат [[Нобэлеўская прэмія міру|Нобэлеўскай прэміі міру]] (1994)<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20160928/1475044326-pamyor-byly-prezident-izrailya-shymon-peres Памёр былы прэзідэнт Ізраіля Шымон Перэс]</ref>. == Кастрычнік == * [[4 кастрычніка]]: [[Уладзімер Ягораў]] (76) — беларускі дзяржаўны дзяяч, [[міністар унутраных справаў Рэспублікі Беларусь]] (1990—1994), старшыня [[КДБ Беларусі]] (1994—1995)<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=178434 Памёр генерал Уладзімір Ягораў]</ref>. * [[5 кастрычніка]]: [[Ніна Віленчык]] (71) — беларуская пісьменьніца і тэатральны рэжысэр<ref>[http://0225.ru/novosti-regiona/3217-nina-lvovna-vilenchik-ushla-iz-zhizni.html Ніна Львоўна Віленчык пайшла з жыцьця]{{ref-ru}}</ref>. * [[6 кастрычніка]]: [[Міхал Ковач]] (86) — славацкі палітык, першы Прэзыдэнт [[Славаччына|Славаччыны]] (1993—1998)<ref>[https://web.archive.org/web/20161007185151/http://zviazda.by/be/news/20161006/1475734319-pamyor-pershy-prezident-slavakii-mihal-kovach Памёр першы прэзідэнт Славакіі Міхал Ковач]</ref>. * [[9 кастрычніка]]: [[Анджэй Вайда]] (90) — выбітны [[Польшча|польскі]] тэатральны дзяяч і кінарэжысэр<ref>[http://euroradio.fm/pamyor-znakamity-polski-rezhysyor-andzhey-vayda Памёр знакаміты польскі рэжысёр Анджэй Вайда]</ref>. * [[13 кастрычніка]]: [[Пуміпон Адульядэт]] (88) — кароль [[Тайлянд]]у (1946—2016)<ref>[http://belsat.eu/news/yon-perazhyu-19-dzyarzhaunyh-peravarotau-pamyor-karol-tajlandu/ Ён перажыў 19 дзяржаўных пераваротаў. Памёр кароль Тайланду]</ref>. * [[13 кастрычніка]]: [[Дарыа Фо]] (90) — італьянскі [[драматург]], рэжысэр, тэарэтык сцэнічнага майстэрства, жывапісец, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры (1997)<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=178822 Памёр лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры Дарыа Фо]</ref>. * [[15 кастрычніка]]: [[Клім Чурумаў]] (79) — [[СССР|савецкі]] і [[Украіна|ўкраінскі]] [[астраном]], адкрывальнік камэтаў [[Камэта Чурумава — Герасіменка|Чурумава — Герасіменка]] і [[Камэта Чурумава — Саладоўнікава|Чурумава — Саладоўнікава]]<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20161015/1476555415-pamyor-astranom-adkryvalnik-kamet-klim-churyumov Памёр астраном, адкрывальнік камет Клім Чурумаў]</ref>. * [[16 кастрычніка]]: [[Кігелі V]] (80) — кароль [[Руанда|Руанды]] (1959—1961)<ref>[http://www.chimpreports.com/rwandas-last-monarch-dies-in-us/ Апошні манарх Руанды памёр ў ЗША]{{ref-en}}</ref>. * [[16 кастрычніка]]: [[Арсэн Паўлаў]] (Матарола) (33) — удзельнік узброенага канфлікту на ўсходзе Ўкраіны, камандзір супрацьтанкавага спэцыяльнага падразьдзяленьня [[Данецкая народная рэспубліка|Данецкай Народнай Рэспублікі]]<ref>[http://novychas.by/zamezza/u-danecku-zabity-adzin-z-kiraunikou-dnr-pa-mjanusz У Данецку забіты адзін з кіраўнікоў ДНР па мянушцы Матарола]</ref>. * [[20 кастрычніка]]: [[Сьвятлана Пенкіна]] (65) — беларуская савецкая акторка, удава [[Уладзімер Мулявін|Уладзімера Мулявіна]]<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20161021/1477030794-pamerla-udava-uladzimira-mulyavina-svyatlana-mulyavina-penkina Памерла ўдава Уладзіміра Мулявіна Святлана Мулявіна-Пенкіна]</ref>. * [[23 кастрычніка]]: [[Іван Яшкін]] (84) — беларускі [[мовазнаўца]]<ref>[http://www.svaboda.org/a/28072186.html Памёр мовазнаўца Іван Яшкін]</ref>. * [[28 кастрычніка]]: [[Аляксандар Ярашэвіч]] (76) — беларускі [[мовазнаўца]]<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=179722 Пайшоў з жыцця мастацтвазнаўца Аляксандр Ярашэвіч]</ref>. * [[31 кастрычніка]]: [[Уладзімер Зельдзін]] (101) — савецкі й расейскі актор<ref>[https://web.archive.org/web/20161101115544/http://zviazda.by/be/news/20161031/1477898058-pamyor-legendarny-rasiyski-akcyor-uladzimir-zeldzin Памёр легендарны расійскі акцёр Уладзімір Зельдзін]</ref> == Лістапад == * [[2 лістапада]]: [[Алег Папоў]] (86) — савецкі й расейскі артыст [[цырк]]у ([[клоўн]]), актор. Народны артыст СССР (1969)<ref>[https://web.archive.org/web/20200919002317/https://www.tvr.by/bel/news/v_mire/oleg_popov_skonchalsya_vo_vremya_gastroley_v_rostove_na_donu/ Алег Папоў памёр падчас гастроляў у Растове-на-Доне]</ref>. * [[5 лістапада]]: [[Мікалай Лазавік]] (65) — беларускі дзяржаўны дзяяч, сакратар [[Цэнтральная камісія па выбарах і правядзеньні рэспубліканскіх рэфэрэндумаў Рэспублікі Беларусь|ЦВК Беларусі]] (2000—2016)<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=180059 Памёр былы сакратар Цэнтрвыбаркама Мікалай Лазавік]</ref>. * [[7 лістапада]]: [[Леанард Коэн]] (82) — канадзкі паэт, пісьменьнік, сьпявак і аўтар песень<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=180306 Памёр Леанард Коэн]</ref>. * [[25 лістапада]]: [[Фідэль Кастра]] (90) — кубінскі палітычны дзяяч<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=181072 Памёр Фідэль Кастра]</ref> == Сьнежань == * [[1 сьнежня]]: [[Алесь Белакоз]] (88) — беларускі настаўнік, краязнаўца, музэязнаўца. * [[7 сьнежня]]: [[Віктар Данілаў]] (89) — беларускі [[Грэка-каталіцкая царква|грэка-каталіцкі]] сьвятар<ref>[https://web.archive.org/web/20161211121912/http://krynica.info/be/2016/12/07/u-yaraslauli-pamjor-pershy-belaruski-grehka-katalicki-svyatar-viktar-danilau/ У Яраслаўлі памёр першы ў БССР грэка-каталіцкі святар Віктар Данілаў]</ref> * [[8 сьнежня]]: [[Джон Глен]] (95) — [[ЗША|амэрыканскі]] астранаўт<ref>[http://www.zviazda.by/be/news/20161209/1481264124-pamyor-dzhon-glen-pershy-astranaut-zsha-yaki-vyyshau-na-arbitu-zyamli Памёр Джон Глен — першы астранаўт ЗША, які выйшаў на арбіту Зямлі]</ref>. * [[11 сьнежня]]: [[Марат Афанасьеў]] (70) — дэпутат [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня|Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня]]<ref>[http://www.svaboda.org/a/28169778.html Памёр дэпутат Вярхоўнага савету 13 скліканьня Марат Афанасьеў]</ref>. * [[12 сьнежня]]: [[Уладзімер Сінельшчыкаў]] (68) — беларускі трэнер па [[акадэмічнае веславаньне|акадэмічным веславаньні]], Заслужаны трэнер СССР, Заслужаны трэнер Беларусі<ref>[http://belarusrowing.by/news/968-ushel-iz-zhizni-v-v-sinelshchikov Пайшоў з жыцьця У. В. Сінельшчыкаў]{{ref-ru}}</ref>. * [[17 сьнежня]]: [[Леанід Маракоў]] (58) — беларускі пісьменьнік, журналіст, гісторык, энцыкляпэдыст<ref>[https://web.archive.org/web/20161218140451/https://news.tut.by/society/524130.html Памёр пісьменнік і даследчык сталінскіх рэпрэсіяў Леанід Маракоў]</ref>. * [[19 сьнежня]]: [[Андрэй Карлаў]] (62) — расейскі [[дыплямат]], Надзвычайны і Паўнамоцны Амбасадар Расеі ў [[Турэччына|Турэччыне]] (з 2013 году)<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=182428 У Анкары былы паліцэйскі ў жывым эфіры расстраляў пасла Расіі]</ref>. * [[21 сьнежня]]: [[Вячаслаў Шалевіч]] (82) — савецкі і расейскі актор тэатру і кіно, Народны артыст Расеі<ref>[http://www.svaboda.org/a/28189735.html На 83 годзе жыцьця памёр актор Вячаслаў Шалевіч]</ref>. * [[22 сьнежня]]: [[Яўген Джугашвілі]] (80) — расейскі і грузінскі грамадзка-палітычны дзяяч, унук [[Ёсіф Сталін|Ёсіфа Сталіна]]<ref>[https://web.archive.org/web/20161223091713/http://zviazda.by/be/news/20161222/1482423089-pamyor-unuk-iosifa-stalina-yaugen-dzhugashvili Памёр унук Іосіфа Сталіна Яўген Джугашвілі]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://nn.by/?c=ar&i=182828 Яны адышлі ад нас за 2016 год] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2016 годзе| ]] [[Катэгорыя:Сьпіс памерлых паводле гадоў|2016]] 0p9uv4xvqdb2xqylkxhci6fc03m0o3s Карвіна (футбольны клюб) 0 181168 2677844 2670093 2026-07-06T14:34:37Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677844 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Карвіна |Лягатып = MFK Karvina.svg |ПоўнаяНазва = Městský fotbalový klub Ostravsko-karvinské doly Karviná a.s. |Заснаваны = 2003 |Горад = [[Карвіна]], [[Чэхія]] |Стадыён = [[Гарадзкі стадыён (Карвіна)|Гарадзкі]] |Умяшчальнасьць = 4833 |Прэзыдэнт = |Трэнэр = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Чэхіі|КарвінаЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Чэхіі|КарвінаСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Чэхіі|Карвіна}} |Прыналежнасьць = Чэскія | pattern_la1=_mlada1617h|pattern_b1=_mlada1617h|pattern_ra1=_mlada1617h|pattern_so1=_color_3_stripes_black| leftarm1=FFFFFF|body1=FFFFFF|rightarm1=FFFFFF|shorts1=FFFFFF|socks1=3FFFFFF| pattern_la2=_shoulder_stripes_black_stripes_half|pattern_b2=_shoulder_stripes_black_stripes|pattern_ra2=_shoulder_stripes_black_stripes_half|pattern_sh2=_yellow_stripes_adidas|pattern_so2=_color_3_stripes_black| leftarm2=FFE400|body2=FFE400|rightarm2=FFE400|shorts2=000000|socks2=FFE400| }} «'''МФК Карвіна'''» ({{мова-cs|MFK Karviná}}) — чэскі футбольны клюб з гораду [[Карвіна|Карвіны]]. Заснаваны ў 2003 годзе. Уладальнік [[Кубак Чэхіі па футболе|Кубка Чэхіі]] (2026). Каманда звычайна выступае ў зялёна-белых колерах. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.mfkkarvina.cz/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Карвіна]] ffn5c8c5w2qvv9st79k2akocsx7qm0u Тандэла (футбольны клюб) 0 189121 2677801 2672902 2026-07-06T12:17:33Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677801 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Тандэла |Лягатып = C.D. Tondela.png |ПоўнаяНазва = Clube Desportivo de Tondela |Заснаваны = 6 чэрвеня 1933 |Горад = [[Тандэла]], [[Партугалія]] |Стадыён = [[Жуан Кардосу (стадыён)|Жуан Кардосу]] |Умяшчальнасьць = 5000 |Прэзыдэнт = |Трэнэр = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Партугаліі|ТандэлаЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Партугаліі|ТандэлаСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Партугаліі|Тандэла}} |Прыналежнасьць = Партугальскія }} «'''Тандэла'''» ({{мова-pt|Tondela}}) — партугальскі футбольны клюб з гораду [[Тандэла|Тандэлы]]. Заснаваны ў 1933 годзе. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [http://www.cdtondela.pt/ Афіцыйны сайт] 1hc8q1tgjmwha60t4ie1oehamxghst9 Яблонка (Берасьцейская вобласьць) 0 195791 2677860 1989940 2026-07-06T15:43:48Z Ліцьвін 847 стыль 2677860 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Яблонка}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Яблонка |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Яблонкі |Трансьлітараваная назва = Jablonka |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейская]] |Раён = [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкі]] |Сельсавет = [[Жытлінскі сельсавет|Жытлінскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 101 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 225254 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 38 |Шырата сэкундаў = 46 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 20 |Даўгата сэкундаў = 2 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Ябло́нка'''<ref name="daviednik">{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Берасьцейская вобласьць}} С. 153</ref> — [[вёска]] ў [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай вобласьці]]. Уваходзіць у [[Жытлінскі сельсавет]]. == Насельніцтва == * 1999 год — 148 чалавек * 2009 год — 101 чалавек == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Жытлінскі сельсавет}} {{Івацэвіцкі раён}} [[Катэгорыя:Жытлінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну]] smgiifqz393ao4mjp2j54gqmzva47yp Уласаўцы (Івацэвіцкі раён) 0 195792 2677859 1989936 2026-07-06T15:43:31Z Ліцьвін 847 стыль 2677859 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Уласаўцы}} {{Населены пункт/Беларусь |Назва = Уласаўцы |Статус = вёска |Назва ў родным склоне = Уласаўцаў |Трансьлітараваная назва = Ulasaŭcy |Герб = |Сьцяг = |Гімн = |Дата заснаваньня = |Першыя згадкі = |Статус з = |Магдэбурскае права = |Былая назва = |Мясцовая назва = |Вобласьць = [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейская]] |Раён = [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкі]] |Сельсавет = [[Жытлінскі сельсавет|Жытлінскі]] |Гарадзкі савет = |Старшыня гарвыканкаму = |Пасада кіраўніка = |Кіраўнік = |Плошча = |Крыніца плошчы = |Вышыня = |Унутраны падзел = |Колькасьць насельніцтва = 61 |Год падліку колькасьці = 2009 |Крыніца колькасьці насельніцтва = |Тэндэнцыя колькасьці насельніцтва = |Этнічны склад насельніцтва = |Год падліку этнічнага складу = |Нацыянальны склад насельніцтва = |Год падліку нацыянальнага складу = |Колькасьць двароў = |Год падліку колькасьці двароў = |Крыніца колькасьці двароў = |Паштовы індэкс = 225299 |СААТА = |Выява = |Апісаньне выявы = |Шырата градусаў = 52 |Шырата хвілінаў = 37 |Шырата сэкундаў = 24 |Даўгата градусаў = 25 |Даўгата хвілінаў = 26 |Даўгата сэкундаў = 41 |Пазыцыя подпісу на мапе = |Водступ подпісу на мапе = |Сайт = }} '''Ула́саўцы'''<ref name="daviednik">{{Літаратура/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Берасьцейская вобласьць}} С. 153</ref> — [[вёска]] ў [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай вобласьці]]. Уваходзіць у [[Жытлінскі сельсавет]]. == Насельніцтва == * 1999 год — 84 чалавекі * 2009 год — 61 чалавек == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Жытлінскі сельсавет}} {{Івацэвіцкі раён}} [[Катэгорыя:Жытлінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну]] 9t6hty1wq34rq1qge8z39rw6702uigr Шаблён:Папярэдні футбольны сэзон Бэльгіі 10 232722 2677831 2671735 2026-07-06T14:12:56Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677831 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{{1}}} <!-- Рознае --> | ПапярэдніСэзон = [[Чэмпіянат Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] <!-- 1 дывізіён --> | АндэрлехтБ-Ліга = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Про Ліга]] | АндэрлехтБ-Сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | АндэрлехтБ = 4 месца | Антвэрпэн-Ліга = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Про Ліга]] | Антвэрпэн-Сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Антвэрпэн = 11 месца | Аўд-Гэвэрл-Ліга = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Про Ліга]] | Аўд-Гэвэрл-Сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Аўд-Гэвэрл = 12 месца | Бруге-Ліга = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Про Ліга]] | Бруге-Сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Бруге = 1 месца | ВаасьляндБ-Ліга = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Про Ліга]] | ВаасьляндБ-Сэзон = [[Чэленджэр Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ВаасьляндБ = [[Чэленджэр Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Чэленджэр Про Ліга]], 1 месца (падвышэньне) | Вэстэрлё-Ліга = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Про Ліга]] | Вэстэрлё-Сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Вэстэрлё = 10 месца | Генк-Ліга = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Про Ліга]] | Генк-Сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Генк = 7 месца | Гент-Ліга = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Про Ліга]] | Гент-Сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Гент = 5 месца | Зюльтэ-Вар-Ліга = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Про Ліга]] | Зюльтэ-Вар-Сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Зюльтэ-Вар = 13 месца | Кортрэйк-Ліга = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Про Ліга]] | Кортрэйк-Сэзон = [[Чэленджэр Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Кортрэйк = [[Чэленджэр Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Чэленджэр Про Ліга]], 2 месца (падвышэньне) | Ля-Лювіер-Ліга = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Про Ліга]] | Ля-Лювіер-Сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Ля-Лювіер = 15 месца | Мэхэлен-Ліга = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Про Ліга]] | Мэхэлен-Сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Мэхэлен = 6 месца | СтандардЛь-Ліга = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Про Ліга]] | СтандардЛь-Сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | СтандардЛь = 8 месца | Сынт-Тройд-Ліга = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Про Ліга]] | Сынт-Тройд-Сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Сынт-Тройд = 3 месца | СэркльБруг-Ліга = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Про Ліга]] | СэркльБруг-Сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | СэркльБруг = 14 месца | Шарлеруа-Ліга = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Про Ліга]] | Шарлеруа-Сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Шарлеруа = 9 месца | ЮніёнСэн-Ж-Ліга = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Про Ліга]] | ЮніёнСэн-Ж-Сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ЮніёнСэн-Ж = 2 месца <!-- 2 дывізіён --> | Ойпэн-Ліга = [[Чэленджэр Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|Чэленджэр Про Ліга]] | Ойпэн-Сэзон = [[Чэленджэр Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Ойпэн = 7 месца <!-- Спынілі існаваньне --> | Мускрон-Ліга = - | Мускрон = | Оостэндэ-Ліга = - | Оостэндэ = | default = 0}}<noinclude> {{Дакумэнтацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Футбольныя папярэднія сэзоны|Бэльгія]] </noinclude> 130a7v0mo83egseikc16ynrh8oq80vk Шаблён:Папярэдні футбольны сэзон Чэхіі 10 246423 2677843 2672922 2026-07-06T14:34:04Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677843 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{{1}}} <!-- Рознае --> | ПапярэдніСэзон = [[Чэмпіянат Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] <!-- 1 дывізіён --> | Багеміянс1Ліга = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Першая ліга]] | Багеміянс1Сэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Багеміянс1 = 10 месца | БанікОстраЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Першая ліга]] | БанікОстраСэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | БанікОстра = 15 месца | ВікторыяПлЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Першая ліга]] | ВікторыяПлСэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ВікторыяПл = 3 месца | ГрадэцКралЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Першая ліга]] | ГрадэцКралСэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ГрадэцКрал = 4 месца | ЗброяўкаБрЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Першая ліга]] | ЗброяўкаБрСэзон = [[Нацыянальная футбольная ліга чэмпіянату Чэхіі 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ЗброяўкаБр = [[Нацыянальная футбольная ліга чэмпіянату Чэхіі|Нацыянальная футбольная ліга]], 1 месца (падвышэньне) | ЗьлінЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Першая ліга]] | ЗьлінСэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Зьлін = 12 месца | МладаБолесЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Першая ліга]] | МладаБолесСэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | МладаБолес = 13 месца | ПардубіцыЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Першая ліга]] | ПардубіцыСэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Пардубіцы = 9 месца | СлавацкаУгЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Першая ліга]] | СлавацкаУгСэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | СлавацкаУг = 14 месца | СлавіяПрагЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Першая ліга]] | СлавіяПрагСэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | СлавіяПраг = 1 месца | СлованЛібэЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Першая ліга]] | СлованЛібэСэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | СлованЛібэ = 6 месца | СпартаПрагЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Першая ліга]] | СпартаПрагСэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | СпартаПраг = 2 месца | СыгмаОламаЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Першая ліга]] | СыгмаОламаСэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | СыгмаОлама = 7 месца | ТэпліцыЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Першая ліга]] | ТэпліцыСэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Тэпліцы = 11 месца | ЯбланецЛіга = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Першая ліга]] | ЯбланецСэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Ябланец = 5 месца <!-- 2 дывізіён --> | ВысачынаІгЛіга = [[Нацыянальная футбольная ліга чэмпіянату Чэхіі|Нацыянальная футбольная ліга]] | ВысачынаІг = 15 месца | ДуклаПрагаЛіга = [[Нацыянальная футбольная ліга чэмпіянату Чэхіі|Нацыянальная футбольная ліга]] | ДуклаПрагаСэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ДуклаПрага = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Першая ліга]], 16 месца (паніжэньне) | КарвінаЛіга = [[Нацыянальная футбольная ліга чэмпіянату Чэхіі|Нацыянальная футбольная ліга]] | КарвінаСэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Карвіна = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|Першая ліга]], 8 месца (паніжэньне) | ОпаваЛіга = [[Нацыянальная футбольная ліга чэмпіянату Чэхіі|Нацыянальная футбольная ліга]] | Опава = 7 месца | ПршыбрамЛіга = [[Нацыянальная футбольная ліга чэмпіянату Чэхіі|Нацыянальная футбольная ліга]] | Пршыбрам = 6 месца <!-- Іншыя --> | ДынамаЧэскЛіга = [[Багемская футбольная ліга чэмпіянату Чэхіі|Багемская ліга]] | ДынамаЧэскСэзон = [[Нацыянальная футбольная ліга чэмпіянату Чэхіі 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ДынамаЧэск = [[Нацыянальная футбольная ліга чэмпіянату Чэхіі|Нацыянальная футбольная ліга]], 13 месца (паніжэньне) | ЗноймаЛіга = Чацьвёртая ліга, група D | Знойма = 5 месца | default = 0}}<noinclude> {{Дакумэнтацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Футбольныя папярэднія сэзоны|Чэхія]] </noinclude> a6fleltn44mdrtn7snio0xpoa4k1rd4 Шаблён:Папярэдні футбольны сэзон Нідэрляндаў 10 246510 2677806 2672895 2026-07-06T12:32:42Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677806 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{{1}}} <!-- Рознае --> | ПапярэдніСэзон = [[Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] <!-- 1 дывізіён --> | АДОДэнГаагЛіга = [[Эрэдывізія]] | АДОДэнГаагСэзон = [[Ээрстэ дывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | АДОДэнГааг = [[Ээрстэ дывізія]], 1 месца (падвышэньне) | АЗАлькмаарЛіга = [[Эрэдывізія]] | АЗАлькмаарСэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | АЗАлькмаар = 7 месца | АяксАмстэрЛіга = [[Эрэдывізія]] | АяксАмстэрСэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | АяксАмстэр = 5 месца | ВілемIIТылЛіга = [[Эрэдывізія]] | ВілемIIТылСэзон = [[Ээрстэ дывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ВілемIIТыл = [[Ээрстэ дывізія]], 3 месца (падвышэньне) | ГоўЭгэдІглЛіга = [[Эрэдывізія]] | ГоўЭгэдІглСэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ГоўЭгэдІгл = 12 месца | ГронінгенЛіга = [[Эрэдывізія]] | ГронінгенСэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Гронінген = 9 месца | ГээрэнвээнЛіга = [[Эрэдывізія]] | ГээрэнвээнСэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Гээрэнвээн = 8 месца | ЗволеЛіга = [[Эрэдывізія]] | ЗволеСэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Зволе = 15 месца | КамбюўрЛеэЛіга = [[Эрэдывізія]] | КамбюўрЛеэСэзон = [[Ээрстэ дывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | КамбюўрЛеэ = [[Ээрстэ дывізія]], 2 месца (падвышэньне) | НЭКНэймэгеЛіга = [[Эрэдывізія]] | НЭКНэймэгеСэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | НЭКНэймэге = 3 месца | ПСВЭйндговЛіга = [[Эрэдывізія]] | ПСВЭйндговСэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ПСВЭйндгов = 1 месца | СпартаРатэЛіга = [[Эрэдывізія]] | СпартаРатэСэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | СпартаРатэ = 10 месца | ТвэнтэЭнсхЛіга = [[Эрэдывізія]] | ТвэнтэЭнсхСэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ТвэнтэЭнсх = 4 месца | УтрэхтЛіга = [[Эрэдывізія]] | УтрэхтСэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Утрэхт = 6 месца | ФартунаСытЛіга = [[Эрэдывізія]] | ФартунаСытСэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ФартунаСыт = 11 месца | ФэеноордРаЛіга = [[Эрэдывізія]] | ФэеноордРаСэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ФэеноордРа = 2 месца | ЭксэльсіёрЛіга = [[Эрэдывізія]] | ЭксэльсіёрСэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Эксэльсіёр = 13 месца <!-- 2 дывізіён --> | АльмэрэСіцЛіга = [[Ээрстэ дывізія]] | АльмэрэСіцСэзон = [[Ээрстэ дывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | АльмэрэСіц = 5 месца | ВалендамЛіга = [[Ээрстэ дывізія]] | ВалендамСэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Валендам = [[Эрэдывізія]], 16 месца (паніжэньне) | ВВВ-ВэнлёЛіга = [[Ээрстэ дывізія]] | ВВВ-Вэнлё = 13 месца | ВітэсАрнэмЛіга = [[Ээрстэ дывізія]] | ВітэсАрнэмСэзон = [[Ээрстэ дывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ВітэсАрнэм = 15 месца | ГэраклесАлЛіга = [[Ээрстэ дывізія]] | ГэраклесАлСэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ГэраклесАл = [[Эрэдывізія]], 18 месца (паніжэньне) | ДордрэхтЛіга = [[Ээрстэ дывізія]] | Дордрэхт = 10 месца | ДэГраафсхаЛіга = [[Ээрстэ дывізія]] | ДэГраафсха = 4 месца | НАКБрэдаЛіга = [[Ээрстэ дывізія]] | НАКБрэдаСэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | НАКБрэда = [[Эрэдывізія]], 17 месца (паніжэньне) | РККВаальвэЛіга = [[Ээрстэ дывізія]] | РККВаальвэСэзон = [[Ээрстэ дывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | РККВаальвэ = 6 месца | РодаКеркраЛіга = [[Ээрстэ дывізія]] | РодаКеркра = 8 месца | ЭмэнЛіга = [[Ээрстэ дывізія]] | Эмэн = 14 месца | default = 0}}<noinclude> {{Дакумэнтацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Футбольныя папярэднія сэзоны|Нідэрлянды]] </noinclude> 8wn7sxiksaklkauqlqc3agu5wqlk9ik Шаблён:Папярэдні футбольны сэзон Партугаліі 10 246519 2677798 2672901 2026-07-06T12:16:38Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677798 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{{1}}} <!-- Рознае --> | ПапярэдніСэзон = [[Чэмпіянат Партугаліі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] <!-- 1 дывізіён --> | АрокаЛіга = [[Прымэйра-Ліга]] | АрокаСэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Арока = 8 месца | БрагаЛіга = [[Прымэйра-Ліга]] | БрагаСэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Брага = 4 месца | БэнфікаЛісЛіга = [[Прымэйра-Ліга]] | БэнфікаЛісСэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | БэнфікаЛіс = 3 месца | ВіторыяГімЛіга = [[Прымэйра-Ліга]] | ВіторыяГімСэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ВіторыяГім = 9 месца | ЖылВісэнціЛіга = [[Прымэйра-Ліга]] | ЖылВісэнціСэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ЖылВісэнці = 6 месца | КазаПіяЛісЛіга = [[Прымэйра-Ліга]] | КазаПіяЛісСэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | КазаПіяЛіс = 16 месца | МарытымуФуЛіга = [[Прымэйра-Ліга]] | МарытымуФуСэзон = [[Ліга 2 чэмпіянату Партугаліі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | МарытымуФу = [[Ліга 2 чэмпіянату Партугаліі па футболе|Ліга 2]], 1 месца (падвышэньне) | МарэйрэнсіЛіга = [[Прымэйра-Ліга]] | МарэйрэнсіСэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Марэйрэнсі = 7 месца | НасьёналФуЛіга = [[Прымэйра-Ліга]] | НасьёналФуСэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | НасьёналФу = 14 месца | ПортуЛіга = [[Прымэйра-Ліга]] | ПортуСэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Порту = 1 месца | РыюАвіВілаЛіга = [[Прымэйра-Ліга]] | РыюАвіВілаСэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | РыюАвіВіла = 12 месца | Санта-КларЛіга = [[Прымэйра-Ліга]] | Санта-КларСэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Санта-Клар = 13 месца | СпортынгЛіЛіга = [[Прымэйра-Ліга]] | СпортынгЛіСэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | СпортынгЛі = 2 месца | ФамаліканВЛіга = [[Прымэйра-Ліга]] | ФамаліканВСэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ФамаліканВ = 5 месца | ЭштарылПраЛіга = [[Прымэйра-Ліга]] | ЭштарылПраСэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ЭштарылПра = 10 месца | ЭштрэлаАмаЛіга = [[Прымэйра-Ліга]] | ЭштрэлаАмаСэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ЭштрэлаАма = 15 месца <!-- 2 дывізіён --> | АкадэмікаКЛіга = [[Ліга 2 чэмпіянату Партугаліі па футболе|Ліга 2]] | АкадэмікаК = [[Ліга 3 чэмпіянату Партугаліі па футболе|Ліга 3]], 2 месца (падвышэньне) | ПартыманэнЛіга = [[Ліга 2 чэмпіянату Партугаліі па футболе|Ліга 2]] | ПартыманэнСэзон = [[Ліга 2 чэмпіянату Партугаліі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Партыманэн = 15 месца | ПінафіелЛіга = [[Ліга 2 чэмпіянату Партугаліі па футболе|Ліга 2]] | Пінафіел = 14 месца | ТандэлаЛіга = [[Ліга 2 чэмпіянату Партугаліі па футболе|Ліга 2]] | ТандэлаСэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Тандэла = [[Прымэйра-Ліга]], 17 месца (паніжэньне) | УніянЛейрыЛіга = [[Ліга 2 чэмпіянату Партугаліі па футболе|Ліга 2]] | УніянЛейры = 6 месца | ФарэнсіФарЛіга = [[Ліга 2 чэмпіянату Партугаліі па футболе|Ліга 2]] | ФарэнсіФарСэзон = [[Ліга 2 чэмпіянату Партугаліі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | ФарэнсіФар = 16 месца | ФэйрэнсіЛіга = [[Ліга 2 чэмпіянату Партугаліі па футболе|Ліга 2]] | Фэйрэнсі = 8 месца | ШавішЛіга = [[Ліга 2 чэмпіянату Партугаліі па футболе|Ліга 2]] | ШавішСэзон = [[Ліга 2 чэмпіянату Партугаліі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] | Шавіш = 9 месца <!-- Іншыя --> | АвішЛіга = - | Авіш = | БаавіштаПоЛіга = Першы дывізіён Лігі Порту | БаавіштаПоСэзон = 2025—2026 | БаавіштаПо = 17 месца (паніжэньне) | Бэйра-МарАЛіга = [[Кампэанату чэмпіянату Партугаліі па футболе|Кампэанату]], сэрыя Б | Бэйра-МарА = 4 месца | БэленэнсішЛіга = [[Ліга 3 чэмпіянату Партугаліі па футболе|Ліга 3]] | Бэленэнсіш = 3 месца | ВіторыяСэтЛіга = [[Кампэанату чэмпіянату Партугаліі па футболе|Кампэанату]] | ВіторыяСэт = Ліга Сэтубал, 1 месца (падвышэньне) | ПасушдзіФэЛіга = [[Ліга 3 чэмпіянату Партугаліі па футболе|Ліга 3]] | ПасушдзіФэ = [[Ліга 2 чэмпіянату Партугаліі па футболе|Ліга 2]], 17 месца (паніжэньне) | УніянМадэйЛіга = Ліга Мадэйра | УніянМадэй = 9 месца | default = 0}}<noinclude> {{Дакумэнтацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Футбольныя папярэднія сэзоны|Партугалія]] </noinclude> merdx69krigdtupmsddcig1eqo507b9 Судзівой 0 263730 2677960 2597399 2026-07-07T00:34:25Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677960 wikitext text/x-wiki '''Судзівой''' (''Жадзівой'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча '''Судвой'''. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Судзівой — імя [[Славянскія мовы|славянскага]] паходжаньня, якое ўтварылася ад [[Праславянская мова|праславянскага]] *sǫditi 'судзіць' і *vojь 'ваяр'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. Cz. 1: Odapelatywne nazwy osobowe. — Kraków, 2001. S. 347.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''domini Stanislai Szadzywoiewicz'' (16 ліпеня 1502 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|18-25к}} С. 279.</ref>. == Носьбіты == * [[Судзівой зь Яроціна]] (1249/1250—1305/1306) — дзяржаўны дзяяч [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Каралеўства Польскага]], ваявода познанскі * [[Судзівой Чарнкоўскі]] (? — па 1352) — дзяржаўны дзяяч Каралеўства Польскага, кашталян накельскі * [[Судзівой Палука]] (? — па 1405) — дзяржаўны дзяяч Каралеўства Польскага, ваявода каліскі * [[Судзівой Астрарог]] (? — 1441) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Каралеўства Польскага і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], ваявода познанскі, браў удзел у выправе вялікага князя літоўскага [[Вітаўт]]а ([[Бітва на Ворскле|бітве на Ворскле]]) * [[Судзівой Валімонтавіч]] (? — каля 1460) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, намесьнік смаленскі і ковенскі, [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер вялікі літоўскі]], [[кашталян віленскі]] * [[Судзівой Главач Ляжэнскі]] (? — 1466) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага, рыцар вялікага князя літоўскага Вітаўта, ваявода серадзкі * [[Судзівой з Хехла]] (? — 1476) — польскі гісторык і гуманіст, адзін зь інфарматараў [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]] * [[Судзівой Тэнчынскі]] (? — 1479) — дзяржаўны дзяяч Каралеўства Польскага, сакратар каралеўскі, рэктар [[Ягелонскі ўнівэрсытэт|Кракаўскай акадэміі]] * [[Судзівой Чарнкоўскі]] (? — 1499/1500) — дзяржаўны дзяяч Каралеўства Польскага, ваявода познанскі і каліскі, кашталян гнезьненскі і сантоцкі * [[Судзівой Чарнкоўскі]] (? — 1532/1534) — дзяржаўны дзяяч Каралеўства Польскага, кашталян прэменцкі * [[Судзівой Драгічанскі]] (? — 1532/1534) — дзяржаўны дзяяч Каралеўства Польскага, кашталян любачаўскі * Мацьвей і Кузьма Судзівоевічы (''Matwiey a Kuzma Sudziewoiewiczy'') — жыхары [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскага павету]], якія ўпамінаюцца ў 1558 годзе<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Sudziewoiewiczy#v=snippet&q=Sudziewoiewiczy&f=false С. 448].</ref> Судвоі (Sudwoj) — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды зь [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага]], [[Лідзкі павет|Лідзкага]] і [[Ашмянскі павет|Ашмянскага]] паветаў<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 195, 347, 798.</ref>. Судвоі (Sudwoj) гербу [[Пагоня]] — літоўскі шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 420.</ref>. Судзіваевіч (Sudiwojewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У 1525 годзе ўпаміналася пустаўшчына Судзівоеўшчына (''Судивоевщина'') каля [[Опса|Опсы]]<ref>Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. Кн. 21. — М., 1915. С. 297.</ref>. На [[Троцкі павет|гістарычнай Троччыне]] існуе вёска [[Судвоі]]. Назву [[Судвоішкі]] маюць вёскі на гістарычных [[Ковенскі павет (ВКЛ)|Ковеншчыне]] і Троччыне. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] b4tjgzdq6k945tst60flyo2apep2ov0 Таліят 0 264123 2677992 2668054 2026-07-07T08:47:44Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677992 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Таліят |лацінка = Talijat |арыгінал = Talet |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Таль (імя)|Talo]] + [[Ят|Joto]] |варыянт = Талет, Талят, Талат, Далят, Талют, Далат |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Таліят''', '''Талет''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча '''Талят''' (''Талат'', ''Далят''). == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Талет, Талетэ, Тайлет або Талейт (Talet, Talette<ref>Strackerjan K. Die jeverländischen Personennamen mit Berücksichtigung der Ortsnamen. — Jever, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Qp0_AQAAMAAJ&q=Talette#v=snippet&q=Talette&f=false S. 21, 45].</ref>, Taillet<ref>Vroonen E. Les noms de famille de Belgique. Vol 2: Dictionnaire étymologique des noms de famille de Belgique. — Bruxelles, 1957.</ref><ref>[https://justitia-veritas.be/justitia-veritas/belgique/histoire/dictionnaire-noms-belges-woordenboek-belgische-familienamen/t/ T], Dictionnaire de tous les noms de famille belges</ref>, Talleit<ref>[https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-t Navn anno 1900 på bokstaven T], Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>[https://www.filae.com/nom-de-famille/TALET.html Patronyme TALET], Filae.com: Genealogy</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Таль (імя)|тал- (дал-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Дальман]], [[Талімонт (імя)|Талімунт]], [[Талмут]]; германскія імёны Dalman, Talamund, Talmut) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] tals 'дасьціпны, руплівы'<ref name="Dajlida-2019-19">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref> або ад германскага і [[Стараангельская мова|стараангельскага]] deall 'славуты, ганарлівы'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>, а аснова [[Ят|-ют- (-ят-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Ютэль]], [[Даўят (імя)|Даўят]], [[Карыят (імя)|Карыят]]; германскія імёны Jutilo, Dowyatt, Cariatto) — ад гоцкага iuþa, старагерманскага joþ 'дзіцё, народзінец, нашчадак'<ref name="Dajlida-2019-19"/>. Такім парадкам, імя Таліят азначае «дасьціпнае дзіця»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 26.</ref>. Імя Талят бытавала ў [[Прусія|Прусіі]] (ваколіцы [[Клайпеда|Мэмэлю]]): ''Gregor Thaladt'' (1511—1520 гады)<ref>Rowell S. C. Aspects of settlement in the Klaipėda District (Memelland) in the late fifteenth and early-sixteenth centuries // Acta historica universitatis Klaipedensis. T. 11, 2005. P. 30.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Talutten von Medenig'' (1406 год)<ref>Das Marienburger Tresslerbuch der Jahre 1399—1409. — Königsberg, 1896. S. 397.</ref>; ''Thaliati Wygaylowicz''<ref>Бучинський Б. Кілька причинків до часів вел. князя Свитригайла (1430—1433) // ЗНТШ. Т. 76. — Львів, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ieU7h4YBiV0C&q=Wygaylowicz#v=snippet&q=Wygaylowicz&f=false С. 137].</ref>, ''Thaliati Wygaelowycz''<ref>Бучинський Б. Кілька причинків до часів вел. князя Свитригайла (1430—1433) // ЗНТШ. Т. 76. — Львів, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ieU7h4YBiV0C&q=Wygaelowycz#v=snippet&q=Wygaelowycz&f=false С. 135].</ref> ([[Чартарыйскае замірэньне|1 верасьня 1431 году]]); ''Taliad'' ([[Другая Хрыстмэмэльская ўмова|15 траўня 1432 году]])<ref>Русско-ливонские акты. — СПб, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JmhcAAAAcAAJ&q=Taliad#v=snippet&q=Taliad&f=false С. 191].</ref>; ''Taleiothe'' (11 ліпеня 1433 году)<ref>Regesta historica-diplomatica Ordinis S. Mariae Theutonicorum, 1198—1525. Pars I. — Göttingen, 1948. [https://books.google.by/books?id=9e9PiO96jkMC&q=Czungal+Taleiothe&dq=Czungal+Taleiothe&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwib5sCnq4H-AhXoN-wKHe58BioQ6AF6BAgHEAI S. 406].</ref>; ''Juskone filio Taliathonis'' (24 чэрвеня 1437 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 168.</ref>; ''[[Трокі|Троцкое]] волости. Таляту Кезкгаиловичу пять чоловеков''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 32.</ref>, ''Таляту семица''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 48.</ref> (''Талят Кезкгаилович''; 1440—1492 гады); ''domino Thalud et filiis ipsius [[Бутывід|Butwid]]'' (1451 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 235.</ref>; ''Талата, тивуна [[Эйрагола|ойракгольского]]'' (30 траўня 1481 году паводле выпісу 19 верасьня 1568 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 393.</ref>; ''в Городенском повете… земли пустовъскихъ Талютевъщыну'' (5 сакавіка 1509 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 314.</ref>; ''Лаврин Талятовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 87.</ref>, ''Григор Талюдовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 162.</ref>, ''Петръ Талятович''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 166.</ref> (1528 год); ''земян господарских земли Жомоитскои, пана Яна и пана Станислава Урбановичов Петровича Талаттов Келпъшов'' (30 студзеня 1607 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 385.</ref>; ''а пана Павла Талятовича'' (29 ліпеня 1608 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 30. — Вильна, 1904. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-uYDAAAAYAAJ&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 371].</ref>; ''передо мною Яномъ Геронимомъ Далятомъ — подстаростимъ Жомойтскимъ'' (7 студзеня 1656 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 12. — Вильна, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=1-MDAAAAYAAJ&q=%D0%AF%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%8A+%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A#v=snippet&q=%D0%AF%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%8A%20%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 425].</ref>; ''po śmierci ur. Jana Hieronima Talata, podstarościego żmujdzkiego'' (24 ліпеня 1658 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|131к}} S. 129, 136.</ref>; ''енерала воеводства Троцъкого Станислава Талятовича'' (8 кастрычніка 1666 году, 7 сьнежня 1668 году, 11 студзеня 1672 году)<ref>[https://books.google.by/books?hl=ru&id=qnwZAAAAYAAJ&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 389, 398, 421].</ref>; ''зъ умоцованымъ своимъ паномъ Юрьемъ Талятовичом'' (6 чэрвеня 1671 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 31. — Вильна, 1906. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=qnwZAAAAYAAJ&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%BC#v=snippet&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%BC&f=false С. 415].</ref>; ''Georgius 2dus de Talat'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 20.</ref>; ''с пленипотентом своим наном Юремъ Талятовичомъ'' (6 чэрвеня і 11 кастрычніка 1679 году, 5 лістапада 1682 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 31. — Вильна, 1906. С. 444, 449, 476.</ref>; ''пан Юрей Талятовичъ'' (6 чэрвеня 1681 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 31. — Вильна, 1906. С. 460.</ref>; ''Maria Taletowicz'' (1802 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Taletowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Barbaryszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marcin Tallet'' (1832 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=3595&search_lastname=Tallet&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Michaliszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * [[Таліят Кезгайлавіч]] — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]] * Таліят [[Вігайла (імя)|Вігайлавіч]] — літоўскі баярын, які засьведчыў [[Чартарыйская дамова|Чартарыйскую ўмову]] (1431 год) пячацьцю з рускім надпісам «ТАЛИЯТОВА»<ref>Semkowiczh W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych z szlachtą polską w Horodle 1413 r. // Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. T. IV, 1913. S. 45.</ref> * Таліят — адзін зь літоўскіх водцаў, якія ў 1433 годзе ўварваліся ў землі [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэну]] * Юшка Таліятавіч — літоўскі баярын, які ў 1437 годзе засьведчыў наданьне [[Станіслаў Даўгайла|Даўгайлы]] [[Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў (Вільня)|віленскім францішканам]] * Таліят (Талют) — [[Гедройцы (мястэчка)|гедройцкі]] баярын, які ўпамінаецца ў 1451 годзе * Таліят — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], цівун [[Эйрагола|эйрагольскі]] ў 1481 годзе * Урбан Пятровіч Талятовіч (Талят) — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1581—1586 гадох<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 76, 163, 209].</ref> * Ян Талят Келпш — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падстароста [[берасьце]]йскі ў 1614—1617 гадох<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 8. Ziemia brzeska i województwo brzeskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2020. S. 124.</ref> * Іван Далят (1923—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Бабруйск]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index5.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Книга памяти Свердловской обл.</ref> Таляты гербаў [[Жураў]] і [[Прус (герб)|Прус]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 820.</ref>. Кенскі-Талат (Kęski-Tałat) гербу [[Радван (герб)|Радван]] — літоўскі шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 308.</ref>. Таляты (Talat) гербу [[Ястрабец (герб)|Ястрабец]] і Талятовічы або Тэлятовічы (Talatowicz, Telatowicz) гербу Ястрабец — літоўскія шляхецкія роды з Троцкага павету<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 431.</ref>. Талаты<ref>[http://www.nobility.by/families/t/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Т], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> і Таляты-Келпшы<ref>[http://www.nobility.by/families/k/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на К], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> — літоўскія шляхецкія роды. Далатовічы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/d/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Д], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Талатовіч або Талятовіч (Talatowicz, Tolatowicz) і Тальятовіч (Taljatowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У 1523 годзе ўпаміналася пустаўшчына Тальятоўшчына (''Тальятовщина'') у [[Ковенскі павет (ВКЛ)|Ковенскім павеце]]<ref>Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. Кн. 21. — М., 1915. С. 278.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Таль (імя)|Тала]] * [[Ят]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай тал}} {{Імёны з фармантам ят}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] ll7b5o1qbyeud1io7he72pcqz0rimt8 Рымавід (імя) 0 264298 2677852 2674578 2026-07-06T14:51:47Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677852 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рымвід |лацінка = Rymavid |арыгінал = |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рым (імя)|Rimo]] + [[Від (імя)|Wid]] |варыянт = Рымвід, Рынвід |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Рымаві́д''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча '''Ры́мвід''' (''Ры́нвід''). == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} [[Рым (імя)|Рыма]] (Rimo) і [[Від (імя)|Від]] (Wid) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rim+Rimo#v=snippet&q=Rim%20Rimo&f=false S. 1273, 1563].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Рым (імя)|-рым-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рымель]], [[Рыман]], [[Рымант|Рымунд]]; германскія імёны Riemel, Rimann, Rimund) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Від (імя)|-від-]] (імёны ліцьвінаў [[Відзімонт (імя)|Відмунд]], [[Мільвід|Мельвід]], [[Тарвід|Торвід]]; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Рымавід азначае «непарушная моцнасьць»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 25.</ref>. Адзначалася германскае імя Rennuit ([[Рагін|Renn]]-uit)<ref>Debrabandere F. Woordenboek van de familienamen in België en Noord-Frankrijk. — Amsterdam, 2003.</ref><ref name="DNFB-R">[https://justitia-veritas.be/justitia-veritas/belgique/histoire/dictionnaire-noms-belges-woordenboek-belgische-familienamen/r/ R], Dictionnaire de tous les noms de famille belges</ref>, Renuwidi<ref>Germain J., Herbillon J. Dictionnaire des noms de famille en Wallonie et à Bruxelles. — Bruxelles, 2007.</ref><ref name="DNFB-R"/>. У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Рымвід (Rymwid) і Рымвіт (Rymwit)<ref>Naruszewicz-Duchlińska A. Surnames of Lithuanian origins in Polish anthroponomy // Preservation of Cultural Heritage and Strengthening of Regional Identity. — Klaipėda, 2008. S. 84—88.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''cum Johanne Rymowydowicz''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 54.</ref>, ''Johannes Rimouidouicz''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 57.</ref>, ''Johannem Rymowidowicz''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 70.</ref> (''Johannes Rymowydowicz''<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 171.</ref>; [[Гарадзельская унія|2 кастрычніка 1413 году]]); ''Juschko Rymowidowicz'' ([[Другая Хрыстмэмэльская ўмова|15 траўня 1432 году]])<ref>Русско-ливонские акты. — СПб, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JmhcAAAAcAAJ&q=Juschko#v=snippet&q=Juschko&f=false С. 191].</ref>; ''пан Римовидъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 28.</ref>, ''Юшко Римовидович''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 22.</ref>, ''Олехно Римовидович''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 35, 53.</ref> (1440—1449 гады); ''alias [[Карэйва|Coreyva]] Rimvidowicz'' (1442 год)<ref>Rowell S. C. Winning the Living by Remembering the Dead? Franciscan Tactics and Social Change in 15th century Vilnius // Tarp istorijos ir būtovės. Studijos prof. E. Gudavičiaus 70-mečiui. Vilnius, 1999. P. 119.</ref>; ''domino Rimouid'' (1452 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 240.</ref>; ''generosis et nobilibus dominis… Olechno Rimowidowicz'' (13 чэрвеня 1456 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 249.</ref>; ''Римовид Якгинтович наместник берестейский'' (29 лістапада 1459 году)<ref>Archiwum książąt Lubartowiczów Sanguszków w Sławucie. T. 1, 1366—1506. — Lwów, 1887. S. 52.</ref>; ''nos… Svdvmvnth Rymowydowicz et Myszko germanus eius… Nymyra Rymowydovicz… Svdymvd Rymowidovicz'' (13 студзеня 1460 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 259—260.</ref>; ''ego Joannes Jagynthowicz Rimowjd heres in [[Поразаў|Porozow]]'' (29 чэрвеня 1460 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 264.</ref>; ''homines… Rimowid'' (1461 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 271.</ref>; ''nos nobiles… Nyemyera Rymowydowycz'' (1486 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 415.</ref>; ''Немира Римовидович'' (1 сакавіка 1491 году)<ref>[http://starbel.by/dok/d192.htm Грамота Анны, вдовы дорогичинского судьи Немиры Римовидовича, о продаже имения Миколаю Радзивилловичу (1491)]{{Недаступная спасылка|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''homines… Rymovyd'' (3 чэрвеня 1494 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 482.</ref>; ''у [[Ваўкавыскі павет|Волковьиском повете]]… на Римовидовскои земли подле его дворца Римовидовского'' (12 верасьня 1498 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 185.</ref>; ''homines nostros districtus [[Мерач|Merecensis]]… Mikołaja Rimowidowicza'' (16 жніўня 1511 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|11к}} P. 99.</ref>; ''[[Васілішкі|Василищане]]… Станко Римовидович'' (24 жніўня 1524 году)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 5.</ref>; ''Миколаи Римовидович''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 82.</ref>, ''Петко Рымъвидовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 87.</ref>, ''Римовидъ Ромашъковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 89.</ref>, ''Рымвидъ Вибревичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 159.</ref>, ''Мартинъ Римвидовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 160.</ref> (1528 год); ''Якуб Римъвидович… Ян Римъвидович'' (1538 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 321.</ref>; ''Родъ Римвидовъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 724, 726].</ref>, ''Янъ Станиславовичъ Рымовидъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 774.</ref>, ''Войтехъ Станиславовичъ Рымовидъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 775.</ref> (1567 год); ''з роду Римвидов з Арвистова… з роду Римвидов от Каплицы Еразмусу Мартиновичу'' (15 верасьня 1568 году)<ref>Jablonskis K. Archyvinės smulkmenos // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 415.</ref>; ''пана Юръи Ринъвида… Jerzy Rymwid'' (16 кастрычніка 1597 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 474.</ref>; ''Янъ Римвидъ — чешникъ Мозырскій… Jan Rymwid — czesznik Mozyrski'' (16 сакавіка 1672 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 12. — Вильна, 1883. С. 458.</ref>; ''Hieronim Rinwid'' (27 чэрвеня 1697 году)<ref>Grala T. Stronnictwo saskie na Litwie w pierwszym okresie panowania Augusta II. — Poznań, 2017. S. 448.</ref>; ''Pan Eliasz Rynwid Podkomorzy Lidzki'' (1717 год)<ref>Taryfa Podymnego Powiatu Lidzkiego 1717 rok / Opracował Ł. Majtka. — Na podstawie dokumentów z Narodowego Archiwum Historycznego Białorusi w Mińsku (sygnatura 1767-1-226). — 2025. S. 17.</ref>; ''Piotr Franciszek Rymwid Mickiewicz, cześn. i rotm. pow. orszańskiego… Józef Rymwid Mickiewicz, skarb. wiłkomierski''<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 281, 285, 295.</ref>, ''Piotr Franciszek Rymwid Mickiewicz, cześn. i rotm. nowogródzki''<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 284.</ref> (10 лютага 1779 году); ''Tadeusz Rymwid'' (7 лютага 1780 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 306.</ref>; ''Maciej Rymwit'' (9 лютага 1791 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 488.</ref>; ''Józef Rymwid'' (1824 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Rymwid&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Grodno św. Franciszka Ksawerego (Fara)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * [[Рымавід]] ({{†}} па 1413) — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], пачынальнік родаў [[Забярэзінскія|Забярэзінскіх]] і [[Аляхновічы (род)|Аляхновічаў]]; меў сыноў Юрыя (Юшку) і Алехну * [[Ян Ягінтавіч Рымавід]] ({{†}} па 1460) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], староста [[берасьце]]йскі * Рымавід — адзін з даньнікаў, запісаных у 1461 годзе [[Андрэй Даўгердавіч|Андрэем Даўгердавічам]] [[Касьцёл Сьвятога Апостала Андрэя (Лынтупы)|касьцёлу]] ў [[Лынтупы|Лынтупах]] * Няміра Рымавідавіч ({{†}} да 1491) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, [[Дарагічын (Падляскае ваяводзтва)|дарагічынскі]] судзьдзя * Мікалай Рымавідавіч — баярын [[Ковенскі павет (ВКЛ)|Ковенскага павету]], які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Пецька Рымвідавіч — [[Высокі Двор|высакадворскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Рымавід Рамашкавіч — [[Эйшышкі|эйшыскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Марцін Вібравіч — [[Вялёна|вялёнскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Марцін Рымвідавіч — вялёнскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * [[Гендрута]] Якубаўна Рымвідовіч — [[Расены|расенская]] [[Зямяне|зямянка]], якая ўпамінаецца ў 1593 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 3. ― Вильна, 1904. С. 75.</ref> * Юры Рымвід Міцкевіч — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падстолі [[амсьціслаў]]скі ў 1702—1703 гадох<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 9. Województwo mścisławskie XVI—XVIII wiek. — Warszawa, 2019. S. 140.</ref> З XVI ст. прыдомкам Рымвід або Рынвід карыстаўся [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род [[Мацкевічы (род)|Мацкевічаў]] гербу [[Порай]]<ref>Stekert A. Przydomki polskie, litewskie i rusińskie. — Kraków, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=chg-AAAAIAAJ&q=Rymwid#v=snippet&q=Rymwid&f=false S. 104].</ref>. Рымвіды<ref>[http://www.nobility.by/families/r/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Р], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>, Рымвіды-Міцкевічы і Рынвіды-Міцкевічы<ref>[http://www.nobility.by/families/m/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на М], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> — літоўскія шляхецкія роды. Рымвід (Rymwid) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Рым (імя)|Рым]] * [[Від (імя)|Від]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай рым}} {{Імёны з асновай від}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 4iyxl51kfkwv5q6to7rjfw1sd1gj2cx Скірмант 0 264653 2677913 2676027 2026-07-06T20:19:18Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677913 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Скірмант |лацінка = Skirmant |арыгінал = Sciremunt |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Скера|Scira]] + [[Мунд|Munt]] |варыянт = Скірымонт, Скірымунт, Скірмунт, Скірмунд, Скірмант, Скермунт, Скермонт, Скермант |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Скірмант''' (''Скірмунт'', ''Скірмунд''), '''Скірымонт''' (''Скірымунт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Скірымунт або Скірмунд (Sciremunt, *Skieremunt<ref name="Kaufmann-1968-307">Kaufmann H. Altdeutsches Namenbuch: Bd. 1. Altdeutsche Personennamen. Ergänzungsband. — München, 1968. S. 307.</ref>, Skīrmund<ref>Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham, 2023. P. 239.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sciremunt#v=snippet&q=Sciremunt&f=false S. 1308].</ref><ref name="Kaufmann-1968-307"/>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Скера|скер- (скір-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Скірыла]], [[Скірвін]], [[Скірман]]; германскія імёны Scirilo, Scirwine, Scirman) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] skeirs 'ясны, чысты'<ref name="Dajlida-2019-18">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Мунд|-мунд- (-мунт-, -монт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мантыгерд (імя)|Монтгерд]], [[Валімонт]], [[Жыгімонт]]; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 180.</ref> або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'<ref name="Dajlida-2019-18"/>. Такім парадкам, імя Скірмунт азначае «чыстая гарлівасьць» або «ясны розум»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>. Адпаведнасьць імя Скірмант германскаму імю Sciremunt сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 102.</ref>. Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — таксама сьцьвердзіў амэрыканскі лінгвіст [[Альфрэд Зэн]]<ref>Senn A. Zur Bildung litauischer Gewässernamen // Annali. Sezione Slava. Istituto Universitario Orientale di Napoli. 2 (1959). P. 46.</ref>. У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Скермунд (Skermund, Skiermund<ref name="Naruszewicz-2008">Naruszewicz-Duchlińska A. Surnames of Lithuanian origins in Polish anthroponomy // Preservation of Cultural Heritage and Strengthening of Regional Identity. — Klaipėda, 2008. S. 84—88.</ref>), Скерманд (Skiermond), Скермант (Skiermont), Скермунт (Skiermunt) і Скірмунт (Skirmunt, Skirmuntt)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 289—291.</ref>, Скірмунд (Skirmund)<ref name="Naruszewicz-2008"/>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Skirmontowu plemeniku'' (1422 год<ref>Saviščevas E. Polityka nadań wielkich książąt litewskich na Żmudzi w pierwszej połowie XV wieku // Prace historyczne 141, z. 2 (2014). S. 506.</ref> паводле выпісу 1618 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 391.</ref>; ''cum prato seu palude Skirmuntisski dicto'' (16 красавіка 1444 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 206.</ref>; ''Скирмонъту Марковичи а Балбол'' (9 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 62.</ref>; ''nobilibus dominis Mathia Skyrmunthowycz, Stanislao Skyrmunthowycz'' (9 жніўня 1474 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 333.</ref>; ''Mathia Skyrmuntowycz'' (15 красавіка 1475 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 340.</ref>; ''землицъ пустыхъ тяглыхъ в [[Майшагола|Моишакгольскои]] волости… Скирмонътовы'' (23 красавіка 1495 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|18-25к}} С. 170.</ref>; ''Skirmunt… Skirmont'' ([[Хроніка Быхаўца]])<ref>ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 130—131.</ref>; ''Скирмонта… Скиримонтъ'' ([[Хроніка Вялікага Княства Літоўскага і Жамойцкага]])<ref>Gudmantas K. Tichonravovo nuorašas. Transkripcija // Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas. Kn. 48, 2019. P. 226.</ref>; ''бояринъ нашъ Пинский Богушъ Скиръмонтъ'' (25 чэрвеня 1551 году)<ref>Грушевский А. С. Пинское Полесье. Т. 2. — К., 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=S9oGAAAAYAAJ&q=%D0%91%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%88%D1%8A+%D0%A1%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%8A%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A#v=snippet&q=%D0%91%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%88%D1%8A%20%D0%A1%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%8A%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&f=false С. 96].</ref>; ''на Крыштофе Богушевичи Скирмонтовичи'' (16 лістапада 1563 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 18. — Вильна, 1891. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=B-UDAAAAYAAJ&q=%D0%A1%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%A1%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 13].</ref>; ''Крышътофъ Скирмонтъ'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 231.</ref>; ''Иванъ Скирмонтовъ… Тимошъ Скирмонтовъ… Янъ Скирмонтовъ… Трохимъ Скирмонтовъ… Тотъ же Скирмонтъ… Савка Скирмонтовъ… Янъ Скирмонтъ'' (1566 год)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. С. 89—90, 93, 97.</ref>; ''Войтехъ Якубовичъ Скирмонтъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%AF%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A+%D0%A1%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A#v=snippet&q=%D0%AF%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%A1%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&f=false С. 571].</ref>, ''изъ Скирмунтишокъ съ подъ [[Мядзел|Мядела]]''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%A1%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%88%D0%BE%D0%BA%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%A1%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%88%D0%BE%D0%BA%D1%8A&f=false С. 582].</ref>, ''Крыштофъ Скирмонтъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1205.</ref> (1567 год); ''Jan Skirmont'' (1 ліпеня 1569 году<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 356.</ref>, 1673 год<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo brzeskie litewskie 1667—1690 r. — Warszawa, 2000. S. 141, 155.</ref>, 18 сьнежня 1732 году<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 4. Акты Брестского гродского суда. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YHNgAAAAcAAJ&q=Skirmont#v=snippet&q=Skirmont&f=false С. 464].</ref>); ''Skirymunt'' (Хроніка польская [[Марцін Бельскі|Марціна Бельскага]])<ref>Kronika Marcina Bielskiego. — Sanok, 1856. [https://www.google.by/books/edition/Kronika_polska_Polnische_Kronik_pol/I9ZbAAAAcAAJ?hl=ru&gbpv=1 S. 255—257].</ref>; ''пана Яроша Скирмонта'' (22 лістапада 1595 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 30. — Вильна, 1904. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-uYDAAAAYAAJ&q=%D0%A1%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A1%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0&f=false С. 148].</ref>; ''возный воеводства Полоцкого Иванъ Скирмонтъ'' (12 красавіка 1621 году)<ref>Археографический сборник документов, относящийся к истории Северо-Западной Руси. Т. 1. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?id=aOgDAAAAYAAJ&pg=PA263&dq=%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjKkKjlu7b9AhVUg_0HHetNCGs4FBDoAXoECAkQAg#v=onepage&q=%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&f=false С. 263].</ref>; ''woznego jenerala Połockiego Iwana Skirmunta'' (22 студзеня 1624 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 30. — Витебск, 1903. С. 24.</ref>; ''Generosus D.nus Valentinus Skirmont'' (1639 год)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacijų aktai 1611—1651 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. XI, 2011. P. 422.</ref>; ''Skirmundus'' ([[Альбэрт Каяловіч]], 1650 год)<ref>Historiae Litvanae. — Dantisci, 1650. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FVsVAAAAQAAJ&q=Skirmundus#v=snippet&q=Skirmundus&f=false P. 71—73].</ref>; ''ia Tymofiey Skirmont'' (17 ліпеня 1652 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 5. — Витебск, 1874. [https://books.google.by/books?id=CpZOAQAAMAAJ&pg=PA264&dq=Tymofiey+Skirmont&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjW9Je2v7b9AhVJhP0HHT2uA40Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=Tymofiey%20Skirmont&f=false С. 264].</ref>; ''пану Есифу Ивановичу Скирмонъту, пана Михала Федоровича Скирмонта'' (1657 год)<ref>Полоцк. — Минск, 2012. [https://books.google.by/books?id=Qi2wBAAAQBAJ&pg=PA600&dq=%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjKkKjlu7b9AhVUg_0HHetNCGs4FBDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&f=false С. 600].</ref>; ''ur. Mikołaja Skirmunta'' (20 лістапада 1658 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|131к}} S. 185.</ref>; ''po śmierci ur. Mikołaja Stefanowicza Skirmonta'' (20 траўня 1659 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|131к}} S. 120, 236.</ref>; ''Joachimus Skirmund, Lituanus'' (1662 год)<ref>Die Matrikel des päpstlichen Seminars zu Braunsberg 1578—1798. — Braunsberg, 1925. S. 100.</ref><ref>Масальскі Д. [https://pawet.net/library/history/c_history/w_mas/%D0%B0%D0%B1_%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%BD%D0%BE%D1%85_i_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B0%D1%85_%D1%83_%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%81%D0%B1%D1%8D%D1%80%D0%B3%D1%81%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D1%81%D1%8D%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_1578-1798.html Аб Ліцьвінох і Беларусах у Браўнсбэргскім сэмінары 1578—1798] // Родныя Гоні. Кн. 4, чэрвень 1927. С. 17—20.</ref>; ''Jm. pan Hieronim Skirmont'' (1667 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo mścisławskie 1667 r. — Warszawa, 2008. S. 26.</ref>; ''Kazimierz Skirmont… Adam Skirmont''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo brzeskie litewskie 1667—1690 r. — Warszawa, 2000. S. 139.</ref>, ''Gabriel Skirmont''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo brzeskie litewskie 1667—1690 r. — Warszawa, 2000. S. 156.</ref> (1673 год); ''Joachimus Skirmont'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 7, 26, 41, 399.</ref>; ''войтъ Пещацкій Янъ Скирмонтъ'' (18 жніўня 1676 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 4. Акты Брестского гродского суда. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YHNgAAAAcAAJ&q=%D0%A1%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%8A&f=false С. 93, 95].</ref>; ''przed nami Adamem Skirmuntem — prezyduiącym'' (12 кастрычніка 1689 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=--UDAAAAYAAJ&q=Skirmuntem#v=snippet&q=Skirmuntem&f=false С. 31].</ref>; ''Anna Skirmuntówna Władysławowa Kałusowska'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo nowogródzkie 1690 r. — Warszawa, 2002. S. 155.</ref>; ''Ioannes Skirmund'' (5 красавіка 1718 году)<ref>Fejér J. Defuncti secundi saeculi Societatis Jesu. 1641—1740. Vol. 5: S—Z. — Roma, 1990. P. 101.</ref>; ''Jwan Skirmont Uszny, dym odin'' (29 студзеня 1730 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 2. — Витебск, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=a5ROAQAAMAAJ&q=Skirmont#v=snippet&q=Skirmont&f=false С. 335].</ref>; ''Anastazja Elżbieta Skiermunt'' (1737 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Skiermunt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Łubin Kościelny], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''panow Skirmuntow'' (20 лістапада 1737 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 31. — Вильна, 1906. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=qnwZAAAAYAAJ&q=Skirmuntow#v=snippet&q=Skirmuntow&f=false С. 533].</ref>; ''Józef Skirmunt'' (18 жніўня 1744 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 74.</ref>; ''przez Józefa Skirmunta'' (19 жніўня 1744 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 72.</ref>; ''Bogusław Skirmontt'' (1764 год)<ref>Volumina legum: Przedruk Zbioru praw staraniem XX. pijarów w Warszawie od roku 1732 do roku [1793]. — Petersburg, 1860. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=UZ6PAAAAMAAJ&q=%40Skirmontt#v=snippet&q=%40Skirmontt&f=false S. 66].</ref>; ''przed nami Adamem Skirmuntem prezesem'' (7 лютага 1781 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 33. — Вильна, 1908. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=6nsZAAAAYAAJ&q=Skirmuntem#v=snippet&q=Skirmuntem&f=false С. 248].</ref>; ''Adam Skirmunt… Tomasz Skirmunt sędzia grodzki pow. pińskiego… Szymon Skirmunt m. pow. pińskiego'' (8 лютага 1790 году)<ref>Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės seimelių instrukcijos (1788—1790). — Vilnius, 2015. P. 312.</ref>; ''Adam Skirmuntt sędzia ziemski piński'' (18 лістапада 1790 году)<ref>Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės seimelių instrukcijos (1788—1790). — Vilnius, 2015. P. 318.</ref>; ''Stanisław Skiermont'' (1795 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=10pl&rid=D&search_lastname=Skiermont&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Topczewo], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Michał Skiermontowicz'' (1796 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=10pl&rid=S&search_lastname=Skiermontowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=&ordertable= Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Brygida Skiermantowicz'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=10pl&rid=D&search_lastname=Skiermantowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciszka Skermantowicz'' (1812 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=10pl&rid=D&search_lastname=Skermantowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Bakałarzewo], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marjanna Skirmunt'' (1830 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=21uk&rid=6043&search_lastname=Skirmunt&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Dąbrowica], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Felicianna z Skirmóntow Staniszewska'' (1834 год)<ref>Tolkačevski K. Epigrafinio įrašo kultūra ir komunikacija: XIX a. Vilniaus memorialinių įrašų pagrindu. — Vilnius, 2016. P. 271.</ref>; ''Julian Skirmont'' (20 лютага 1838 году)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 137.</ref>. == Носьбіты == * Скірмант — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца ў 1449 годзе; меркаваны пачынальнік роду [[Скірмунты|Скірмунтаў]] * [[Ядвіга]] [[Бэрнат|Бернатаўна]] Юршына Скірмантавіча — літоўская баярыня, якая ўпамінаецца ў 1522 годзе<ref>Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. Кн. 21. — М., 1915. С. 267.</ref> * Богуш Скірмант — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], падстароста [[Клецак|клецкі]] ў 1551 годзе * Іван Скірмунт — жыхар мястэчка [[Варонічы|Варонечы]] ([[Полацкае ваяводзтва]]), які ўпамінаецца ў 1618 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/836-inventar-1618-g-polotskoj-arkhepiskopii Инвентарь 1618 г. полоцкой архепископии]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Архіў гісторыка Анішчанкі, 5 красавіка 2017 г.</ref> * Крыштап з [[Мінігайла (імя)|Мінгайла]] Скірмант — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, гараднічы [[амсьціслаў]]скі ў 1685 годзе<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 9. Województwo mścisławskie XVI—XVIII wiek. — Warszawa, 2019. S. 69.</ref> * Андрэй Скірмунт (''Andrzej Skirmunt'') — навучэнец Папскай сэмінарыі ў Вільні ў пачатку XVIII стагодзьдзя<ref>Poplatek J. Wykaz alumnów Seminarium Papieskiego w Wilnie 1582—1773 // Ateneum Wileńskie. R. 11, 1936. S. 265.</ref> * Марцін, Пётар, Якаў, Кандрат, Міхаіл, Ян, Стась і Лявон Скірманты — жыхары вёскі [[Чуракі|Чуракоў]] ([[Полацкае ваяводзтва]]), якія ўпамінаюцца ў 1727 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230806222408/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/901-churaki-inventar-1727-g-polotskoe-voevodstvo Чураки инвентарь 1727 г. Полоцкое воеводство], Архіў гісторыка Анішчанкі, 26 жніўня 2017 г.</ref> * Антон, Лявон і Максім Скірманты — жыхары вёскі [[Чурагі|Чурагаў]] (Полацкае ваяводзтва), якія ўпамінаюцца ў 1731 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230807100732/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/883-sloshchenitsa-inventar-1731-g-polotskoe-voevodstvo Слощеница инвентарь 1731 г. Полоцкое воеводство], Архіў гісторыка Анішчанкі, 7 ліпеня 2017 г.</ref> * [[Раман Скірмунт]] (1868—1939) — [[беларусы|беларус]]<ref>[[Сяргей Абламейка (гісторык)|Абламейка С.]] Чаму Беларусь не Расея (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе). — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2022. С. 259.</ref>, беларускі і польскі грамадзка-палітычны дзяяч, прэм’ер-міністар [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] * Ёсіф Скірмунт (1894—?) — беларус з ваколіцаў [[Пінск]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BD%D1%82_%D0%86%D0%BE%D1%81%D1%96%D1%84_%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1894) Скірмунт Іосіф Раманавіч (1894)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Сяргей Скірмунт (1909—?) — беларус зь [[Берасьце|Берасьця]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BD%D1%82_%D0%A1%D1%8F%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1909) Скірмунт Сяргей Уладзіміравіч (1909)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> З XVII ст. прыдомкам Скірмант або Скірмунт карыстаўся [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род [[Стравінскія|Стравінскіх]] гербу [[Прыяцель]]<ref>Stekert A. Przydomki polskie, litewskie i rusińskie. — Kraków, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=chg-AAAAIAAJ&q=Skirmunt#v=snippet&q=Skirmunt&f=false S. 110].</ref>. Скірмунты-Цянгілы<ref>[http://www.nobility.by/families/c/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ц], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> і з Скірманта Юршы<ref>http://www.nobility.by/families/ju/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ю], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> — літоўскія шляхецкія роды. Скірмунт (Skirmunt) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Менскі павет|гістарычнай Меншчыне]] існуе вёска [[Скірмантава]], на [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] — [[Скірманцішкі]]. == Глядзіце таксама == * [[Скера]] * [[Мунд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай скер}} {{Імёны з асновай мунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] gbvo7lokwxhr1ne4fuzce1r33g72x2f Скіргайла (імя) 0 264764 2677911 2609559 2026-07-06T20:17:25Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677911 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Скірґайла |лацінка = Skirgajła / Skirhajła |арыгінал = |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Скера|Scira]] + [[Гайла (імя)|Gailo]] |варыянт = Скірыгайла, Скіргал, Шыргал |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Скіргайла''' (''Скірыгайла'', ''Скіргал'', ''Шыргал'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} [[Скера|Скіра]] (Scira) і [[Гайла (імя)|Гайла]] (Gailo) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Fo-1900-1308">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Scira#v=snippet&q=Scira&f=false S. 567, 1308].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Скера|скер- (скір-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Скірвін]], [[Скірман]], [[Скірмант|Скірмунт]]; германскія імёны Scirwine, Scirman, Sciremunt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] skeirs 'ясны, чысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Скіргайла азначае «чыстая жвавасьць»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 25.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Schirgal'' (1413 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=%40Schirgal#v=snippet&q=%40Schirgal&f=false S. 93].</ref>. У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Скіргела (Skirgiełło)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 291.</ref> і Скіргайла (Skirgajło, Skirgajłło)<ref>Naruszewicz-Duchlińska A. Surnames of Lithuanian origins in Polish anthroponomy // Preservation of Cultural Heritage and Strengthening of Regional Identity. — Klaipėda, 2008. S. 84—88.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Skirgal'' (6 ліпеня 1382 году<ref>[https://web.archive.org/web/20230202044559/http://starbel.by/dok/d094.htm Бражольский договор о перемирии между ВКЛ и Тевтонским орденом (июль 1382)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>, [[Мэмарыял Вітаўта]]<ref>Лицкевич О. В. «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора. — СПб., 2019. С. 264—266.</ref>); ''Skirgallo'' (14 чэрвеня 1384 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Skirgallo#v=snippet&q=Skirgallo&f=false S. 5].</ref>; ''Skirgalone'' (14 жніўня 1385 году)<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 3.</ref>; ''Скиригкаило'' (16 верасьня 1386 году)<ref>[https://web.archive.org/web/20241209084302/http://starbel.by/dok/d239.htm Докончание смоленского князя Юрия Святославича с королем Польши (1386)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>; ''Скиргайло''<ref name="Urban-2001-193">{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 193.</ref><ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 74.</ref>, ''братъ нашь князь Скиригайло''<ref name="Urban-2001-193"/><ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 75.</ref> (1387 год); ''Skirgalone Troczensi''<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 6.</ref>, ''Skargalone Trocensi''<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 8.</ref> (17 лютага 1387 году); ''Skirgalone Trocensi'' (22 лютага 1387 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 14.</ref>; ''княз великом Скирьгайлу'' (1387—1392 гады<ref>[https://web.archive.org/web/20240710092021/http://starbel.by/dok/d027.htm Поручная грамота за Гридка Константиновича (1387—1392)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 108.</ref><ref>Українські грамоти. Т. 1. — Київ, 1928. С. 47.</ref>; ''Nos Schirgalo Dei gracia dux Lithuanie et dominus Tracensis et Polocensis etc.'' (12 лістапада 1388 году<ref>[https://web.archive.org/web/20210514170138/http://starbel.by/dok/d105.htm Гарантия князя Скиргайла на соблюдение перемирия с Тевтонским орденом (1388)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>)<ref>Codex diplomaticus Lithuaniae, 1253—1433. — Vratislaviae, 1845. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=G-ItQP7DyhkC&q=Schirgalo#v=snippet&q=Schirgalo&f=false P. 48].</ref>; ''Skirgalone'' (14 траўня 1389 году)<ref>Codex diplomaticus Poloniae. T. 2. — Varsaviae, 1852. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fmEPAAAAQAAJ&q=Skirgalone#v=snippet&q=Skirgalone&f=false P. 772].</ref>; ''dux Skirgalus'' (23 траўня 1390 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=dux+Skirgalus#v=snippet&q=dux%20Skirgalus&f=false S. 23].</ref>; ''Skyrgallo'' (да 5 жніўня 1392 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 38.</ref>; ''Schirgal'' ([[Хроніка Віганда]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Schirgal#v=snippet&q=Schirgal&f=false S. 591—593, 607, 614, 616—620, 626—629, 632—634, 639—640, 642, 645].</ref>; ''Schirgail'' (да 1416 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Schirgail#v=snippet&q=Schirgail&f=false S. 1025—1026].</ref>; ''Скиригайло Олгердовичь'' ([[Наўгародзкі чацьверты летапіс]]<ref>ПСРЛ. Т. 4. — СПб., 1848. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QUoPAQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D1%80+%D0%9E%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C#v=snippet&q=%D0%A1%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D1%80%20%D0%9E%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C&f=false С. 92].</ref> і [[Сафійскі першы летапіс]]<ref>ПСРЛ. Т. 5. — СПб., 1851. С. 239.</ref>); ''у Перемылскомъ повете Пячыхвосты село, а Скиркгаилово, а Бодачовъ, Смыковъ'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 57.</ref>; ''p. Daniel Skirgayło''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo trockie 1690 r. — Warszawa, 2000. S. 150.</ref>, ''pp. Wojciech, Samuel, Wojciech, Andrzej Janowicz, Mikołaj, Stanisław, Jan Stanisławowicz i Gabriel Skirgayłowie''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo trockie 1690 r. — Warszawa, 2000. S. 152.</ref> (1690 год); ''Annae Skirgaylanka'' (18 ліпеня 1815 году)<ref>Memoriale Fratrum Minorum Conventualium Vilnensium (1702—1832). — Vilnae, 2020. P. 275.</ref>; ''Urszula Skirgayłło'' (1840 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=13051&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&searchtable=&rpp1=1050&rpp2=50 Kowno], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * [[Скіргайла|Скіргайла Альгердавіч]] (у праваслаўі Іван; каля 1354—1394) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] князь троцкі, полацкі і кіеўскі Скіргайлы гербу [[Тапор]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 776.</ref>. Скіргайлы (Skirgajło, Skirgajłło) — літоўскі шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 409.</ref>. Скіргайлы-Яцэвічы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/ja/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Я], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Скіргайла (Skirgajlo) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Скера]] * [[Гайла (імя)|Гайла]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай скер}} {{Імёны з асновай гайл}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 4gjz5yvytw7rq7fg4ogsanakknj12lt Сунігайла (імя) 0 265245 2677963 2675765 2026-07-07T00:52:33Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677963 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Суніґайла |лацінка = Sunigajła / Sunihajła |арыгінал = Sunigelo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Суна (імя)|Sunna]] + [[Гайла (імя)|Gelo]] |варыянт = Сунгал, Сангел, Сунгайла, Сангайла, Сангіл, Зангіла, Шангайла, Жангайла, Жонкайла, Сангал, Зонгал, Жонгал |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Сунігайла''' (''Сунгал''), '''Сангел''' (''Сангал'', ''Зонгал'', ''Жонгал'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча '''Сунгайла''' (''Сангайла'', ''Шангайла'', ''Жангайла''). == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сунігела, Сунігел або Сонгіл (Sunigelo<ref>História de Montserrat (888—1258). — L’Abadia de Montserrat, 1990. [https://books.google.by/books?id=j5-HsM7OU2YC&pg=PA149&dq=sunigelo&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiul_OesK__AhWHDuwKHXqXA08Q6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=sunigelo&f=false P. 149].</ref>, Sunigel<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA524&dq=sunigel&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjt0MTJsK__AhVNiqQKHSF4C5o4FBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=sunigel&f=false P. 524].</ref>, Suniegellus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 204.</ref>, Sunigelle, Songil<ref>Piel J. M., Kremer D. Hispano-gotisches Namenbuch. Der Niederschlag des Westgotischen in den alten und heutigen Personen- und Ortsnamen der Iberischen Halbinsel. — Heidelberg, 1976. S. 250.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 15, 1973. S. 17 (263).</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Суна (імя)|-сун- (-сон-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сунгард]], [[Сонгуць]], [[Сонкін]]; германскія імёны Sungart, Sunegod, Sunken), паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sunja 'праўда', sunis 'сапраўдны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Сунігайла азначае «сапраўдная жвавасьць»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 25.</ref>. Адпаведнасьць імя Сунгайла (Сангайла, Сангал) германскаму імю Sangallo сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Noms de personnes germaniques peu connus dans le Libro di Montaperti // Revue internationale d’onomastique. Nr. 1, 1960. P. 49—50.</ref>. У [[Памор’е|Памор’і]] адзначалася прозьвішча Sunagel<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=SUNAGEL&ofb=cammin_kreis&modus=&lang=de SUNAGEL], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала прозьвішча Sangel<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=SANGEL&ofb=abschwangen&modus=&lang=de SANGEL (Ortsfamilienbuch Abschwangen/Almenhausen)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>, у ваколіцах [[Русь (мястэчка)|Русі]] — Sangal (Zangel)<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=SANGAL&ofb=russ&modus=&lang=de SANGAL], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref> і Sangel<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=SANGEL&ofb=russ&modus=&lang=de SANGEL (Ortsfamilienbuch Ruß - Kreis Heydekrug, Ostpreußen)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Weg von Grodno nach Nowogrodek… Von [[Кімант|Kymontendorff]] iij myle bis czu Lypitschna Sangailsdorf'' ([[Паведамленьні аб літоўскіх дарогах]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Sangailsdorf#v=snippet&q=Sangailsdorf&f=false S. 708].</ref>; ''Sungeyl'' (23 красавіка 1398 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?id=X2PksK8Sn3MC&pg=PA54&dq=Sungeyl&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwirsaz5zbj9AhWgi_0HHTSbCfsQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=Sungeyl&f=false P. 54].</ref>; ''Sungal, houptman czu Cauwen''<ref>Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert. Bd. 1. — Marburg, 1970. [https://books.google.by/books?id=ansTAQAAMAAJ&q=sungal+cauwen&dq=sungal+cauwen&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwjUt67I8f78AhVJhv0HHeuxCiEQ6AF6BAgJEAI S. 12].</ref>, ''Sungayl, capitaneus in Cawen''<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 4. — Reval, 1859. [https://books.google.by/books?id=S4VTAAAAcAAJ&pg=RA1-PA227&dq=sungayl+cawen&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwiD-L-l8f78AhWAhf0HHcOjAB0Q6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=sungayl%20cawen&f=false S. 227].</ref> ([[Салінскі мір|12 кастрычніка 1398 году]]); ''Sungail'' (17 жніўня 1404 году)<ref>Русско-ливонские акты. — СПб, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JmhcAAAAcAAJ&q=Sungail#v=snippet&q=Sungail&f=false С. 118].</ref>; ''Sungayl'' (31 траўня 1409 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Sungayl+1409#v=snippet&q=Sungayl%201409&f=false S. 178].</ref>; ''печать Суньгайлова'' (1410 год); ''Hannus andirs Sungail'' (26 траўня 1410 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Hannus+andirs+Sungail#v=snippet&q=Hannus%20andirs%20Sungail&f=false S. 208].</ref>; ''Sunyglonis'' ([[Торунскі мір 1411 году|1 лютага 1411 году]])<ref>Spory i sprawy pomiędzy Polakami a Zakonem Krzyżackim. T. 2. — Poznań, 1892. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=k4o_AQAAMAAJ&q=Sunyglonis#v=snippet&q=Sunyglonis&f=false S. 460].</ref>; ''cum genelogia Sunygal castellani Trocensis''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 54.</ref>, ''Sunigal Trocensis castellani''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 57.</ref> ([[Гарадзельская унія|2 кастрычніка 1413 году]]); ''Sungael hauptman tzu Kauwen'' (1419 год)<ref>{{Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1к}} С. 197.</ref>; ''Sungail Castellano Troczensibus'' (22 чэрвеня 1421 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 741.</ref>; ''Sungail Castellano Troczensibus'' (22 чэрвеня 1421 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 741.</ref>; ''Johannes Sungal castellanus Trocensis'' ([[Мельнскі мір|27 верасьня 1422 году]])<ref>Dokumenty strony polsko-litewskiej pokoju mełneńskiego z 1422 roku. — Poznań, 2004. S. 11.</ref>; ''Sungal'' ([[Хрыстмэмэльская ўмова|22 чэрвеня 1431 году]])<ref>Liv-, Esth- und Curländisches Urkundenbuch nebst Regesten / Hrsg. von F. G. von Bunge. Bd. 8. — Riga; Moskau, 1884. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OUYOAAAAQAAJ&q=Sungal#v=snippet&q=Sungal&f=false S. 273].</ref>; ''Сункгайло пан Троцкий''<ref>Собрание древних грамот и актов городов: Вильны, Ковна, Трок, православных монастырей, церквей и по разным предметам: Ч. 1. — Вильно, 1843. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=11JfAAAAcAAJ&q=%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE+%D0%BF%D0%B0%D0%BD#v=snippet&q=%D1%81%D1%83%D0%BD%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%20%D0%BF%D0%B0%D0%BD&f=false С. 6].</ref> (27 верасьня 1432 году)<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 327.</ref>; ''Sungal castellani Troczensium [sigilla]'' ([[Троцкая унія|20 студзеня 1433 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 94.</ref>; ''Czungal'' (11 ліпеня 1433 году)<ref>Regesta historica-diplomatica Ordinis S. Mariae Theutonicorum, 1198—1525. Pars I. — Göttingen, 1948. [https://books.google.by/books?id=9e9PiO96jkMC&q=Czungal+astig&dq=Czungal+astig&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj_6vHmp4H-AhXXwAIHHd-rAUEQ6AF6BAgFEAI S. 406].</ref>; ''Сункгалъ, троцкии панъ'' (25 верасьня 1433 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 532.</ref>; ''Fedko Sangalowicz'' ([[Гарадзенская ўмова|27 лютага 1434 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 105.</ref>; ''Ивашку Сонъкгаиловичу на Каменици чотыри чоловеки''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 20.</ref>, ''чоловеки, на имя Жонкаило''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 52.</ref> (1440—1492 гады); ''Songal'' (паміж 8 і 13 сакавіка 1462 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 274.</ref>; ''Sangaw'' (30 верасьня 1469 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 305.</ref>; ''Nicolaum Szungolowicz'' (''Nicolaus Szungolowicz''; 25 траўня 1494 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 480.</ref>; ''Войтко Сункгойловичь'' (22 чэрвеня 1520 году)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C#v=snippet&q=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C&f=false С. 1455].</ref>; ''nobiles… [[Ядвіга|Heduigis]] Sungaylowa'' (6 сьнежня 1522 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 151.</ref>; ''людеи… Сонъкгаила'' (12 сьнежня 1522 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 179.</ref>; ''Петръ Сонкголовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 73.</ref>, ''Григор Сонкголовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 74.</ref>, ''Петрашко Сонкголовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 91.</ref>, ''Миколаева Сонъкголовича конь. Матеевая Сонъкголовича конь.''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 101.</ref>, ''Додвидъ Сункгаиловичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 160.</ref> (1528 год); ''земль пустовъскихъ в повете [[Майшагола|Моiшакгольскомъ]] на имя Сонъкголишъки'' (19 лістапада 1529 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|18-25к}} С. 184.</ref>; ''Воитко Сонкгелович'' (да 1533 году)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 23.</ref>; ''Mathias Sungaylowicz'' (6 ліпеня 1533 году)<ref>Pergamentų katalogas. — Vilnius, 1980. P. 145.</ref>; ''Сункгал [[Монтаўт|Монтовтович]]'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 102, 284.</ref>; ''Миколаи Сонъкгаило''<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 170.</ref>, ''Воитехъ Яновичъ Сунъкгаило''<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 203.</ref>, ''Каспер Сонъкгаиловичъ''<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 206.</ref> (1565 год); ''Якубъ Лавриновичъ Сункгайловичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A+%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 541].</ref>, ''Ганны Санкголовны''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B&f=false С. 558].</ref>, ''Миколай Сункгайло''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 575].</ref>, ''Войтехъ Петровичъ Сонкгойло''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%B9%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 613].</ref>, ''Петръ Сункгойло''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1271.</ref> (1567 год); ''Миколаи Петрович Сонъкгоило властною рукою [подписал]'' (20 красавіка 1598 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 492.</ref>; ''земенинъ господарьский повету Браславъского панъ Миколай Грыгорьевичъ Сонъкгайло'' (1 кастрычніка 1601 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897.[https://books.google.by/books?hl=ru&id=--UDAAAAYAAJ&q=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE&f=false С. 466].</ref>; ''Samuell Sungayłło'' (15—23 кастрычніка 1655 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 309.</ref>; ''пана Авъкгушътына Сунъкгоила… Авъкгушътынъ Сонъкгоило'' (23 чэрвеня 1609 году)<ref>Jablonskis K. Lietuvių kultūra ir jos veikėjai. — Vilnius, 1973. P. 189, 191.</ref>; ''Konstanty Songayło'' (1629 год)<ref>Hedemann O. Historja powiatu brasławskiego. — Wilno, 1930. S. 433.</ref>; ''Bogdan Bialanboz Zangilo'' (сакавік — красавік 1656 году)<ref>Augusiewicz S. Spis uchodźców z Wielkiego Księstwa Litewskiego w Prusach Książęcych w latach 1655—1656 w zbiorach Geheimes Staatsarchiv Preussicher Kulturbesitz w Berlinie // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. Nr. 1 (271), 2011. S. 117.</ref>; ''небощика пана Станислава Сонкгайлы'' (19 жніўня 1662 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 15. — Вильна, 1888. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QA4LAAAAIAAJ&q=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B#v=snippet&q=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B&f=false С. 73—75].</ref>; ''Krzysztof Sągayło''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo brzeskie litewskie 1667—1690 r. — Warszawa, 2000. S. 65.</ref>, ''Helena Sągayłowa''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo brzeskie litewskie 1667—1690 r. — Warszawa, 2000. S. 93.</ref>, ''Wojciech Zongołowicz z Żongołowiczów''<ref name="ML-RP-2009-51">Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 51.</ref>, ''Jerzy Zongołowicz… na miejscu P. Thomasza Zongołowicza''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 52.</ref> (1690 год); ''we wsi [[Лебедзева|Liebiedziowie]], od Krzysztofa Szangayła włok sześ'' (4 верасьня 1697 году)<ref> Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 5. — Вильна, 1871. С. 358.</ref>; ''Anna Sungajło'' (1719 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Sungajlo&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Kroże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Songayłowszczyzna'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Antoni Sungayło'' (1764 год)<ref>Prawa konstytucye y przywileie Krolestwa Polskiego y Wielkiego Xięstwa Litewskiego, y wszystkich prowincyi należących. — Warszawa, 1782. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=1WVZAAAAYAAJ&q=Sungay%C5%82o#v=snippet&q=Sungay%C5%82o&f=false S. 141].</ref>; ''Piotr Sągayłło'' (1765 год)<ref>Mienicki R. Rejestr popisowy województwa połockiego z dn. 30 IX. 1765 r. // Ateneum Wileńskie. Т. 11 (1936). S. 327.</ref>; ''Samuel Songayło'' (4 кастрычніка 1765 году)<ref>Рыбчонак С. Акт кампуту шляхты Наваградскага ваяводства ад 4 кастрычніка 1765 г. // Герольд Litherland. № 21, 2019. С. 114.</ref>; ''Marianna Songiel'' (1776 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Songiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Jeleniewo], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Ignacy Songajło'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Songaj%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wielkie Eysymonty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Mikołaj Sungieła… Jan Sungieła'' (1817 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Sungie%C5%82a&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Helianów (gr.-kat.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Wawrzyniec Jerzy Songayłło'' (1820 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Songay%C5%82%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Ławków], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jan Żongołłowicz'' (1824 год)<ref>Tolkačevski K. Epigrafinio įrašo kultūra ir komunikacija: XIX a. Vilniaus memorialinių įrašų pagrindu. — Vilnius, 2016. P. 256.</ref>; ''Franciszka Sungajło'' (1829 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Sungaj%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Żołudek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Anna Sungayło'' (1830 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Sungay%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wawiórka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Викентій Сонгайло'' (1849 год)<ref>Гурская Ю., Вайткявичус В. Балтийское наследие в Восточной Беларуси: новые исторические и лингвистические данные об Обольцах // Acta Baltico-Slavica. Nr. 32 (2008). С. 18.</ref>{{Заўвага|Таксама: * Ізсангіл (параўн.: ''Dawid Żminigajło Jawgiel'', т. б. ''z Minigajła''<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 303, 443.</ref>): ''сумежь Изъсонъкгиловичи'' (2 верасьня 1554 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|35к}} P. 283.</ref>}}. == Носьбіты == * [[Сунігайла|Ганус Сунігайла]] ({{†}} 1433 або 1434) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], першы [[кашталян троцкі]]; меў сыноў Фёдара (Федзьку) і Івана (Івашку) * Мікалай Сонгалавіч — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца ў 1511 годзе<ref>Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. Кн. 21. — М., 1915. С. 102.</ref> * Мікалай Сунгілавіч — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&dq=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj048-Mk9aCAxWSM-wKHcuLBpIQ6AF6BAgHEAI P. 435].</ref> * Мікалай Якубавіч Сунгайла — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1583 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B#v=snippet&q=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B&f=false С. 92].</ref> * Дарота Валянтынаўна Сунгайловіч — расенская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1591 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 3. ― Вильна, 1904. С. 8—9.</ref> * Балтрамей Янавіч Сунгайловіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1595 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 3. ― Вильна, 1904. С. 113.</ref> * Самуэль Сангайла — шляхціч [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]], які ўпамінаецца ў 1765 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230249/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/618-shlyakhta-novogrudskogo-voevodstva-generalnyj-popis-1765 Шляхта Новогрудского воеводства. Генеральный попис 1765], Архіў гісторыка Анішчанкі, 18 красавіка 2016 г.</ref> * Пётар Сунгайла — шляхціч [[Полацкае ваяводзтва|Полацкага ваяводзтва]], які ўпамінаецца ў попісе 1765 году * Юзэф Сангайла — шляхціч [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]], які ўпамінаецца ў 1787 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810225136/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/721-shlyakhta-minskogo-voevodstva-na-sejmike-1787-g Шляхта Минского воеводства на сеймике 1787 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 23 сьнежня 2016 г.</ref> * Канстантын Сангайла — [[беларусы|беларус]], дзяяч [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|Уніяцкай царквы]], высьвячаны ў 1937 годзе<ref>[[Юры Туронак|Туронак Ю.]] Міжваенная унія ў Заходняй Беларусі // [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]. № 5, 1992. С. 73—78.</ref> * Эмануіл Сангайла-Станевіч — беларускі вайсковы дзяяч<ref>Грыбоўскі Ю. Беларускі легіён СС: міфы і рэчаіснасць // [[Беларускі гістарычны агляд|Юры Грыбоўскі]]. Т. 14, Сш. 1—2, 2007.</ref> Сангайлы — [[парафія]]не [[Архікатэдральны касьцёл Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі (Менск)|Катэдральнага касьцёла]] ў [[Менск]]у на 1851—1857 гады<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810232341/http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/469-minskij-kafedralnyj-kostel-spisok-prikhozhan-1851-1857 Минский кафедральный костел. Список прихожан 1851—1857], Архіў гісторыка Анішчанкі, 29 студзеня 2016 г.</ref>. Сунгайлы (Сангайлы) гербаў [[Агеньчык]], [[Астоя (герб)|Астоя]], [[Любіч (герб)|Любіч]], [[Помян]] і [[Сьлепаўрон (герб)|Сьлепаўрон]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]] і [[Лідзкі павет|Лідзкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 189, 785.</ref>. Жангаловічы (Żongołłowicz, Żongołowicz) гербаў [[Ляліва]] і [[Пабог]] — літоўскі шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]] і [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 884.</ref>. Жангаловічы (Żongołowicz, Żongołłowicz) — літоўскі шляхецкі род зь [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 217.</ref>. Сангайлы (Songajło) — літоўскі шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 414.</ref>. Жангайловічы (Żągayłowicz, Żongayłowicz) гербу [[Каманяка]] — літоўскі шляхецкі род<ref>Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 6. — Менск, 2020. С. 149.</ref>. Жангаловіч або Зангаловіч (Zongolowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У 1690 годзе ўпаміналіся мясцовасьці Жонгалавічы і Гашчуны Жонгалавічы ў [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref name="ML-RP-2009-51"/>. На [[Віленскі павет (ВКЛ)|гістарычнай Віленшчыне]] існаваў маёнтак Сангілаўшчына (Sangiłowszczyzna)<ref>[https://genealogia.lt/pdfs/inwentarze%20pow.pdf Inwentarze majątków w powiecie wileńskim w latach 1847—1853], Genealogia Wileńszczyzny</ref>. На 1890—1905 гады існаваў маёнтак Сангайлаўшчына (Сангалаўшчына) у Слонімскім павеце Гарадзенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/73 S. 73].</ref><ref>Указатель населенным местностям Гродненской губернии, с относящимися к ним необходимыми сведениями. — Гродна, 1905. С. 154.</ref>, на 1909 год — маёнтак Сангайлоўшчына (Сангойлаўшчына) у Слуцкім павеце Менскай губэрні<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 190.</ref>. На [[Лідзкі павет|гістарычнай Лідчыне]] існуе вёска [[Сангайлы]], на [[Віленскі павет (ВКЛ)|гістарычнай Віленшчыне]] — [[Сангелаўшчына]], на [[Ковенскі павет (ВКЛ)|гістарычнай Ковеншчыне]] — [[Сангайлішкі]]. == Глядзіце таксама == * [[Суна (імя)|Суна]] * [[Гайла (імя)|Гайла]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай сун}} {{Імёны з асновай гайл}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] r64a2uet0jbwvlbsn2muejfm9mjqh8k Сак 0 265797 2677871 2672557 2026-07-06T16:54:44Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677871 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сак |лацінка = Sak |арыгінал = Sack |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Зак, Зага, Жак, Жаг, Жага, Шак |вытворныя = |зьвязаныя = [[Сакель]], [[Сакень]], [[Жагель]], [[Жагар]] }} '''Сак''' (''Шак''), '''Зак''' (''Жак''), '''Зага''' (''Жага'', ''Жаг'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сака або Сага, пазьней Зак або Зага (Sacco, Sago, Sack, Saage<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1954. S. 498.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Fo-1900-1287">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sacco+Sago%2C+Sack#v=snippet&q=Sacco%20Sago%2C%20Sack&f=false S. 1287].</ref><ref name="Dajlida-2019-25">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 25.</ref>. Іменная аснова сак- (саг-, зак-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sakjo 'спрэчка'<ref name="Dajlida-2019-25"/><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 193.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае брак адэкватнага тлумачэньня іменнай асновы жаг- зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]]<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 24.</ref>}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Сакель]], [[Сакень|Сакень (Сакен, Шакен, Сакін)]], [[Жагель|Жагель (Жагайла)]], [[Жагар]]. Адзначаліся германскія імёны Sakel, Sacken, Sagel (Sagalo), Sagar. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Sakel (Szakel)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 219.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны: ''Sage'', ''Sagawde''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Sackelld<ref name="Ferguson-1864-171"/>}} (1407 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=%40Sagawde#v=snippet&q=%40Sagawde&f=false S. 84].</ref>. У 1588 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Fabianus Sack, nobilis Borussus'', у 1594 годзе — ''Ludovicus a Sack, Nobilis Borussus'', у 1630 годзе — ''Christophorus Sack, Regiomontanus Borussus'', у 1638 годзе — ''Samuel Schack a Wittenaw, Albertus Schack, a Wittenaw, Nobiles Borussi''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Sack#v=snippet&q=Sack&f=false S. 97, 125, 323, 391].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Stanisslaus Sak''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 52.</ref>, ''cum Saka''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 54.</ref>, ''Saka''<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 57, 70.</ref> ([[Гарадзельская унія|2 кастрычніка 1413 году]]); ''Sack… Sack Dyrmeytowicz'' ([[Другая Хрыстмэмэльская ўмова|15 траўня 1432 году]])<ref>Русско-ливонские акты. — СПб, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=JmhcAAAAcAAJ&q=Sack+1432#v=snippet&q=Sack%201432&f=false С. 191].</ref>; ''Sak'' ([[Гарадзенская унія|15 кастрычніка 1432 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 81.</ref>; ''Sak Dubingensis [tenutariorum] [sigilla]'' ([[Троцкая унія|20 студзеня 1433 году]])<ref>{{Літаратура/Акты уніі Польшчы зь Літвой (1932)|к}} S. 94.</ref>; ''Саку медничанину Скурятовичу два чоловека''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 21.</ref>, ''чотыри чоловеки: <…> Сак''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 33.</ref>, ''земли за отчину под велюнци, под… Сакомъ Сутортовичомъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 48.</ref>, ''што Сакъ держал''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 53.</ref>, ''Жаку, конюху, земля у [[Наваградак|Новегородку]]''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 54.</ref> (1440—1492 гады); ''Саку [[Мілейка|Милковичу]] пять чоловеков''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 62.</ref>, ''Саку Васково селцо''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 64.</ref>, ''Саку Еинаровичу два чоловеки''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 66.</ref> (9 лістапада 1449 году); ''боярынъ Вилькиский Верба Жакговичъ'' (14 ліпеня 1501 году)<ref name="AVAK-1897-4">Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=--UDAAAAYAAJ&q=%D0%96%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D0%B0#v=snippet&q=%D0%96%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D0%B0&f=false С. 4].</ref>; ''Szakowczyszna'' (5 сьнежня 1501 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 620.</ref>; ''в людей наших, в бортевъ, на имя… а в Сака, а в Михна, а у Мацъка, а у Янъца Петрашевичовъ'' (25 ліпеня 1503 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 166.</ref>; ''купилъ у полочан, у… Васковых детеи, в Созона а в Сака, а в Трохима, а в Гридка'' (10 сакавіка 1506 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 323.</ref>; ''Андреи Жакъ'' (1506—1523 гады)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — Петербург, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=zKI-AQAAIAAJ&q=%D0%96%D0%B0%D0%BA%D1%8A#v=snippet&q=%D0%96%D0%B0%D0%BA%D1%8A&f=false С. 1021—1022].</ref>; ''homines in districtu v Malaszkoviczach… Szak'' (8 красавіка 1508 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 121.</ref>; ''Станислав Жаковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 75.</ref>, ''Ропанъ Жаковичъ самъ. Бернать Жакгович самъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 82.</ref>, ''Петръ Саковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 90.</ref>, ''Богдан Саковичъ… Янъко Саковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 91.</ref>, ''Ян а Петрашко Жаковичы''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 95.</ref>, ''Янъ Лавринцевичъ Жакъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 117.</ref>, ''Томко Жакъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 132.</ref>, ''Янъ Климъковичъ Жакъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 137.</ref>, ''Грин Саковичъ самъ. Анъхим Саковичъ самъ. Степанъ Саковичъ самъ. Селивонъ Саковичъ самъ. Самсомъ Саковичъ самъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 138.</ref>, ''Янъ Жакъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 142.</ref>, ''Нарбутъ Жакговичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 159.</ref>, ''Довкъшъ Саковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 161.</ref>, ''Нарко Жаковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 169.</ref> (1528 год); ''Сак Былчич'' (1536—1537 гады)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 73.</ref>; ''на людеи господарскихъ [[Усьвяты|усвятъских]] Демешъка Жакова… тотъ Жакъ… иж Жакъ… Жака'' (6—13 чэрвеня 1539 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|228к}} С. 218—219.</ref>; ''тых людей, которых выгъналъ Бридолкгъ, отец Каспоровъ: Юдасъ, Сакъ, Минтер, Роткусъ, Кгедысь, Оска. На Юдовомъ селищу а на Саковомъ…'' (1542 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|560к}} С. 12.</ref>; ''Stanisław Zagiewycz'' (1554 год)<ref>Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 56.</ref>; ''Sak [[Матэла|Maciłowicz]]'' (1561 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lpH9QHs_wUMC&q=Maci%C5%82owicz#v=snippet&q=Maci%C5%82owicz&f=false С. 158].</ref>; ''Erasmi Zak… Wasko Zakowicz… Zak Minczenicz'' (1563 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=h6lCAQAAMAAJ&q=Zak#v=snippet&q=Zak&f=false С. 423, 436, 500].</ref>; ''Янъ Жакговичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%96%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%96%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 611].</ref>, ''Гришко Сакевичъ Былчичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%A1%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%A1%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 682].</ref>, ''Сакъ Васютичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%B0%D0%BA%D1%8A+%D0%92%D0%B0%D1%81%D1%8E%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B0%D0%BA%D1%8A%20%D0%92%D0%B0%D1%81%D1%8E%D1%82%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 702].</ref>, ''Станиславъ Жаковичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%96%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%96%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 716].</ref>, ''Родъ Жакговичовъ… Валентынъ [[Бэрнат|Бернатовичъ]] з Жокговичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%96%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%96%D0%B0%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 722].</ref>, ''Родъ Саковичовъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A1%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 726].</ref>, ''Янъ Жакъ Станиславовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 995.</ref>, ''Янъ Станиславовичъ Жаковичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1019.</ref>, ''Сакъ Глебовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%22%D0%A1%D0%B0%D0%BA%D1%8A+%D0%93%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%22#v=snippet&q=%22%D0%A1%D0%B0%D0%BA%D1%8A%20%D0%93%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%22&f=false С. 1022].</ref>, ''Сакъ Михновичъ… Сеген Саковичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1201.</ref> (1567 год); ''земяном повету ковенского… з роду Саковичов от Жеимъ Миколаю Воитеховичу, Балтромею Сташковичу'' (15 верасьня 1568 году)<ref>Jablonskis K. Archyvinės smulkmenos // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 415.</ref>; ''parochia Ruska… Śl. Jakób ol. Stanisława Zaka'' (1580 год)<ref>Jabłonowski A. Podlasie. — Warszawa, 1908. S. 124.</ref>; ''панъ Іозефъ Янъ Жакга Вербовичъ… пановъ Вербовъ Жакговичовъ'' (26 студзеня 1684 году)<ref name="AVAK-1897-4"/>; ''Jakub Sakiewicż'' (1687 год)<ref>[https://sources.ruzhany.info/110_06.html «Inwentarz Rużanski. 1687». Аркушы 6 — 10.], НГАБ. Ф. 1928, воп. 1, спр. 207.</ref>; ''Ród Swolkieniów Saków: p. Stefan i Stanisław Sakowiczowie''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo trockie 1690 r. — Warszawa, 2000. S. 156.</ref>, ''Awgustyn Zagowicz''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 28.</ref>, ''Jan Zaga [[Нарывойша|Narwoysz]] z okolicy [[Валімонт|Wałmuntowicze]]''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 53.</ref> (1690 год); ''Iaduiga Zakiewiczowna'' (1697 год)<ref>[https://www.genmetrika.eu/pasvalio_sant_1697-1705.html Pasvalio Šv. Jono Krikštytojo parapijos jungtuvių įrašai 1697—1705 m.], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Sagowo… Zagowicze… Zagi… Zaki… Sakiszki… Sakowszczyzna… Saki'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''okolicę Sakowicze'' (1782 год)<ref>Vyskupo Ignoto Jokūbo Masalskio Kauno dekanato vizitacija 1782 m. — Vilnius, 2001. P. 124.</ref>; ''Parafia [[Езна|jeznieńska]]… Sakowicze — okolica szlachecka'' (1784 год)<ref>Vyskupo Ignoto Jokūbo Masalskio Kauno dekanato vizitacija 1782 m. — Vilnius, 2001. P. 608.</ref>; ''Michał Zak'' (28 красавіка 1898 году)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 79.</ref>; ''Rozalija Sakowiczowa'' (XIX ст.)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 133.</ref>{{Заўвага|Таксама: * Саган (адзначалася старажытнае германскае імя Sachano<ref name="Fo-1900-1287"/>): ''homines… Sagan'' (8 красавіка 1478 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 361.</ref>; * Сагун: Сагун (Sagun) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref name="Wisniewski"/>; * Шаголда (адзначалася германскае імя Sackelld<ref name="Ferguson-1864-171"/>): Шаголда (Szagolda) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref name="Wisniewski"/>; * Жагерд (адзначалася германскае імя Saggert<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1954. [https://books.google.by/books?id=WbJ6DwAAQBAJ&pg=PA498&dq=namenkunde+Sag(g)ert&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiDkdq-7KGGAxVZxQIHHQnlCF4Q6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=namenkunde%20Sag(g)ert&f=false S. 498].</ref>, Saggard<ref>Debrabandere F. Persoonsnamen in de Kortrijkse baljuwsrekeningen 1385—1400 // Handelingen van de Koninklijke Commissie voor Toponymie en Dialectologie. 72 (1), 2000. P. 348.</ref>): ''Hryc Żagierdowicz z Piotrem synem'' (4 сьнежня 1554 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 102.</ref>; * Сакунда: Сакунда (Sakunda) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref name="Wisniewski"/>; * Жагмін (адзначалася германскае імя Sackman<ref name="Ferguson-1864-171">Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&q=Sackman#v=snippet&q=Sackman&f=false P. 171].</ref>, Sakman<ref>[https://filemaker.isof.se/fmi/webd Sveriges medeltida personnamn — förnamnsregister Abbe-Øxvidh], Institutet för språk och folkminnen</ref>): ''Петръ Жакгминович'' (1537 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 155.</ref>}}. == Носьбіты == * [[Конрад Сак]] (каля 1250—1309) — [[Тэўтонскі ордэн|тэўтонскі]] рыцар і ляндмайстар [[Прусія|Прусіі]] * [[Станіслаў Сак]] ({{†}} па 1433) — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], староста дубініцкі; меў сыноў [[Андрэй Саковіч (ваявода)|Андрэя]], [[Васіль Саковіч (літоўскі баярын)|Васіля (Ваську)]], Яна (Івашку), Станіслава (Станьку), Алехну, Пятра і Фёдара (Федзьку), пачынальнік роду [[Саковічы (род)|Саковічаў]] * [[Зігфрыд Сак (пробашч)|Зігфрыд Сак]] ({{†}} па 1436) — [[Пробашч|пробашч]] [[Бэрлін]]у * Сак Васькавіч — [[Полацак|полацкі]] баярын, які ўпамінаецца ў 1506 годзе * Станіслаў Жакавіч — [[вількамір]]скі баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * [[Рабан|Рапан]] Жакавіч і [[Бэрнат]] Жагавіч — [[Коўна|ковенскія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Пётар Сакавіч — [[Радунь|радунскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Багдан і Янка Сакавічы — [[Пералая|пералайскія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Ян і Пятрашка Жакавічы — [[Горадня|гарадзенскія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Ян Лаўрынцавіч, Томка і Ян Клімкавіч Жакі, Грын, Анхім, Сьцяпан, Селівон і Самсон Сакавічы — [[Бельск Падляскі|бельскія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * [[Даўга|Доўкш]] Сакавіч — [[Эйрагола|эйрагольскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * [[Нарбут (імя)|Нарбут]] Жагавіч — [[вількі]]йскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * [[Нор (імя)|Нарка]] Жакавіч — [[Куркляны|курклянскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Сак Быльчыч — гарадзенскі баярын, які ўпамінаецца ў 1536/1537 годзе * Сак Васюціч — баярын [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскага павету]], які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1567 году * Сак [[Глеб]]авіч — баярын [[Мельніцкі павет|Мельніцкага павету]] [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляскага ваяводзтва]], які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1567 году * Ян Войцехавіч Сак — [[вількамір]]скі [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1620 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 9. ― Вильна, 1912. С. 378.</ref> * [[Зігфрыд Сак (тэоляг)|Зігфрыд Сак]] (1527—1596) — [[Лютэранства|лютэранскі]] тэоляг і першы эвангельскі катэдральны прапаведнік у [[Магдэбурская катэдра|Магдэбурскай катэдры]] * Ян Закевіч — жыхар [[Астрашыцкі Гарадок|Астрашыцкага Гарадку]], які спачыў на могілках пры царкве да пачатку XX стагодзьдзя<ref>Ханецкі В. Пахаваньні на могілках у Астрашыцкім Гарадку, Раўбічах, Аколіцы, Губічах (да 1917 года) // Годнасьць. № 2 (4), 1997. С. 47.</ref> * Ільля Саковіч (1863—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Клімавічы|Клімавічаў]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%86%D0%BB%D1%8C%D0%BB%D1%8F_%D0%A4%D1%91%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1863) Саковіч Ільля Фёдаравіч (1863)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Адам Жаковіч (1879—1938) — беларус з ваколіцаў [[Узда|Узды]], забіты ўладамі СССР<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index7.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * [[Аляксандар Сак]] (1890—1937(?)) — беларускі грамадзка-палітычны дзеяч, паэт, каталіцкі сьвятар<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1890) Сак Аляксандр Мікалаевіч (1890)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Сьцяпан Шак (1890—?) — беларус з ваколіцаў [[Жлобін]]а, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index25.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Книга памяти Нижегородской обл.</ref> * Нікіфор Шаковіч (1894—?) — беларус з ваколіцаў [[Клімавічы|Клімавічаў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index25.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Уладзімер Жакевіч (1894—?) — беларус з ваколіцаў [[Бягомель|Бягомелю]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * [[Юльян Саковіч]] (1906—1943) — беларускі грамадзкі і палітычны дзяяч * Юльян Язэп і Ян Сакі — браты, матурысты [[Наваградзкая беларуская гімназія|Наваградзкай беларускай гімназіі]], актывісты беларускага студэнцкага руху ў міжваеннай Чэхаславаччыне<ref>[[Уладзімер Ляхоўскі|Ляхоўскі Ў.]] Ад гоманаўцаў да гайсакоў. Чыннасць беларускіх маладзёвых арганізацый у 2-й палове ХІХ ст. — 1-й палове ХХ ст. (да 1939 г.). — Смаленск, 2015. С. 465.</ref> Сакі (Sak) — прыгонныя зь вёскі [[Караняты|Каранятаў]], якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 135.</ref>. Жаковічы (Żakowicz) — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды зь [[Лідзкі павет|Лідзкага]] і [[Троцкі павет|Троцкага]] паветаў, ваколіцаў [[Кабыльнік]]у і [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 232.</ref><ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 215, 459.</ref>. Жакевічы (Żakiewicz) — літоўскія шляхецкія роды зь [[Ашмянскі павет|Ашмянскага павету]] і ваколіцаў Сьвянцянаў<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 380.</ref><ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 215.</ref>. Жаговічы (Żagowicz) гербу [[Заглоба]], Жакевічы (Żakiewicz) гербу [[Пілява]], Жаковічы (Żakowicz) гербу [[Сьлепаўрон (герб)|Сьлепаўрон]] і Жаковічы-Монтрымы (Żakowicz-Montrym) гербу [[Габданк (герб)|Габданк]] — літоўскія шляхецкія роды зь [[Вільня|Вільні]], [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага]] і Троцкага паветаў<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 881.</ref><ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 459.</ref>. Сакі — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/s/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на С], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Сакі-Пяткевічы гербу [[Трубы (герб)|Трубы]], Сакевічы гербу [[Корвін]] і Саковічы-Серафіновічы гербу [[Помян]] — літоўскія шляхецкія роды<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 8, 10.</ref>. Закі-Станкевічы (Zak-Stankiewicz) гербу [[Магіла (герб)|Магіла]] — літоўскі шляхецкі род<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 380.</ref> [[Мантрым (імя)|Мантрымовічы]]-Жаковічы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/zz/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ж], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Жакі (Żak) — шляхецкі род [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] з [[Сылезія|Сылезіі]] і [[Познанскае ваяводзтва|Познанскага ваяводзтва]]<ref name="PES-1939-349">Polska encyklopedja szlachecka. T. 12. — Warszawa, 1939. S. 349.</ref>. Жаковічы або Заковічы (Żakowicz, Zykowicz) — шляхецкі род Рэчы Паспалітай з [[Хэнцінскі павет|Хэнцінскага павету]]<ref name="PES-1939-349"/>. Сак (Sak), Сакевіч (Sakiewicz), Саковіч (Sakowicz), Жага або Зага (Zaga), Жак або Зак (Zak), Жакевіч або Закевіч (Zakiewicz) і Жаковіч або Заковіч (Zakowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref name="Wisniewski">Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref> У XVI ст. існавалі маёнтак Жагавічы (''Жаговичи'') і поле-маёнтак Сакавічы (''Саковичи'') у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=D-KlFQ7Bd3gC&q=%40%D0%96%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%40%D0%96%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 111, 285].</ref>. У 1523 годзе ўпаміналася пустаўшчына Жакоўшчына каля [[Ліда|Ліды]]<ref>Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. Кн. 21. — М., 1915. С. 274.</ref> На 1904 год існавала вёска Жакаўка (Жакоўка) у Смаленскім павеце Смаленскай губэрні<ref>Список населенных мест Смоленской губернии. — Смоленск, 1904. С. 376.</ref>. Назву [[Сакі]] маюць вёскі на гістарычных [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчыне]], [[Ваўкавыскі павет|Ваўкавышчыне]] і [[Менскі павет|Меншчыне]], назву [[Жакі]] — вёскі на гістарычных [[Аршанскі павет|Аршаншчыне]], [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыне]] і Меншчыне, назву [[Сакавічы]] — вёскі на гістарычных Ашмяншчыне і Меншчыне. На гістарычнай Ашмяншчыне існуе вёска [[Сакаўшчына]], на [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|гістарычнай Амсьціслаўшчыне]] — [[Жакаўка]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай сак}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] bkt1z5cdddf9ijfzi8polfj1kvrzuel Рымейка 0 265944 2677854 2673452 2026-07-06T14:56:11Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677854 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рымейка |лацінка = Rymiejka |арыгінал = Rimicho |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рым (імя)|Rimo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Рымка |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Рымейка''' (''Рымка'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рыміка (Rimicho) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rimicho#v=snippet&q=Rimicho&f=false S. 355, 1273].</ref>. Іменная аснова [[Рым (імя)|-рым-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рымель]], [[Рыман]], [[Рымант|Рымунд]]; германскія імёны Riemel, Rimann, Rimund) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rymko (Rymka)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 208.</ref>. У 1639 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Mathias Rimmeck, Marggraboviensis Borussus'', у 1641 годзе — ''Matthias Riemek, Margrabova-Borussus ''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=%22Mathias+Rimmeck%22#v=snippet&q=%22Mathias%20Rimmeck%22&f=false S. 405, 425].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''а Римеика''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 49.</ref>, ''Римеику у Колтянех чоловекь [[Бірэйка|Бирнеико]]''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 50.</ref> (1440—1492 гады); ''viginti homines tributarios… sextus Rimeyko'' (1461 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 271.</ref>; ''Римейковича Юшка'' (каля 1510 году)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0+%D0%AE%D1%88%D0%BA%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0%20%D0%AE%D1%88%D0%BA%D0%B0&f=false С. 47].</ref>; ''Римъко Марътиновичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 102.</ref>, ''Кгедвилъ Римеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 167.</ref> (1528 год); ''Рымко Янкович… Римко Павлович… Римко Петрашович… Римко Янович… Римейко Юревич'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%22%D0%AE%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B8%D0%BA%D0%BE%22&dq=%22%D0%AE%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B8%D0%BA%D0%BE%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjGicrOtdeCAxWVg_0HHZGFC0IQ6AF6BAgHEAI P. 29, 49, 198, 209, 212, 233].</ref>; ''Georgius Rimkaw, Lituanus'' (1571 год)<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Rimkaw#v=snippet&q=Rimkaw&f=false S. 50].</ref>; ''до нивы Яна Рымейковича, подданого'' (30 траўня 1585 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 26. — Вильна, 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Ajs9AQAAMAAJ&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 170].</ref>.; ''подданые пана его млсти Петръ Станиславовичъ а Матей Рымейковичы'' (7 лістапада 1596 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 32. — Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XucDAAAAYAAJ&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8B#v=snippet&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8B&f=false С. 444].</ref>; ''Adam Rymeyko'' (1621 год)<ref>{{Літаратура/Рэестры попісу паспалітага рушэньня шляхты ВКЛ з 1621 году (2015)|к}} S. 97.</ref>; ''Adamus Rymkowicz'' (1 кастрычніка 1666 году)<ref>Fejér J. Defuncti secundi saeculi Societatis Jesu. 1641—1740. Vol. 4: N—R. — Roma, 1989. P. 300.</ref>; ''Chrysostomus Rymeikiewicz'' (1714 год)<ref>Memoriale Fratrum Minorum Conventualium Vilnensium (1702—1832). — Vilnae, 2020. P. 114.</ref>; ''Jan Remeyko'' (5 студзеня 1763 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 35. — Вильна, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=WGYjAQAAMAAJ&q=Remeyko#v=snippet&q=Remeyko&f=false С. 125].</ref>; ''Andrzej Rymejko'' (1803 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rymejko&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Рымейка — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў наданьне ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * [[Гедзівіл]] Рымейкавіч — [[Дзірваны|дзірванскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Рымка Янкавіч, Рымка Паўлавіч, Рымка Янавіч, Рымка Пятрашавіч і Рымейка Юр’евіч — жыхары [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], якія ўпамінаюцца ў 1537—1538 гадох * Вітольд Рымкевіч (1893—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Талачын]]а, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index17.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Аляксандар Рымкевіч (1897—?) — беларус з ваколіцаў [[Дзісна|Дзісны]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> Рымейкі — прыгонныя зь мястэчка [[Майшагола|Майшаголы]], якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 523.</ref>. Рымейкі<ref>[http://www.nobility.by/families/r/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Р], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> або Рымэйковічы (Rymeyko, Rymeykowicz) гербу [[Дуброва (герб)|Дуброва]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 10. — Warszawa, 1938. S. 337.</ref>. Рымкевічы (Rymkiewicz) гербаў [[Божы Дар (герб)|Божы Дар]], [[Бонча (герб)|Бонча]], [[Любіч (герб)|Любіч]], [[Помян]], [[Прыяцель]] і [[Ястрабец (герб)|Ястрабец]] — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды<ref name="PES-1938-338">Polska encyklopedja szlachecka. T. 10. — Warszawa, 1938. S. 338.</ref>. Рымкевічы або Рымковічы (Rymkiewicz, Rymkowicz) гербу [[Пабог]] — літоўскі шляхецкі род<ref name="PES-1938-338"/>. Рымэк (Rymek), Рымэйка (Rymeyko) і Рымкевіч (Rymkiewicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. Вёскі з назвай [[Рымкі]] існуюць на гістарычных [[Аршанскі павет|Аршаншчыне]], [[Ашмянскі павет|Ашмяншчыне]] і [[Лідзкі павет|Лідчыне]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іка}} {{Імёны з асновай рым}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] lkv277zqbv1pcfatvmkojakyic83eqa Рымгайла 0 266060 2677853 2675873 2026-07-06T14:55:18Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677853 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рымґайла |лацінка = Rymgajła / Rymhajła |арыгінал = Rimagil |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рым (імя)|Rim]] + [[Гіль (імя)|Gilo]] <br> Rim + [[Гайла (імя)|Gailo]] |варыянт = Рымгейла, Рымгал, Рымгел, Рымегель, Рымкайл, Рэмгайла, Рэмігала |вытворныя = [[Рымагіл (імя)|Рымагіл]] |зьвязаныя = }} '''Рымгайла''' (''Рымегель'', ''Рымгейла'', ''Рымгал'', ''Рымгел'', ''Рымкайл'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} [[Рымагіл (імя)|Рымагіл]] або Рымгілс (Rimagil<ref>Thüngen L. F. Das Namenbuch. — Aschaffenburg, 2003. [https://books.google.by/books?id=mM5tAAAAMAAJ&q=rimagil+remaklus&dq=rimagil+remaklus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiLtJ3ggun9AhVataQKHbTDAuQQ6AF6BAgHEAI S. 230].</ref>, Rimagilus, Rimgils<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RLkEAAAAIAAJ&q=Rimgils#v=snippet&q=Rimgils&f=false P. 401].</ref>{{Заўвага|Паводле гэтага ж выданьня: Gilswith < [[Гайльсьвінта (імя)|Gelesuintha]]<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RLkEAAAAIAAJ&q=Gilswith+Gelesuintha#v=snippet&q=Gilswith%20Gelesuintha&f=false P. 556].</ref>}}<ref>Gerchow J. Die Gedenküberlieferung der Angelsachsen. — Berlin; New York, 1988. P. 403.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Baix F. L’hagiographie à Stavelot-Malmédy // Revue Bénédictine. Vol. 60, 1950. [https://books.google.by/books?id=lfnjAAAAMAAJ&q=Rimo+,+Rimoaldus+)+%2B+gilus+,+ou+Rim++%2B+agilus&dq=Rimo+,+Rimoaldus+)+%2B+gilus+,+ou+Rim++%2B+agilus&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiExtPC-p-KAxV2hf0HHYxAFQUQ6AF6BAgFEAI P. 124].</ref><ref>Drees L. Der heilige Remaclus. — Sankt-Vith, 1967. [https://books.google.by/books?id=WJJIAAAAMAAJ&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&dq=Rimagilus+name&q=Rimagilus+name&hl=ru&redir_esc=y S. 55].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Рым (імя)|-рым-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рымель]], [[Рыман]], [[Рымант|Рымунд]]; германскія імёны Riemel, Rimann, Rimund) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref> або ад асновы [[Гіль (імя)|-гісіл- (-гіл-)]]<ref>Schmittlein R. Toponymes finnois et germaniques en Lituanie // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1948. P. 101.</ref>. Такім парадкам, імя Рымгайла азначае «непарушная ганарыстасьць»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 25.</ref>. Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Ramigilus ([[Рам|Rami]]-gilus)<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l'ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 134.</ref>. У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Рымгайла (Rymgajła, Rymgajłło, Rymgayłło, Rymgajła, Rymgajłło) і Рымгала (Rymgałło)<ref>Naruszewicz-Duchlińska A. Surnames of Lithuanian origins in Polish anthroponomy // Preservation of Cultural Heritage and Strengthening of Regional Identity. — Klaipėda, 2008. S. 84—88.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Рымъкгаилу земля пустая у [[Сумілішкі|Сомилишъскои]] волости''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 22.</ref>, ''Римъкгаило''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 33.</ref>, ''Римъкгаилова земля… жона Римъкгаилова''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 52.</ref> (1440—1492 гады); ''што за Римъкгаиломъ'' (9 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 66.</ref>; ''людеи наших дорсуничанъ на имя… в Римегеля Петрашковича'' (22 ліпеня 1501 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 257.</ref>; ''людеи тяглых у [[Стаклішкі|Стоклишском]] волости… конюхи на имя: в [[Даўят (імя)|Довята]] Римкгеиловича'' (2 студзеня 1512 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 89.</ref>; ''в Сомилишскои волости… земли пустовских… Римкгаиловщыну'' (12 чэрвеня 1518 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|10к}} P. 39.</ref>; ''людей… Мартина Римкгайловича'' (29 сьнежня 1518 году)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false 1259].</ref>; ''Рымъкгаило''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 159.</ref>, ''Венцко Рымъкгаиловичъ кон. Лаврынъ Рымкгаиловичъ кон.''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 161.</ref>, ''Римкел Матеевичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 164.</ref>, ''Лаврин Римъкгаиловичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 166.</ref> (1528 год); ''конюховъ ошевениковъ, на ймя: Довята Рымкгейловича'' (4 траўня 1534 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|227к}} P. 157.</ref>; ''у Сомилишъской волости три земли пустовъских: Рымкгаловщину… Римъкгайловъщину'' (сьнежань 1534 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|227к}} P. 156.</ref>; ''[[Кантрым|Контрим]] Римкгейлови… Римкоил [[Мінейка (імя)|Минейкович]]'' (1538 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 218, 256.</ref>; ''Петръ Римкгоилович'' (1 ліпеня 1542 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 16.</ref>; ''стрельцы… Болку Рымъкгеловичу'' (23 сакавіка 1562 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|44к}} С. 17.</ref>; ''Стась Станиславовичъ з Рымкголовичъ… Матей Юрьевичъ з Рымкголовичъ… Янъ Стецковичъ з Рымкголовичъ… Лавринъ Андрыяновичъ з Рымкголовичъ… Валентынъ Матеевичъ з Рымкголовичъ… Стецко Стасевичь з Рымголовичъ… Матей Лавриновичъ з Рымкголовичъ… Станиславъ Дашковичъ з Рымкголовичъ… Щепанъ Яновичъ з Рымкголовичъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE+%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%20%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 657—658].</ref>; ''Stanislaw Rimgayłowicz'' (1602—1615 гады)<ref>Зинкявичус З. К вопросу о литовско-польских языковых контактах по данным антропонимики г. Вильнюса начала XVII в. // Балто-славянские исследования. — М., 1974. С. 138.</ref>; ''подданых [[Сумілішкі|Сомилишских]] зъ сел… Рымкгайлович… зъ села Рымкгайловичов'' (8 лістапада 1609 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 30. — Вильна, 1904. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-uYDAAAAYAAJ&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87#v=snippet&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&f=false С. 394, 397].</ref>; ''Sebestyjan Maciejewicz Rymgayłło'' (1621 год)<ref>{{Літаратура/Рэестры попісу паспалітага рушэньня шляхты ВКЛ з 1621 году (2015)|к}} S. 103.</ref>; ''Joannes Rymgayło'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 818.</ref>; ''Michał Skorulski z imienia zastawnego Remigołowsczyzny'' (1690 год)<ref>Krakowski S. Wykaz podatku podymnego powiatu wołkowyskiego z r. 1690 // Wiadomości Studium Historii Prawa Litewskiego. T. 1, 1938. S. 221.</ref>; ''Dorota Rymgajłło'' (1806 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Rymgaj%C5%82%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Konstantynów], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Ignacy Wincenty Rymgajło'' (1831 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rymgaj%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Międzyrzecz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Рымгайла — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў наданьне ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Рымгайла — [[вількі]]йскі баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Венцка і Лаўрын Рымгайлавічы — [[Эйрагола|эйрагольскія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Лаўрын Рымгайлавіч — [[Вяшваны|вяшванскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Юры Пятровіч Рымгайловіч — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1592 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 3. ― Вильна, 1904. С. 53.</ref> * Валенці Мацеевіч Рымгайловіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1599 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 5. ― Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FshZAAAAcAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 195].</ref> * Амбражэй Андрэевіч Рэмгайла — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1600 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 5. ― Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FshZAAAAcAAJ&q=%D0%A0%D0%B5%D0%BC%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%83#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B5%D0%BC%D0%B3%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%83&f=false С. 222].</ref> * Адам зь [[Віторт]]а Рымгайла — дзяржаўны дзяяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], падстолі [[Смаленскі павет|смаленскі]] ў 1672—1691 гадох<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 4. Ziemia smoleńska i województwo smoleńskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2003. S. 146.</ref> * Юры Юзэф Рымгайла Кашуба — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, лоўчы [[Старадубскі павет|старадубскі]] ў 1697—1718 гадох<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 4. Ziemia smoleńska i województwo smoleńskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2003. S. 253.</ref> * Бэнэдыкт Рымгайла — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падстолі смаленскі ў 1754 годзе<ref>Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy. T. 4. Ziemia smoleńska i województwo smoleńskie XIV—XVIII wiek. — Warszawa, 2003. S. 155.</ref> Рымгайлы — [[парафія]]не [[Архікатэдральны касьцёл Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі (Менск)|Катэдральнага касьцёла]] ў [[Менск]]у на 1851—1857 гады<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810232341/http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/469-minskij-kafedralnyj-kostel-spisok-prikhozhan-1851-1857 Минский кафедральный костел. Список прихожан 1851—1857], Архіў гісторыка Анішчанкі, 29 студзеня 2016 г.</ref>. Рымгайлы гербаў [[Гербурт]], [[Ліс (герб)|Ліс]] і [[Ляліва]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 742.</ref>. Рымгайлы (Rymgajło) або [[Рынгіла|Рынгайлы]] (Ryngajło) — літоўскі шляхецкі род зь [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 172.</ref>. Рымгайлы (Rymgajło) — літоўскі шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 401.</ref>. Рымгайла (Rymgajllo) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У XVI ст. існаваў маёнтак Рымгайлавічы (''Римгойловичи'', ''Рымгойловичи'') у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=p9sGAAAAYAAJ&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B3%D0%BE%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B3%D0%BE%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 272, 284].</ref>. У былым [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]] існуе вёска [[Рымгайлы]]. == Глядзіце таксама == * [[Рым (імя)|Рым]] * [[Гайла (імя)|Гайла]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай рым}} {{Імёны з асновай гайл}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] njtp8d0wr9x4tg668ombhzji94lkgwo Рым (імя) 0 266490 2677851 2597323 2026-07-06T14:51:05Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677851 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рым |лацінка = Rym |арыгінал = Rim |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = |вытворныя = |зьвязаныя = [[Рымейка]], [[Рымель]], [[Рэмест]], [[Рымут]], [[Рымша]], [[Рымбут]], [[Рымальд]], [[Рымавід (імя)|Рымавід]], [[Рымгайла]], [[Рымгальд]], [[Рымар (імя)|Рымар]], [[Рымард]], [[Рымконт]], [[Рыман]], [[Рымант|Рымонт]], [[Рымтаўт]] <br> [[Балтрым]], [[Бутрым]], [[Гаўдрым]], [[Кантрым]], [[Мажырым]], [[Мантрым (імя)|Монтрым]], [[Савірым]], [[Эйрым]] }} '''Рым''', '''Рыма''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рым або Рыма (Rim, Rimo) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rim+Rimo#v=snippet&q=Rim%20Rimo&f=false S. 1273].</ref>. Іменная аснова -рым- паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае за найбольш адэкватнае тлумачэньне іменнай асновы -рым- зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] ''rìmti'' 'супакойвацца', ''ramùs'' 'спакойны'<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 23.</ref> (фіксуецца ў слоўніку [[Канстанцін Шырвід|Канстанціна Шырвіда]]<ref>[http://www.lkz.lt/?zodis=rimti&id=23056500000 rìmti], Lietuvių kalbos žodynas</ref>)}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Рымейка]], [[Рымель]], [[Рымут]], [[Рымальд]], [[Рымгальд]], [[Рымар (імя)|Рымар]], [[Рымард]], [[Рымконт]], [[Рыман]], [[Рымант|Рымант (Рымунд)]], [[Бутрым|Бутрым (Будрым, Батрым)]], [[Кантрым]], [[Эйрым|Эйрым (Айрым, Акрым)]]. Адзначаліся германскія імёны Rimicho, Riemel, Rymut, Rimald, Rimigaud, Riemer, Rimmert, Rimigundus, Rimann, Rimunt (Rimund), Bauderrim, Gondarim, Eckrim (Agrimus). Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Rym, Rymko (Rymka), Rymel, Rymina<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 510.</ref>, Rymsza, Rymbołt<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 208.</ref>, Rymut, Rymund<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 203.</ref>. У Чэхіі гістарычна бытавала германскае імя Remut<ref>Svoboda J. Bemerkungen über alttschechische Personennamen deutscher Herkunft // Onomastica Slavogermanica. III. — Berlin, 1967. S. 37.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Butrymme''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Bauderrim<ref>Reichert H. Lexikon der altgermanischen Namen. I. — Wien, 1987. S. 128.</ref> (у старажытных тэкстах ''bod'' праз доўгае ''о'' пісалася як ''baud''<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 59.</ref>)}}<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=%40Butrymme#v=snippet&q=%40Butrymme&f=false S. 22].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''nobilis Andreas Rimowicz'' (1492 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 453.</ref>; ''на имя: Михна Римовича Урбана, писаря местцкого'' (каля 1510 году)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%BD%D0%B0+%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%BD%D0%B0%20%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 25].</ref>; ''дядиная моя Богдановая Римовича'' (каля 1516 году)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%B0+%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%91%D0%BE%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%B0%20%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 347].</ref>; ''Ян Рымовичъ… Станислав Римович''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 75.</ref>, ''Рымъ Бутьковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 77.</ref> (1528 год); ''Рим Кготовтович'' (1536—1537 гады)<ref name="Mackavičius-2003-367">Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC+%D0%9A%D0%B3%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B2+%CC%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&dq=%D0%A0%D0%B8%D0%BC+%D0%9A%D0%B3%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B2+%CC%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiitO-EzdWCAxXfgP0HHaVZD2QQ6AF6BAgFEAI P. 367].</ref>; ''Кежанская волост… Рым Якович… бояре путные к тому двору [[Мусьнікі|Мусницкому]]… Рым Мицевич'' (1 ліпеня 1542 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 13, 22.</ref>; ''войтъ Рымъ Мартиновичъ'' (1554 год)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 8. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=J2dcAAAAcAAJ&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D1%8A+%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D1%8A%20%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 102].</ref>; ''[[Доўгі|Довкговский]] стрелец… Рими Янчевичу'' (1557—1558 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|42к}} С. 56.</ref>; ''Chwiecko Rimowicz'' (2 траўня 1558 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8cM7AQAAMAAJ&q=Rimowicz#v=snippet&q=Rimowicz&f=false С. 42].</ref>; ''Chwietko Rimo'' (1563 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lpH9QHs_wUMC&q=Rimo#v=snippet&q=Rimo&f=false С. 377].</ref>; ''Юрыи Рымовичъ'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 204.</ref>; ''Станиславъ Римовичъ… Болтромей Римовичъ Кербель''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A+%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%20%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C&f=false С. 620].</ref>, ''Петръ Римовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%22%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A+%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%22#v=snippet&q=%22%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A%20%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A%22&f=false С. 633].</ref>, ''Миколай Римовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 722.</ref>, ''Римъ Еневичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D1%8A+%D0%95%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D1%8A%20%D0%95%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 735].</ref>, ''Щастный Станькевичъ Рымовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 774.</ref> (1567 год); ''Rym Gryciewicz z synem Stanisławem'' (30 студзеня 1585 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8cM7AQAAMAAJ&q=Rym#v=snippet&q=Rym&f=false С. 287].</ref>; ''Rim Marcinowicz'' (24 сакавіка 1594 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 353.</ref>; ''чоловек… Рымъ [[Герда|Кирдевичъ]] зъ сынми своими: Воитехомъ, [[Жыгімонт|Жыкгимонтомъ]], Павломъ'' (10 чэрвеня 1594 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 283.</ref>; ''земенину гдрьскому повету Вилкомирского пну Миколаю Станиславовичу Римовича Орлю'' (7 лютага 1596 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 32. — Вильна, 1907. С. 166—167.</ref>; ''возны гарьский повету Вилъкомирского Станиславъ Римовичъ… ja Stanislaw Rymowicz''<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 32. — Вильна, 1907. С. 405, 411.</ref> (3 верасьня 1596 году); ''Я Станиславъ Римович'' (14 верасьня 1596 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 32. — Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XucDAAAAYAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&f=false С. 421].</ref>; ''Станислав Рымович, возны повету вилкомирского властною рукою'' (1597 год)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 458.</ref>; ''Мартин Рымовичъ… Рым [[Бота|Бутевич]]… Юры Рымович'' (XVI ст.)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 4, 8, 10.</ref>; ''Rym Misiewicz… Rym Marciewicz'' (20 лістапада 1604 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 30, 34.</ref>; ''Rymie'' (1744 год)<ref name="DWil-1744">[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>{{Заўвага|Таксама: * Рымін (адзначалася старажытнае германскае імя Rimin<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 435.</ref>): на [[Аршанскі павет|гістарычнай Аршаншчыне]] існуе вёска [[Рымінка]]; * Рымун (адзначалася германскае імя Rimone<ref>Francovich-Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e antroponimia. — Roma, 1999. P. 211.</ref>): ''Родъ Римуновъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 739].</ref>, ''з роду Римунов'' (15 верасьня 1568 году)<ref>Jablonskis K. Archyvinės smulkmenos // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 416.</ref>, ''Rymuny'' (1744 год)<ref name="DWil-1744"/>; * Рымід, Рымэд (адзначалася германскае імя Remed<ref>Brons B. Friesische Namen und Mitteilungen darüber. — Emden, 1877. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=t7QwAQAAMAAJ&q=Remed#v=snippet&q=Remed&f=false S. 67].</ref>): ''Rymidowicz'' (1500 год)<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 10. — Warszawa, 1938. S. 338.</ref>, ''Kazimierz Rymedowicz'' (1795 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=2795&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&searchtable=&rpp1=1750&rpp2=50 Kielmy], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Рымгід: ''у волости [[Мерач|Меречскои]]… земль пустовъскихъ, названыхъ Рымъкгидовъщина'' (16 лютага 1566 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|44к}} С. 115—116.</ref> * Рымгод: ''земян господаръских… Мис Рилгодович, брат его Станиславъ'' (паводле публікатараў, мае чытацца як ''Мис Римгодович''; 7 лістапада 1523 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|21к}} P. 125.</ref>, у Польшчы адзначаецца прозьвішча Гудрымовіч (Gudrymowicz)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 137.</ref>; * Рымад: ''Янъ Рымадовичъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%A0%D1%8B+%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%A0%D1%8B%20%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 1310].</ref>}}. == Носьбіты == * Міхна Рымавіч Урбан — [[Коўна|ковенскі]] мескі пісар, які ўпамінаецца ў 1510 годзе * Багдан Рымавіч — [[Ашмяны|ашмянскі]] баярын, жонка якога ўпамінаецца ў 1516 годзе * Ян Рымавіч — [[вількамір]]скі баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Станіслаў Рымавіч — [[Тавяны|тавянскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Рым Буцькавіч — [[Шайвяны|шайвянскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Рым [[Гутаўт|Готаўтавіч]] — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох<ref name="Mackavičius-2003-367"/> * Рым Пятровіч — [[Цівун|цівун]] маёнтку [[Візгірдзішкі|Візгірдзішак]], які ўпамінаецца ў 1587 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 7. ― Вильна, 1909. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Q8hZAAAAcAAJ&q=%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8A#v=snippet&q=%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8A&f=false С. 229].</ref> * Ян Эразмусавіч Рымовіч — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1596 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 4. ― Вильна, 1905. С. 163.</ref> Рымовічы<ref>[http://www.nobility.by/families/r/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Р], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> (Rymowicz) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 401.</ref>. Рымовіч (Rymowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На 1904 год існавала сядзіба Рым Забалоцьце ў Красьнянскім павеце Смаленскай губэрні<ref>Список населенных мест Смоленской губернии. — Смоленск, 1904. С. 287.</ref>. На 1909 год існавала [[Урочышча|ўрочышча]] Рымаўшчына ў Менскім павеце Менскай губэрні<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 176.</ref>. На [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуе вёска [[Рымавічы]], на [[Вількамірскі павет|гістарычнай Вількаміршчыне]] — [[Рымішкі]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай рым}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 538thcls1old5e2r0l6u1guchq2dj02 Рыбалт 0 267294 2677839 2597313 2026-07-06T14:23:47Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677839 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рыбалт |лацінка = Rybałt |арыгінал = Ribald |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рык|Rih]] + [[Больд|Bald]] |варыянт = Рыбальт, Рыбэльт |вытворныя = |зьвязаныя = [[Болтрык]] }} '''Рыбалт''' (''Рыбальт'', ''Рыбэльт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рыбальд (Ribald, Ribaldus<ref>Gerchow J. Die Gedenküberlieferung der Angelsachsen. — Berlin; New York, 1988. P. 403.</ref>) і Бальдарых (Baldarich) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ribald#v=snippet&q=Ribald&f=false S. 240, 1258].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Рык|-рых- (-рык-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Тэўдырых|Дзітрык]], [[Індрых]], [[Эрык]]; германскія імёны Ditricus, Hindrich, Erik) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] reiks 'магутны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 188.</ref>, германскага rikja 'магутны, каралеўскі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 206.</ref>, а аснова [[Больд|-балд- (-болд-, -болт-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бальдвін]], [[Бірыбольд]], [[Румбольд]]; германскія імёны Baldwin, Beribald, Rumbold) — ад гоцкага *balth, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] bald 'сьмелы, адважны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 50.</ref><ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 10.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Bałdrzych (Bałdrzyk)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 207.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Ян Рибалтъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 116, 145.</ref>, ''Станиславъ Рибалтъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 117.</ref>, ''Янъ Петровичъ Рибалт''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 119.</ref> (1528 год); ''з [[Дарагічын (Падляскае ваяводзтва)|Дорогичина]]… Рыбалты'' (1533—1535 гады)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 32.</ref>; ''село Рыбалты''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B#v=snippet&q=%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B&f=false С. 896].</ref>, ''Ольшево Рибалты''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B#v=snippet&q=%40%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B&f=false С. 902].</ref>, ''Петръ Рыбалть''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%22%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A+%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8C%22#v=snippet&q=%22%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D1%8A%20%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8C%22&f=false С. 917].</ref>, ''Миколай Рыбалть''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 918.</ref>, ''Янъ Якубовичъ Рыбалть''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 925.</ref>, ''Бартошъ Яновичъ Рыбалть… Янъ Петровичъ Рыбалть''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1132.</ref> (1567 год); ''люди в том селе Древиниках… Миколаи Рыбалтъ Ромашковичъ з сынми Щепаном а Стасемъ'' (5 траўня 1582 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 225—226.</ref>; ''Krzysztof Rybałtowicz'' (16 траўня 1661 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 10. — Вильна, 1879. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=d7DfE_y52FIC&q=Ryba%C5%82towicz#v=snippet&q=Ryba%C5%82towicz&f=false С. 279, 281].</ref>; ''woytowstwo Litewskie… wieś Żydźiewicze… Michał Rybałta… Jakub Rybałta… Maćiey Rybałta'' (чэрвень 1733 году)<ref>[[Артурас Дубоніс|Дубоніс А.]] Лейці вялікага князя літоўскага. — Смаленск, 2015. С. 111.</ref>; ''Rybałtowicz'' (1861—1864 гады)<ref>[https://genealogia.lt/pdfs/dukszty_pijarskie.pdf Spis miejscowości oraz nazwisk mieszkańców parafii Dukszt Pijarskich w latach 1861—1864], Genealogia Wileńszczyzny</ref>. == Носьбіты == * Ян і Станіслаў Рыбальты — [[Бельск Падляскі|бельскія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Ян Пятровіч Рыбалт — бельскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Якуб, Фёдар і Іван Рыбалтовічы — жыхары вёскі [[Бяркоўшчына|Бяркоўшчыны]] ([[Ашмянскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў 1718 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230804114127/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/1357-berkovshchina-inventar-1718-g-oshmyanskij-povet Берковщина инвентарь 1718 г. Ошмянский повет], Архіў гісторыка Анішчанкі, 9 красавіка 2019 г.</ref> * Ян Рыбальтовіч (''Ryboltowicz'') — уладальнік гаспадаркі ў Сангунішках каля [[Майшагола|Майшаголы]] на 1936 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_gosp_1928_38_wilenskie.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> Рыбэльты (Rybelt) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 171.</ref>. Рыбальт (Rybalt) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|гістарычным Падляшшы]] існуе вёска [[Рыбалты]], на [[Аршанскі павет|гістарычнай Аршаншчыне]] — [[Рыбалтова]]. == Глядзіце таксама == * [[Рык|Рых]] * [[Больд|Бальд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай рых}} {{Імёны з асновай балд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] aayqatyzbvfv47siyhk6ofoguo0ty8y Рынгель 0 267446 2677856 2665384 2026-07-06T15:01:52Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677856 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рынґель |лацінка = Ryngiel / Rynhiel |арыгінал = Ringel |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рынк|Ringo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Рынкель, Рынгал, Рынгала, Рынгайла |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Рынгел''' (''Рынгал'', ''Рынгала'', ''Рынгайла''), '''Рынкель''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рынгіла, пазьней Рынгель або Рынкель (Ringilo, Ringel, Rinkel<ref>Kehrein J. Nassauisches Namenbuch. — Weilburg, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=NUcyAQAAMAAJ&q=Rinkel#v=snippet&q=Rinkel&f=false S. 89].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ringilo+Ringel#v=snippet&q=Ringilo%20Ringel&f=false S. 877].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Рынк|рынг- (рынк-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рынкун]], [[Рынгольд (імя)|Рынгольд]]; германскія імёны Ringun, Ringold) паходзіць ад германскага hring 'кольца'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. У ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] адзначалася прозьвішча Ringel<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=RINGEL&ofb=memelland&modus=&lang=de RINGEL], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''et fratrem suum, dictum Ringelum'' ([[Хроніка Прускай зямлі]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 1. — Leipzig, 1861. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tPxxbl8_y64C&q=Ringelum#v=snippet&q=Ringelum&f=false S. 91].</ref>; ''бояринъ присуду Новодворского Якубъ Ринкъгелевичъ'' (2 траўня 1540 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. — Вильна, 1887. С. 305.</ref>; ''боярину нашому Юхну Рынкгелю… тотъ Юхно Рынкгель змер'' (7 красавіка 1552 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|28к}} С. 182.</ref>; ''Bolko Ryngiel'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Ryngiel#v=snippet&q=Ryngiel&f=false С. 389].</ref>; ''Флерыянъ Рынкгель'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 651.</ref>; ''двухъ бояровъ путныхъ — Михала а Винцка Рынкгелевъ… у Михала и Винцка Ринкгелевь'' (9 сакавіка 1597 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 8. — Вильна, 1875. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Y8xhAAAAcAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%8C#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%8C&f=false С. 27].</ref>; ''Ryngał'' (1679 год)<ref>Sinkevičiūtė D., Račickaja V. Lietuvių dvikamienių vardų kilmės asmenvardžiai ir jų kamienų užrašymo ypatybės Vilniaus naujųjų miestiečių ir laiduotojų 1661—1795 metų sąraše // Archivum Lithuanicum. T. 16, 2014. P. 305.</ref>; ''Ryngiele'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Bartłomiej Ryngayło'' (1769 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Ryngay%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Gierwiaty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Benedykt Ryngala'' (1772 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Ryngala&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Gierwiaty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Thecla Rynkiel'' (1793 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rynkiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Gierwiaty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jerzy Ryngajło'' (1802 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Ryngaj%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Niestaniszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Krystyna Ryngiełło'' (1811 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Ryngie%C5%82%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Indura], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Kazimierz Ryngało'' (1826 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rynga%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Indura], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jan Ryngeł'' (1844 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rynge%C5%82&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Indura], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Якуб Рынгелевіч — баярын [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскага павету]], які ўпамінаецца ў 1540 годзе * Юхна Рынгель — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца ў 1552 годзе * Флярыян Рынгель — баярын [[Троцкі павет|Троцкага павету]], які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1567 году * Міхал і Вінцка Рынгелі — літоўскія баяры, якія ўпамінаюцца ў 1597 годзе Рынгелі — прыгонныя зь вёскі [[Бароў|Барова]] ([[Ашмянскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 282.</ref>. Рынгель (Ryngiel) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] існуе вёска [[Рынгельс]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іла}} {{Імёны з асновай рынг}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] ajpyxgv4yqk7lb3i2ent2n98ryp4t2w Сарэйка 0 267758 2677889 2671925 2026-07-06T18:35:47Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677889 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сарэйка |лацінка = Sarejka |арыгінал = Saricho |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сар|Сар]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Сарака, Сарка, Зарык, Сярэйка, Сэрэйка, Серака, Шарэйка, Шарка, Зарэка, Жарэйка |вытворныя = [[Сірэйка]] |зьвязаныя = }} '''Сарэйка''' (''Сарака'', ''Сарка'', ''Зарык'', ''Шарэйка'', ''Шарка'', ''Зарэка'', ''Жарэйка''), '''Сярэйка''' (''Сэрэйка'', ''Серака'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сарыка, Сарака або Серэка (Saricho, Saracho, Serecho<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 195.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Saricho%2C+Saracho#v=snippet&q=Saricho%2C%20Saracho&f=false S. 1301].</ref>. Іменная аснова [[Сар|-сар- (-сер-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сарвід]], [[Саргоўд]], [[Сарман]]; германскія імёны Sarvidis, Saregaud, Saraman) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага sarwa 'зброя'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. У Чэхіі бытавала імя Шарка (Šárka)<ref>Archiv český: čili, Staré písemné památky české i moravské, sebrané z archivů domácích i cizích. Dil. XXX. — Praha, 1913. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=yAwdAAAAMAAJ&q=%C5%A0%C3%A1rka#v=snippet&q=%C5%A0%C3%A1rka&f=false S. XIII].</ref>. У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Жарэйка (Żarejko), Шарка (Szarko) і Шаркевіч (Szarkiewicz)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 308, 377.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''des [[Скаловія|Schalauers]] Sarecka'' (1276 год)<ref>Dukavičienė I. XIII amžiaus prūsų asmenvardžiai prūsų registre // Acta linguistica Lithuanica. T. 72, 2015. P. 235.</ref>; ''пан Шареико'' (16 студзеня 1437 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 625.</ref>; ''кгедроитскыи паны у головах… Петраш Шереикович'' (1469—1477 гады)<ref>Ivoška D., Ryčkov A. Brėžiant Vyžuonų ribą: šiaurės rytų Lietuvos XV a. asmenvardžiai ir (ne)pamirštas) kelias // Acta Linguistica Lithuanica. XCI, 2024. P. 36.</ref>; ''kmethones… Szyerkowycz'' (9 ліпеня 1489 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 421.</ref>; ''homines… Siereyko Juszkowicz'' (3 ліпеня 1505 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|25к}} P. 156.</ref>; ''Ян Сореика''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 101.</ref>, ''Олехно Сореикович''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 161.</ref>, ''Юцъ Сареиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 166.</ref> (1528 год); ''намъ Семашъко Серейковичъ'' (9 траўня 1540 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ulkjAQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 96].</ref>; ''села Серейковичовъ'' (1554 год)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 8. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=J2dcAAAAcAAJ&q=%D0%A1%D0%B5+%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B5%20%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 49].</ref>; ''у [[Полацак|Полоцъку]]… Харка а Микиты Шарковичъ нивы… Шарковичовъ Харкова а Микитина'' (1 красавіка 1558 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|37к}} P. 301.</ref>; ''Onacz Sarko'' (2 траўня 1558 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=kuQDAAAAYAAJ&q=Sarko#v=snippet&q=Sarko&f=false С. 53].</ref>; ''Sarejko'' (1565 год)<ref>Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 6, cz. 3: Podlasie (województwo). — Warszawa, 1910. S. 234.</ref>; ''Бартошъ Сарковичъ… Андрей Сарковичъ… Матей Сарковичъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 878].</ref>; ''Paulus Sarkiewicz'' (12 жніўня 1647 году)<ref>Fejér J. Defuncti secundi saeculi Societatis Jesu. 1641—1740. Vol. 5: S—Z. — Roma, 1990. P. 34.</ref>; ''панъ Бальцеръ Серейко'' (13 студзеня 1671 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. С. 246.</ref>; ''Kaz Zaryk'' (1688 год)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 357.</ref>; ''Leon Butolt Andrzeykowicz z imienia wieczystego Szarkiewicz'' (1690 год)<ref>Krakowski S. Wykaz podatku podymnego powiatu wołkowyskiego z r. 1690 // Wiadomości Studium Historii Prawa Litewskiego. T. 1, 1938. S. 229.</ref>; ''et Casimiri Serakiewicz — civitatis iuratorum'' (15 сьнежня 1712 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 9. — Вильна, 1878. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=nIztLLG_SBsC&q=Casimiri+Serakie#v=snippet&q=Casimiri%20Serakie&f=false С. 312].</ref>; ''Albina Szarkiewiczowa'' (XIX ст.)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 156.</ref>. == Носьбіты == * Ян Сарэйка — [[Упіта|упіцкі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Алехна Сарэйкавіч — [[Эйрагола|эйрагольскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Юц Сарэйкавіч — [[Шоўды|шоўдзенскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Рыгор Сьцяпанавіч Саракевіч — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1580 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 69].</ref> * Станіслаў, Казімер, Баляслаў, Паўліна, Стэфанія, Алена, Юзэфа, Лукаш, Браніслаў, Ян, Павал і Юзэф Жарэйкі (''Żorejko'') — уладальнікі гаспадарак у Каменным Лузе каля [[Шумск]]у на 1933 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_gosp_1928_38_wilenskie.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> * Ігнаці Зарэка (1897—1937) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Лявонпаль|Лявонпалю]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index8.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Москва, расстрельные списки - Бутовский полигон</ref> Шарэйкі (Szarejko) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 806.</ref>. Шаркевічы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/ss/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ш], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Сараковіч (Sarakowicz), Сэрэйка (Serejko), Сярыйка (Sieryjko), Шарэйка (Szarejko, Szerejko), Шарайковіч (Szarejkowicz), Шарка (Szarka), Шаркевіч (Szarkiewicz) і Шарайкевіч (Szerejkiewicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У 1585 годзе ўпаміналася мясцовасьць Шаркавічы (''gruntu… Szarkowyczow'') у [[Лідзкі павет|Лідзкім павеце]]<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=7F9BAQAAMAAJ&q=Szarkowyczow#v=snippet&q=Szarkowyczow&f=false С. 320].</ref>. На 1904 год існавала сядзіба Шаркі ў Бельскім павеце, а таксама вёскі Лонскія Шаркі і Шарыкаўшчына (Шарыкоўшчына) у Парэцкім павеце Смаленскай губэрні<ref>Список населенных мест Смоленской губернии. — Смоленск, 1904. С. 83, 293, 298.</ref>. На 1909 год існаваў хутар Шарэйкава ў Слуцкім павеце Менскай губэрні<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 217.</ref>. На [[Браслаўскі павет|гістарычнай Браслаўшчыне]] існуе мястэчка [[Шаркоўшчына]], у [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] — [[Заркаў]]. Назву [[Шарэйкі]] маюць вёскі на гістарычных [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўшчыне]] і [[Мазырскі павет|Мазыршчыне]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іка}} {{Імёны з асновай сар}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 9z1en7iadbeasaowbeho86erm72uhdh Сыр (імя) 0 267775 2677972 2675924 2026-07-07T02:20:09Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677972 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сыр |лацінка = Syr |арыгінал = Sirio |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Сыры, Сыса, Сур, Зыра, Шур |вытворныя = |зьвязаныя = [[Сірэйка]], [[Сырбут]], [[Сырвід]], [[Сурвіла]], [[Сурвін]], [[Сіргірд]], [[Сіргоўд]], [[Сіргут]], [[Сургонт]], [[Сурман]], [[Шырмер]], [[Сурмін]], [[Сысымунд|Сысымант / Сірмонт]], [[Сір’ят]] }} '''Сыр''' (''Сыры'', ''Зыра''), '''Сур''', '''Сыса''' (''Зыс'', ''Зыз'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сыры, Сыса, Сура або Сур (Sirio, Siso, Surro<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 451.</ref>, Sure<ref>Björkman E. Nordische Personennamen in England in alt- und frühmittel-englischer Zeit: Ein Beitrag zur englischen Namenkunde. — Halle, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=QiJAAAAAYAAJ&q=Sure#v=snippet&q=Sure&f=false S. 134].</ref>, Sur<ref>Ao. Prof. Dr. Hermann Reichert, [https://web.archive.org/web/20241127192345/https://homepage.univie.ac.at/hermann.reichert/studententexte/Lexikon_der_altgermanischen_Namen.docx Lexikon der altgermanischen Namen]</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Förstemann-1900-1345">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sirio+Siso#v=snippet&q=Sirio%20Siso&f=false S. 1345].</ref>. Іменная аснова сір- (сіс-, сур-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sisu 'чароўны сьпеў, заклён'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае брак адэкватнага тлумачэньня іменнай асновы -жыр- зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]], для іменнай асновы сір- за найбольш адэкватнае прызнае ''sìrti'' 'ахінуць; атачаць', ''apsìrti'' 'акружыць, аблажыць; загарнуць, ахінуць; улучыць', а для іменнай асновы сур- — прускае ''sur-gi'' 'аб; каля; вакол'<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 23—24.</ref> (не адзначаючы, аднак, часу першай фіксацыі адпаведных словаў і іх значэньняў у летувіскіх слоўніках, тым часам ''si̇̀rti'' упершыню фіксуецца толькі ў слоўніку 1932—1968 гадоў<ref>[http://www.lkz.lt/?zodis=sirti&id=24068740000 si̇̀rti], Lietuvių kalbos žodynas</ref>)}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Сірэйка|Сірэйка (Сірык)]], [[Сырбут]], [[Сурвіла|Сурвіла (Сурвіл, Сурывіла, Сырвіла, Шырвіл)]], [[Сурвін]], [[Сіргірд]], [[Сургонт|Сургонт (Сурконт)]], [[Сіргоўд|Сіргоўд (Сургоўд)]], [[Сіргут|Сіргут (Шыргут, Сургут)]], [[Сурман|Сурман (Шурман)]], [[Шырмер|Шырмер (Жыжмар)]], [[Сысымунд|Сысымант (Сірмонт, Шырмунт, Жырмант)]]. Адзначаліся германскія імёны Sirica, Sirobodus, Surville, Surawine, Sirigardus, Sisigunda (Surrigvn), Siriaud, Sireguti (Sisagut), Surmannus, Sisimir, Sisemund (Sirmont, Sirmund){{Заўвага|Таксама адзначаліся германскія імёны Sirobald (Siro-[[Больд|bald]])<ref name="Förstemann-1900-1345"/>, Syriwald (Syri-[[Вальда (імя)|wald]])<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Syriwald#v=snippet&q=Syriwald&f=false S. 1347].</ref>}}. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Surman, Sismont (Sismunt)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 179, 262.</ref>. Апроч таго, у Польшчы адзначалася імя ''Surawd''<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 555.</ref>{{Заўвага|Таксама: ''tempore Sironis'' (1222 год)<ref>Codex diplomaticus Poloniae. T. 1. — Varsaviae, 1847. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lzpNAAAAcAAJ&q=Sironis#v=snippet&q=Sironis&f=false P. 27—28].</ref>}}. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны ''Sirgaude / Surgaude''{{Заўвага|Адзначалася старажатнае германскае імя Сіргаўд (Siriaud, у гэтай зафіксаванай у крыніцах форме g перайшло ў i)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Siriaud#v=snippet&q=Siriaud&f=false S. 607].</ref>}} (1362 год), ''Surgedde / Sirgite'' (1357 год), ''Surgenne'', ''Sirotte''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Sirot<ref name="Kapff-1889-74">Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. S. 74.</ref>}}, ''Surreyth / Surreide''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Siret (Sired)<ref>Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gIEfAAAAYAAJ&q=Siret+Sired#v=snippet&q=Siret%20Sired&f=false P. 48].</ref>}} (1414 год), ''Surmynne / Surmanne''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Surman<ref>Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DgdXAAAAcAAJ&q=Surman#v=snippet&q=Surman&f=false S. 762].</ref>}} (1345 і 1388 гады), ''Surwille / Sirwille''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Surville<ref>Schmittlein R. L’anthroponyme germanique employé d’une façon absolue en fonction toponymique // Revue internationale d’onomastique. Nr. 2, 1962. P. 115—116.</ref>}} (1401, 1406 і 1409 гады)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sirgaude#v=snippet&q=Sirgaude&f=false S. 92, 100—101].</ref>. У [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгарадзе]] бытавалі імёны Жырка (Жырака), Жырша (або Жыраша), Жыравіт, Жыраслаў і Жырата<ref>Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 739.</ref>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Зыза (Zyza)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 375.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Stanislao Pyethkowycz et fratre ipsius Zyra marschalkoni curie nostre'' (15 траўня 1489 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 196.</ref>; ''пан Миколам Сиревич'' (6 ліпеня 1495 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 77.</ref>; ''Станиславу Сиревичу 5 копъ грошеи'' (26 красавіка 1509 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 411.</ref>; ''Станиславу Сиревичу 20 копъ'' (23 кастрычніка 1509 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 416.</ref>; ''Станиславъ Сиревичъ'' (1512 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 166.</ref>; ''Дорота Сиревая''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 72.</ref>, ''Счепанъ Сировичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 85.</ref>, ''пана Станислава Сиревича''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 172.</ref> (1528 год); ''Ян Сиревич'' (1 ліпеня 1542 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 13.</ref>; ''Fiedzko Sysa'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=sysa#v=snippet&q=sysa&f=false С. 241, 243].</ref>; ''Кгрегор Миколаевичъ Сиса з Опола'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 342.</ref>; ''Сиса Васко'' (1566 год)<ref>Документы Московского архива Министерства юстиции. Т. 1. — М., 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Mu8ZAAAAYAAJ&q=%D0%A1%D0%B8%D1%81%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B8%D1%81%D0%B0&f=false С. 436].</ref>; ''Станиславъ Зыра''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%97%D1%8B%D1%80%D0%B0#v=snippet&q=%D0%97%D1%8B%D1%80%D0%B0&f=false С. 886].</ref>, ''Матей Зыра''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 909.</ref>, ''Войтехъ Зыра''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 923.</ref>, ''Грицъ Сиревичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 1023].</ref>, ''панъ Станиславъ Сиревичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1260.</ref>, ''пана Станислава Миколаевича Сиревича… пань Янь Миколаевичъ Сиревича''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1352.</ref> (1567 год); ''Мацко Сысовичъ'' (27 верасьня 1599 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. С. 636, 644.</ref>; ''земенина господарского повету Троцкого пана Якуба Андреевича Сыровича… небощыка Войтеха Щепановича Сыра… Войтеху Сыру, деду его пана Якуба Сыровича… пана Андрея Сыра паном Якубом Андреевичом Сыревича… небощык Андрей Войтехович Сыр, отец его пана Якуба Сыровича'' (22 кастрычніка 1603 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 30. — Вильна, 1904. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-uYDAAAAYAAJ&q=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B0+%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B0%20%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 245—250].</ref>; ''Omelan y Arist Sysowiczy'' (1638 год)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 25. — Вильна, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IOYDAAAAYAAJ&q=Sysowiczy#v=snippet&q=Sysowiczy&f=false С. 280].</ref>; ''Martinus Syrewicz'' (11 студзеня 1793 году)<ref>Sẽnosios Pasvalio bažnyčios knygos. X. 1776—1793 metų jungtuvių metrikų knyga. — Savilaida, 2016. P. 66.</ref>; ''pater Iosephus Syrewicz'' (11 сьнежня 1820 году)<ref>Memoriale Fratrum Minorum Conventualium Vilnensium (1702—1832). — Vilnae, 2020. P. 287.</ref>{{Заўвага|Таксама: * Шурыла, Сырула, Сірыла, Сурыла, Сурэль (адзначалася германскае імя Sirola<ref>Francovich-Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e antroponimia. — Roma, 1999. P. 253.</ref>, *Sisila<ref>[https://celtiberia.net/es/biblioteca/?id=1670&cadena=Mara Antroponimia Altomedieval en Galicia (4ª Ed.)], Celtiberia.net — Prehistoria, Protohistoria e Historia antigua</ref>, у гістарычным гоцкім арэале адзначалася імя Surila<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA527&dq=%22Surila%22+repertori&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwipntXiiKOKAxUa97sIHZtqIKIQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22Surila%22%20repertori&f=false P. 527].</ref>): ''[[Даўгайла|Dowgiał]] Szuriłowicz'' (XV—XVI ст. паводле выпісу XIX ст.)<ref>Būga K. Apie lietuvių asmens vardus. — Vilnius, 1911. P. 45.</ref>, ''Wojciech Siriła'' (1768 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Siri%C5%82a&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Marianna Surel'' (1818 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Surel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wielkie Eysymonty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Syrulewicz'' (1864 год)<ref name=K-1864>[https://genealogia.lt/pdfs/kiernow1864.pdf Spis miejscowości oraz nazwisk mieszkańców parafii kiernowskiej w 1864 r.], Genealogia Wileńszczyzny</ref>, Магдалена Сурылава (''Surilowa'') — уладальніца гаспадаркі ў Гаўцях каля [[Солы|Солаў]] на 1939 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_gosp_1928_38_wilenskie.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref>; * Сурын: ''Глебу Суриновичу 6 копъ с коръчомъ новъгородъскихъ'' (9 лютага 1486 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 27.</ref>; * Сырун: ''Syruniewicz'' (1864 год)<ref name=K-1864/>; * Сурынт, Сурэнт, Сірынт (адзначалася германскае імя Surant<ref>Schwab L. Die Beinamen im Urkundenbuch der Stadt Strassburg. — Strassburg, 1912. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IwkrAAAAYAAJ&q=Surant#v=snippet&q=Surant&f=false S. 22].</ref>, у гістарычным гоцкім арэале адзначалася імя Sirandus<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA503&dq=%22Sirandus%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiuuMDwh6OKAxVM7bsIHTSBKIAQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22Sirandus%22&f=false P. 503].</ref>): ''Andrzej Suryntowicz'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 191.</ref>, ''Bartłomiej Mateusz Sirynt'' (1810 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=8487&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=1100&searchtable=&rpp2=50 Barbaryszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, Канстантын Сурэнт — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Краснае|Краснага]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[hhttps://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%83%D1%80%D1%8D%D0%BD%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%BD_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1880) Сурэнт Канстанцін Іванавіч (1880)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>, Антон Сурынт (1880—?) — беларус з ваколіцаў [[Ільля (вёска)|Ільлі]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index18.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref>; * Сірута, Сірот, Сырут (адзначалася германскае імя Sirot<ref name="Kapff-1889-74"/>, Sirut-<ref>[https://filemaker.isof.se/fmi/webd Sveriges medeltida personnamn — förnamnsregister Abbe-Øxvidh], Institutet för språk och folkminnen</ref>): ''Яцъ, Сирута, [[Аліхвер|Олихверъ]] Быковичи'' (1563 год)<ref>Ревизия Кобринской экономии: составленная в 1563 году королевским ревизором Дмитрием Сапегой. — Вильна, 1876. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=eBHCNFnfdYwC&q=%D0%91%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%91%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 251].</ref>, Сіратовічы (Sirotowicz) гербу [[Навіна (герб)|Навіна]] — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў [[Цельшы|Цельшаў]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 91.</ref>, Сырутовічы (Syrutowicz) гербу [[Любіч (герб)|Любіч]] — літоўскі шляхецкі род зь Віленшчыны<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 195.</ref>; * Жырбурт (адзначалася старажытнае германскае імя Sisbert<ref name="Förstemann-1900-1345"/>): ''Листъ короля его милости Жикгимонта потверженье на продажу Жирбуртовича'' (31 траўня 1571 году)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 4. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=dmZOAQAAMAAJ&q=%D0%96%D0%B8%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%96%D0%B8%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false S. 244].</ref>; * Сурвік (адзначалася старажытнае германскае імя Sesvigia<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 205.</ref>): ''Болтромеи Сурвиковичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 102.</ref>; * Шырвінт: ''Ewa Szyrwint'' (1827 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Szyrwint&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Murowana Oszmianka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Сурувойна (адзначалася германскае імя Sorwein<ref>[https://wiki.genealogy.net/Sorwein_(Familienname) Sorwein (Familienname)], GenWiki</ref>): ''тую сеножать [[Мільвід|Мильвиду]] Сурувойновичу, отцу Миланеву'' (26 ліпеня 1541 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. С. 383.</ref>; * Сыргед: Сыльвэстар, Сямён і Лаўрын Сыргеды — сяляне з ваколіцаў [[Уцяна|Уцяны]], якія мелі ў валоданьні зямлю на 1882 год<ref>Алфавитный список землевладельцев Ковенской губернии. — Ковна, 1882. С. 312.</ref>; * Сургель, Сыргель, Сурыгайла (адзначалася старажытнае германскае імя Sarchilo, Sarkilo<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 164.</ref>): ''Janusz Surgielewicz'' (сакавік — красавік 1656 году)<ref>Augusiewicz S. Spis uchodźców z Wielkiego Księstwa Litewskiego w Prusach Książęcych w latach 1655—1656 w zbiorach Geheimes Staatsarchiv Preussicher Kulturbesitz w Berlinie // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. Nr. 1 (271), 2011. S. 136.</ref>, ''Surgel… Surgiel'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 201.</ref>, ''parochum agit rndus dnus Casimirus Syrgielewicz'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 41.</ref>, ''p. Surygajłowa'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 277.</ref>; * Сургін (адзначалася германскае імя Sircken<ref>Dijkstra W. Friesch woordenboek (Lexicon frisicum). — Leeuwarden, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=rjU1_4IcvqcC&q=%40Sircken#v=snippet&q=%40Sircken&f=false S. 340].</ref>): ''Петръ Суръкгинович'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 20, 184.</ref>; * Сіргінт, Сургінт: ''Tomasz Surgint'' (1759 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=10762&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&searchtable=&rpp1=1450&rpp2=50 Kiejdany], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Jerzy Sirgint'' (1768 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=10762&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&searchtable=&rpp1=1350&rpp2=50 Kiejdany], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Сырдаг: ''Stanislaus Syrdogowicz'' (8 красавіка 1509 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 216.</ref>; * Сырдаўг: ''бояринъ господарьский Станко Сирдовкговичь'' (28 красавіка 1514 году)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BA%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C&f=false С. 85, 88]</ref>; * Сурміла: на [[Віцебскі павет|гістарычнай Віцебшчыне]] існуе вёска [[Сурміліцы]]; * Сыртаўт, Сырдаўт, Сырталт, Шыртаўт: ''в Жижморъскои волости десяти чоловеков къ своему дворцу на Вельи… Сиртовъта Петровича'' (14 кастрычніка 1494 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 105—106.</ref>, ''бояринъ троцкии Пац Ширътовътович'' (18 красавіка 1527 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|14к}} P. 372.</ref>, ''Бортъко Сирдовтович'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 73.</ref>, ''Pan Syrtolt'' (1618 год)<ref>Monumenta Reformationis Polonicae et Lithuanicae: Zbiór pomników reformacji kościoła polskiego i litewskiego. Serja 4, z. 2. — Wilno, 1915. S. 46.</ref>, ''Sirtołt. Adamus Sirtołt'' (1658 год)<ref>Wijuk Kojalowicz A. Sacer nomenclator familiarum et stemmatum Magni Ducatus Lituaniae et provinciarum ad eum pertinentium. — Vilnius, 2015. P. 580.</ref>, у ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] адзначалася прозьвішча Sirtaut<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=SIRTAUT&ofb=memelland&modus=&lang=de SIRTAUT], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref> }}. == Носьбіты == * Сьцяпан Сіравіч — [[Сумілішкі|сумілішкаўскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Войцех Сьцяпанавіч Сыр — гаспадарскі [[Зямяне|зямянін]] [[Троцкі павет|Троцкага павету]], меў сына Андрэя і ўнука Якуба * Ціш Сыравіч (Сыровіч) — падданы [[Берасьцейскі павет|берасьцейскага]] [[Зямяне|зямяніна]] Адама Ваўкавіцкага, які ўпамінаецца ў 1646 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 10. ― Вильна, 1913. С. 197.</ref> * Франц Сырэвіч (1877—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Дрыса|Дрысы]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацяпеў ад уладамаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1877) Сырэвіч Франц Антонавіч (1877)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Аляксей Суровіч (1887—1937) — беларус з ваколіцаў [[Сьмілавічы|Сьмілавічаў]], забіты ўладамі СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%9F%D1%8F%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_(1887) Суровіч Аляксей Пятровіч (1887)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Рыгор Зыс-Зыз (1912—1937) — беларус з ваколіцаў [[Бягомель|Бягомелю]], забіты ўладамі СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index8.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> Сырэвічы (Syrewicz) гербу [[Трубы (герб)|Трубы]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]], [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага]] і [[Троцкі павет|Троцкага]] паветаў<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 774.</ref><ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 422.</ref> Сурэвічы (Surewicz) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 421.</ref>. Шурэвічы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/ss/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ш], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Суровіч (Surowicz), Сырэвіч (Syrewicz) і Сыровіч (Syrowic) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай сір}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 4jhee3gjk5rfzt7if7s5cl5g0vtytdl Сунда 0 268101 2677962 2670637 2026-07-07T00:49:47Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677962 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сунда |лацінка = Sunda |арыгінал = Sundo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Сонда, Зунда, Зунт, Жунд, Шунта |вытворныя = [[Санда]] |зьвязаныя = [[Сундаўт]], [[Сундар]] }} '''Сунда''' (''Зунда'', ''Зунт'', ''Жунд''), '''Сонда''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сунда, Сунт або Сонда (Sundo, Sunt<ref>Ao. Prof. Dr. Hermann Reichert, [https://web.archive.org/web/20241127192345/https://homepage.univie.ac.at/hermann.reichert/studententexte/Lexikon_der_altgermanischen_Namen.docx Lexikon der altgermanischen Namen]</ref>, Sondo) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sundo+Sondo#v=snippet&q=Sundo%20Sondo&f=false S. 1368].</ref>. Іменная аснова сунд- (сунт-) паходзіць ад [[стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] sundar 'поўдзень'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 203.</ref>. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Сундаўт]], [[Сундар]]; адзначаліся германскія імёны Sundolt, Sunder. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны: ''Sunde'' (1299 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=2sdWAAAAcAAJ&q=Sunde#v=snippet&q=Sunde&f=false S. 722].</ref>, ''Sundit'' (1344 і 1390 гады)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=%40Sundit#v=snippet&q=%40Sundit&f=false S. 100].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Sunde'' (26 траўня 1390 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Wilawde#v=snippet&q=Wilawde&f=false P. 23].</ref>; ''Adam Sonda'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 5. — Warszawa, 2016. S. 296.</ref>; ''Gabriel Sonda''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 133.</ref>, ''Władysław Sonda''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 199.</ref> (1690 год); ''Jak Zundowa… Zundowie'' (1738 год)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 27. — Витебск, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8HBmAAAAcAAJ&q=Zundowa#v=snippet&q=Zundowa&f=false С. 188].</ref>; ''Wieś Jakszundowo… Timosz Zund, Antosz Zund, Macz Żund, Myk Żund, Krysztoph Zund'' (26 жніўня 1765 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 31. — Витебск, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cnoZAAAAYAAJ&q=Zund#v=snippet&q=Zund&f=false С. 112].</ref>; ''do karczmy Zunty zwanej'' (1784 год)<ref>Skibicki S. Dekanat kupiski diecezji wileńskiej w świetle opisów parafii z 1784 r. w świetle opisów plebanów. — Białystok, 2009. S. 142.</ref>{{Заўвага|Таксама: * Сондзейка (адзначалася германскае імя [[Сандзейка|Sandika]]<ref>Hartig J. Die münsterländischen Rufnamen im späten Mittelalter. — Köln — Graz, 1967. S. 211.</ref>): ''чоловека… з братаничомъ Сондеиком'' (15 сьнежня 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 317.</ref>; * Шундрыка (адзначалася германскае імя [[Шандрык|Sandrich]]<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. [https://books.google.by/books?id=FgHcPgx1QIYC&pg=PA421&dq=%22Sandrich%22+sand&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiiyc3AzaKKAxWa7wIHHc9sHaoQ6AF6BAgNEAI#v=onepage&q=%22Sandrich%22%20sand&f=false S. 421].</ref>): ''Andrzej Szundryko'' (1842 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Szundryko&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Porzecze k. Słonimia], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>}}. == Носьбіты == * Сунда — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]] з [[Эйрагола|Эйраголы]], які ў 1390 годзе засьведчыў умову з [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім ордэнам]] * Войцех Станіслававіч Сунд (Сунда, Сундзь) — [[Тандзягола|тандзягольскі]] зямянін, які ўпамінаецца ў 1586—1597 гадох<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%83#v=snippet&q=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%83&f=false С. 194].</ref><ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 2. ― Вильна, 1903. С. 183.</ref><ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 3. ― Вильна, 1904. С. 82.</ref><ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 4. ― Вильна, 1905. С. 87, 216.</ref> * Даніла Шунта (1895—1937) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Лепель|Лепелю]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A8%D1%83%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1895) Шунта Даніла Іванавіч (1895)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> Зунды (Zunda) — прыгонныя з ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]], якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 206.</ref>. Сонды (Sondo) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Трокі|Трокаў]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 414.</ref>. Жунда (''Żundo'') — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 1. — Vilnius, 1985. P. 1349.</ref>. На 1906 год існавалі дзьве вёскі з назвай Зунды ў Рэжыцкім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 329—330.</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай сунд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] qha8kaxx7pc1n8arl6w0yox6q4vg0uq Туцейка 0 268104 2678008 2667990 2026-07-07T11:41:37Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678008 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Туцейка |лацінка = Tuciejka |арыгінал = Tuoticha |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Тот|Tuoto]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Дудзіка, Додык, Дадыка, Тудэйка, Дадзека, Дадэка |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Туцейка''' (''Дудзіка'', ''Додык'', ''Дадыка'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Туціка, Дудзіка або Додзіка (Tuoticha, Doudiche, Dodico) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Tuoticha+Dodico#v=snippet&q=Tuoticha%20Dodico&f=false S. 1413].</ref>. Іменная аснова [[Тот|-тот- (-дод-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Тутыла]], [[Дудзен]], [[Доман]]; германскія імёны Tuotilo, Duden, Domann) паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] toto 'хросны бацька'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 72.</ref>. У [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгарадзе]] бытавала германскае імя Дудзіка<ref>Назаренко А. В. Дудика, Негваръ: два германских антропонима в новгородских памятниках // Slověne. № 1, 2015. С. 323—333.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Scawdicth Tutteyken zoen'' (23 студзеня 1406 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Tutteyken#v=snippet&q=Tutteyken&f=false S. 124].</ref>; ''десят чоловековъ на имя… Тютеика Милковича'' (3 студзеня 1519 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|25к}} P. 90.</ref>; ''на подданыхъ господарьскихъ [[Горадня|Городенскихъ]] Микулку а [[Мікель|Микеля]] Тютейковичовъ'' (1 лістапада 1540 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. С. 199.</ref>; ''въ пенезяхъ [[Гавень|Говена]] [[Тэўда (імя)|Тевтевича]] и отъ брата его Тютейка'' (26 ліпеня 1641 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=aF4jAQAAMAAJ&q=%D0%A2%D0%B5%D0%B2%D1%82%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A2%D0%B5%D0%B2%D1%82%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 380].</ref>; ''Сенько Тютейковичъ… Василь, Дорошко Тютейковичи… Жадень Тютейковичъ'' (1563 год)<ref>Ревизия Кобринской экономии: составленная в 1563 году королевским ревизором Дмитрием Сапегой. — Вильна, 1876. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=uXBmAAAAcAAJ&q=%D0%A2%D1%8E%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%A2%D1%8E%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 117, 123].</ref>; ''Dudzika'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 138.</ref>. == Носьбіты == * [[Скольд|Скальдзіць]] Туцейкавіч — літоўскі баярын зь [[Відукля|Відуклі]], які ўпамінаецца ў 1406 годзе * Васіль Додык — жыхар вёскі [[Баранова]] (каля [[Індура|Індуры]]), які ўпамінаецца ў 1718 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810225243/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/720-zarubichi-baranova-novoselki-inventar Зарубичи, Баранова, Новоселки инвентарь], Архіў гісторыка Анішчанкі, 10 сьнежня 2016 г.</ref> * Іван Дадзека (1872—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Дрыса|Дрысы]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index5.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Эўфрасіньня Дадыка (1903—?) — беларуска з ваколіцаў [[Сьвіслач (горад)|Сьвіслачы]], якая пацярпела ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> Дадэка (Dadeko) і Тудэйка (Tudejko) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іка}} {{Імёны з асновай тот}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 95u6oau97qjvzwlbsvkldt7avhhqcdu Таль (імя) 0 268345 2677991 2668539 2026-07-07T08:41:16Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677991 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Таль |лацінка = Tal |арыгінал = Talo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Тала, Дала, Даль |вытворныя = [[Тола]] |зьвязаныя = [[Талейка]], [[Таліла]], [[Дальна]], [[Талюш]], [[Талівойша]], [[Дальман]], [[Талімонт (імя)|Талімонт]], [[Талмут]], [[Таліят]] }} '''Таль''', '''Тала''' (''Дала'', ''Даль'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Тала або Таль, пазьней Даль (Talo, Tallo, Thal, Dahl) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Fo-399-400">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Talo%2C+Thal%2C+Dahl#v=snippet&q=Talo%2C%20Thal%2C%20Dahl&f=false S. 399—400].</ref><ref name="Dajlida-2019-26">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 26.</ref>. Іменная аснова тал- (дал-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] tals 'дасьціпны, руплівы'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref> або ад германскага і [[Стараангельская мова|стараангельскага]] deall 'славуты, ганарлівы'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае брак адэкватнага тлумачэньня іменнай асновы -дал- зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]], а для іменнай асновы -тал- за найбольш адэкватнае тлумачэньне прызнае ''tolì'' 'далёка'<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 22—23.</ref> (фіксуецца ў слоўніку [[Канстанцін Шырвід|Канстанціна Шырвіда]]<ref>[http://www.lkz.lt/?zodis=toli&id=26073990000 toli̇̀], Lietuvių kalbos žodynas</ref>)}}. Такім парадкам, імя Таль азначае «дасьціпны»<ref name="Dajlida-2019-26"/>. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Талейка|Талейка (Талка)]], [[Таліла]], [[Дальна|Дальна (Дален)]], [[Талюш]], [[Дальман]], [[Талімонт (імя)|Талімонт (Талімунт)]], [[Талмут]]. Адзначаліся германскія імёны Taleke (Talke), Thalilo, Dalina (Dallen), Talsche, Dalman, Talamundus, Talmut. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Tal, Talk (Talka), Talijan<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 582.</ref>, Dalbert (Dolbert), Dalwin<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30, 264.</ref>. Апроч таго, у Польшчы гістарычна бытавалі імёны Даліка і Далюш: ''Dalico'' (1448 год), ''Dalusch'' (1349—1360 гады)<ref>Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 1. — Wrocław, 1965—1967. S. 453.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] адзначалася імя ''Dalite''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Talto<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 64.</ref>}}<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Dalite#v=snippet&q=Dalite&f=false S. 22].</ref>. Апроч таго, у Прусіі бытавалі прозьвішчы Thal<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=THAL&ofb=eichhorn&modus=&lang=de THAL], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref> і Dahl<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=DAHL&ofb=abschwangen&modus=&lang=de DAHL], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У [[Латгалія|Латгаліі]] гістарычна бытавала імя Talibaldus (Thalibaldus){{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Dalbaldus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 64.</ref>, пазьнейшае Talbald<ref>Picard M. Dictionary of French Family Names in North America. — Cambridge Scholars Publishing, 2020. [https://www.google.by/books/edition/Dictionary_of_French_Family_Names_in_Nor/2PUBEAAAQBAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=%22Talbald%22&pg=PA671&printsec=frontcover P. 671].</ref>}}<ref>Siliņa-Piņķe R. Die vorchristlichen Rufnamen in Lettland (9.—13. Jahrhundert) und ihre Spuren in der heutigen Namengebung // Els noms en la vida quotidiana. Actes del XXIV Congrés Internacional d’ICOS sobre Ciències Onomàstiques / Names in Daily life. Proceedings of the XXIV ICOS International Congress of Onomastic Sciences. S. 908.</ref>. Германскія імёны Tale і Talke гістарычна бытавалі ў [[Рыга|Рызе]]<ref>Hildebrand H. Das Rigische Schuldbuch (1286—1352). — St. Petersburg, 1872. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=9rxLAAAAYAAJ&q=Tale#v=snippet&q=Tale&f=false S. XL].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''в людеи наших [[Браслаўскі павет|Бряславского повета]], Уколское волости на имя у Михна, а в Юнча Талевичов'' (29 траўня 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 148.</ref>; ''а в Станка Талевича чоловека его отьчизного'' (9 чэрвеня 1517 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 339.</ref>; ''пан Юрьи Мацькович Талевич'' (да 1525 году)<ref>Документы Московского архива Министерства юстиции. Т. 1. — М., 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Mu8ZAAAAYAAJ&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87#v=snippet&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&f=false С. 69].</ref>; ''Товтько Талевичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 101.</ref>, ''Матеи Талевичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 159.</ref> (1528 году); ''Таля Павлович'' (1537 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 135.</ref>; ''Pilip Taliewicz'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Taliewicz#v=snippet&q=Taliewicz&f=false С. 25].</ref>{{Заўвага|Таксама: * Талюн (адзначалася германскае імя Tallon<ref>Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&q=Tallon#v=snippet&q=Tallon&f=false P. 375].</ref>): Ігнаці, Каятан, Юзэф і Пётар Талюны (''Talun'') — уладальнікі гаспадарак у Пашыльлі каля [[Рэша|Рэшы]] на 1936 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_gosp_1928_38_wilenskie.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref>; * Талут, Талуць, Талудзь (адзначалася германскае імя *Tellitus<ref>[https://celtiberia.net/es/biblioteca/?id=1670&cadena=Mara Antroponimia Altomedieval en Galicia (4ª Ed.)], Celtiberia.net — Prehistoria, Protohistoria e Historia antigua</ref>, Taluda<ref name="navn-1900"/>): ''Taluttendorfe'' ([[Паведамленьні аб літоўскіх дарогах]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8H8OAAAAYAAJ&q=Taluttendorfe#v=snippet&q=Taluttendorfe&f=false S. 700].</ref>, Яўген Талудзь (1907 —1943) — [[беларусы|беларус]] з [[Ашмяны|Ашмянаў]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B4%D0%B7%D1%8C_%D0%AF%D1%9E%D0%B3%D0%B5%D0%BD_A%D0%BD%D1%82o%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1907) Талудзь Яўген Aнтoнавіч (1907)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>, Талуці — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/t/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Т], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>; * Таланд, Таланта (адзначалася старажытнае германскае імя *Dalandus, пазьнейшае Dalant<ref>Jean Tosti, [https://jeantosti.com/noms/d1.html Noms commençant par D], Dictionnaire des noms de famille de France et d’ailleurs</ref>): ''Борисъ Толаньдинич, дьякъ городьскии'' (7 студзеня 1487 году)<ref>{{Літаратура/Полацкія граматы (2015)|1к}} С. 415.</ref>, ''Tałanta'' (1811 год)<ref>[https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/Indeks1800_14.pdf Indeks nazwisk rodziców dzieci urodzonych w parafii (Nowe) Daugieliszki w latach 1800—1814]</ref>, ''Antonina Pelagia Bronisława Tałandziewicz'' (1864 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Ta%C5%82andziewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Mołczadź], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Тальвід (адзначалася германскае імя Thiälvidh-<ref>[https://filemaker.isof.se/fmi/webd Sveriges medeltida personnamn — förnamnsregister Abbe-Øxvidh], Institutet för språk och folkminnen</ref>): у 1614 годзе ва [[Упіцкі павет|Ўпіцкім павеце]] ўпамінаўся возны Мікалай Габрыялавіч Талвід (''Толлвид'')<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 8. ― Вильна, 1912. С. 380.</ref>; * Дальгед: ''Parafia [[Даўгелішкі|Daugieliska]]… Dalgiedy'' (1784 год)<ref>Jodczyk K. Opisy parafii diecezji wileńskiej z 1784 roku. T. 1: Dekanat Brasław. — Białystok, 2009. S. 44, 46.</ref> * Талар (адзначалася старажытнае германскае імя Dealher<ref name="Fo-399-400"/>, пазьнейшае Thaler<ref>Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&q=Thaler#v=snippet&q=Thaler&f=false P. 375].</ref>): ''Marianna Talar'' (1825 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=B&exac=1&search_lastname=Talar&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=B&rpp1=&ordertable= Czabiszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, Таларовіч або Таляровіч (Talarowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>; * Талянг: у 1594 годзе ўпамінаўся [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]] Урбан Пятровіч Талянг (''Таллянг'')<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 3. ― Вильна, 1904. С. 93.</ref>; * Тальмін, Дальмін (адзначалася германскае імя [[Дальман|Tallman]]<ref>Ferguson R. Surnames as a Science. — London, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HlUQAAAAYAAJ&q=Tallman#v=snippet&q=Tallman&f=false P. 47].</ref>, у гістарычным германскім арэале — імя Talmine<ref name="navn-1900">[https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-t Navn anno 1900 på bokstaven T], Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>): ''Albertus Talmynovycz'' (30 ліпеня 1501 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 609—610.</ref>, ''Albertus Talminowicz'' (20 траўня 1503 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 644—645.</ref>, ''выменила передъ нами Сенька Толминовича'' (31 сакавіка 1517 году)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 453].</ref>, ''Талмин [[Мажырым|Можримович]]… Добко Далминович'' (1538 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 151, 335, 347.</ref>}}. == Носьбіты == * Станька Талевіч — баярын [[Упіцкі павет|Ўпіцкага павету]], які ўпамінаецца ў 1517 годзе * [[Тэўда (імя)|Тоўтка]] Талевіч — упіцкі баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Мацей Талевіч — [[Вялёна|вялёнскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Лявон Талевіч — жыхар мястэчка [[Кублічы|Кублічаў]] ([[Полацкае ваяводзтва]]), які ўпамінаецца ў 1791 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230807214647/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/734-kublichi-inventar-1791-g-v-polotskom-voevodstve Кубличи инвентарь 1791 г. в Полоцком воеводстве], Архіў гісторыка Анішчанкі, 30 студзеня 2017 г.</ref> Талі (Tal) — прыгонныя зь вёсак [[Куцькі (Менская вобласьць)|Куцькаў]] і [[Патрэбічы|Патрэбічаў]] ([[Ашмянскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 64, 65.</ref>. Талевічы і фон Талі — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды<ref>[http://www.nobility.by/families/t/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Т], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Дала-Федаровічы — літоўскі шляхецкі род<ref>[https://www.nobility.by/families/f/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ф], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Далёвіч (Dalowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Слуцкае княства|гістарычнай Случчыне]] існуе вёска [[Таль (вёска)|Таль]], на [[Слонімскі павет|гістарычнай Слонімшчыне]] — [[Талявічы]], на [[Ковенскі павет (ВКЛ)|гістарычнай Ковеншчыне]] — [[Талішкі]], у [[Прускія летувісы|гістарычнай Прусіі]] — [[Дальгайм (Прусія)|Дальгайм]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай тал}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] sg4e915vurwk3ht13t5m6kll7lo1s3p Рынк 0 268599 2677857 2670674 2026-07-06T15:03:15Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677857 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рынк |лацінка = Rynk |арыгінал = Rinco |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Рынка, Рынг |вытворныя = |зьвязаныя = [[Рынгель]], [[Рынкун]], [[Рынгольд (імя)|Рынгольд]] }} '''Рынк''', '''Рынка''', '''Рынг''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рынка або Рынга, пазьней Рынк (Rinco, Ringo<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l'ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 135.</ref>, Ringk, Rink<ref>Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 2: Tilnavne. — København, 1964. S. 885.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rinco+Ringk#v=snippet&q=Rinco%20Ringk&f=false S. 877].</ref>. Іменная аснова -рынг- (-рынк-) паходзіць ад германскага hring 'кольца'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>{{Заўвага|У рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] іменную аснову рынк- звычайна тлумачыць ад летувіскага rinkti 'зьбіраць'<ref>Wilczyński F. Niektóre etymologije litewskie // Tygodnik Petersburski. Nr. 16, 1846. S. 111.</ref>}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Рынгель]], [[Рынкун]], [[Рынгольд (імя)|Рынгольд (Рынгвальд)]]. Адзначаліся германскія імёны Ringel, Ringun, Ringold (Ringwald). Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Ringo і Rynko<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 203, 208.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Богданъ Рынъковичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 59.</ref>; ''Иван Ринков маеть именье отчызное'' (1552 год)<ref>Полоцкая ревизия 1552 года. — Москва, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=zybrAAAAMAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2&f=false С. 158].</ref>; ''мещанинъ места Виленского немецъ Ганусь Рынкъ'' (22 сьнежня 1597 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 20. — Вильна, 1892. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=i_A4AQAAMAAJ&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BD%D0%BA%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BD%D0%BA%D1%8A&f=false С. 125].</ref>; ''Janko Rynkowicz… Maciey Rynkowicz'' (1561 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lpH9QHs_wUMC&q=Rynkowicz#v=snippet&q=Rynkowicz&f=false С. 128—129].</ref>; ''Rynko Jankowicz'' (1561—1566 гады)<ref>Писцовая книга бывшего пинского староства составленная по повелению короля Сигизмунда Августа в 1561—1566 годах пинским и кобринским старостой Лаврином Войной. Ч. 1. — Вильна, 1874. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OwxhAAAAcAAJ&q=Rynko#v=snippet&q=Rynko&f=false С. 308].</ref>; ''Jacub Rinko'' (1563 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lpH9QHs_wUMC&q=Rinko#v=snippet&q=Rinko&f=false С. 328].</ref>; ''Рынко [[Вештарт|Вештортович]]'' (9 ліпеня 1572 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 206.</ref>; ''Piotr Rynkiewicz'' (1641 год)<ref>Ординация королевских пущ: в лесничествах бывшего Великого Княжества Литовского. — Вильна, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jGdcAAAAcAAJ&q=Rynkiewicz#v=snippet&q=Rynkiewicz&f=false С. 98].</ref>; ''domek spustoszały Stefana Rynkiewicza… domek Jakuba Rynkiewicza'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 45, 53.</ref>; ''Marcus Rynkiewicz'' (1697 год)<ref>[https://www.genmetrika.eu/pasvalio_sant_1697-1705.html Pasvalio Šv. Jono Krikštytojo parapijos jungtuvių įrašai 1697—1705 m.], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''u Rynkiewicza'' (6 студзеня 1700 году)<ref>Łapiński Ł., Wilczewski W. F. «Komput katolików» parafii żołudzkiej z 1700 roku // Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne. Nr. 115, 2021. S. 263.</ref>; ''pater Benedictus Rynkiewicz'' (1706 году)<ref>Memoriale Fratrum Minorum Conventualium Vilnensium (1702—1832). — Vilnae, 2020. P. 107.</ref>; ''Apolonia Ringówna'' (1762 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=23lt&rid=S&search_lastname=Ring%C3%B3wna&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Kroże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Benedykt Rynkiewicz'' (7 лістапада 1765 году)<ref>Malewski Cz. [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/ahulnaie/03/Malewski_Czesslaw._Popis_szlachty_lidzkiej_z_1765_roku.html Popis szlachty lidzkiej z 1765 roku] // Rocznik Stowarzyszenia Naukowców Polaków Litwy. 2005. S. 168—183.</ref>; ''Gabrye. Rynko'' (19 красавіка 1782 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 35. — Вильна, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=WGYjAQAAMAAJ&q=Rynko#v=snippet&q=Rynko&f=false С. 423].</ref>; ''Adam Rynkiewicz'' (1765 год)<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810225113/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/714-popis-shlyakhty-grodnenskogo-poveta-30-09-4-10-1765-g Попис шляхты Гродненского повета 30.09 — 4.10.1765 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 22 лістапада 2016 г.</ref>; ''Josephus Rynkiewicz'' (7 верасьня 1782 году)<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_mirties_1782.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1782 m. mirties įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Kazimierz Ryngiewicz'' (1803 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Ryngiewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Raduń], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Antonina Teofila Ryngiewicz'' (1821 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Ryngiewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Ławków], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Багдан Рынкавіч — [[Ашмяны|ашмянскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1567 году * [[Ганус (імя)|Ганус]] Рынк — віленскі мешчанін-[[Немцы|немец]], які ўпамінаецца ў 1597 годзе * Тадэвуш Рынкевіч — шляхціч [[Наваградзкае ваяводзтва|Наваградзкага ваяводзтва]], які ўпамінаецца ў 1777 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230251/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/526-shlyakhta-novogrudskogo-voevodstva-na-sejmike-1777-g-spisok Шляхта Новогрудского воеводства на сеймике 1777 г. Список], Архіў гісторыка Анішчанкі, 13 лютага 2016 г.</ref> * Фёдар Рынкевіч (1859—?) — [[беларусы|беларус]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index17.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Книга памяти Новгородской обл.</ref> Рынкевічы (Rynkiewicz) — прыгонныя зь вёсак [[Дубіна|Дубіны]], [[Чабаі|Чабаяў]], [[Цябуты (Менская вобласьць)|Цябутаў]] ([[Ашмянскі павет]]), [[Чыжоўшчына|Чыжоўшчыны]], [[Гудзелі|Гудзеляў]], [[Даўкшы|Даўкшаў]] ([[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскі павет]]), ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]] і [[Жыжмары|Жыжмараў]], вёскі [[Чарнабыль|Чарнабылю]] ([[Троцкі павет]]), а таксама вольныя людзі зь вёсак [[Пашкайці|Пашкайцяў]] і [[Грыгайці|Грыгайцяў]] (Віленскі павет), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 359, 507, 521, 615, 731, 833.</ref><ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 127, 299, 437.</ref>. Рынковічы (Rynkowicz) — прыгонныя зь вёсак [[Парокея|Парокеі]] і [[Дравянікі|Дравянікаў]] (Віленскі павет), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 470.</ref>. Рынкевічы (Rynkiewicz) — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды з ваколіцаў Сьвянцянаў<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 172.</ref> і [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 401.</ref>. Рынгевіч (Ryngiewicz), Рынкевіч (Rynkiewicz) і Рынковіч (Rynkowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. Рынга (''Ringo'') — прозьвішча, гістарычна зафіксанае на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 2. — Vilnius, 1989. P. 612.</ref>. У XVI ст. існаваў «грунт» Рынгі (''Ринги'') у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. 273.</ref>. На [[Берасьцейскі павет|гістарычнай Берасьцейшчыне]] існуе вёска [[Рынкі (Берасьцейская вобласьць)|Рынкі]], на [[Віленскі павет (ВКЛ)|гістарычнай Віленшчыне]] — [[Рынкаўшчына]], на [[Аршанскі павет|гістарычнай Аршаншчыне]] — [[Рынкоўка]], на [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] — [[Рынкяны]]. Назву [[Рынкаўцы]] маюць вёскі на гістарычных [[Гарадзенскі павет|Гарадзеншчыне]] і [[Лідзкі павет|Лідчыне]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай рынг}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] gvumv7wbck277m1fsxmt170799wi5mz Сантаўт 0 268601 2677883 2597344 2026-07-06T18:12:57Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677883 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сантаўт |лацінка = Santaŭt |арыгінал = Santold |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Санда|Sando]] + [[Вальда (імя)|Wald]] |варыянт = Жонтаўт, Сянтоўт |вытворныя = [[Сундаўт]], [[Сынталт]] |зьвязаныя = }} '''Сантаўт''' (''Жонтаўт'', ''Сянтоўт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Санталд (Santold) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Santold#v=snippet&q=Santold&f=false S. 1298].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Санда|санд- (сант-, зант-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Жандзель]], [[Зантэр]], [[Шандрык]]; германскія імёны Sandel, Santer, Sandrich) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *sanþs 'сапраўдны'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 198.</ref>, а аснова [[Вальда (імя)|-валд- (-алд, -олт)]] (імёны ліцьвінаў [[Геральд|Геральт]], [[Левальд|Левалт]], [[Рамвольт]]; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''земли пустых тяглыхъ у [[Гарадзенскі павет|Городенском повете]]… а Сонтовтовщина'' (2 верасьня 1516 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 351.</ref>; ''людеи нашых [[Пералом|переломъских]] верху писаных — тры служъбы осочниковъ Сонътовтовичовъ'' (27 лістапада 1516 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|7к}} P. 618.</ref>; ''Милош Сантовтовичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 83.</ref>; ''люди приставенства [[Лейпуны|лепунского]]… Данило Сантовтович'' (1 ліпеня 1542 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 15.</ref>; ''село Сонтовтово… войтъ Янъ Сонтовтовичъ'' (1554 год)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 8. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=AohOAAAAcAAJ&q=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 49, 80].</ref>; ''продковъ ихъ, дедовъ, прадедовъ Кебуровъ Воздовичовъ Жонтовтовичовъ'' (17 траўня 1563 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=--UDAAAAYAAJ&q=%D0%96%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE#v=snippet&q=%D0%96%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE&f=false С. 263].</ref>; ''podlie drogi Szontulthowey'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. С. 406.</ref>. == Носьбіты == * Мілаш Сантаўтавіч — баярын [[Ковенскі павет (ВКЛ)|Ковенскага павету]], які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Сямашка Сянтоўтавіч — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1538 годзе<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&dq=%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiuoPKDi9aCAxVF7QIHHSDSA74Q6AF6BAgHEAI P. 197].</ref> Сантаўт (Santowtt) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У 1584 годзе ўпаміналася сяло Сантоўтавічы (''Сонтовтовичи'') ва [[Упіцкі павет|Ўпіцкім павеце]]<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 8. ― Вильна, 1912. С. 195.</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Санда]] * [[Вальда (імя)|Вальда]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай санд}} {{Імёны з асновай валд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 3yuo8ullkzgou2kjcjgmavzibb5f8d4 Рудзіла 0 268721 2677819 2674411 2026-07-06T13:26:20Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677819 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рудзіла |лацінка = Rudziła |арыгінал = Rudila |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Грода|Ruodo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Рудзела, Рудзель, Родзель, Рудаль, Руціла, Родаль |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Рудзіла''', '''Рудзела''' (''Рудзель'', ''Родзель'', ''Рудаль''), '''Руціла''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Родзіла, Рудзіла, Рудзела, Рудала або Руціла (Hrodilo, Rodilo<ref>Nègre E. Toponymie générale de la France. Vol. 2. — Genève, 1991. [https://books.google.by/books?id=jbpVLN1tRNoC&pg=PA796&dq=germ+%22Rodilo%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjU8OGptbCCAxWuS_EDHa-BBCIQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=germ%20%22Rodilo%22&f=false P. 796].</ref>, Rudila, Rudela, Ruadalo, Rutila) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Hrodilo%2C+Rudila%2C+Rudela%2C+Ruadalo#v=snippet&q=Hrodilo%2C%20Rudila%2C%20Rudela%2C%20Ruadalo&f=false S. 887].</ref>. Іменная аснова [[Грода|-грод- (-род-, -руд-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рудаўт|Рудалт]], [[Градзімонт|Родмант]], [[Эйруд]]; германскія імёны Rudolt, Rodemund, Eirodus) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] hroþ 'слава, перамога'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Rudel (Rudil)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 210.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Родэль: ''Rodele'' (1364 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. S. 704.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''земли пустовских в [[Жалудок|Жолудскои]] волости… Роделевщину'' (22 сьнежня 1515 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 208.</ref>; ''в [[Дзісна|Диснах]] земли пустовскии… Руделевщину'' (27 красавіка 1516 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 189.</ref>; ''Якуб Роделевич'' (24 жніўня 1524 году)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 7.</ref>; ''Michałko Rudzielewicz'' (1561 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lpH9QHs_wUMC&q=Rudzielewicz#v=snippet&q=Rudzielewicz&f=false С. 153].</ref>; ''Алексей Руделевичъ'' (13 жніўня 1591 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8cM7AQAAMAAJ&q=%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 390].</ref>; ''Maciei Rudieliowicz s synem Stasiem… Grzyg Rudeliewicz'' (11 кастрычніка 1597 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 469.</ref>; ''Iozeph Rudyło chorazy Mozyrski, ręka swą'' (30 верасьня 1614 году)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 7. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Rb8aAAAAYAAJ&q=%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A С. 11].</ref>; ''Maciey Rutela'' (1624 год)<ref>Ragauskaitė A. XVII a. kėdainiečių asmenvardžių darybos tendencijos // Baltu filoloģija. T. 27, nr. 1 (2018). P. 110.</ref>; ''Stanisław Rudelewicz… Matuk Rudelewicz'' (1641 год)<ref>Ординация королевских пущ: в лесничествах бывшего Великого Княжества Литовского. — Вильна, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jGdcAAAAcAAJ&q=Rudelewicz#v=snippet&q=Rudelewicz&f=false С. 54].</ref>; ''od xdza Rudelewicza'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 533.</ref>; ''od P. Adama Rodila'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 103.</ref>; ''Józef Rodelewicz'' (30 жніўня 1734 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 43.</ref>; ''Rodziłowicz'' (1768 год)<ref>Wiadomość o kleynocie szlacheckim oraz herbach domów szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Ziestwie Litewskim. — Warszawa, 1789. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=nWahwSRUREMC&q=+Rodzi%C5%82owicz#v=snippet&q=Rodzi%C5%82owicz&f=false S. 90].</ref>; ''Agata Rudelowa'' (13 лістапада 1764 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 35. — Вильна, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=WGYjAQAAMAAJ&q=Rudelowa#v=snippet&q=Rudelowa&f=false С. 140].</ref>; ''Jerzy Rodellewicz'' (21 жніўня 1780 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 324.</ref>; ''Jan Rodelewicz'' (6 лютага 1786 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 422.</ref>; ''Antoni Wincenty Rodolewicz'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rodolewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Widze], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Аляксей Рудзелевіч — жыхар маёнтку [[Чашыцы|Чашыцаў]] ([[Гарадзенскі павет]]), які ўпамінаецца ў 1591 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810230229/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/650-chashitsy-inventar-1591-g-v-grodnenskom-povete Чашицы инвентарь 1591 г. в Гродненском повете], Архіў гісторыка Анішчанкі, 5 ліпеня 2016 г.</ref> * Юзэф Рудыла — [[мазыр]]скі харужы, які ўпамінаецца ў 1614 годзе Рудалевічы (Rudolewicz, Rudalewicz) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 398.</ref>. Радзіловічы (Radziłowicz) — літоўскі шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 10. — Warszawa, 1938. S. 245.</ref>. Рудэлевічы (Rudelewicz) гербу [[Алемані]] — літоўскі шляхецкі род<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 10. — Warszawa, 1938. S. 302.</ref>. Руціла (Rucilo) і Рудзяловіч (Rudzielowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На 1904 год існавалі вёска і сядзіба Рудлава (Рудлова) у Ельнянскім павеце Смаленскай губэрні<ref>Список населенных мест Смоленской губернии. — Смоленск, 1904. С. 252.</ref>. На [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуюць вёскі [[Рудалі]] і [[Рудзелішкі]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іла}} {{Імёны з асновай грод}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] fy1do5l8milo7lejydltj798fn1sk9z Суда 0 269635 2677959 2675437 2026-07-07T00:31:08Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677959 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Суда |лацінка = Suda |арыгінал = Sudo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Сута, Судзь, Суць, Шуда, Шута, Жудзь |вытворныя = [[Зута]] |зьвязаныя = [[Судзіла]], [[Судзень]], [[Сударг]], [[Судар]], [[Сутарт]], [[Судман]], [[Судымуд]], [[Судзімонт (імя)|Судзімонт]] }} '''Суда''' (''Судзь'', ''Шуда'', ''Жудзь''), '''Сута''' (''Суць'', ''Шута'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Суда, Сута або Сут (Sudo, Sudhe<ref>[https://filemaker.isof.se/fmi/webd Sveriges medeltida personnamn — förnamnsregister Abbe-Øxvidh], Institutet för språk och folkminnen</ref>, Sude<ref>Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 2: Tilnavne. — København, 1964. S. 1092.</ref>, Suto, Suth<ref>Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&dq=%22galbot%22+bot&q=Suth#v=snippet&q=Suth&f=false P. 301].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=sudo#v=snippet&q=sudo&f=false S. 6, 1367].</ref>. Іменная аснова суд- (сут-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sauþa 'вобраз'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 25.</ref> або ад [[Стараісьляндзкая мова|стараісьляндзкага]] sudhr 'поўдзень'<ref name="Morlet-1971-203">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 203.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае брак адэкватнага тлумачэньня іменнай асновы суд- зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]]<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 23.</ref>}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Судзіла]], [[Судзень]], [[Сударг]], [[Судар|Судар (Судзер, Сутар)]], [[Сутарт]], [[Судман]], [[Судымуд]], [[Судзімонт (імя)|Судзімонт]]. Адзначаліся германскія імёны Sudila, Suden, Sudergo, Suderus (Sudarius), Sutardus, Sudhman, Sutmodis, Sudhmund{{Заўвага|Таксама адзначаліся германскія імёны Sudan<ref name="Domesday-1997-199">Domesday Names: An Index of Latin Personal and Place Names in Domesday Book. — The Boydell Press, 1997. [https://books.google.by/books?id=B-fseNYY86sC&pg=PA199&dq=sudan+sudfelda&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjA5vTv4-SFAxVSg_0HHbByCMQQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=sudan%20sudfelda&f=false P. 199].</ref>, Sudbald (Sud-[[Больд|bald]])<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 450.</ref>, Sutbodus (Sut-[[Бода|bodus]]), Sudmar (Sud-[[Міра (імя)|mar]])<ref name="Gottschald-1971-563">Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1971. [https://books.google.by/books?id=vSXbDwAAQBAJ&pg=PA563&dq=Sudfrid,+Sudmar,+Suden+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiroaDamvuBAxWg87sIHZzOACcQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Sudfrid%2C%20Sudmar%2C%20Suden%20namenkunde&f=false S. 563].</ref>}}. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Suder<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 261.</ref>. Апроч таго, у Польшчы адзначалася імя Sudraga<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 554.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны: ''Sude / Sute'' (1306 і 1395 гады)<ref name="Trautmann-1925-100">Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sude+1306#v=snippet&q=Sude%201306&f=false S. 100].</ref><ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=2sdWAAAAcAAJ&q=Sute#v=snippet&q=Sute&f=false S. 723].</ref>, ''Sudeke / Zudeke'' (1364 год)<ref name="Trautmann-1925-100"/>, ''[[Вінтыла|Wintil]] vnd Sudenne{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Suden<ref name="Gottschald-1971-563"/>}} von der Splitter'' ([[Паведамленьні аб літоўскіх дарогах]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=iPFgOUAZLUMC&q=Sudenne#v=snippet&q=Sudenne&f=false S. 680].</ref>, ''Suder / Sudir'' (1346 і 1396 гады)<ref name="Trautmann-1925-100"/>. У [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгарадзе]] бытавалі імёны Судзіл, Судзіша і Суцімір<ref>Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 803—804.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Михаиловая Шудовича''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 68.</ref>, ''Витко Судевичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 90.</ref>, ''Иванъ Судичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 152.</ref> (1528 год); ''Sutha'' (1594 год)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OF0jAQAAMAAJ&q=Sutha#v=snippet&q=Sutha&f=false С. 475].</ref>; ''Zaniec Sudzic'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Sudzic#v=snippet&q=Sudzic&f=false С. 72].</ref>; ''Петръ Юрьевичъ Жудевича''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%96%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%40%D0%96%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 802].</ref>, ''слугу на имя Юшка Судевича''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 849].</ref>, ''Янъ Шуда Якубовичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 993.</ref> (1567 год); ''земенинъ господарьский повету Упитского Янъ Андреевичъ Жудевича'' (23 траўня 1585 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 26. — Вильна, 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=bXwZAAAAYAAJ&q=%40%D0%96%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%40%D0%96%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 159].</ref>; ''z Andreiem Sutem'' (9 студзеня 1600 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 533.</ref>; ''Łukasz Sudowicz'' (1641 год)<ref>Ординация королевских пущ: в лесничествах бывшего Великого Княжества Литовского. — Вильна, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jGdcAAAAcAAJ&q=Sudowicz#v=snippet&q=Sudowicz&f=false С. 217].</ref>; ''Sudowicz Jerzy Augustinowicz z Sudziów'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 5. — Warszawa, 2016. S. 414.</ref>; ''Jerzy Augustynowicz Sudowicz z Sudziów'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 174.</ref>; ''Kazimierz Zuda'' (24 красавіка 1692 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 372.</ref>; ''Lucas Suttovitz [[Ліцьвіны|Lithvanus]] ex districtu [[Ворша|Orsensi]]'' (1711—1714 гады)<ref>Blažejovskyj D. Ukrainian and Armenian pontifical seminaries of Lviv (1665—1784) (Analecta OSBM. Vol. 29). — Rom, 1975. P. 59.</ref>; ''Faustyna Sudewicz'' (1740 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Sudewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date= Kroże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Szudowszczyzna… Sudowszczyzna… Sudziewicze'' (1744 год)<ref name="DWil-1744">[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Symon Szud'' (19 красавіка 1782 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 35. — Вильна, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=WGYjAQAAMAAJ&q=Szud#v=snippet&q=Szud&f=false С. 422].</ref>; ''Malwina Sutowicz'' (1847 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Sutowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Radoml], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>{{Заўвага|Таксама: * Судыка, Шудыка, Судзейка, Шудзейка, Судзека: ''Анъдреи Судиковичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 171.</ref>, ''Павелъ Судиковичъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 726].</ref>, ''z drugim Maczieięm Sudykowiczęm… tenże Macziey Szudykowicz'' (16 кастрычніка 1595 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 396.</ref>, ''Szudikowicz'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 207.</ref>, ''Franciszka Sudziekowicz'' (1871 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Sudziekowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Prozoroki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Sudejko'' (1909 год)<ref>[https://genealogia.lt/pdfs/korwie.pdf Spis miejscowości oraz nazwisk w parafii korwieńskiej w 1909 r.], Genealogia Wileńszczyzny</ref>, Аляксандар Шудзейка (1902—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Наваградак|Наваградку]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%8F%D0%BC%D1%91%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1902) Шудзейка Аляксандр Сямёнавіч (1902)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>, Судыкі (Sudyka) гербаў [[Астоя (герб)|Астоя]] і [[Пабог]] — літоўскі шляхецкі род<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 327.</ref>; * Сутан (адзначалася старажытнае германскае імя Sudan<ref name="Domesday-1997-199"/>): Сутановіч (Suttonowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref name="Wisniewski"/>; * Субар, Судзібор (адзначалася старажытнае германскае імя Subar<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Subar#v=snippet&q=Subar&f=false S. 1367].</ref>): Іван Судзібор (1904—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Менск]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D0%BE%D1%80_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1904) Судзібор Іван Мікалаевіч (1904)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>, Субарэвічы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/s/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на С], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>; * Субарт, Собарт: ''люди Высокодворское волости… Суборта з братож Стирпеиковичов'' (9 верасьня 1511 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 116.</ref>, ''у Новгородском повете… чоловека Суборта'' (14 верасьня 1522 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 147.</ref>, ''з села Субортовичъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D1%83%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 671].</ref>, ''Paraskiewa Sobortowicz'' (1716 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Sobortowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date= Żyrowicze (gr.-kat.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Subortowicze'' (1744 год)<ref name="DWil-1744"/>; * Субот (адзначалася старажытнае германскае імя Sutbodus<ref name="Morlet-1971-203"/>): ''cum filia Sobotha'' (3 лістапада 1505 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 707.</ref>, на [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуе вёска [[Суботнікі]], Субатовічы (Subotowicz) гебу [[Брохвіч]] — літоўскі шляхецкі род зь Віленшчыны<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 182.</ref>; * Судзівіл: Эразмус Судзівілавіч — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1578 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83#v=snippet&q=%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83&f=false С. 32].</ref> * Судзінт: ''domini Sudynth'' (1452 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 240.</ref>, ''Franciszek Stanisławowicz Sudzint… na miejscu rodzica swego Stanisława Sudinta'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 5. — Warszawa, 2016. S. 416.</ref>; * Сотаўт (адзначалася германскае імя Sudwald<ref>Jean Tosti, [https://jeantosti.com/noms/s6.html Noms commençant par S], Dictionnaire des noms de famille de France et d’ailleurs</ref>): ''чоловекъ Сотовтъ'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 56.</ref>; * Судвін: ''чоловека Судвина'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 51.</ref>; * Судгінт: ''Sudgint-'' (XV—XVI ст. паводле выпісу XIX ст.)<ref>Būga K. Apie lietuvių asmens vardus. — Vilnius, 1911. P. 36.</ref>; * Судат: Судатовічы (Sudotowicz) — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 327.</ref>; * Судорат: Судорат (Sudorot) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref name="Wisniewski"/> }}. == Носьбіты == * Вітка Судзевіч — [[Радунь|радунскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Іван Судзіч — [[Гарадзец (Гомельская вобласьць)|гарадзецкі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Мікалай Судавіч — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%22%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B8%22&dq=%22%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B8%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwib0IvNktaCAxVqMOwKHUYtAm0Q6AF6BAgIEAI P. 434].</ref> * Урбан Юр’евіч Лаўрыновіч Судовіч — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1599 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 5. ― Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FshZAAAAcAAJ&q=%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 194].</ref> * Антон Сутовіч (''Антон Домиников Сутович'') — шляхціч [[Менская губэрня|Менскай губэрні]], прадстаўлены ў 1863 годзе<ref>[http://kalinouski.arkushy.by/library/rok_1863_na_mienszczynie/125.htm № 125. Спісы шляхты, прадстаўленыя паміж 15.X.1863 і 15.X.1864 улучна], Сьвіслацкія аркушы</ref> Судовічы — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род, які меў уладаньні на [[Жамойць|Жамойці]] Судзі — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/s/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на С], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Сутовіч (Sutowicz), Шудзевіч (Szudziewicz) і Шутовіч (Szutowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref name="Wisniewski">Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У 1905 годзе існаваў [[фальварак]] Судзішкі ў [[Езяросы|Езяроскай]] воласьці<ref>Виленская губерния: полный список населенных мест со статистическими данными о каждом поселении. — Вильна, 1905. С. 263.</ref>. Зудаў (''Sudau'') — былая вёска каля [[Нойгаўзэн]]у ў [[Прусія|Прусіі]]<ref>Палмайтис Л. Предложение по научной русификации исконных наименований перешедшей в состав России северной части бывшей Восточной Пруссии. — Европейский институт рассеянных этнических меньшинств, 2003. С. 40.</ref>. На [[Менскі павет|гістарычнай Меншчыне]] існуе вёска [[Судзевічы]], на [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|гістарычнай Амсьціслаўшчыне]] — [[Судоўшчына]], у [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] — [[Зуднікен]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай суд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] ipos9kds8ql3hda8ln0zr9qk8ml2mgq Сакель 0 269673 2677872 2675180 2026-07-06T16:59:11Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677872 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сакель |лацінка = Sakiel |арыгінал = Sakel |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сак|Sacco]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Жакель, Жагіль, Шакель, Шакаль |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Сакель''' (''Жакель'', ''Жагіль'', ''Шакель'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сакіла або Сагіла, пазьней Сакель (Sakilo, Sagilo, Sakel<ref>Cadovius-Müller J. Memoriale linguae Frisicae: nach der Jeverschen Originalhandschrift. Bd. 4. — Norden und Leipzig, 1911. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=6S1CAAAAIAAJ&q=Sakel#v=snippet&q=Sakel&f=false S. 84].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 438.</ref>. Іменная аснова [[Сак|сак- (саг-, зак-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сакень]], [[Жагель]], [[Жагар]]; германскія імёны Sacken, Sagel, Sagar) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sakjo 'спрэчка'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 25.</ref><ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 193.</ref>. Прозьвішча літоўскага шляхецкага роду Сакеляў выводзяць ад [[Немцы|нямецкага]] прозьвішча Sackel<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 5. — Warszawa, 2016. S. 185.</ref> (Sagel<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://books.google.by/books?id=FgYREAAAQBAJ&pg=PA419&dq=sagel+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiu0uGH5IKDAxVO0AIHHTZoCI4Q6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=sagel%20namenkunde&f=false S. 419].</ref>). Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Sakel (Szakel)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 219.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''чоловека зъ землею на имя Сакеля [[Вілейка (імя)|Вилеиковича]]'' (6 жніўня 1493 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 76.</ref>; ''а в Богдана Сакелевича'' (9 чэрвеня 1517 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 339.</ref>; ''листь Станислава Якубовича Шакелевича… листъ Андрея Миколаевича Шакелевича… по смеръти стрыя Войтеха Богдановича Шакелевича'' (14 сакавіка 1585 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 26. — Вильна, 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=bXwZAAAAYAAJ&q=%D0%A8%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A8%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 79].</ref>; ''бояромъ своимъ Тверскимъ небожчику Павлу Сакелю… Валенты Сакелевичъ'' (7 траўня 1586 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=--UDAAAAYAAJ&q=%D0%A1%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 447].</ref>; ''Heliasz Sakiel'' (1621 год)<ref>{{Літаратура/Рэестры попісу паспалітага рушэньня шляхты ВКЛ з 1621 году (2015)|к}} S. 99.</ref>; ''Sakiel Jan Kazimierzowicz na miejscu rodzica Kazimerza Sakiela'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 5. — Warszawa, 2016. S. 185.</ref>; ''Elżbieta Sakiel'' (1684 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Sakiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Żołudek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Piotr Sakiel Salomonowicz… Samuel Sakiel''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 80.</ref>, ''Piotr Sakiel z Sakielów''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 81.</ref>, ''Jan Sakiel''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 174.</ref>, ''Jerzy Sakiel''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 178.</ref> (1690 год); ''U Pawła Sakiela… U Antona Sakiela… U Krzysztofa Sakiela… U Marcina Sakiela'' (6 студзеня 1700 году)<ref>Łapiński Ł., Wilczewski W. F. «Komput katolików» parafii żołudzkiej z 1700 roku // Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne. Nr. 115, 2021. S. 264, 269—270.</ref>; ''Elżbieta Żagilewicz'' (1814 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=%C5%BBagilewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Rudomino], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Багдан Сакелевіч — [[Упіта|упіцкі]] баярын, які ўпамінаецца ў 1517 годзе * Леанід Шакель (1922—?) — [[беларусы|беларус]] з [[Асіпавічы|Асіпавічаў]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index25.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> Сакелі — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род, які меў уладаньні на [[Жамойць|Жамойці]] Сакель (Sakiel, Sakiell) і Шакалевіч (Szakalewicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На 1906 год існавала вёска Жакелі ў Дрысенскім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 158.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іла}} {{Імёны з асновай сак}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] j3ssul2je46zyyakjysmhntaylojs02 Судзіла 0 269703 2677961 2666927 2026-07-07T00:35:06Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677961 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Судзіла |лацінка = Sudziła |арыгінал = Sudila |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Суда|Sudo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Судзель, Шудзіла, Судзель, Шудзель, Суціла, Сутыла, Шуціла, Сутула, Содэль |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Судзіла''' (''Шудзіла'', ''Судзель'', ''Содэль''), '''Суціла''' (''Сутыла'', ''Шуціла'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Судзіла, Судзела або Судула (Sudila, Sudela<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA511&dq=sudela&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiBgab6wcSEAxUg9rsIHebkBuMQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=sudela&f=false P. 511].</ref>, Sudula<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 206.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 15, 1973. S. 58 (304).</ref>. Іменная аснова [[Суда|суд- (сут-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сударг]], [[Судар]], [[Сутарт]]; германскія імёны Sudergo, Suderus, Sutardus) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sauþa 'вобраз'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 25.</ref> або ад [[Стараісьляндзкая мова|стараісьляндзкага]] sudhr 'поўдзень'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 203.</ref>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Шудзель (Szudziel)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 316.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''на Соудила'' (XI—XII стагодзьдзі)<ref name="Zalizniak-2004-275">Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 275, 803.</ref>; ''Сутилу пять чоловековъ'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 20.</ref>; ''pratum dictum Svdelyskye'' (30 ліпеня 1501 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 611.</ref>; ''Балтромеи Судилович'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 168.</ref>; ''Якуб Судилович'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. [https://books.google.by/books?id=lNIiAQAAIAAJ&q=%22%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%AF%D0%BA%D1%83%D0%B1+%22&dq=%22%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87+%D0%AF%D0%BA%D1%83%D0%B1+%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiuhbWfktaCAxXB0wIHHYTZAeIQ6AF6BAgHEAI P. 125, 306].</ref>; ''о человека Петеля Суделевича'' (24 кастрычніка 1542 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|230к}} P. 58.</ref>; ''з Судиловичъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 839].</ref>; ''село [[Даманавічы (Менская вобласьць)|Домановичи]]… Сенько Сутуловичъ'' (1552 год)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 7, т. 1. — Киев, 1886. С. 633.</ref>; ''Ihnath Sudiłowicz'' (16 студзеня 1573 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OF0jAQAAMAAJ&q=Sudi%C5%82owicz#v=snippet&q=Sudi%C5%82owicz&f=false С. 178].</ref>; ''Sudiłowicze'' (1593 год)<ref>Ochmański J. Ludność litewska we włości obolce na białorusi wschodniej w XIV—XVI wieku // Acta Baltico-Slavica. T. 5, 1967. S. 154.</ref>; ''Jarosz Suciłło'' (1621 год)<ref>{{Літаратура/Рэестры попісу паспалітага рушэньня шляхты ВКЛ з 1621 году (2015)|к}} S. 111.</ref>; ''Annæ Pałucza de Sodeliszki'' (1697 год)<ref>[https://kresy.genealodzy.pl/obce/kryniczyn/Kryniczyn_1697-1703_rej_chrztow.pdf Kryniczyn lata 1697—1703 rejestr chrztów kościelnych]</ref>; ''Helena Suciło'' (1721 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Suci%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date= Kroże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Sodeliszki… Szudziłowicze'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Dawid Szudziel'' (23 красавіка 1755 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 35. — Вильна, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=WGYjAQAAMAAJ&q=Szudziel#v=snippet&q=Szudziel&f=false С. 30].</ref>; ''Sudziło'' (1778 год)<ref>[https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/Daugieliszki_chrzciny_1774_90.pdf Spis rodziców dzieci urodzonych w Daugieliszkach w latach 1774—1790]</ref>. == Носьбіты == * Судзіл — жыхар [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгараду]], які ўпамінаецца ў XI—XII стагодзьдзях<ref name="Zalizniak-2004-275"/> * Судзіла Іванкавіч — наўгародзкі пасаднік у 1141—1144 і 1147—1156 гадох<ref>Янин В. Л. Новгородские посадники. 2-е изд. — М., 2003. [https://books.google.by/books?id=jORTDwAAQBAJ&pg=PA150&dq=%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0+%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjB79LKvN2HAxUw0wIHHUlEAYAQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%20%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&f=false С. 150].</ref> * Суціла — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў наданьне ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Балтрамей Судзілавіч — [[Медынгоны|медынгонскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Якуб Судзілавіч — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох * Міхайла Марцінавіч Судзілавіч — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1571 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 7].</ref> * Вітольд Шудзель (1921—?) — селянін з ваколіцаў [[Мёры|Мёраў]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%92%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1921) Шудзель Вітольд Адольфавіч (1921)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> Шуцілы (Szuciłło) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 427.</ref>. Сутыла (Sutylo) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На 1901 год існавалі вёска і станцыя Жудзілава у Мглінскім павеце Чарнігаўскай губэрні<ref>Список населенных мест Черниговской губернии, имеющих не менее 10 жителей, по данным за 1901 год. — Чернигов, 1902. С. 57.</ref>. На 1906 год існаваў [[фальварак]] і маёнтак Судзілавічы ў Лепельскім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 191—192.</ref>. На [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|гістарычнай Амсьціслаўшчыне]] існуе вёска [[Судзілы]]. Назву [[Судзілавічы]] маюць вёскі на гістарычных [[Аршанскі павет|Аршаншчыне]], [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчыне]] і [[Полацкае ваяводзтва|Полаччыне]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іла}} {{Імёны з асновай суд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] dxhbi1g9ikvaefrz4n9xijsoo6z7o6m Саміла 0 269705 2677880 2676002 2026-07-06T17:44:21Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677880 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Саміла |лацінка = Samiła |арыгінал = Sumila |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сома (імя)|Sumo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Суміла, Сумела, Сумель, Шуміла, Шумель, Сомэль |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Саміла''' (''Суміла'', ''Сумела'', ''Сумель'', ''Шуміла'', ''Шумель'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Суміла (Sumila, *Sumilo<ref>Kaufmann H. Altdeutsches Namenbuch: Bd. 1. Altdeutsche Personennamen. Ergänzungsband. — München, 1968. S. 330.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 15, 1973. S. 58 (304).</ref>. Іменная аснова [[Сома (імя)|сом- (сум-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Соман]], [[Сомалт]], [[Сумонт]]; германскія імёны Sumuni, Somold, Sommund) паходзіць ад [[Стараскандынаўская мова|стараісьляндзкага]] some 'гонар'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 201.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''в людеи наших… а въ Юръкеля Сомиловича'' (25 ліпеня 1503 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 166.</ref>; ''люди тягълыи [[Ваўкавыск|волковыискии]]… Сомило Ремъшычъ'' (1506—1539 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|7к}} P. 640.</ref>; ''шесть чоловеков тяглых у [[Бірштаны|Бирштанском]] повете, на имя… а Сомила Милошевича'' (19 траўня 1513 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 131.</ref>; ''в [[Наваградак|Новгородскомъ]] повете… земль пустовских… [[Рамейка|Ромеиковщину]]… Ядиминовщину, а Ядовкговщину и Сомиловщину, а [[Явільт|Явилтовщину]]'' (14 чэрвеня 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 291.</ref>; ''людеи… Рымъдеика Сомиловича'' (19 сьнежня 1522 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 185.</ref>; ''а Ондрушко Сомиловичъ мещанинъ'' (13 красавіка 1539 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=7To9AQAAMAAJ&q=%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 92].</ref>; ''у волости нашои [[Пунск|Пуньскои]]… земъли… Сомиловщину'' (5—16 ліпеня 1549 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|18-25к}} С. 368.</ref>; ''Сомилишки'' (1553 год)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 164.</ref>; ''подданые королевое ее милости… [[Радзівіл (імя)|Радивило]] Сомиловичъ'' (11 ліпеня 1556 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 21. — Вильна, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=4A4LAAAAIAAJ&q=%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D1%81%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 171].</ref>; ''Каспора Шумеля з Болбок'' (1556 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 106.</ref>; ''на цыншу держить Радивило Сомиловичъ'' (1557—1558 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|42к}} С. 42.</ref>; ''Янко Сомиловичъ'' (25 сакавіка 1560 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 136.</ref>; ''з Шумилишокъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%B7+%D0%A8%D1%83%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%88%D0%BE%D0%BA%D1%8A#v=snippet&q=%D0%B7%20%D0%A8%D1%83%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%88%D0%BE%D0%BA%D1%8A&f=false С. 585].</ref>; ''ślachetny Stanisław Sumieło'' (1580 год)<ref>Jabłonowski A. Podlasie. — Warszawa, 1908. S. 71.</ref>; ''Romieyko Somiłowicz'' (1 чэрвеня 1584 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=8cM7AQAAMAAJ&q=Somi%C5%82owicz#v=snippet&q=Somi%C5%82owicz&f=false С. 279].</ref>; ''Sumiliszki'' (1670 год)<ref>Bystroń J. Nazwiska polskie. — Lwów, 1936. S. 285.</ref>; ''z Sumiliszek'' (1699 год)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 8. — Вильна, 1875. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Y8xhAAAAcAAJ&q=Sumiliszek#v=snippet&q=Sumiliszek&f=false С. 290].</ref>; ''Pietruk Somiło'' (6 студзеня 1700 году)<ref>Łapiński Ł., Wilczewski W. F. «Komput katolików» parafii żołudzkiej z 1700 roku // Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne. Nr. 115, 2021. S. 275.</ref>; ''Magdalena Somel'' (1719 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=10pl&rid=S&search_lastname=Somel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref; ''Sumiliscensis… Sumiliszki'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Antoni Sumiło'' (1764 год)<ref>Volumina legum: przedruk zbioru praw staraniem XX. Pijarow w Warszawie, od roku 1732 do 1782, wydanego. T. 7. — Petersburg, 1860. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-D9NAAAAcAAJ&q=Sumi%C5%82o#v=snippet&q=Sumi%C5%82o&f=false S. 66].</ref>; ''do wioski Sumiłów'' (1782 год)<ref>Vyskupo Ignoto Jokūbo Masalskio Kauno dekanato vizitacija 1782 m. — Vilnius, 2001. P. 386.</ref>; ''Parafija sumiliska'' (1782 і 1784 гады)<ref>Vyskupo Ignoto Jokūbo Masalskio Kauno dekanato vizitacija 1782 m. — Vilnius, 2001. P. 180, 774.</ref>; ''wioska Sumiły'' (1784 год)<ref>Vyskupo Ignoto Jokūbo Masalskio Kauno dekanato vizitacija 1782 m. — Vilnius, 2001. P. 746.</ref>; ''Jana i Piotra Sumielewiczow… mieszkańców miasta [[Пунск|Puń]]'' (26 чэрвеня 1793 году)<ref>Тяжбы литовских крестьян и жителей местечек с управителями имений: сборник документов. Ч. 2. — Вильнюс, 1961. С. 446.</ref>; ''Dominik Szumiel'' (1784 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Szumiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Odelsk], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Elżbieta Somiłło'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Somi%C5%82%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Indura], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Józef Somiło'' (1815 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Somi%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Małomożejkowo (gr.-kat., prawosł.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Teodor Szumlewicz'' (1820 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Szumlewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Łunna], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Каспар Шумель — [[віцебс]]кі баярын, які ўпамінаецца ў 1556 годзе * Крыштоф Саміла — жыхар места [[Ліда|Ліды]], які ўпамінаецца ў 1680 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810231742/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/361-lidskoe-starostvo-1680-g-inventar Лидское староство 1680 г.инвентарь], Архіў гісторыка Анішчанкі, 26 сьнежня 2015 г.</ref> * Кузьма Шуміла (1872—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Сіроцін]]а, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A8%D1%83%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%9A%D1%83%D0%B7%D1%8C%D0%BC%D0%B0_%D0%A1%D1%86%D1%8F%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1872) Шуміла Кузьма Сцяпанавіч (1872)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> Самілы — [[Уніяцкая царква ў Рэчы Паспалітай|уніяты]] [[Мураванка|Маламажэйкаўскай]] парафіі<ref>[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]] Парафіяне Лідскай, Дзікушкай, Маламажэйкаўскай і Жыжмянскай грэка-каталіцкіх цэркваў у 1829 г. // Лідскі Летапісец. № 3 (75), 2016. С. 26—40.</ref>. Сумілы (Sumiło) гербу [[Сас]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 328.</ref>. Шумілы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/ss/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ш], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Шуміла (Szumilo) і Шуміловіч (Szumilowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На 1892 год існаваў двор Шумілы ў Панявескім павеце Ковенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|12к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XII/74 S. 74].</ref>. На 1904 год існавалі сядзіба Шамілава і вёска Шумілы ў Бельскім павеце, а таксама вёска Шумілава (Шумілова) у Парэцкім павеце Смаленскай губэрні<ref>Список населенных мест Смоленской губернии. — Смоленск, 1904. С. 44, 88, 324.</ref>. На 1906 год існавала вёска Шумілы ў Дзьвінскім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 112.</ref>. На [[Троцкі павет|гістарычнай Троччыне]] існуе старажытнае мястэчка [[Сумілішкі]], на [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] — вёскі [[Вялікія Шумілішкі]] і [[Малыя Шумілішкі]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іла}} {{Імёны з асновай сом}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 20o89ucigzh9qnbiulj1jszydrh0f9b Рыгала 0 270008 2677841 2675966 2026-07-06T14:29:44Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677841 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рыґала |лацінка = Rygała / Ryhała |арыгінал = Ricgela |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рык|Rick]] + [[Гайла (імя)|Gelo]] |варыянт = Рыгель, Рыгаль, Рыгайла, Рыкайла |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Рыгала''' (''Рыгель'', ''Рыгаль''), '''Рыгайла''' (''Рыкайла'') — мужчынскае і жаночае імёны і вытворнае ад іх прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рыгела або Рыгайл (Ricgela, Rigail<ref>Le livre du recteur: catalogue des étudiants de l’Acad. de Genève de 1559 à 1859. — Geneve, 1860. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=9cIIqMG5mK8C&q=Rigail#v=snippet&q=Rigail&f=false P. 219].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ricgela#v=snippet&q=Ricgela&f=false S. 567].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Рык|-рых- (-рык-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Тэўдырых|Дзітрык]], [[Індрых]], [[Эрык]]; германскія імёны Ditricus, Hindrich, Erik) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] reiks 'магутны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 188.</ref>, германскага rikja 'магутны, каралеўскі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 206.</ref>, а аснова [[Гайла (імя)|-гайл- (-гал-, -гел-)]] (імёны ліцьвінаў [[Відзігайла]], [[Інгела]], [[Мантыгайла (імя)|Монтгайла]]; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. У Польшчы ў 1546 годзе і ў XVIII ст. адзначалася прозьвішча Rygiel<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 4: Pl—St. — Kraków, 2013. S. 227.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала прозьвішча Riegel<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=RIEGEL&ofb=marggrabowa&modus=&lang=de RIEGEL], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>, у тым ліку ў ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]]<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=RIEGEL&ofb=memelland&modus=&lang=de RIEGEL], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Рикайло'' (паміж 1387 і 1392 гадамі)<ref>[https://web.archive.org/web/20240710092021/http://starbel.by/dok/d027.htm Поручная грамота за Гридка Константиновича (1387—1392)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref><ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 108.</ref>; ''Trochim Regieliew'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Regieliew#v=snippet&q=Regieliew&f=false С. 143].</ref>; ''дочки, едну Ригайлу'' ([[Хроніка літоўская і жамойцкая]])<ref>ПСРЛ. Т. 32. — М., 1975. С. 63.</ref>; ''Marianna Rygal'' (1750 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Rygal&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date= Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Elżbieta Katarzyna Rygiel'' (1774 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Rygiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Jeleniewo], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Władysław Rygałło'' (1934 год)<ref>[https://genealogia.okiem.pl/artykul/22836/cmentarz-szawle-lit-siauliai-hist-saules-spis-grobow Cmentarz Szawle (lit. Šiauliai (hist. Saulės) — spis grobów], Fundacja Odtworzeniowa Dziedzictwa Narodowego</ref>. == Носьбіты == * Рыкайла — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца паміж 1387 і 1392 гадамі * Рыгор Станіслававіч Рыгала (Рэгала) — [[Расены|расенскі]] [[зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1582 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B&f=false С. 80]</ref> Рэгелі — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/r/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Р], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Рыгель (Rygel, Rygiel) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Берасьцейскі павет|гістарычнай Берасьцейшчыне]] існуе вёска [[Рыгалі]], на [[Гарадзенскі павет|гістарычнай Гарадзеншчыне]] — [[Рыгалаўка]]. == Глядзіце таксама == * [[Рык|Рых]] * [[Гайла (імя)|Гайла]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай рых}} {{Імёны з асновай гайл}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 5x6sliqkx7mv8c3lsbzdjnhxyacoycw Сурмін 0 270490 2677967 2672176 2026-07-07T01:18:48Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677967 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сурмін |лацінка = Surmin |арыгінал = |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сыр (імя)|Surro]] + [[Мін|Minno]] |варыянт = Шырмін, Шэрмэн |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Сурмін''' (''Шырмін'', ''Шэрмэн'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} [[Сыр (імя)|Сыры або Сура]] (Sirio, Surro) і [[Мін]]а (Minno) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 451.</ref><ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sirio+Siso#v=snippet&q=Sirio%20Siso&f=false S. 1125, 1345].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сыр (імя)|сір- (сіс-, сур-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сіргоўд]], [[Сіргут]], [[Сысымунд|Сірмонт]]; германскія імёны Siriaud, Sireguti, Sirmont) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sisu 'чароўны сьпеў, заклён'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>, а аснова [[Мін|-мін- (-мен-)]] (імёны ліцьвінаў [[Мінят]], [[Асьміна (імя)|Асьміна]], [[Гайлімін|Гальмін]]; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, minthi 'памяць'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 169.</ref>. Такім парадкам, імя Сурмін азначае «заклён каханьня»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 26.</ref>. Адзначалася германскае імя [[Сурман|Surman]] (Sur-[[Ман|man]])<ref>Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DgdXAAAAcAAJ&q=Surman#v=snippet&q=Surman&f=false S. 762].</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Сурмін: ''Surmynne'' (1345<ref name="Trautmann-1925-101">Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. S. 101.</ref> і 1412<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 2. — Leipzig, 1863. S. 711.</ref> гады); ''[[Кунейка|Kunike]] Surmynne'' (1388 год)<ref name="Trautmann-1925-101"/>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Surminus capitaneus'' ([[Хроніка Прускай зямлі]])<ref>Scriptores rerum Prussicarum. Bd. 1. — Leipzig, 1861. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=tPxxbl8_y64C&q=Surminus#v=snippet&q=Surminus&f=false S. 152].</ref>; ''бояринъ Виленского повета Сурминъ Михаилович… того Сурмина… дворище его, на имя Сурминовскии'' (10 траўня 1494 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 47.</ref>; ''бояръ королевое ее милости Мартина Ширмина… земянъ [[Пінскі павет|повету Пинского]], Мартина Ширмина'' (3 жніўня 1546 году)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 1. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IxELAAAAIAAJ&q=%D0%A8%D0%B8%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A8%D0%B8%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0&f=false С. 69].</ref>; ''Surminowa'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 201.</ref>; ''Anna Szurmin'' (1827 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Szurmin&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Lida], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Сурмін — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца ў 1412 годзе * Сурмін Міхайлавіч — баярын [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага павету]], які ўпамінаецца ў 1494 годзе * Грышка і Аніска Сурміны — жыхары вёскі [[Ліпнікі|Ліпнікаў]] ([[Полацкае ваяводзтва]]), якія ўпамінаюцца ў 1763 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230807110554/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/870-yurevichi-inventar-1763-g-polotskoe-voevodstvo Юревичи инвентарь 1763 г. Полоцкое воеводство], Архіў гісторыка Анішчанкі, 15 чэрвеня 2017 г.</ref> * Пелагея Сурмінава — уладальніца зямлі ў [[Невельскі павет|Невельскім павеце]] на 1878 год<ref>Памятная книжка Витебской губернии. На 1878 год. — Витебск, 1878. С. 386.</ref> Сурменевы — шляхецкі род [[Смаленская губэрня|Смаленскай губэрні]]<ref>Список дворянских родов, внесенных в родословные дворянские книги Смоленской губернии. — Смоленск, 1897. С. 76.</ref>. Шэрмэн (''Szermen'') — прозьвішча, гістарычна зафіксанае на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 2. — Vilnius, 1989. P. 914.</ref>. Сурмін (Surmin) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]] фіксавалася прозьвішча Шырмен у [[Летувізацыя|летувізаванай форме]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 2. — Vilnius, 1989. P. 937.</ref>. На [[Віцебскі павет|гістарычнай Віцебшчыне]] існуе вёска [[Сурміно]]. == Глядзіце таксама == * [[Сыр (імя)|Сыры]] * [[Мін]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)}} {{Імёны з асновай сір}} {{Імёны з асновай мін}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 3c9loj1nayjy9xd253gjifatd3ufuqr Сір’ят 0 270507 2677988 2672192 2026-07-07T08:05:28Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677988 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сір’ят |лацінка = Syrjat |арыгінал = |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сыр (імя)|Sirio]] + [[Ят|Joto]] |варыянт = Сыр’ят, Сур’ят |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Сір’ят''', '''Сыр’ят''', '''Сур’ят''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} [[Сыр (імя)|Сыры]] (Sirio) і [[Ят|Ёта]] (Joto) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sirio+Siso#v=snippet&q=Sirio%20Siso&f=false S. 981, 1345].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сыр (імя)|сір- (сіс-, сур-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сіргоўд]], [[Сіргут]], [[Сысымунд|Сірмонт]]; германскія імёны Siriaud, Sireguti, Sirmont) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sisu 'чароўны сьпеў, заклён', а аснова [[Ят|-ют- (-ят-)]] (імёны ліцьвінаў [[Ютэль]], [[Даўят (імя)|Даўят]], [[Карыят (імя)|Карыят]]; германскія імёны Jutilo, Dowyatt, Cariatto) — ад гоцкага iuþa, старагерманскага joþ 'дзіцё, народзінец, нашчадак'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. Такім парадкам, імя Сур’ят (Сір’ят) азначае «заклятае дзіця»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 26.</ref>. У гістарычных германскім арэале адзначалася імя Siret<ref>Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gIEfAAAAYAAJ&q=Siret#v=snippet&q=Siret&f=false P. 48].</ref>. Апроч таго, адзначалася германскае імя Sirad<ref>Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. S. 316.</ref> (Sirada<ref>Hartig J. Die münsterländischen Rufnamen im späten Mittelalter. — Köln — Graz, 1967. S. 212.</ref>, Sired<ref>Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham, 2023. P. 246.</ref>). Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''от Жирять'' (XII ст.)<ref name="Zalizniak-2004-368">Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 368, 739.</ref>; ''Сурьятъ'' (1387—1392 гады<ref>[https://web.archive.org/web/20240710092021/http://starbel.by/dok/d027.htm Поручная грамота за Гридка Константиновича (1387—1392)], Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae</ref>)<ref>{{Літаратура/Граматы 14 ст. (1974)|к}} С. 108.</ref><ref>Українські грамоти. Т. 1. — Київ, 1928. С. 47.</ref>; ''Сиряту семъица''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 49.</ref>, ''Сиряту чоловекъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 50.</ref> (1440—1492 гады); ''в мещанки виленское… и в зятя их Янка Сирятовича'' (8 лютага 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 224.</ref>; ''Лаврин Сирятовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 161.</ref>, ''Станислав Сирятовичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 164.</ref> (1528 год); ''iegomość pan Adam Syriatowicz, rotmistrz woiewodztwa Trockiego'' (23 лістапада 1789 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ulkjAQAAMAAJ&q=Syriatowicz#v=snippet&q=Syriatowicz&f=false С. 116].</ref>; ''Jan Sirjatowicz'' (1947 год)<ref>[https://genealogia.okiem.pl/zdjecie/76061/sirjatowicz-jan-1863-1947 Cmentarze — Litwa > Urniaże- Urnėžiai > Sirjatowicz Jan 1863—1947], Genealogia Polaków — portal genealogiczny</ref>. == Носьбіты == * Жырята — жыхар [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгараду]], які ўпамінаецца ў XII стагодзьдзі<ref name="Zalizniak-2004-368"/> * Сур’ят — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які ўпамінаецца паміж 1387 і 1392 гадамі * Сір’ят — літоўскі баярын, які атрымаў наданьні ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Лаўрын Сіратавіч — [[Вялёна|вялёнскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Станіслаў Сіратавіч — [[Відуклі|відуклеўскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году Сыр’ятавічы (Syriatowicz) гербу [[Шалава (герб)|Шалава]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]] або [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 774.</ref>. Сыратовічы (Syratowicz) гербаў [[Любіч (герб)|Любіч]] і Шалава — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на [[Жамойць|Жамойці]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 195.</ref>. Сір’ятовіч (Siriatowicz) і Сыр’ятовіч (Syrjatowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Сыр (імя)|Сыры]] * [[Ят]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай сір}} {{Імёны з фармантам ят}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] k6i4nt5aag9up3ajle21co7xtiidz10 Рык 0 270991 2677850 2671613 2026-07-06T14:45:23Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677850 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рык |лацінка = Ryk |арыгінал = Rick |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Рэйх |вытворныя = |зьвязаныя = [[Рыхіла (імя)|Рыкель]], [[Рыбалт]], [[Рыгала]], [[Рыконт]], [[Рыхлік]], [[Рыгмонт]] <br> [[Адрык]], [[Болтрык]], [[Будрых]], [[Бутырык (імя)|Бутрык]], [[Гаўдэрых|Галтрык]], [[Гадарых|Гедрык]], [[Генрых|Генрык]] / [[Індрых]], [[Гендырых (імя)|Гендрык]], [[Дывірыкс]], [[Гундэрык (імя)|Кондрыка]], [[Медрык]], [[Мендрык]], [[Мундэрых (імя)|Мондрык]], [[Сьвідрыгайла (імя)|Сьвідрыгайла]], [[Тэўдырых|Тыдрых]], [[Шандрык]], [[Эрык]], [[Эйдрыг]], [[Эндрык]] }} '''Рык''' (''Рэйх'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рых або Рыка, пазьней Рык або Райхэ (Rih, Rico, Rick, Reiche) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rih%2C+Rico%2C+Rick#v=snippet&q=Rih%2C%20Rico%2C%20Rick&f=false S. 1256].</ref>. Іменная аснова -рых- (-рык-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] reiks 'магутны'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 188.</ref>, германскага rikja 'магутны, каралеўскі'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 206.</ref>. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Рыхіла (імя)|Рыкель]], [[Рыбалт]], [[Рыгала |Рыгала (Рыкайла)]], [[Рыконт]], [[Рыхлік]], [[Адрык]], [[Болтрык]], [[Будрых|Будрых (Будрык)]], [[Бутырык (імя)|Бутрык]], [[Гаўдэрых|Галтрык]], [[Гадарых|Гедрык]], [[Генрых|Генрык]], [[Гендырых (імя)|Гендрык]], [[Індрых|Індрых (Індрык)]], [[Гундэрык (імя)|Кондрыка]], [[Медрык]], [[Мендрык]], [[Мундэрых (імя)|Мондрык]], [[Тэўдырых|Тыдрых (Тыдрык, Дытрых, Дыдрых, Дыдрык, Дзітрык)]], [[Шандрык]], [[Эрык|Эрык (Эйрых, Ірык, Арык)]], [[Эйдрыг|Эйдрыг (Эйдрык)]], [[Эндрык|Эндрых (Андрых, Андрык)]]. Адзначаліся германскія імёны Richilo (Rikila, Richela), Ribald, Ricgela, Rihcund, Richlich, Odric, Boldericus, Buddrich (Budrick), Butariks (Buttericus, Botric), Gautrik, Gedrich (Gadric), Henric, Gendricus (Gendrich), Hindrich (Heinrich), Condricus, Mederic, Mendrick, Mondericus, Thidrich (Ditricus), Sandrih, Erich (Eurich, Erik, Yric, Orikus), Eidrich (Heitrig, Heidericus), Entrich (Endrichs, Andrich, Andricus). Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Rychel (Rychyl), Rychelin (Rychylin), Ryksa<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 509.</ref>, Rychart (Rykard), Richmudis (Richmodis), Rychałt (Rywałt), Rychwin (Rekwin, Rywin), Anricus, Bałdrzych (Bałdrzyk), Bedrzych (Biedrzyk), Dzidrzych (Dzietrzych, Dzitrzych, Diterich, Dzietrzyk, Dzitrzyk), Genderyk, Henryk (Hainrich, Heinrich, Hinricus, Inricus, Indricus), Hejdricus, Isinrich, Uldrzych (Ulrych), Wilrich, Winrych<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 207.</ref>. У Чэхіі гістарычна бытавала германскае імя Řik<ref>Svoboda J. Bemerkungen über alttschechische Personennamen deutscher Herkunft // Onomastica Slavogermanica. III. — Berlin, 1967. S. 37.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны ''Rexa'' (каля 1386 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Rexa#v=snippet&q=Rexa&f=false S. 82].</ref>, ''Gederiks / Gederich / Gedriks''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Gadaricus (Gadirix, Gaderich)<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Gadaricus+Gadirix%2C+Gaderich#v=snippet&q=Gadaricus%20Gadirix%2C%20Gaderich&f=false S. 563—563].</ref>}} (1296 і 1358 гады)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Gederiks+Gederich+Gedriks#v=snippet&q=Gederiks%20Gederich%20Gedriks&f=false S. 30].</ref>, ''Genderik''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Genderich<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Genderich#v=snippet&q=Genderich&f=false S. 595].</ref>}} (1361 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=2sdWAAAAcAAJ&q=Genderik#v=snippet&q=Genderik&f=false S. 204].</ref>, ''Sawarycke / Sauricke''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Savaricus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 195.</ref>}} (1315 і 1365 гады)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZrV-7V99ov8C&q=Sawarycke#v=snippet&q=Sawarycke&f=false S. 710].</ref><ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sawarycke#v=snippet&q=Sawarycke&f=false S. 91].</ref>, ''Thideric''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Thiederic<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Thiederic#v=snippet&q=Thiederic&f=false S. 1447].</ref>}} (1361 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Thideric#v=snippet&q=Thideric&f=false S. 105].</ref>. У 1650 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Constantinus Riccius, Gedanensis Prussus'', у 1655 годзе — ''Johannes Ricker{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Ricker<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ricker+Riker#v=snippet&q=Ricker%20Riker&f=false S. 1265].</ref>}}, Regiomontaus Borussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Ricker#v=snippet&q=Ricker&f=false S. 518, 547].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''оу Рыка'' (XII ст.)<ref name="Zalizniak-2004-331">Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 331, 793.</ref>; ''село Везокъ… Василь Рыковичъ, Олехно брат его… село [[Рудабелка|Рудые Белки]]… Максимъ Рыксовичь'' (1552 год)<ref>Архив Юго-Западной России. Ч. 7, т. 1. — Киев, 1886. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XwgyAQAAIAAJ&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 630, 642].</ref>; ''Owdziey Rykowicz'' (1561 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lpH9QHs_wUMC&q=Rykowicz#v=snippet&q=Rykowicz&f=false С. 158].</ref>; ''село Лебедево… Прокопъ Риковичъ… Матей Риковичъ… Тинко Риковичъ… Левко Риковичъ'' (1566 год)<ref>Документы Московского архива Министерства юстиции. Т. 1. — М., 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Mu8ZAAAAYAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 241].</ref>; ''Пилипа Гордея Риковича… Пилипу Риковичу''<ref>Акты, издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 39. — Вильна, 1915. С. 116.</ref>, ''Мартин Рикович''<ref>Акты, издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 39. — Вильна, 1915. С. 514.</ref>, ''а Митка Риковича'' <ref>Акты, издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 39. — Вильна, 1915. С. 544.</ref> (1578—1580 гады); ''Marko Rykiewicz'' (1641 год)<ref>Ординация королевских пущ: в лесничествах бывшего Великого Княжества Литовского. — Вильна, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jGdcAAAAcAAJ&q=Rykiewicz#v=snippet&q=Rykiewicz&f=false С. 98].</ref>; ''pater Andraeas Ericus Ryk, pater conventus [[Гелваны|Giełvanensis]]'' (11 верасьня 1766 году)<ref>Memoriale Fratrum Minorum Conventualium Vilnensium (1702—1832). — Vilnae, 2020. P. 165.</ref>; ''Trojan Ryk, Jan Ryk'' (16 лістапада 1790 году)<ref>Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės seimelių instrukcijos (1788—1790). — Vilnius, 2015. P. 382.</ref>{{Заўвага|Таксама * Рэбэрт, Рэбарт (адзначалася старажытнае германскае імя Ribert<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ribert#v=snippet&q=Ribert&f=false S. 1259].</ref>): ''Ignatius Rebert… Joseph Rebert'' (сакавік — красавік 1656 году)<ref>Augusiewicz S. Spis uchodźców z Wielkiego Księstwa Litewskiego w Prusach Książęcych w latach 1655—1656 w zbiorach Geheimes Staatsarchiv Preussicher Kulturbesitz w Berlinie // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. Nr. 1 (271), 2011. S. 135, 142.</ref>, ''Józef Rebert'' (1661 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rebert&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Różana], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Theodoris Rebart'' (1697 год)<ref>[https://kresy.genealodzy.pl/obce/kryniczyn/Kryniczyn_1697-1703_rej_chrztow.pdf Kryniczyn lata 1697—1703 rejestr chrztów kościelnych]</ref>; * Рыгвальд (адзначалася старажытнае германскае імя Rigwald<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rigwald#v=snippet&q=Rigwald&f=false S. 1270].</ref>): у актах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ўпаміналася мясцовасьць Рыгвальдзішкі (''Ригвольдишки''), зьвязаная з фальваркам Вульфішкі (''Вульфишки'') у [[Ковенскі павет (ВКЛ)|Ковенскім павеце]]<ref>Indeks alfabetyczny miejscowości dawnego wielkiego Księstwa Litewskiego: A—K (Abakanowicze — Kujany). Wilno, 1929. S. 176.</ref>; * Рыгаўд (адзначалася старажытнае германскае імя Rigald<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rigald#v=snippet&q=Rigald&f=false S. 1269].</ref>, пазьнейшае Rigaut<ref>Morlet M.-T. Étude d’anthroponymie picarde. Les noms de personne en Haute Picardie aux XIIIe, XIVe, XVe siècles. — Amiens, 1967. P. 102.</ref>, Rigaud<ref>Dauzat A. Les noms de famille de France: traité d'anthroponymie française. — Paris, 1945. [https://www.google.by/books/edition/Les_noms_de_famille_de_France/RCcfAAAAMAAJ?hl=ru&gbpv=1&bsq=%22+Ric-+WALD-+%22+,+Rigaud&dq=%22+Ric-+WALD-+%22+,+Rigaud&printsec=frontcover P. 84].</ref>): ''Teofila Rygaud'' (1921 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Rygaud&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Przyjaźń], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Рыкер (адзначалася старажытнае германскае імя Ricker<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ricker#v=snippet&q=Ricker&f=false S. 1265].</ref>): ''Andrzej Rykier'' (1811 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Rykier&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Osowo], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Рыкман (адзначалася старажытнае германскае імя Ricman<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ricman+Rigman#v=snippet&q=Ricman%20Rigman&f=false S. 1267].</ref>): Рыкманы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/r/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Р], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>, на 1906 год існаваў [[фальварак]] Рыкманы ў Люцынскім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 246.</ref>}}. == Носьбіты == * Рык — жыхар [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгараду]], які ўпамінаецца ў XII стагодзьдзі<ref name="Zalizniak-2004-331"/> * Павал Рэйховіч (''Paweł Rejchowicz'') — віленскі мешчанін, які ўпамінаецца ў 1658 годзе<ref>Frejlich K. Pod przysądem horodnictwa wileńskiego. O jurydyce i jej mieszkańcach w XVII wieku. — Toruń, 2022. S. 232.</ref> * Ядвіга і Міхал Рыкі — уладальнікі зямлі ў [[Рэжыцкі павет|Рэжыцкім павеце]] на 1878 год<ref>Памятная книжка Витебской губернии. На 1878 год. — Витебск, 1878. С. 356.</ref> * Марфа Рык (1906—?) — [[беларусы|беларуска]] з ваколіцаў [[Талачын]]а, якая [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпела ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index17.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> Рыкі (Ryk) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 742.</ref>. Рыкевіч (Rykiewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У XVI ст. існавала сяло Рыкішкі (''Рикишки'') у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=p9sGAAAAYAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B8&f=false С. 271].</ref>. На 1889—1905 гады вёска, маёнтак і хутар Рыкавічы існавалі ў Кобрынскім павеце Гарадзенскай губэрні<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|10к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/93 S. 93].</ref><ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-2к}} [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.2/565 S. 565].</ref><ref>Указатель населенным местностям Гродненской губернии, с относящимися к ним необходимыми сведениями. — Гродна, 1905. С. 106.</ref>. На 1904 год існавала вёска Рыкаўшчына (Рыкоўшчына) у Красьнянскім павеце, а таксама вёска Рэксава і вёска і сядзіба Рыкаўшчына (Рыкоўшчына) у Парэцкім павеце Смаленскай губэрні<ref>Список населенных мест Смоленской губернии. — Смоленск, 1904. С. 260, 308, 328.</ref>. Вёскі з назвай [[Рыкі]] існуюць на гістарычных [[Аршанскі павет|Аршаншчыне]] і [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўшчыне]]. У [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] існуе вёска [[Рыхаў]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай рых}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] hwpy15w51z7rbc4pn8s5x4js89a7tlm Тора (імя) 0 271247 2677997 2674242 2026-07-07T10:11:58Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677997 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Тора |лацінка = Tora |арыгінал = Torro |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Тура, Тара, Тур |вытворныя = |зьвязаныя = [[Турэйка]], [[Турэла]], [[Турын (імя)|Турын]], [[Тарант]], [[Тарут]], [[Дарбут]], [[Торвальд (імя)|Таральд]], [[Тарвід]], [[Дарвіл]], [[Турвін]], [[Торыгаўт]], [[Тарман]], [[Дармонт]] <br> [[Мантур]] }} '''Тора''', '''Тура''' (''Тур''), '''Тара''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Тора, Тура або Тара (Torro, Turo<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 287.</ref>, Tara) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Tara%2C+Tarro%2C+Torro#v=snippet&q=Tara%2C%20Tarro%2C%20Torro&f=false S. 403].</ref>. Іменная аснова -тор- (-тар-, -дар-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] thaur > thoris 'волат, асілак'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 76.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае брак пэўнасьці пры тлумачэньні іменнай асновы -тар- зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]], адзначаючы магчымасьць повязі з ''tarti'' 'вымавіць, сказаць', для іменнай асновы -дар- за найбольш адэкватнае тлумачэньне прызнае ''darýti'' 'рабіць', а для іменнай асновы -тур- — ''turė́ti'' 'мець'<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 22—23.</ref> (фіксуюцца ў слоўніку [[Канстанцін Шырвід|Канстанціна Шырвіда]]<ref>[http://www.lkz.lt/?zodis=tarti&id=26025390000 tar̃ti], [http://www.lkz.lt/?zodis=daryti&id=06010840000 darýti], [http://www.lkz.lt/?zodis=tur%C4%97ti&id=26126380000 turė́ti], Lietuvių kalbos žodynas</ref>)}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Турэйка|Турэйка (Турэка, Тарэйка)]], [[Турэла]], [[Турын (імя)|Турын]], [[Тарант]], [[Тарут]], [[Дарбут]], [[Торвальд (імя)|Таральд (Торальдзь)]], [[Тарвід]], [[Дарвіл]], [[Турвін]], [[Торыгаўт]], [[Тарман|Тарман (Дарамен)]], [[Дармонт]]. Адзначаліся германскія імёны Thureke, Turrell, Torin, Tourant (Tharanth), Tarut, Darebodus, Taruald (Thorald), Torvid, Tharuila, Thurwine (Torvin), Torgaut, Tormann, Darmundus (Tormund). Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Darot<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 31.</ref>. З [[Паўночнагерманскія мовы|германскім (паўночнагерманскім)]] імём ÞóriR (Туры) зьвязваюць назву места [[Тураў|Турава]]<ref>Рыдзевская Е. А. К варяжскому вопросу // Известия Академии наук СССР. Серия VII. № 7, 1934. С. 527.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны: ''Tarke''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Thuriko<ref>Casemir K., Ohainski U. Die Ortsnamen des Landkreises Goslar. — Bielefeld, 2018. S. 56.</ref>}}, ''Dargaude''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Þorgautr<ref name="Peterson-2007-230">Peterson L. Nordiskt runnamnslexikon. — Uppsala, 2007. S. 230.</ref>}}, ''Dorgote / Dargote / Dargothe / Dargute''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Þorgot<ref name="Peterson-2007-230"/>, Durgod<ref>Sigurd H. Studier öfver personnamnen å mynten i Uppsala Universitets Anglosaxiska myntsamling. — Uppsala, 1917. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IYA3AQAAMAAJ&q=Durgod#v=snippet&q=Durgod&f=false S. 66].</ref>}} (1299 і 1371 гады), ''Daroth / Darodt / Doroth / Darutte / Taroth''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Thorod<ref>Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham, 2023. P. 263.</ref>}} (1341, 1348, 1399, 1410 і 1422 гады), ''Torim''<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Dorgote#v=snippet&q=Dorgote&f=false S. 22—23, 103, 106].</ref>. Апроч таго, у Прусіі адзначалася прозьвішча Dorguth<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=DORGUTH&ofb=eichhorn&modus=&lang=de DORGUTH], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгарадзе]] бытавала імя Торка<ref>Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 808.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''terram… Turowczizna'' (22 чэрвеня 1463 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 278.</ref>; ''пан Туръ Андреевич, дворянин господаря нашего великого князя Александра'' (5 красавіка 1501 году)<ref>{{Літаратура/Спадчыньнікі Вітаўта (2015)|к}} С. 540.</ref>; ''domino duce Thur'' (22 ліпеня 1503 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 657.</ref>; ''людеи… а в [[Ят|Етка]] Таревича'' (21 чэрвеня 1510 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 358.</ref>; ''землю пустовскую на имя Туровщину'' (5 чэрвеня 1511 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 160.</ref>; ''пан Василей а Сенько Туровичы… преткомъ их, Туромъ'' (20 ліпеня 1522 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|224к}} P. 41.</ref>; ''людей у-в [[Астрына|Остринской]] волости, у селе, у Кобровичохъ… а Супрона Туровича'' (10 лістапада 1529 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|224к}} P. 344.</ref>; ''светъки… Тур Шемяковичъ'' (17 красавіка 1532 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|18-25к}} С. 113.</ref>; ''Barthoss Tarewic… Klim a Lawryn Tarewiczi… Iwan Torewicz'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Tarewic#v=snippet&q=Tarewic&f=false С. 126, 300].</ref>; ''Iwan Thorowicz'' (2 траўня 1558 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OF0jAQAAMAAJ&q=Thorowicz#v=snippet&q=Thorowicz&f=false С. 38].</ref>; ''Thur [[Войшын|Woisnaiowicz]]'' (1563 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=h6lCAQAAMAAJ&q=Thur#v=snippet&q=Thur&f=false С. 395].</ref>; ''Мартиновая Туровая… Семенъ Туръ Курыловичъ Зубацкий''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F#v=snippet&q=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F&f=false С. 1202].</ref>, ''Кирдей Туръ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1206.</ref> (1567 год); ''Jarosz Tur'' (1629 год)<ref>Hedemann O. Historja powiatu brasławskiego. — Wilno, 1930. S. 434.</ref>; ''Turowszczyzna'' (1744 год)<ref name="DWil-1744">[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Tomasz Torowicz'' (1813 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=8088&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&searchtable=&rpp1=1150&rpp2=50 Koleśniki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>{{Заўвага|Таксама: * Торан (адзначалася старажытнае германскае імя Thoran<ref>Wyld H. C. Old Scandinavian Personal Names in England // The Modern Language Review. Vol. 5, Nr. 3, 1910. P. 295.</ref>): ''пана Торана [[Герман (імя)|Германовича]]'' (3 сакавіка 1543 году)<ref>Археографический сборник документов: относящихся к истории Северо-Западной Руси. Т. 2. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=GS1OAAAAcAAJ&q=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0&f=false С. 13].</ref>, Тарановічы — літоўскі шляхецкі род<ref name="ZBS-T">[http://www.nobility.by/families/t/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Т], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>; * Тарунь (адзначалася германскае імя Taron<ref>Jean Tosti, [https://jeantosti.com/noms/t1.html Noms commençant par T], Dictionnaire des noms de famille de France et d’ailleurs</ref>, Thorun<ref>Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 1414.</ref>): Таруневічы — літоўскі шляхецкі род<ref name="ZBS-T"/>; * Дурынг (адзначалася старажытнае германскае імя Duringus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 76.</ref>, Thuring<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 287.</ref>): ''Jan Duringowicz'' (17 жніўня 1655 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 282.</ref>; * Доруш (адзначалася германскае імя Durisch<ref>Vroonen E. Les noms de famille de Belgique. Vol 2: Dictionnaire étymologique des noms de famille de Belgique. — Bruxelles, 1957.</ref><ref>[https://justitia-veritas.be/justitia-veritas/belgique/histoire/dictionnaire-noms-belges-woordenboek-belgische-familienamen/m/ M], Dictionnaire de tous les noms de famille belges</ref>): ''homines de Gruszy videlicet Dorusz'' (16 траўня 1503 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 643.</ref>, у [[Прусія|Прусіі]] адзначалася прозьвішча Dorsch<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=DORSCH&ofb=deutsch_wilten&modus=&lang=de DORSCH], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>; * Торабор, Тарбер (адзначалася старажытнае германскае імя Þorbera<ref>Lind E. H. Norsk-isländska dopnamn ock fingerade namn från medeltiden. — Uppsala, 1915. S. 1143.</ref>, Torber<ref>Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gIEfAAAAYAAJ&q=Torber#v=snippet&q=Torber&f=false P. 49].</ref>, Thurbarus, пазьнейшае Thurber<ref>Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&q=Thurbarus#v=snippet&q=Thurbarus&f=false P. 128].</ref>): ''земль… Тораборовъщыны… Тарабаровъщыны'' (3 верасьня 1524 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 332.</ref>, ''Marianna Apolonia Tarbier'' (1819 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Tarbier&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Grodno św. Franciszka Ksawerego (Fara)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Торвад (адзначалася германскае імя Thorvat<ref>Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. S. 345.</ref>): у XVI ст. існавала сяльцо Торвадавічы (''Торвадовичи'') у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=D-KlFQ7Bd3gC&q=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 312].</ref>; * Тарвойн, Тарвойнь (адзначалася германскае імя [[Турвін|Torvin]]<ref>Kruken K., Stemshaug O. Norsk Personnamnleksikon. — Det Norske Samlaget, 1995.</ref><ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/Torvin Torvin], Nordic Names</ref>): ''Ego, Petrus Tarwoyn, Parochus Szaulensis'' (28 красавіка 1620 году)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacijų aktai 1611—1651 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. XI, 2011. P. 122.</ref>, Тарвойні — літоўскі шляхецкі род<ref>[https://lyczkowski.net/be/daviednik/spisy-slachty/slachta Літоўская шляхта], Генэалёгія Лычкоўскіх</ref>; * Тарвойша (адзначалася германскае імя Thorvis<ref>Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. S. 345.</ref>, Dorweiß<ref>[https://wiki.genealogy.net/Dorwei%C3%9F_(Familienname) Dorweiß (Familienname)], GenWiki</ref>): Тарвойшы — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/t/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Т], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>; * Торвэрт (адзначалася старажытнае германскае імя Thorward<ref>Hornby R. Danske navne — Træk af navngivningens historie. — København, 1951.</ref><ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/Thorward#cite_note-dan-1 Thorward], Nordic Names</ref>): ''Michalina Torwert'' (1875 год)<ref>[https://genealogia.okiem.pl/artykul/22171/cmentarz-rossa-stara-litwa-spis/strona-2 Cmentarz Rossa Stara. Litwa. Spis], Fundacja Odtworzeniowa Dziedzictwa Narodowego</ref>; * Тургель, Даргель, Туркель, Таркайла (адзначалася старажытнае германскае імя Turgillus<ref>Mårtensson L. Personnamnen i de medeltida svenska runinskrifterna. — Uppsala, 2024. S. 74.</ref>, германскае імя Thorgil<ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/Thorgil Thorgil], Nordic Names</ref>, Thorkell<ref>Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&q=Thor+kell#v=snippet&q=Thor%20kell&f=false P. 129].</ref>, Torgel<ref name="navn-1900"/>): ''Piotr Turkiel'' (1707 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Turkiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Indura], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Turgiele'' (1744 год)<ref name="DWil-1744"/>, Іван Таркайла (1877—1938) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Менск]]у, [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index17.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Книга памяти Алтайского края</ref>, Даргель (Dargel, Dargiel) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref name="Wisniewski"/>; * Тургень, Туркін (адзначалася германскае імя Torkin<ref>Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. S. 352.</ref>, Torgine<ref name="navn-1900"/>): ''у Браславли… земли пустовские на имя Тургеневщину'' (26 кастрычніка 1514 году<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 257.</ref>), Аляксандар Туркіневіч (1906—1937) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Косаў|Косава]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index19.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Москва, расстрельные списки — Бутовский полигон</ref>; * Даргінт (адзначаліся германскія імёны Turgand<ref>Larchey L. Dictionnaire des noms contenant la recherche étymologique des formes anciennes de 20,200 noms releves sur les annuaires de Paris. — Paris, 1880. P. 474.</ref> і Thurgunt, Trugint<ref>Jónsson F., Jørgensen E. Nordiske pilegrimsnavne i broderskabsbogen fra Reichenau // Aarbøger for nordisk oldkyndighed og historie. Ser. 3, vol. 13, 1923. S. 22.</ref>): ''Dominik Dargintowicz'' (1759—1761 гады)<ref>Kłapkowski W. Konwent Dominikanów w Sejnach // Ateneum wileńskie. R. 13, z. 2. — Wilno, 1938. S. 92 (160).</ref>; * Даркут, Даргуць (адзначалася старажытнае германскае імя Þorgot<ref name="Peterson-2007-230"/>, Torgut<ref>Kjöllerström P. A. Svensk namnbok. Dopnamn, ättenamn, ortnamn. — Ulricehamn, 1895. S. 29.</ref>): ''Петр Доркутович'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 72, 255.</ref>, ''Anna Darguć'' (1818 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Darguc&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wawiórka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Тарат (адзначалася старажытнае германскае імя Toreth, Thuræth<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RLkEAAAAIAAJ&q=Thur%C3%A6th#v=snippet&q=Thur%C3%A6th&f=false P. 447, 457].</ref>, Þórhaddr<ref>Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gIEfAAAAYAAJ&q=%40%C3%9E%C3%B3rhaddr#v=snippet&q=%40%C3%9E%C3%B3rhaddr&f=false P. 29].</ref>, Torráðr<ref>Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gIEfAAAAYAAJ&q=Torr%C3%A1%C3%B0r#v=snippet&q=Torr%C3%A1%C3%B0r&f=false P. 27].</ref>): ''Toriatowicz'' (XV—XVI ст. паводле выпісу XIX ст.)<ref>Būga K. Apie lietuvių asmens vardus. — Vilnius, 1911. P. 26.</ref>, ''панъ Янъ Доратовичъ'' (1620 год)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 11. — Вильна, 1880. Т. 11. — Вильна, 1880. [https://books.google.by/books?newbks=1&newbks_redir=0&hl=ru&id=iuMDAAAAYAAJ&q=%D0%94%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%94%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 94].</ref>; * Дорамар, Даромар (адзначалася германскае імя Thormar<ref>Ray O. Vore navne: en etymologisk navnebok med fyldige utredninger. — Chicago, 1944. S. 342.</ref>): ''Benedykt Daromar'' (1802 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Daromar&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Łosk], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Józef Doromar'' (1803 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Doromar&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Łosk], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Тармін, Дурмін (адзначалася старажытнае германскае імя [[Тарман|Thurman]]<ref>Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RLkEAAAAIAAJ&q=Thurman#v=snippet&q=Thurman&f=false P. 579].</ref>, германскае імя Tormen<ref>Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 1399.</ref>, Thormine, Tormine<ref name="navn-1900">[https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-t Navn anno 1900 på bokstaven T], Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>): ''[[Рымейка|Римко]] Торминович'' (1538 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 367.</ref>, ''Durmin… Durminowicz'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 138.</ref>}}. == Носьбіты == * Тур — войт [[камянец]]кі, які ўпамінаецца ў 1510 годзе<ref>Описание документов и бумаг, хранящихся в Московском архиве Министерства юстиции. Кн. 21. — М., 1915. С. 183.</ref> * Уладзімер Туровіч (1893—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Наваградак|Наваградку]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index19.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], База данных «Польские спецпереселенцы в Архангельской обл.»</ref> * Міхал Туровіч (1895—?) — беларус з [[Раманаў (Менская вобласьць)|Раманава]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index19.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> Туровічы (Turowicz) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 287.</ref>. Тарэвіч (Torewicz), Турэвіч (Turewicz) і Туровіч (Turowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref name="Wisniewski">Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На 1904 год існавала вёска Тараеўшчына (Тароеўшчына) у Парэцкім павеце Смаленскай губэрні<ref>Список населенных мест Смоленской губернии. — Смоленск, 1904. С. 306.</ref>. У [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] існуе вёска [[Тараў]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай тор}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] dvsl55982ufe69oo21vhkvt4i2mwr4n Соніка 0 271254 2677928 2674843 2026-07-06T21:54:09Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677928 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Соніка |лацінка = Sonika |арыгінал = Sonnica |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Суна (імя)|Sonna]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Сонка, Сунка, Шунейка |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Соніка''' (''Сонка'', ''Сунка'', ''Шунейка'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Соніка, пазьней Сунэка (Sonnica, Sunneke<ref>Brons B. Friesische Namen und Mitteilungen darüber. — Emden, 1877. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=t7QwAQAAMAAJ&q=Sunneke#v=snippet&q=Sunneke&f=false S. 73].</ref><ref>Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 1308.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sonnica#v=snippet&q=Sonnica&f=false S. 1370].</ref>. Іменная аснова [[Суна (імя)|-сун- (-сон-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сунгард]], [[Сунігайла (імя)|Сунігайла]], [[Сонгуць]]; германскія імёны Sungart, Sunigelo, Sunegod) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sunja 'праўда', sunis 'сапраўдны'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Соніка: ''Sonicke'' (1360 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZrV-7V99ov8C&q=Sonicke#v=snippet&q=Sonicke&f=false S. 717].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Dmithr Sonnikowicz'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Sonnikowicz#v=snippet&q=Sonnikowicz&f=false С. 233].</ref>; ''Józef Sonko'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Sonko&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Zabłoć], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Anna Sonkiewicz'' (1831 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Sonkiewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Zabłoć], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Józef Szunejko'' (1911 год)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 158.</ref>. == Носьбіты == * Станіслаў Шунейка (1905—1937) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Менск]]у, [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A8%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%B0_C%D1%82a%D0%BD%D1%96c%D0%BBa%D1%9E_A%D0%BD%D1%82o%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1905) Шунейка Cтaніcлaў Aнтoнавіч (1905)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> Шунейкі<ref>[http://www.nobility.by/families/ss/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ш], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> (Szunejko) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Менск]]у<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 218.</ref>. Сунка (Sunko) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] існуе вёска [[Сонігкайм]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іка}} {{Імёны з асновай сун}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] lyrfppd5ptz7zy9yt8luclwby1eg5rd Санель 0 271317 2677881 2675764 2026-07-06T18:04:13Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677881 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Санель |лацінка = Saniel |арыгінал = Sanilo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сань|Sano]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Сяніла, Сініла, Сенель, Сініль, Саналь |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Санель''' (''Саніль''), '''Сяніла''' (''Сенель''), '''Сініла''' (''Сініль'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Саніла або Сяніла (Sanilo, Senilo) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sanilo#v=snippet&q=Sanilo&f=false S. 1296].</ref>. Іменная аснова [[Сань|сан- (сен-)]], магчыма, паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *swans 'лебедзь'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 197.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Петель Сенелевичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 97.</ref>, ''Стецько Сенелевичъ… Яцъко Сенелевичъ… Якубъ Сенелевичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 98.</ref> (1528 год); ''[[Мардас|Mordas]] Sanieliewicz'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. С. 358.</ref>; ''Marianna Siniło'' (1742 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Sini%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Janów], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Józef Żynielewicz'' (7 лютага 1780 году)<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 306.</ref>; ''David Senełowicz'' (XVIII ст.)<ref>Maciejauskienė V. Gruzdžių pavardės: istorija ir dabartis // Lietuvos valsčiai. Kn. 17, 2010. P. 9.</ref>; ''Jan Siniłło'' (1828 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=21uk&rid=B&search_lastname=Sini%C5%82%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Dąbrowica], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Пецель, Стэцка, Яцка і Якуб Сянелевічы — [[ваўкавыск]]ія баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Яўсей Сінілевіч — жыхар мястэчка [[Нача (Менская вобласьць)|Начы]] (каля [[Чашнікі|Чашнікаў]]), які ўпамінаецца ў 1632<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230804212612/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/1258-chashniki-inventar-1632-g Чашники инвентарь 1632 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 8 сьнежня 2018 г.</ref> і 1633<ref>Яўген Анішчанка, [http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/565-chashniki-1633-g-inventar-v-polotskom-voevodstve Чашники 1633 г. инвентарь в Полоцком воеводстве]{{Недаступная спасылка|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Архіў гісторыка Анішчанкі, 25 лютага 2016 г.</ref> гадох Саналевіч (Sanalewicz) і Санілевіч (Sanilewicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У канцы XVIII ст. на [[Аршанскі павет|гістарычнай Аршаншчыне]] адзначаўся шляхецкі род Сінілаў<ref>Анішчанка Я. Шляхецкія ваколіцы ўсходнебеларускіх губерняў 1783—1785 і 1798—1799 // Годнасьць. № 1 (3), 1997. С. 23.</ref>. На [[Менскі павет|гістарычнай Меншчыне]] існуе вёска [[Сіняло]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іла}} {{Імёны з асновай сан}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 4jle0doduc3z7gfghbeiijj6evn4z5v Скірыла 0 271893 2677914 2604295 2026-07-06T20:20:26Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677914 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Скірыла |лацінка = Skiryła |арыгінал = Scirilo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Скера|Scira]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Скерэль, Скірэль, Скерла |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Скірыла''' (''Скерэль'', ''Скірэль'', ''Скерла'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Скірыла, Скірэла або Скерыла (Scirilo, Skīrela<ref>Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham, 2023. P. 239.</ref>, Skerilo) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Scirilo#v=snippet&q=Scirilo&f=false S. 990, 1305, 1308].</ref>. Іменная аснова [[Скера|скер- (скір-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Скірвін]], [[Скірман]], [[Скірмант|Скірмунт]]; германскія імёны Scirwine, Scirman, Sciremunt) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] skeirs 'ясны, чысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Скірэль (Skirel) і Шкірэль (Szkirel)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 291, 314.</ref> Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Лавринъ Юръевичъ Скерелевича'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A1%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A1%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 726].</ref>; ''з роду [[Дзірмант|Дирментовъ]] з Моишакголки… Лаврину Скерелевичу'' (15 верасьня 1568 году)<ref>Jablonskis K. Archyvinės smulkmenos // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 415.</ref>; ''dom Piotra Skoruły'' (1596 год)<ref>Klovas M., Meilus T. Vilniaus magistratui pavaldžių vakarinių priemiesčių ir palivarkų 1566 m. pagalvės ir 1596 m. nekilnojamojo turto laikytojų mokesčių mokėtojų sąrašai // Lietuvos istorijos metraštis. 2015/1. P. 189.</ref>; ''sioło Boczarniky, dannicy… Stanisław Skierel'' (7 красавіка 1610 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 50.</ref>; ''Skirele'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Parafia [[Задзеўе|zadziewska]]… Skirele'' (1784 год)<ref>Świderski A. F. Dekanat świrski w 1784 r. w świetle opisów plebanów. — Białystok, 2004. S. 100—101.</ref>; ''Maryanna Skirelewicz'' (1805 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Skirelewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=&ordertable= Niemonajcie], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marianna Skiryło'' (1808 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Skiry%C5%82o&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Grodno św. Franciszka Ksawerego (Fara)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''ze wsi Bobrownik małych Michał Jana syn Skierło'' (1816 год)<ref>Kuryer litewski. Nr. 28, 1816. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=M25lAAAAcAAJ&q=Skierto#v=snippet&q=Skierto&f=false S. 131, 151].</ref>; ''Tomasz Skirel'' (1840 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Skirel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date= Hoduciszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Валянтын Скерэль — парабак ва [[Упіцкі павет|Ўпіцкім павеце]], які ўпамінаецца ў 1594 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 8. ― Вильна, 1912. С. 186—187.</ref> * Пэтранэля і Эва Скірэлёвы (''Skirelowa'') — уладальніцы гаспадарак ў Міргішках каля [[Лынтупы|Лынтупаў]] на 1933 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_gosp_1928_38_wilenskie.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> Скерэль (Skierel) і Скірэль (Skirel) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуе вёска [[Скірэлішкі]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іла}} {{Імёны з асновай скер}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] hx8wrqx4omiid0dwhld9jz9061pudpe Валендам (футбольны клюб) 0 272081 2677810 2627405 2026-07-06T12:35:41Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677810 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клюб |Назва = Валендам |Лягатып = FC Volendam logo.svg |ПоўнаяНазва = Football Club Volendam |Заснаваны = 1977 |Горад = [[Валендам]], [[Нідэрлянды]] |Стадыён = [[Крас (стадыён)|Крас]] |Умяшчальнасьць = 6984 |Прэзыдэнт = |Чэмпіянат = {{Папярэдні футбольны сэзон Нідэрляндаў|ВалендамЛіга}} |Сэзон = {{Папярэдні футбольны сэзон Нідэрляндаў|ВалендамСэзон}} |Месца = {{Папярэдні футбольны сэзон Нідэрляндаў|Валендам}} |Прыналежнасьць = Нідэрляндзкія }} «'''Валендам'''» ({{мова-nl|Volendam}}) — [[Нідэрлянды|нідэрляндзкі]] футбольны клюб з [[Валендам]]у. Заснаваны ў 1997 годзе, калі з клюбу была вылучана прафэсійная каманда. Свае хатнія матчы «Валендам» ладзіць на стадыён [[Крас (стадыён)|Крас]]. == Гісторыя == [[Файл:Dick Tol 1967.jpg|значак|зьлева|[[Дык Толь]] усю сваю кар’еру правёў у «Валендаме», стаўшы легендай і найлепшым бамбарздзірам клюбу ўсіх часоў.]] Клюб быў закладзены 1 чэрвеня 1920 году пад назвай «Вікторыя» мясцовымі рыбакамі. Да 1923 году каманда была перайменаваная ў «Валендам», таксама клюбныя колеры былі зьмененыя на аранжавы. З улікам таго, што вёска была пераважна [[Каталіцкая Царква|каталіцкай]]<ref>Nissen, Peter (15.01.2001). [https://www.trouw.nl/nieuws/het-katholieke-karakter-van-volendam~b89028c5/ «...Het katholieke karakter van Volendam»]. Trouw.</ref>, дружына далучылася да Каталіцкай футбольнай асацыяцыі Нідэрляндаў, дзе і браў удзел у спаборніцтвах. За часам нямецкае акупацыі «Валендам» пад ціскам быў вымушаны перайсьці да [[Каралеўскі нідэрляндзкі футбольны зьвяз|Каралеўскага нідэрляндзкага футбольнага зьвязу]]<ref name="historiebetaaldvoetbal">[http://historiebetaaldvoetbal.nl/volendam/ «Volendam»]. Historie Betaald Voetbal.</ref>. Па [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайне]] клюб доўга спаборнічаў у другім дывізіёне, але некалькі разоў быў блізкі да прасоўваньня да эліты. У 1955 годзе «Валендам» набыў прафэсійны статус, дзякуючы эмісіі аблігацыяў. У 1958 годзе вясковы клюб дасягнуў фіналу [[Кубак Нідэрляндаў па футболе|Кубка Нідэрляндаў]], але прагуляў ратэрдамскай «[[Спарта Ратэрдам|Спарце]]» зь лікам 4:3. Клюб досыць хутка прасунуўся да [[Эрэдывізія|Эрэдывізіі]], але адразу ж у дэбютным [[Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе 1959—1960 гадоў|сэзоне 1959—1960 гадоў]] страціў сваё месца ў лізе. У хуткім часе клюб здабыў рэпутацыю ліфту, бо шмат разоў перасоўваўся паміж дзьвюма найвышэйшымі лігамі<ref name="historiebetaaldvoetbal"/>. У [[Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе 1961—1962 гадоў|сэзоне 1961—1962 гадоў]] выбітны нападнік «Валендаму» [[Дык Толь]] з 27 галамі стаў найлепшым бамбардзірам Эрэдывізіі<ref>[http://www.eredivisiestats.nl/topscorers.php «Topscorers»]. Eredivisiestats.</ref>. У сьнежні 1971 году да складу клюбу далучыўся першы ў гісторыі каманды замежнік, то бок гульцом аранжавых стаў партугалец [[Валтэр Фэрэйра]]. «Валендам» ня здолеў вярнуцца ў Эрэдывізію, бо яго ў найвышэйшы дывізіён не пусьціў «[[Дэ Граафсхап Дутынхэм|Дэ Граафсхап]]». Партугалец з 11 галамі быў найлепшым бамбрадзірам клюбу. У 1977 годзе прафэсійная каманда вылучылася з клюбнае арганізацыі, пакінуўшы ў першапачатковым клюбе аматарскую дружына. Гэта год цяпер лічыцца часам заснаваньня «Валендаму»<ref>[https://www.nhnieuws.nl/nieuws/270691/fc-volendam-speelt-met-speciaal-logo-vanwege-100-jarig-bestaan «FC Volendam speelt met speciaal logo vanwege 100-jarig bestaan»]. NH Nieuws.</ref>. На працягу многіх гадоў клюб спарадзіў шмат таленавітых гульцоў, як то [[Вім Ёнк]], [[Эдвін Зутэбір]], браты [[Арнольд Мюрэн|Арнольд]] і [[Геры Мюрэн]]ы. У клюбе была дасканалая скаўцкая сыстэма і моладзевая школа. У сэзонах [[Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе 1989—1990 гадоў|1989—1990]] і [[Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе 1992—1993 гадоў|1992—1993]] гадоў клюб фінішаваў на шостым месцы ў Эрэдывізіі. У 1995 годзе валендамцы дасягнулі фіналу кубка краіны, дзе на стадыёне [[Дэ Кёйп]] гулялі з ратэрдамскім «[[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноордам]]». Як і некалькі дзесяцігодзьдзяў раней клюб ня здолеў здабыць трафэй. Амаль усе 1990-я клюб спаборнічаў выключна ў найвышэйшым дывізіёне. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://fcvolendam.nl/ Афіцыйны сайт клюбу] [[Катэгорыя:Зьявіліся ў 1977 годзе]] chffytu7yrokffpmhzz344ir24nhs6z Туміла 0 272145 2678006 2675665 2026-07-07T11:21:12Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678006 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Туміла |лацінка = Tumiła |арыгінал = Tuomila |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Тума|Tumo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Таміла, Туміль, Тумель, Думель, Томель, Доміль, Тамела |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Туміла''' (''Туміль'', ''Тумель'', ''Думель'', ''Доміль''), '''Таміла''' (''Томель'') — мужчынскае і жаночае імёны і вытворнае ад іх прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Туміла, Даміла або Думела, пазьней Думель або Домель (Tuomila, Tumila, *Domilo<ref>Buchmüller-Pfaff M. Siedlungsnamen zwischen Spätantike und frühem Mittelalter: Die -(i)acum-Namen der römischen Provinz Belgica Prima. — Tübingen, 1990. S. 175.</ref>, Duomelo, Dummel, Dommel<ref>Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=brKCAAAAIAAJ&q=Duomelo%2C+Dummel%2C+Dommel#v=snippet&q=Duomelo%2C%20Dummel%2C%20Dommel&f=false S. 127].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Tuomila#v=snippet&q=Tuomila&f=false S. 416, 991].</ref>. Іменная аснова [[Тума|-дом- (-тум-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Домін]], [[Тумар (імя)|Тумар]], [[Даматурт]]; германскія імёны Domin, Thumer, Domedrudis) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] dōms 'вырак, суд; слава'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 95.</ref>. Імя Думіл гістарычна бытавала ў Польшчы: ''Petrus Dumil'' (1390 год)<ref>Słownik staropolskich nazw osobowych. T. 1. — Wrocław, 1965—1967. S. 538.</ref>. У ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] бытавала прозьвішча Dommel (Domel)<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=DOMMEL&ofb=memelland&modus=&lang=de DOMMEL (DOMEL)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Домэль (Domel) і Дамэла (Domeła, Domełła, Domeło)<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 94.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Иванъ а Томило Степановичи поведили, ижъ которое именье мають под собою в [[Бухавічы|Буховичох]] а в Кукълине'' (13 красавіка 1534 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|18-25к}} С. 239.</ref>; ''дворец [[Трокі|Троцкий]]… Тумел з жоною вымерли'' (1 ліпеня 1542 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 23.</ref>; ''Ивановая Горъновская Томиля… Федоровая Заранъковая Томила… Богданъ Томиловичъ… Ивановая Сувиная Тумиля Михаиловна'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 218, 223, 247.</ref>; ''подъданыхъ в томъ селе Скубятах… Томель Юшъковичъ'' (5 студзеня 1566 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|44к}} С. 112.</ref>; ''Микита Ивановичъ зы Здитова выслалъ сына своего Томила''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B0&f=false С. 1183].</ref>, ''Богданъ Томиловичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 1185].</ref>, ''Томило Ондреевичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BE&f=false С. 1197].</ref>, ''Томило Шалыничъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1235.</ref>, ''панъ Томило Боровицкий''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 1244.</ref> (1567 год); ''Stanisława Dumelia'' (1662 год)<ref name="Walkowiak-2020-214">Walkowiak J. Współczesne nazwiska Polaków o możliwej genezie litewskiej nieobecne w LPŽ, poświadczone w kartotece antroponimicznej LKI // Onomastica (Wrocław). T. 64, 2020. S. 214.</ref>; ''Magdalena Dumelowna'' (1669 год)<ref name="Walkowiak-2020-214"/>; ''Tomiłowicz'' (13 ліпеня 1752 году)<ref>Памятники православия и русской народности в Западной России в XVII—XVIII вв. Т. 1, ч. 2. — Киев, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OxwEAAAAYAAJ&q=Tomi%C5%82owicz#v=snippet&q=Tomi%C5%82owicz&f=false С. 684].</ref>; ''Franciszek Tumiłowicz'' (5—7 лютага 1776 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 262.</ref>; ''Krystyna Tumilewicz'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Tumilewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Lida], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Rozalia Domel'' (1835 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=10pl&rid=D&search_lastname=Domel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Bakałarzewo], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Piotr Tumiłowicz'' (11 траўня 1837 году)<ref>Сакалоўская А. Кальварыя. — {{Менск (Мінск)}}, 1997. С. 148.</ref>; ''Anna Domilewicz'' (1839 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=B&exac=1&search_lastname=Domilewicz&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=B&rpp1=&ordertable= Kowno], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Таміла [[Гетаўт (імя)|Гетаўтаўна]] — [[Ліцьвіны|літоўская баярыня]], якая ўпамінаецца ў 1545 годзе<ref>Описание документов архива западно-русских униатских митрополитов. Т. 1. — СПб., 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ujNGAAAAYAAJ&q=%D0%9A%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0#v=snippet&q=%D0%9A%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0&f=false С. 21].</ref> * Аляксандар, Антоні, Геранім, Дзьмітры, Філіп, Флор, Францішак і Ян Туміловічы — шляхцічы [[Менскае ваяводзтва|Менскага ваяводзтва]], якія ўпамінаюцца ў 1787 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810225136/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/721-shlyakhta-minskogo-voevodstva-na-sejmike-1787-g Шляхта Минского воеводства на сеймике 1787 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 23 сьнежня 2016 г.</ref> * Іван Туміловіч (1874—1937) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Бярэзань|Бярэзані]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A2%D1%83%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%A4%D1%8D%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8B%D1%8F%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1874) Туміловіч Іван Фэліцыянавіч (1874)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * [[Янка Туміловіч]] (1905—1938) — беларускі паэт * Павал Тамела (1911—?) — беларус зь [[Менск]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index19.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Міхал Тумель (1925—?) — беларус з ваколіцаў [[Валожын]]а, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A2%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D1%96%D1%85%D0%B0%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8F%D0%BC%D1%91%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1925) Тумель Міхаіл Сямёнавіч (1925)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> Туміловічы — [[парафія]]не касьцёла ў [[Наваградак|Наваградку]] на 1850 год<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230810231533/http://www.arhisan.com/istochniki/metriki/546-novogrudok-1850-spisok-prikhozhan-kostela Новогрудок 1850 список прихожан костела], Архіў гісторыка Анішчанкі, 20 лютага 2016 г.</ref>. Тумелі (Tumiel) — прыгонныя зь вёсак [[Жураўцы|Жураўцаў]] ([[Ашмянскі павет]]) і [[Пагулянка|Пагулянкі]] ([[Троцкі павет]]), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 358.</ref><ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 249.</ref>. Тумілевічы і Туміловічы — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды зь [[Лідзкі павет|Лідзкага павету]]<ref>Malewski Cz. [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/ahulnaie/01/malewski_czesslaw._rody_szlacheckie_w_powiecie_lidzkim_na_litwie_w_xix_wieku.html Rody szlacheckie w powiecie lidzkim na Litwie w XIX wieku]. — Wilno, 2002.</ref><ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 357.</ref>. Таміловічы (Tomiłowicz) і Туміловічы (Tumiłowicz) — літоўскія шляхецкія роды з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 434, 436.</ref>. Тумілы-Данішэўскія — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/d/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Д], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Тумілы-Дзенісовічы — шляхецкі род [[Смаленская губэрня|Смаленскай губэрні]]<ref>Список дворянских родов, внесенных в родословные дворянские книги Смоленской губернии. — Смоленск, 1897. С. 62.</ref>. Тумела (Tumelo) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Менскі павет|гістарычнай Меншчыне]] існуе вёска [[Тумілавічы]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іла}} {{Імёны з асновай дом}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 4p5x26slgnr58vid1mmvldv30f18co2 Сярбут 0 272254 2677976 2597386 2026-07-07T06:17:22Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677976 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сярбут |лацінка = Siarbut |арыгінал = Serbutt |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сар|Saro]] + [[Бота|Boto]] |варыянт = Сарбут, Сэрпут |вытворныя = [[Сырбут]] |зьвязаныя = }} '''Сярбу́т''' (''Сарбут'', ''Сэрпут'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Саработа, пазьней Сэрбут (Saraboto, Serbutt<ref>Ferguson R. Surnames as a Science. — London, 1883. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=HlUQAAAAYAAJ&q=Serbutt#v=snippet&q=Serbutt&f=false P. 62].</ref><ref>Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&q=Serbutt#v=snippet&q=Serbutt&f=false P. 230].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Saraboto#v=snippet&q=Saraboto&f=false S. 320, 1300].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сар|-сар- (-сер-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сарвід]], [[Саргоўд]], [[Сарман]]; германскія імёны Sarvidis, Saregaud, Saraman) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага sarwa 'зброя'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>, а аснова [[Бота|-бут- (-бот-)]] (імёны ліцьвінаў [[Бутвід]], [[Бутырык (імя)|Бутрык]], [[Вільбут]]; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) — ад [[Усходнегерманскія мовы|усходнегерманскага]] but- з значэньнем 'корань, камель' ([[Гепідзкая мова|гепідзкае]] butilo 'камель')<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 16.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Sierbutowicz'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 194.</ref>; ''Wincenty Sarbutowicz'' (1819 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=22br&rid=B&exac=&search_lastname=Serbutowicz&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=B&rpp1=&ordertable= Widze], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Васіль Сербутовіч — жыхар вёскі [[Канарэзы|Канарэзаў]] (каля [[Шацак|Шацку]]), які ўпамінаецца ў 1749<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230805212648/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/1064-shatsk-inventar-1749-g Шацк инвентарь 1749 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 5 чэрвеня 2018 г.</ref> і 1755<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230805214343/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/1015-shatsk-inventar-1755-g-v-minskom-voevodstve Шацк инвентарь 1755 г. в Минском воеводстве], Архіў гісторыка Анішчанкі, 25 сакавіка 2018 г.</ref> гадох Сэрпут (Serput) і Серпут (Sierput) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Сар]] * [[Бота]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай сар}} {{Імёны з асновай бут}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] l87hkl8eeizi2wopbuf21chuhnol3g3 Скера 0 272706 2677908 2676000 2026-07-06T20:03:10Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677908 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Скера |лацінка = Skiera |арыгінал = Scira |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Скіра, Скір, Скер |вытворныя = |зьвязаныя = [[Скірыла]], [[Скіран]], [[Скірвін]], [[Скіргайла (імя)|Скіргайла]], [[Скірман]], [[Скірмант]] }} '''Скера''' (''Скер''), '''Скіра''' (''Скір'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Скіра або Скір (Scira, Skir<ref>Ao. Prof. Dr. Hermann Reichert, [https://web.archive.org/web/20241127192345/https://homepage.univie.ac.at/hermann.reichert/studententexte/Lexikon_der_altgermanischen_Namen.docx Lexikon der altgermanischen Namen]</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Fo-1900-1308">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Scira#v=snippet&q=Scira&f=false S. 1308].</ref><ref>Harrison H. Surnames of the United Kingdom: A Concise Etymological Dictionary. Vol. 2. — London, 1918. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=erUEAAAAIAAJ&q=Scira#v=snippet&q=Scira&f=false P. 154].</ref>. Іменная аснова скер- (скір-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] skeirs 'ясны, чысты'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>{{Заўвага|У рэчышчы [[Летувізацыя|палітыкі летувізацыі]] іменную аснову скір- звычайна тлумачыць ад летувіскага skirti 'дзяліць'<ref>Wilczyński F. Niektóre etymologije litewskie // Tygodnik Petersburski. Nr. 16, 1846. S. 111.</ref>}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Скірыла]], [[Скіран]], [[Скірвін]], [[Скірман]], [[Скірмант|Скірмант (Скірмунт, Скірмунд)]]. Адзначаліся германскія імёны Scirilo, Skerun, Scirwine, Scirman (Scearmann), Sciremunt{{Заўвага|Таксама адзначаліся германскія імёны Scerinus<ref>Boullón Agrelo A. I. Antroponimia medieval galega (ss. VIII–XII). — Tübingen, 1999. P. 409.</ref>, Scirbald (Scir-[[Больд|bald]]), Skirgaud (Skir-[[Гаўд|gaud]])<ref name="Gottschald-1954-511">Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1954. [https://www.google.by/books/edition/Deutsche_Namenkunde/WbJ6DwAAQBAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=Skirgaud&pg=PA511&printsec=frontcover S. 511].</ref>, Scirgeard (Scir-[[Герда|geard]])<ref>Naumann H. Altnordische Namenstudien. — Berlin, 1912. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZHgKAAAAIAAJ&q=Scirgeard+Scira#v=snippet&q=Scirgeard%20Scira&f=false S. 106].</ref>, Scirheard (Scir-[[Гардзь|heard]])<ref name="Searle-1897-411">Searle W. G. Onomasticon anglo-saxonicum. — Cambrigde, 1897. P. 411.</ref>, Scierhilt (Scier-hilt)<ref name="Fo-1900-1308"/>, Scirold (Scir-[[Вальда (імя)|old]])<ref name="Searle-1897-411"/>}}. У 1648 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Samuel Schirmerus, Soldavia Borussus'', у 1649 годзе — ''Johannes Schirmerus, Marienburgensis Borussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=%40Schirmerus#v=snippet&q=%40Schirmerus&f=false S. 498, 507].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''ludmi… Juchnu Skirowicza'' (1514 год, 1782—1783 гады)<ref>Breslaujos dekanato vizitacija 1782—1783 m. Fontes Historiae Lituaniae, vol. VII. — Vilnius, 2008. P. 268.</ref>; ''Павел Скирович… Якубовая Скерова'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 144, 179, 373.</ref>; ''чоловека именя его выслужоного Сурдаского… Юря Скеревича'' (20 лістапада 1555 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|248к}} P. 133.</ref>; ''słuzba bartnikow Skierow'' (24 чэрвеня 1695 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 401.</ref>; ''Joannes Skierewicz de Sznuksztele'' (1702 год)<ref>[https://www.genmetrika.eu/krincino_krikstai_1697-1703-5.html Krinčino bažnyčios 1697—1703 metų Krikšto metrikų knyga, psl. 5], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Zofia Skirewicz'' (1743 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=8263&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&searchtable=&rpp1=1850&rpp2=50 Birże], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Skiery… Skiry'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Marcjanna Skier'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Skier&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Kroki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Katarzyna Skir'' (1800 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Skir&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Jużynty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>{{Заўвага|Таксама: * Скерка, Скірка: Скеркі (Skerko) гербу [[Яліта]] — літоўскі шляхецкі род з [[Браслаўскі павет|Браслаўскага павету]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 314.</ref>, Скіркевіч (Skirkiewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>; * Скірут: ''per Boeycum Voyeycum Skirutem'' (2 красавіка 1391 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 33.</ref>; * Скірбут, Скербуць (адзначалася старажытнае германскае імя [[Гербут|Kerboto]]<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Kerboto#v=snippet&q=Kerboto&f=false S. 577].</ref>, параўн.: ''Dawid Żminigajło Jawgiel'', т. б. ''z Minigajła''<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 2. — Warszawa, 2009. S. 303, 443.</ref>): ''людеи… Судка Скирбутовича'' (8 сьнежня 1522 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 177.</ref>, ''Ewa Skierbuć'' (1799 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=10pl&rid=S&search_lastname=Skierbu%C4%87&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref, ''Ewa Skierbuciowna'' (1800 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Skierbuciowna&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date= Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Скервід (адзначалася старажытнае германскае імя [[Гервід|Gerwid]]<ref>Sveriges medeltida personnamn. Hft. 7. — Uppsala, 1981. S. 218.</ref>): ''sioło Skierwidy'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 832.</ref>; * Скірвіл (адзначалася старажытнае германскае імя [[Гірвіл|Gerwilo]]<ref>Flöer M. Die Ortsnamen des Hochsauerlandkreises. — Bielefeld, 2013. S. 178.</ref>): ''Васко Скирвилович'' (1533—1535 гады)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 33.</ref>; * Скірвойна (адзначалася германскае імя [[Скірвін|Scirwine]]<ref>Smith E. C. American Surnames. — Baltimore, 1986. [https://books.google.by/books?id=OfHBWBK1wQQC&pg=PA78&dq=%22scirwine%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiNyv7p24KGAxWGh_0HHVn7BdAQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22scirwine%22&f=false P. 78].</ref>): ''Станислав Скирвоинович'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 172.</ref>; ''бояре Ойракгольское волости… а Станиславъ Скирвонович'' (18 сакавіка 1530 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|225к}} P. 272.</ref>, ''Скирвойновичы… бояромъ Скирвойновичомъ'' (3 жніўня 1568 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=--UDAAAAYAAJ&q=%D0%A1%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%BC%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%BC%D1%8A&f=false С. 297].</ref>; * Скірат, Скерат, Скірад (адзначалася старажытнае германскае імя [[Гер’ят|Kerat]]<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Kerat#v=snippet&q=Kerat&f=false S. 579].</ref>): ''Antoni Skierad'' (1736 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Skierad&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Gabryel Skiryat, Podstoli Wiłkomirski'' (30 верасьня 1765 году)<ref>Рыбчонак С. Попіс шляхты Аршанскага павета 30 верасня 1765 г. // Герольд Litherland. № 20, 2014. С. 103.</ref>, у канцы XVIII ст. на [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|гістарычнай Амсьціслаўшчыне]] адзначаўся шляхецкі род Скіратаў<ref>Анішчанка Я. Шляхецкія ваколіцы ўсходнебеларускіх губерняў 1783—1785 і 1798—1799 // Годнасьць. № 1 (3), 1997. С. 19.</ref>, на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]] фіксавалася прозьвішча Скерат (''Skerath'', ''Skerat'')<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 2. — Vilnius, 1989. P. 735.</ref>; * Скіркінт: ''чоловеков у Сомилишскои волости… а Петра Скиркинтовича'' (25 чэрвеня 1516 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 344.</ref>; * Скіркут (адзначалася германскае імя Schiergott<ref name="Gottschald-1954-511"/>): ''Юшко Скиркутевичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 165.</ref>; * Скірмін (адзначалася германскае імя [[Скірман|Scearmann]]<ref> Keith Briggs, [https://keithbriggs.info/Anglo-Saxon_dithematic_names.html#s Anglo-Saxon dithematic names]</ref>): ''Скирмину под Сокирками Сокирки'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 57.</ref>, ''Скирмину у Волыни Поворско'' (9 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 63.</ref>, ''дворянин нашь, бобровничии подлягскии Павел Скирминович'' (12 сьнежня 1513 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 275.</ref>; * Скермут, Скірмут: ''Barbara Skirmut'' (1803 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Skirmut&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Brześć], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, у Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Скермут (Skiermut) і Скірмут (Skirmut)<ref>Naruszewicz-Duchlińska A. Surnames of Lithuanian origins in Polish anthroponomy // Preservation of Cultural Heritage and Strengthening of Regional Identity. — Klaipėda, 2008. S. 84—88.</ref>}}. == Носьбіты == * [[Скіра]] — легендарны валадар ([[Гардарыкі]]) прыкладна VII стагодзьдзі, які ўпамінаецца скандынаўскімі аўтарамі * Павал Скіравіч і Якубава Скерава ўдава — жыхары [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], якія ўпамінаюцца ў 1537—1538 гадох У [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] існуе вёска [[Шыраў|Шыраў (Скіраў)]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай скер}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 99akv1tdnqtmr21snrgjj2f1c9v41kl Сіндэр 0 273661 2677985 2668522 2026-07-07T07:58:51Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677985 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сіндэр |лацінка = Sinder |арыгінал = Sindheri |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Жында|Sindo]] + [[Гір|Heri]] |варыянт = Сындэр, Сіндзер, Сіндр, Шындэр, Шынтар |вытворныя = [[Зантэр]] |зьвязаныя = }} '''Сіндэр''' (''Сіндзер'', ''Сіндр''), '''Сындэр''', '''Шындэр''' (''Шынтар'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сіндэр, Сіндар або Сінтар (Sindheri, Sinder{{Заўвага|Паводле назвы мясцовасьці Sinderesberg}}, Sindari<ref>Francovich-Onesti N. Vestigia longobarde in Italia (568—774). Lessico e antroponimia. — Roma, 1999. P. 213.</ref>, Sintar) і Эрсінд (Ersind) — імёны [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sindheri+Sinderesberg#v=snippet&q=Sindheri%20Sinderesberg&f=false S. 778, 1343].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Жында|-сінд- (-зынд-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сындык]], [[Жындуль]], [[Шымбольт]]; германскія імёны Sindico, Sindulus, Sinbald) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sinþs 'дарога, шлях'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 201.</ref> або германскага sintha 'дарога, падарожжа, вайсковая выправа'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 242.</ref>, а аснова [[Гір|-гер- (-ер-)]] (імёны ліцьвінаў [[Герман (імя)|Герман]], [[Гунтэр]], [[Кіндэр]]; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 143.</ref>, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 124.</ref>, германскага heru 'меч'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Sender (Zender)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 240.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Anna Szynderowna… Michael Szynder'' (29 кастрычніка 1741 году)<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_jungtuviu_1736-1742.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1736—1742 m. jungtuvių įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Syndry… Szyntarowszczyzna'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Laurentius Szynder'' (25 лістапада 1759 году)<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_jungtuviu_1758-1760.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1758—1760 m. jungtuvių įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Stefan Sinderewicz'' (13 лістапада 1764 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 35. — Вильна, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=WGYjAQAAMAAJ&q=Sinderewicz#v=snippet&q=Sinderewicz&f=false С. 133].</ref>; ''Sophia Szynderowna'' (27 красавіка 1765 году)<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_jungtuviu_1764-1768.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1764—1768 m. jungtuvių įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Casimirus Szynder'' (24 сакавіка 1770 году)<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_mirties_1770_1772.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1770—1772 m. mirties įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Jacobus Szynderowicz… Petrus Szynderowicz'' (17 кастрычніка 1776 году)<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_jungtuviu_1773-1776.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1773—1776 m. jungtuvių įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Matheus Szynderowicz'' (30 студзеня 1783 году)<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_mirties_1783.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1783 m. mirties įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Georgius Szynderowicz… Josephus Szynderowicz'' (15 кастрычніка 1789 году)<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_jungtuviu_1787-1790.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1787—1790 m. jungtuvių įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''Thadeus Szynderowicz'' (11 лістапада 1792 году)<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_jungtuviu_1791-1794.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1791—1794 m. jungtuvių įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>; ''[[Гертруда|Gertruda]] Szynderowna'' (28 студзеня 1797 году)<ref>[https://www.genmetrika.eu/stakliskiu_mirties_1797.html Stakliškių Švč. Trejybės bažnyčia, 1797 m. mirties įrašai], Nepriklausomas virtualus archyvas GENMETRIKA</ref>. == Носьбіты == * Вінцэнта Сіндрэвіч (''Sindrewicz'') — уладальніца гаспадаркі ў [[Порплішча|Порплішчы]] на 1933 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/spis_gosp_1928_38_wilenskie.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> * Ігнат Сіндзер (1901—1938) — [[беларусы|беларус]] зь [[Менск]]у, [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D1%80_%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1901) Сіндзер Ігнат Іванавіч (1901)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> Сіндэровіч (Sinderowicz) — жыхар [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскага павету]], які ўпамінаецца ў 1789 годзе<ref>Inwentarze starostw i dzierżaw powiatu grodzieńskiego 1789. — Jamiński Zespół Indeksacyjny, 2018.</ref>. Сіндарэвіч (Sinderewicz) і Сындарэвіч (Synderewicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Жында|Сінда]] * [[Гір|Геры]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай сінд}} {{Імёны з асновай гер}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 0qa3i5x8w2s8fb0v68dd3l0ldhi8i64 Рокіль 0 274509 2677813 2669782 2026-07-06T12:59:27Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677813 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рокіль |лацінка = Rokil |арыгінал = Rochilo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рука (імя)|Rocco]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Рукель, Рукля, Рукула, Рукаль |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Рокіль''', '''Рукель''' (''Рукля'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рокула, Рокіла, Рукела або Рукла (Rocula, Rochilo, Rukelo<ref>Stark F. Die Kosenamen der Germanen: eine Studie. — Wien, 1868. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0VAJAAAAQAAJ&q=Rukelo#v=snippet&q=Rukelo&f=false S. 91, 101].</ref>, Ruclo<ref>Ao. Prof. Dr. Hermann Reichert, [https://web.archive.org/web/20241127192345/https://homepage.univie.ac.at/hermann.reichert/studententexte/Lexikon_der_altgermanischen_Namen.docx Lexikon der altgermanischen Namen]</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rocula%2C+Rochilo#v=snippet&q=Rocula%2C%20Rochilo&f=false S. 880].</ref>. Іменная аснова [[Рука (імя)|хрок- (рок-, рук-)]] (імя [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рукша]]; германскае імя Rocksch) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] hruk, [[Стараскандынаўская мова|стараісьляндзкага]] hrokr 'варона'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 135.</ref> або [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] (h)ruoho 'грак, сойка'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 214.</ref>. Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскую]] этымалёгію імёнаў [[Ліцьвіны|літоўскіх князёў і баяраў]], імя Рукля азначае «які рыкае»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 25.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rukiel (Rukel)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 210, 214.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала прозьвішча Rockel<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=ROCKEL&ofb=abschwangen&modus=&lang=de ROCKEL], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''оуби Роуклѧ же Репекьӕ'' ([[Галіцка-Валынскі летапіс]]); ''село Руклишки'' (1554 год)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 8. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=J2dcAAAAcAAJ&q=%D0%A0%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%88#v=snippet&q=%D0%A0%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%88&f=false С. 10].</ref>; ''з ыменья Руклишского… з Руклишокъ и з другихъ Руклишокъ съ Колвелевскихъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A0%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A0%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE&f=false С. 586].</ref>; ''учтивого Ивана Рукли'' (25 ліпеня 1578 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 39. — Вильна, 1915. С. 9.</ref>; ''учтивы Иванъ Рукля… звышъ мененого Ивана Рукли'' (30 ліпеня 1578 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 39. — Вильна, 1915. С. 13.</ref>; ''Anna Rukiel'' (1822 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rukiel&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Osowo], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Рукля (Рукель<ref>{{Літаратура/Міндаў, кароль Літовіі, у дакумэнтах і сьведчаньнях|к}} С. 111.</ref>) — сын караля [[Міндоўг]]а * Васіль Рукаль (1890—1937) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Віцебск]]у, [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index17.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Книга памяти Омской обл.</ref> Ракілевічы (Rokilewicz) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 392.</ref>. Рукула (Rukulo) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На 1910 год існавала [[Ваколіца (тып паселішча)|ваколіца]] Рукліна ў Аршанскім павеце, а таксама вёскі Цярэні-Рукалева, Руклі і [[фальварак]] Рукалева ў Сеньненскім павеце Магілёўскай губэрні<ref>Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 106, 168—169.</ref>. На [[Аршанскі павет|гістарычнай Аршаншчыне]] існуе вёска [[Руклі]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іла}} {{Імёны з асновай хрок}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] k1qekl0ek0ek91aphlunso90vxp6f1n Тыдман 0 274531 2678009 2668031 2026-07-07T11:48:08Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678009 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Тыдман |лацінка = Tydman |арыгінал = Tiedmann |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Тэўда (імя)|Tiedt]] + [[Ман|Mann]] |варыянт = Дытман, Дзітман, Дзітмань |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Тыдман''', '''Дытман''' (''Дзітман'', ''Дзітмань'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Тэўтман або Дытман, пазьней Тыдман (Teutman, Ditman, Tiedmann) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Teutman%2C+Tiedmann#v=snippet&q=Teutman%2C%20Tiedmann&f=false S. 1440].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Тэўда (імя)|-тэўд- (-дэўт-, -тыд-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Таўтвід]], [[Таўцівіл (імя)|Таўтывіл]], [[Таўцігерд|Таўтгерд]]; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] þiuda<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 209.</ref>, германскага þeudo<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 34.</ref> 'род, народ'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>, а аснова [[Ман|-ман-]] (імёны ліцьвінаў [[Манігерд|Мангерд]], [[Дзірман|Дзерман]], [[Есьман]]; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>, германскага man 'чалавек'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Tydeman<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 34.</ref>. У ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]] бытавала прозьвішча Dittmann<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=DITTMANN&ofb=memelland&modus=&lang=de DITTMANN], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Петръ Дитмоневичъ'' (XVI ст.)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 2.</ref>; ''wdowa Ditmanowa'' (24 красавіка 1675 году)<ref>Lietuvos inventoriai XVII a. — Vilnius, 1962. P. 322.</ref>; ''Dittman Andr., [[Вільня|Wilda]]-[[Ліцьвіны|Littuan.]]'' (1689 год)<ref>Die Matrikel der Albertus-Universität zu Königsberg i. Pr. 1544—1829. Bd. 2: Die Immatrikulationen von 1657—1829. — Leipzig, 1911/1912. S. 169.</ref>; ''Dittmannus Dav. Vilnen. Littvan.'' (1691 год)<ref>Die Matrikel der Albertus-Universität zu Königsberg i. Pr. 1544—1829. Bd. 2: Die Immatrikulationen von 1657—1829. — Leipzig, 1911/1912. S. 178.</ref>; ''Parafia [[Дусяты|dusiatska]]… Dytmanie'' (1784 год)<ref>Skibicki S. Dekanat kupiski diecezji wileńskiej w świetle opisów parafii z 1784 r. w świetle opisów plebanów. — Białystok, 2009. S. 37—38.</ref>. == Носьбіты == * Адам Дытман (1902—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Пінск]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%94%D1%8B%D1%82%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1902) Дытман Адам Аляксандравіч (1902)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Усевалад Тыдман (1905—?) — беларус зь [[Менск]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A2%D1%8B%D0%B4%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A3%D1%81%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4_%D0%86%D0%BE%D1%81%D1%96%D1%84%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1905) Тыдман Усевалад Іосіфавіч (1905)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> Тыдманы (Tydman) — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды зь [[Вільня|Вільні]] і [[Троцкі павет|Троцкага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 831.</ref><ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 437.</ref>. Дытман (Dytman) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Тэўда (імя)|Тэўда]] * [[Ман]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай тэўд}} {{Імёны з асновай ман}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] ot8v2dyuz6pdddmib1rtkrs1d2humnv Рыдэль 0 274829 2677848 2675923 2026-07-06T14:43:16Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677848 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рыдэль |лацінка = Rydel |арыгінал = Riedel |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рыда|Rido]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Рыдзель, Рытэль, Рыдль |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Рыдэль''' (''Рыдзель'', ''Рытэль'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рыдэла або Рыдэль (Riddela<ref>Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham, 2023. P. 233.</ref>, Riedel) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Heintze A. Die deutschen Familien-Namen, geschichtlich, geographisch, sprachlich. — Halle, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=brKCAAAAIAAJ&q=Riedel+Riedl#v=snippet&q=Riedel%20Riedl&f=false S. 222].</ref>. Іменная аснова [[Рыда|-рыд- (-рыт-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рытаўт]], [[Зэгрыда]], [[Кантрыт]]; германскія імёны Ritoldus, Segrida, Guntarith) паходзіць ад [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] rîdan<ref>Gamillscheg E. Romania Germanica. Bd. 2: Die Ostgoten. Die Langobarden. Die altgermanischen Bestandteile des Ostromanischen. Altgermanisches im Alpenromanischen. — Berlin und Leipzig, 1935. S. 143.</ref>, [[Стараскандынаўская мова|стараісьляндзкага]] ridha, [[Стараангельская мова|стараангельскага]] rīdan 'езьдзіць конна'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 190.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Rydel (Rydl) і Rytel<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 211, 215.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] адзначалася імя Рытыл: ''Ritil'' (1360 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. S. 704.</ref>. Апроч таго, у Прусіі бытавала прозьвішча Riedel<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=RIEDEL&ofb=eichhorn&modus=&lang=de RIEDEL (Ortsfamilienbuch Eichhorn)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref><ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=RIEDEL&ofb=abschwangen&modus=&lang=de RIEDEL (Ortsfamilienbuch Abschwangen/Almenhausen)], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''praesentibus ibidem honorabili et nobilibus… Andreae Rytel'' (23 красавіка 1515 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 250.</ref>; ''подсудъку Андрею Рытелю'' (6 красавіка 1530 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|224к}} P. 389.</ref>; ''у [[Грэск|Грезское]] волости у селе Покоршове… Еремея Рыделя службу'' (9 сакавіка 1537 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|21к}} P. 86.</ref>; ''на Савку Риделевича'' (23 красавіка 1540 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=aF4jAQAAMAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 100].</ref>; ''подданый господарьский Радкова сотницства Савка Риделевичъ'' (20 жніўня 1540 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=aF4jAQAAMAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 142].</ref>; ''под Олесъком а Мартиномъ Рыделевичи'' (1557—1558 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|42к}} С. 39.</ref>; ''Ilko Rydzielewicz, Choćko Rydelewicz… Ilko, Michałko Rydzielewiczy… Sieńko, Chwećko Rydzielewiczy… Arcim Rydzielewicz'' (1561 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=h6lCAQAAMAAJ&q=Rydelewicz#v=snippet&q=Rydelewicz&f=false С. 148, 153, 155].</ref>; ''Станиславъ Рытел'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 307.</ref>; ''Thomas Rydelewicz'' (сакавік — красавік 1656 году)<ref>Augusiewicz S. Spis uchodźców z Wielkiego Księstwa Litewskiego w Prusach Książęcych w latach 1655—1656 w zbiorach Geheimes Staatsarchiv Preussicher Kulturbesitz w Berlinie // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. Nr. 1 (271), 2011. S. 173.</ref>; ''Władysław Rytel, mostowniczy Witebski'' (30 траўня 1670 году)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 1. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=K2ZOAQAAMAAJ&q=Rytel#v=snippet&q=Rytel&f=false С. 182].</ref>; ''Alexander Douksza z imienia zastawnego Ostrowsczyzny Rytelowsczyzny'' (1690 год)<ref>Krakowski S. Wykaz podatku podymnego powiatu wołkowyskiego z r. 1690 // Wiadomości Studium Historii Prawa Litewskiego. T. 1, 1938. S. 235.</ref>; ''Michael Rittel'' (26 сакавіка 1699 году)<ref>Fejér J. Defuncti secundi saeculi Societatis Jesu. 1641—1740. Vol. 4: N—R. — Roma, 1989. P. 246.</ref>; ''Andrzej Rytelo'' (1735 год)<ref>https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Rytelo&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Wawrzyniec Rytelo'' (1745 год)<ref>Biolik M. Imiona poddanych klasztoru wigierskiego z 1745 roku // Prace Językoznawcze. Z. 10, 2008. S. 15.</ref>; ''Marianna Ryttell'' (1755 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=10pl&rid=B&search_lastname=Ryttell&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Suwałki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Joannes Rytel'' (1762 год)<ref>Dacewicz L. Antroponimia Białegostoku w XVII—XVIII wieku. — Białystok, 2001. S. 221.</ref>. == Носьбіты == * Станіслаў Рытэль — [[Бельск Падляскі|бельскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1565 году * Фёдар Рыдлевіч (1869—1937) — [[беларусы|беларус]] з [[Чавусы|Чавусаў]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index17.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> Рыдэлі (Rydel) — прыгонныя зь мястэчка [[Жодзішкі|Жодзішкаў]] і вёскі [[Расла|Раслы]], якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 136.</ref>. Рытэлі (Rytel) — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 759.</ref>. Рыдэль (Rydel) і Рытэль (Rytel) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На 1904 год існавалі вёска Рыдулева, тры вёскі з назвай Рыдылева і вёска Рыдзілава ў Бельскім павеце Смаленскай губэрні<ref>Список населенных мест Смоленской губернии. — Смоленск, 1904. С. 50—51, 54.</ref>. На [[Гарадзенскі павет|гістарычнай Гарадзеншчыне]] існуе вёска [[Рыдзялі]], на [[Лідзкі павет|гістарычнай Лідчыне]] — [[Рыталеўшчына]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іла}} {{Імёны з асновай рыд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] j18mz64i1lkyisnwwocde0g0pokgtr5 Сар 0 274895 2677884 2674419 2026-07-06T18:23:03Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677884 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сар |лацінка = Sar |арыгінал = Saro |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Шар, Зара, Сер, Сэр |вытворныя = |зьвязаныя = [[Сарэйка]], [[Сарала]], [[Сярбут]], [[Сарвід]], [[Сарвіла]], [[Саргель]], [[Саргонт]], [[Саргоўд]], [[Саргут]], [[Сарман]], [[Сармонт]] }} '''Сар''' (''Шар'', ''Зара''), '''Сер''' (''Сэр'') — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сар, Сара або Сера (Sarus, Saro, Serre) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Fo-1900-1299">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sarus%2C+Saro%2C+Serre#v=snippet&q=Sarus%2C%20Saro%2C%20Serre&f=false S. 1299].</ref>. Іменная аснов -сар- (-сер-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага sarwa 'зброя'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае брак адэкватнага тлумачэньне іменнай асновы -сар- (-сер-, -шэр-) зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]]<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 23.</ref>}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Сарэйка|Сарэйка (Сярэйка, Серака)]], [[Сарала]], [[Сярбут]], [[Сарвід]], [[Сарвіла]], [[Саргель]], [[Саргонт]], [[Саргоўд |Саргоўд (Сарголт)]], [[Саргут]], [[Сарман]], [[Сармонт]]. Адзначаліся германскія імёны Saracho (Saricho, Serecho), Saralo, Saraboto, Sarvidis, Sarvilo, Sargeli, Sergunda, Saregaud, Sargood, Saraman, Sarmund (Saramund). Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Szarar, Saramek, Saramon (Sarman<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 516.</ref>)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 218, 220.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны: ''Sarybod''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Sarabod<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 440.</ref>}}<ref name="Trautmann-1925-90">Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sarotte#v=snippet&q=Sarotte&f=false S. 90].</ref>, ''Sarginus''<ref name="Trautmann-1925-90"/>, ''Sarotte''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Sarrato<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 195.</ref>, германскае імя Sarot<ref>Germain J., Herbillon J. Dictionnaire des noms de famille en Wallonie et à Bruxelles. — Bruxelles, 2007. [https://www.google.by/books/edition/Dictionnaire_des_noms_de_famille_en_Wall/4bYErd60g3YC?hl=ru&gbpv=1&dq=sarot+sar+germ&pg=PA894&printsec=frontcover P. 894].</ref>}} (1412 год)<ref name="Trautmann-1925-90"/>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Maxim Sarowicz'' (2 траўня 1558 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 14. — Вильна, 1887. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OF0jAQAAMAAJ&q=Sarowicz#v=snippet&q=Sarowicz&f=false С. 44].</ref>; ''Janowi y Kasprowi Sierowiczom'' (20 жніўня 1612 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=--UDAAAAYAAJ&q=Sierowiczom#v=snippet&q=Sierowiczom&f=false С. 473].</ref>; ''Jan Sarowicz'' (1688 год)<ref>Obst J. Rachunki miasta Wilna // Litwa i Ruś. Z. 7—9, 1913. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=q1tAAQAAMAAJ&q=Sarowicz#v=snippet&q=Sarowicz&f=false S. 107].</ref>; ''Zara… Zary'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>{{Заўвага|Таксама: * Шаранда, Шарант: Даніла Шаранда (1889—?) — беларус з ваколіцаў [[Невель|Невелю]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%90%D1%80%D1%86%D1%91%D0%BC%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1889) Шаранда Даніла Арцёмавіч (1889)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>, Ільля Шарантовіч (1902—?) — селянін з ваколіцаў [[Вільня|Вільні]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%86%D0%BB%D1%8C%D0%BB%D1%8F_%D0%A4%D0%B0%D0%BC%D1%96%D1%87_(1902) Шарантовіч Ільля Фаміч (1902)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>; * Шарыбор, Сэрбэр (адзначалася германскае імя Sarber<ref>Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. S. 73.</ref>): ''Шарибор понесъ в Жомоит до тивуновъ'' (13 траўня 1561 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|564к}} P. 50.</ref>, Сэрбэровіч (Serberowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref name="Wisniewski"/>; * Сервін, Шэрвін (адзначалася старажытнае германскае імя Saruin<ref name="Fo-1900-1300">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=saruin#v=snippet&q=saruin&f=false S. 1300].</ref>): ''miedzy jeziorem Serwinem'' (4 сьнежня 1554 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 67.</ref>, ''Regina Szerwin'' (1759 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Szerwin&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Werenowo], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Сэравік: Сэровік (Serowik) і Сэравіковіч (Serowikowic) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref name="Wisniewski"/>; * Сарвір: ''Gabriel Sarwir'' (1902 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Sarwir&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Mohylew WNMP], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; на [[Аршанскі павет|гістарычнай Аршаншчыне]] існуе вёска [[Сарвіры]]; * Саргеда, Саргіда: ''Sargieda'' (1780 і 1787 гады), ''Sargida'' (1781 год)<ref>[https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/Daugieliszki_chrzciny_1774_90.pdf Spis rodziców dzieci urodzonych w Daugieliszkach w latach 1774—1790]</ref>, ''Justyn Sargiedewicz'' (1815 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Sargiedewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Widze], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Сяргінт (у гістарычным германскім арэале адзначалася імю Saragante<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA477&dq=saragante&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwig1Jyyp7P_AhUO_aQKHWlcBFEQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=saragante&f=false P. 477].</ref>): ''Serginth Walentin ot [[Жыжмары|Zyzmor]]'' (XVI ст.)<ref>Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 56.</ref>; * Сармар (адзначалася старажытнае германскае імя Saramar<ref name="Fo-1900-1300"/>): ''Krystyna Sarmar'' (1813 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=D&exac=&search_lastname=Sarmar&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=D&rpp1=&ordertable= Daugi], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Сармент: ''promotor Casimirus Sarment'' (1715 год)<ref>Lebedys J. Lietuvių kalba XVII—XVIII a. viešajame gyvenime. — Vilnius, 1976. P. 141.</ref> * Сарат (адзначалася старажытнае германскае імя Sarrat<ref name="Fo-1900-1300"/>): Саратовіч (Saratowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref> }}. == Носьбіты == Сарэвічы (Sarewicz, Sorewicz) — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды зь [[Вільня|Вільні]] і [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 762, 785.</ref>. Шарэвічы (Szarewicz) гербу [[Бонча (герб)|Бонча]] — літоўскі шляхецкі род<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 11. — Warszawa, 1938. S. 242.</ref>. Зарэвічы (Zorewicz) гербу [[Паўкозіч]] — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага і [[Ковенскі павет (ВКЛ)|Ковенскага]] паветаў<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 463.</ref>. Сэровіч (Serowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref name="Wisniewski">Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Берасьцейскі павет|гістарычнай Берасьцейшчыне]] існуе вёска [[Сарава]], у [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] — [[Шаарэн]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай сар}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] gxpq0d0cu2ba43epbun6if589r86o2s Сіргоўд 0 274907 2677986 2672171 2026-07-07T08:04:10Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677986 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сірґоўд |лацінка = Sirgoŭd / Sirhoŭd |арыгінал = Siriaud |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сыр (імя)|Sirio]] + [[Гаўд|Gaudo]] |варыянт = Сіргольд, Сургоўд, Сургоўт |вытворныя = [[Саргоўд]] |зьвязаныя = }} '''Сіргоўд''' (''Сіргольд''), '''Сургоўд''' (''Сургоўт'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сіргаўд (Siriaud, у гэтай зафіксаванай у крыніцах форме g перайшло ў i) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Siriaud#v=snippet&q=Siriaud&f=false S. 607].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сыр (імя)|сір- (сіс-, сур-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сіргут]], [[Шырмер]], [[Сысымунд|Сірмонт]]; германскія імёны Sireguti, Sisimir, Sirmont) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sisu 'чароўны сьпеў, заклён'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>, а аснова [[Гаўд|-гаўд- (-гаўт-, -каўд-)]] (імёны ліцьвінаў [[Гаўтоўт]], [[Гаўдземунда (імя)|Гаўдземунда]], [[Саргоўд]]; германскія імёны Gautald, Gaudemund, Saregaud) — ад германскага *gautaz '[[Готы|гот]]'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 123, 126.</ref> або гоцкага goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Такім парадкам, імя Сургаўд азначае «заклён цноты»<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 25.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Сіргаўд (Сургаўд): ''Surgaude'' (1360 год)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=2sdWAAAAcAAJ&q=Surgaude#v=snippet&q=Surgaude&f=false S. 722].</ref>, ''Sirgaude'' (1362 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sirgaude#v=snippet&q=Sirgaude&f=false S. 92].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Georgii Sirgoldowicz'' ([[Чартарыйскае замірэньне|1 верасьня 1431 году]])<ref>Бучинський Б. Кілька причинків до часів вел. князя Свитригайла (1430—1433) // ЗНТШ. Т. 76. — Львів, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ieU7h4YBiV0C&q=Sirgoldowicz#v=snippet&q=Sirgoldowicz&f=false С. 135].</ref>; ''в [[Жыжмары|Жижморъскои]] волости десяти чоловеков къ своему дворцу на [[Вяльля|Вельи]]… а Сирховъта Петровича'' (14 кастрычніка 1494 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6-1к}} P. 82.</ref>; ''в Совъкговта Сирковъдовича землю его Минъторовъскую'' (24 чэрвеня 1508 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 261.</ref>; ''в бояр наших… а в [[Сангушка|Сонкова]] Сирковдовича землю'' (8 лютага 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 224.</ref>; ''Стань Сиркговдовичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 87.</ref>; ''Aleksander Surgowtt'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Województwo wileńskie 1690 r. — Warszawa, 1989. S. 252.</ref>; ''Jm. jp. Benedykta Surgowta'' (1782—1783 гады)<ref>Breslaujos dekanato vizitacija 1782—1783 m. Fontes Historiae Lituaniae, vol. VII. — Vilnius, 2008. P. 157.</ref>; ''Parafia [[Нястанішкі|niestaniska]]… Surgowszczyzna, wieś'' (1784 год)<ref>Świderski A. F. Dekanat świrski w 1784 r. w świetle opisów plebanów. — Białystok, 2004. S. 65—66.</ref>. == Носьбіты == * Юры Сіргоўдавіч — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які прывесіў да акту [[Чартарыйскае замірэньне|Чартарыйскага замірэньня]] (1431 год) пячаць з рускім надпісам «ЮРКИНА»<ref>Бучинський Б. Кілька причинків до часів вел. князя Свитригайла (1430—1433) // ЗНТШ. Т. 76. — Львів, 1907. 136.</ref> * Стань Сіргоўдавіч — [[Высокі Двор|высакадворскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 6. ― Вильна, 1908. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=K8hZAAAAcAAJ&q=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 104].</ref> Сургоўты або Сургоўды (Surgowt, Surgowd) гербу [[Гералт]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]] і [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 799—800.</ref>. Сургаўты<ref>[http://www.nobility.by/families/s/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на С], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref> (Surgowt) — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 186.</ref>. Дылькевічы з Сургоўдаў — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/d/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Д], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Сургаўт (Surgowt) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Сыр (імя)|Сыры]] * [[Гаўд]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай сір}} {{Імёны з асновамі гаўд і голд}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] slx6k54p8xbp106lkidfhut2pr68p8b Сурман 0 274911 2677966 2675201 2026-07-07T01:18:10Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677966 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сурман |лацінка = Surman |арыгінал = Surman |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сыр (імя)|Surro]] + [[Ман|Mann]] |варыянт = Шурман, Шурмен, Шырман, Сысман, Зызман, Шышман |вытворныя = [[Сарман]] |зьвязаныя = }} '''Сурман''' (''Шурман'', ''Шурмен''), '''Шырман''', '''Сысман''' (''Зызман'', ''Шышман'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сурман (Surman, Surmannus<ref>Kerkelijk register der predikanten, welke in de XI classen van de synodus van Zuidholland van den jaare 1702 tot het einde van 1801 en dus in eene volle eeuwe zijn beroepen, verroepen of overleden. — Rotterdam, 1802. [https://books.google.by/books?newbks=1&hl=ru&id=ZOdNAAAAcAAJ&q=surmannus#v=snippet&q=surmannus&f=false S. 14, 82, 200]</ref><ref>Zeitschrift des Deutschen Vereines für die Geschichte Mährens und Schlesiens. — Brünn, 1905. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=niEiAQAAMAAJ&q=surmannus#v=snippet&q=surmannus&f=false S. 38].</ref><ref>Codex diplomaticus et epistolaris Moraviae. T. 5. Ab annis 1294—1306. — Brunae, 1850. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=VaQJAAAAIAAJ&q=surmannus#v=snippet&q=surmannus&f=false P. 34, 163].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DgdXAAAAcAAJ&q=Surman#v=snippet&q=Surman&f=false S. 762].</ref><ref>[https://filemaker.isof.se/fmi/webd Sveriges medeltida personnamn — förnamnsregister Abbe-Øxvidh], Institutet för språk och folkminnen</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сыр (імя)|сір- (сіс-, сур-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сіргоўд]], [[Сіргут]], [[Сысымунд|Сірмонт]]; германскія імёны Siriaud, Sireguti, Sirmont) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sisu 'чароўны сьпеў, заклён'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>, а аснова [[Ман|-ман-]] (імёны ліцьвінаў [[Манігерд|Мангерд]], [[Дзірман|Дзерман]], [[Есьман]]; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 167.</ref>, германскага man 'чалавек'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 23.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Surman<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 262.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Surmanne''<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Surmanne#v=snippet&q=Surmanne&f=false S. 101].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''о имена… о Жырмоны'' (21 кастрычніка 1542 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|27к}} P. 113.</ref>; ''Sebestyan a Surman [[Карэйва|Koreywiczy]]… Szirman Boczilowic synem Mikolaiem'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Surman#v=snippet&q=Surman&f=false С. 59, 205].</ref>; ''стрелцы… Юхно а Мишко Шурменовичи'' (23 сьнежня 1558 году)<ref>Ревизия пущ и переходов звериных в бывшем Великом княжестве Литовском, с присовокуплением грамот и привилеев. — Вильна, 1867. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=pDhAAAAAcAAJ&q=%D0%A8%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%A8%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 40].</ref>; ''Stefan Zyzman'' (1691 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Zyzman&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Żołudek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Szyszmanowicz'' (1781 год)<ref>[https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/Daugieliszki_chrzciny_1774_90.pdf Spis rodziców dzieci urodzonych w Daugieliszkach w latach 1774—1790]</ref>; ''Parafia [[Экімань|ekimańska]]… Szurmanowo dwór'' (1784 год)<ref>Gawrylczyk B. Dekanat połocki w świetle opisów parafii z 1784 r. — Białystok, 2005. S. 50, 52.</ref>; ''Jozefata Szyszmanowicz'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Szyszmanowicz+&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Widze], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Anna Surman'' (1807 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=23lt&rid=D&search_lastname=Surman&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=&ordertable= Remigoła], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jerzy Szurman'' (1826 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Szurman&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Indura], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Aleksander Surman'' (1834 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Surman&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Słonim], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Сямён, Мацей, Дзьмітры, Ямеля і Даніла Сурмановічы — жыхары мястэчка [[Докшыцы|Докшыцаў]] ([[Ашмянскі павет]]), якія ўпамінаюцца ў 1785 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230804115244/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/1316-dokshitsy-inventar-1785-g Докшицы инвентарь 1785 г.], Архіў гісторыка Анішчанкі, 6 лютага 2019 г.</ref> * Васіль і Ганна Шурманы — жыхары маёнтку [[Галамысьль|Галамысьлі]] ([[Полацкае ваяводзтва]]), якія ўпамінаюцца ў 1792 годзе<ref>Яўген Анішчанка, [https://web.archive.org/web/20230807212048/http://www.arhisan.com/istochniki/opisaniya/743-golomysl-inventar-1792-g-v-polotskom-voevodstve Голомысль инвентарь 1792 г. в Полоцком воеводстве], Архіў гісторыка Анішчанкі, 7 лютага 2017 г.</ref> Шышмановічы — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/ss/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ш], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Журманы (Żurman) гербу [[Шаліга]] — шляхецкі род [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>Gajl T. Herby Szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodow. — Gdańsk, 2003. S. 325.</ref>, украінскія казакі<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 12. — Warszawa, 1939. S. 370.</ref>. Сысмановіч (Sismanowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. Шырман (''Schirrman'', ''Schirmann'') — прозьвішча, гістарычна зафіксанае на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 2. — Vilnius, 1989. P. 937.</ref>. На 1904 год існавала вёска Зізманава ў Духаўшчынскім павеце Смаленскай губэрні<ref>Список населенных мест Смоленской губернии. — Смоленск, 1904. С. 191.</ref>. На 1906 год існавала вёска Шурманы ў Полацкім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 300.</ref>. Назву [[Жырмоны]] маюць дзьве вёскі на [[Менскі павет|гістарычнай Меншчыне]]. == Глядзіце таксама == * [[Сыр (імя)|Сыры]] * [[Ман]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай сір}} {{Імёны з асновай ман}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] qzzjrsgt1s8kusgoo7gshpcavhtv3ea Сырвід 0 274913 2677973 2672166 2026-07-07T02:21:57Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677973 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сырвід |лацінка = Syrvid |арыгінал = Sisuita |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сыр (імя)|Siso]] + [[Від (імя)|Wid]] |варыянт = Сыравід, Сірвід, Шырвід, Шырвіт, Сурвід, Сырвіт, Сэрвіт, Сурвіт, Сурвідзь, Журвід |вытворныя = [[Сарвід]] |зьвязаныя = }} '''Сырвід''', '''Сыравід''' (''Сірвід'', ''Шырвід'', ''Шырвіт''), '''Сурвід''' (''Сурвіт'', ''Сурвідзь'', ''Журвід''), '''Сырвіт''', '''Сэрвіт''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сісьвіта або Сесьвіта (Sisuita<ref>Galicia histórica: Colección diplomática de Galicia histórica. — Santiago, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=trq7WhiwpQsC&q=sisuita#v=snippet&q=sisuita&f=false P. 226].</ref>, Sisoitu<ref>[https://celtiberia.net/es/biblioteca/?id=1670&cadena=Mara Antroponimia Altomedieval en Galicia (4ª Ed.)], Celtiberia.net — Prehistoria, Protohistoria e Historia antigua</ref>, Sesuito) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Anzeiger der Philosophisch-Historischen Klasse. 93. Jahrgang, 1957. [https://books.google.by/books?id=BU8QAAAAIAAJ&q=Sesuito+Sisu+vid&dq=Sesuito+Sisu+vid&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi1qKGGzpqGAxWi6wIHHc6-AkEQ6AF6BAgHEAI S. 297].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сыр (імя)|сір- (сіс-, сур-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сіргоўд]], [[Сіргут]], [[Сысымунд|Сірмонт]]; германскія імёны Siriaud, Sireguti, Sirmont) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] sisu 'чароўны сьпеў, заклён'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref>, а аснова [[Від (імя)|-від-]] (імёны ліцьвінаў [[Відзімонт (імя)|Відмунд]], [[Мільвід|Мельвід]], [[Тарвід|Торвід]]; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 17.</ref>. Германскае паходжаньня імя Шырвід сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне [[Ліцьвіны|літоўскіх]] уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 164.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''от Жировита'' (XI ст.)<ref name="Zalizniak-2004-280">Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 280, 739.</ref>; ''Сиръвидъ [[Рушкавічы|Рюшковичъ]]'' ([[Галіцка-Валынскі летапіс]])<ref>ПСРЛ. Т. 2. — СПб., 1845. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=OItOAQAAMAAJ&q=%40%D0%A1%D0%B8%D1%80%D1%8A%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%A1%D0%B8%D1%80%D1%8A%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D1%8A&f=false С. 195].</ref>; ''[[Арвід (імя)|Оръвиду]] а Сирвиду чотыри чоловеки'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 47.</ref>; ''чоловеков… а Сурвида'' (9 лістапада 1449 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 66.</ref>; ''Oутенци. На имя… Сиръвид'' (1469—1477 гады)<ref>Ivoška D., Ryčkov A. Brėžiant Vyžuonų ribą: šiaurės rytų Lietuvos XV a. asmenvardžiai ir (ne)pamirštas) kelias // Acta Linguistica Lithuanica. XCI, 2024. P. 36.</ref>; ''Воитех Сирвидович'' (3 студзеня 1515 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 263.</ref>; ''земли пустовское доилидское в [[Немянчын|Неменчинскои]] волости на имя Сирвидовщины'' (4 чэрвеня 1516 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 341.</ref>; ''земль пустовскихъ три пустовщины в тивунстве Виленском у Лыкменскои волости… Сирвидовщину'' (21 сьнежня 1516 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 352.</ref>; ''чоловеков имены у [[Эйшышкі|Еишишском]] жо повете… Янка Сирвидовича'' (17 красавіка 1517 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 334.</ref>; ''людеи… з Воитъком а Сташкомъ Сиръвидовичомъ'' (19 сьнежня 1522 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 188.</ref>; ''Воитъко Сурвидовичъ'' (1523 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 221.</ref>; ''Янъчикъ Сирвидович'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 169.</ref>; ''Янъ Сиръвидовичъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-wI5AQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%B8%D1%80%D1%8A%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B8%D1%80%D1%8A%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 632].</ref>; ''земенина господаръского повету Упитъского Юрья Каспоровича Журвида'' (16 ліпеня 1586 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 26. — Вильна, 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=bXwZAAAAYAAJ&q=%D0%96%D1%83%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B0#v=snippet&q=%D0%96%D1%83%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B0&f=false С. 319].</ref>; ''умоцованый ее милости панее Служчыное Валентый Сырвидъ'' (7 лютага 1596 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 32. — Вильна, 1907. С. 10.</ref>; ''Валентын Янович Сырвидъ'' (11 сакавіка 1596 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 32. — Вильна, 1907. С. 268.</ref>; ''Kazimierz Surwid'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 5. — Warszawa, 2016. S. 423.</ref>; ''wieś Lebedzie… Kazimierz Syrwid'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 901.</ref>; ''Szjrwid… Szyrwitowa'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 194.</ref>; ''Mikołaj Surwidz Jagowd'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 171.</ref>; ''Michał Sirwit'' (1713 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Sirwit&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Wędziagoła], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Sirwidy'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Marianna Serwitówna'' (1758 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Serwit%C3%B3wna&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Szyłele], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Michał Syrwid chorąży petyhorski'' (9 лютага 1790 году)<ref>Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės seimelių instrukcijos (1788—1790). — Vilnius, 2015. P. 79.</ref>; ''Marcijan Syrwid'' (1859 год)<ref>Tolkačevski K. Epigrafinio įrašo kultūra ir komunikacija: XIX a. Vilniaus memorialinių įrašų pagrindu. — Vilnius, 2016. P. 355.</ref>. == Носьбіты == * Жыравіт — жыхар [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгараду]], які ўпамінаецца ў XI стагодзьдзі<ref name="Zalizniak-2004-280"/> * Сірвід Рушкавіч — [[Літва|літоўскі]] князь з роду [[Рушкавічы|Рушкавічаў]], які ўпамінаецца пад 1259 годам * Сірвід — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў наданьне ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Войцех Сірвідавіч — [[Рэтаў|рэтаўскі]] цівун, які ўпамінаецца ў 1515 годзе * Янчык Сірвідавіч — [[Бяржаны|бяржанскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Соф’я Янаўна Сыравідаўна — [[вількамір]]ская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1605 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 6. ― Вильна, 1908. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=K8hZAAAAcAAJ&q=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B#v=snippet&q=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B&f=false С. 256].</ref> * Войцех Янавіч Сырвід — вількамірскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1611 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 9. ― Вильна, 1912. С. 59.</ref> * Юры Войцехавіч Сырвід — вількамірскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1615 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 9. ― Вильна, 1912. С. 137—138.</ref> * Ян Янавіч Сырвід — вількамірскі зямянін, які ўпамінаецца 1618 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 9. ― Вильна, 1912. С. 304.</ref> * Станіслаў Сырвід (1898—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B2%D1%96%D0%B4_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1898) Сырвід Станіслаў Францавіч (1898)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Эдмунд Сырвід (1917—?) — беларус з ваколіцаў [[Паставы|Паставаў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index18.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> Сырвіды (Syrwid) гербаў [[Даліва (герб)|Даліва]] і [[Лебедзь (герб)|Лебедзь]] — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род зь [[Вільня|Вільні]] і [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага павету]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2016. S. 803.</ref>. Сурвідовічы (Surwidowicz) — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў [[Сьвянцяны|Сьвянцянаў]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 186.</ref>. Сырвіды (Syrwid) — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў [[Лынтупы|Лынтупаў]]<ref>Malewski Cz. Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. — Warszawa, 2022. S. 188.</ref>. Сірвіды — літоўскія шляхецкія роды<ref>[http://www.nobility.by/families/s/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на С], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Дуніны Сырвіды або Шырвіды (Dunin Syrwid, Dunin Szyrwid) гербу Лебедзь — літоўскі шляхецкі род<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 195.</ref> Сурвіт (Surwit) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На 1913 год існавала мясцовасьць Сырвідзішкі (Syrwidziszki) у [[Немянчын]]скай парафіі<ref>[https://genealogia.lt/pdfs/parafia_niemenczynska_1913r.pdf Parafia niemenczyńska w 1913 r.], Genealogia Wileńszczyzny</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Сыр (імя)|Сыры]] * [[Від (імя)|Від]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай сір}} {{Імёны з асновай від}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] jl6hlhv3rih5d54t503sjt0r0r6z7nc Русьцейка 0 274998 2677828 2675350 2026-07-06T14:02:33Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677828 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Русьцейка |лацінка = Ruściejka |арыгінал = Rosteck |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рост (імя)|Rost]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Росьцейка, Ростэк, Русьцік, Рустык, Рушцейка, Ростка |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Русьцейка''' (''Русьцік'', ''Рушцейка''), '''Росьцейка''' (''Ростэк'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Ростэк (Rosteck) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Roste#v=snippet&q=Roste&f=false S. 53].</ref>. Іменная аснова [[Рост (імя)|руст- (рост-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Расьціла]], [[Рустэн]], [[Ростаўт]]; германскія імёны Rustil, Rusten, Rostoldus) паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] rustjan 'падрыхтаваць, узброіць', rusti 'рыштунак, амуніцыя'<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rusto%2C+Rust%2C+Rost#v=snippet&q=Rusto%2C%20Rust%2C%20Rost&f=false S. 1286].</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Русьцейка: ''Rusteyko'' (1339 і 1340 гады)<ref name="Trautmann-1925-84">Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Rusteyko#v=snippet&q=Rusteyko&f=false S. 84].</ref>. У 1616 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Paulus Rosteck, Angerburgensis Borussus'', у 1638 годзе — ''Matthias Rosteck, Reinensis Borussus'', у 1642 годзе — ''Matthias Rosteck, Reinensis Prussus''<ref>Непокупный А. П. Литовская и прусская антропонимия в исследованиях и материалах по немецким фамилиям // Baltistica. T. 9, № 1, 1973. P. 85.</ref>, у 1649 год — ''Raphael Rosteck, Reinensis Borussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Miraw#v=snippet&q=Miraw&f=false S. 227, 391, 439, 508].</ref>. Увогуле, у Прусіі шырока бытавала прозьвішча Rostek<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=ROSTEK&ofb=marggrabowa&modus=&lang=de ROSTEK], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>, у тым ліку ў ваколіцах [[Клайпеда|Мэмэлю]]<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=ROSTECK&ofb=memelland&modus=&lang=de ROSTECK], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Rosteyke Schipen zoen'' (23 студзеня 1406 году)<ref>{{Літаратура/Кодэкс эпісталярны Вітаўта (1882)|к}} [https://books.google.by/books?hl=ru&id=0jchAQAAMAAJ&q=Rosteyke#v=snippet&q=Rosteyke&f=false S. 123].</ref>; ''Rusteyke'' (1407 год)<ref name="Trautmann-1925-84"/>; ''Oутенци. На имя… Рустеико'' (1469—1477 гады)<ref>Ivoška D., Ryčkov A. Brėžiant Vyžuonų ribą: šiaurės rytų Lietuvos XV a. asmenvardžiai ir (ne)pamirštas) kelias // Acta Linguistica Lithuanica. XCI, 2024. P. 36.</ref>; ''Михно Рустеиковичъ, хоружии… Вокдатъ Рустеиковичъ… Барътошь Рустеиковичъ'' (1528 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 159.</ref>; ''[[Сысымунд|Ширмунта]] Рустейковича'' (1540—1543 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|231к}} [https://books.google.by/books?id=_IUrAQAAIAAJ&q=%22%D0%A8%D0%B8%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BD%D1%82%D0%B0+%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0%22&dq=%22%D0%A8%D0%B8%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%BD%D1%82%D0%B0+%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjP0tvrnOKBAxVigv0HHZxaCMYQ6AF6BAgHEAI P. 157].</ref>; ''Андрей Ростекъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%8A&f=false С. 1100].</ref>, ''Миколай Рустейковичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 1274].</ref> (1567 год); ''пана Флорияна Рустеиковича'' (8 лістапада 1591 году)<ref>Jablonskis K. Lietuvių kultūra ir jos veikėjai. — Vilnius, 1973. P. 85.</ref>; ''Адамъ Рустейковичъ, писаръ земскій Жомоитской'' (2 сьнежня 1592 году)<ref>Акты, относящиеся к истории Южной и Западной России, собранные и изданные Археографической комиссией. Т. 1. — СПб., 1863. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=lEZFAAAAYAAJ&q=%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 245].</ref>; ''пана Миколам Еронимовича Рустеика'' (11 кастрычніка 1597 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 467.</ref>; ''Rustikowna'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 192.</ref>; ''Stanisław Ruszteyko'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 62.</ref>; ''Wasko y Paweł Rostok'' (29 студзеня 1730 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 2. — Витебск, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=a5ROAQAAMAAJ&q=Rostok#v=snippet&q=Rostok&f=false С. 327].</ref>; ''Rusteykie'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Kazimierz Rustejko'' (1792 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rustejko&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Dryświaty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Helena Rostkiewicz'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Rostkiewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Żołudek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marcin Ruścikiewicz'' (1803 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Ru%C5%9Bcikiewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Zdzięcioł], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jozafata Rósteyko'' (1834 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=13051&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&searchtable=&rpp1=1000&rpp2=50 Kowno], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Rostejko'' (1913 год)<ref>[https://genealogia.lt/pdfs/parafia_niemenczynska_1913r.pdf Parafia niemenczyńska w 1913 r.], Genealogia Wileńszczyzny</ref>; ''Aniela z Biłotów Rustykowa'' (1914 год)<ref>[https://genealogia.okiem.pl/artykul/22836/cmentarz-szawle-lit-siauliai-hist-saules-spis-grobow Cmentarz Szawle (lit. Šiauliai (hist. Saulės) — spis grobów], Fundacja Odtworzeniowa Dziedzictwa Narodowego</ref>. == Носьбіты == * Росьцейка Шыпенавіч — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]] зь [[Відукля|Відуклі]], які ўпамінаецца ў 1406 годзе * Міхна, Вокдат і Барташ Русьцейкавічы — [[Вялёна|вялёнскія]] баяры, якія ўпамінаюцца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году Ростэкі, Рустэйкі і Руштэйкі — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды<ref>[http://www.nobility.by/families/r/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Р], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Ростэкі або Рустэйкі (Rostek, Rosteck, Rustejko) гербу [[Трубы (герб)|Трубы]] — літоўскі шляхецкі род (а таксама на [[Валынь|Валыні]], [[Сылезія|Сылезіі]] і [[Прусія|Прусіі]])<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 10. — Warszawa, 1938. S. 274—275.</ref>. Ростка або Рустка (Rostke, Rustke) гербу ўласнага — шляхецкі род [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] з [[Паморскае ваяводзтва|Паморскага ваяводзтва]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 10. — Warszawa, 1938. S. 275.</ref>. Ростэк (Rostek) і Рустэйка (Rustejko) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У XVI ст. існавалі маёнтак Русьцейкавічы (''Рустейковичи'') і «пустаўская зямля» Русьцейкаўшчына (''Рустейковщина'') у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. 283.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны на -іка}} {{Імёны з асновай руст}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] qtb4qhacm7edpwc22w2dac67wfkrgcr Талейка 0 275455 2677990 2672016 2026-07-07T08:39:17Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677990 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Талейка |лацінка = Talejka |арыгінал = Taleke |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Таль (імя)|Talo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Таліка, Талька, Талка, Далік |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Талейка''' (''Таліка''), '''Талька''' (''Талка''), '''Далека''' (''Далік'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Таліка, Талека, Талейка, Тальке, Далека або Дальке (Taliko, Taleke<ref>Hartig J. Die münsterländischen Rufnamen im späten Mittelalter. — Köln — Graz, 1967. S. 133—134, 280.</ref><ref>Knudsen G. Danmarks gamle personnavne. Bd. 1: Fornavne. — København, 1948. S. 1344.</ref>, Talleike<ref>[https://slektogdata.no/nb/navn-anno-1900-pa-bokstaven-t Navn anno 1900 på bokstaven T], Navnene er hentet fra Folketellingen 1900, som du finner på Digitalarkivet.no, Slekt og Data</ref>, Talke, Dalleke, Dahlke<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://books.google.by/books?id=FgYREAAAQBAJ&pg=PA145&dq=Dahlke+Telke+familiennamen&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwiIlLfy9YeCAxWh_7sIHXJ4CHQQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Dahlke%20Telke%20familiennamen&f=false S. 145].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="SEMSNO-1997-30">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>. Іменная аснова [[Таль (імя)|тал- (дал-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Дальман]], [[Талімонт (імя)|Талімунт]], [[Талмут]]; германскія імёны Dalman, Talamund, Talmut) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] tals 'дасьціпны, руплівы'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 19.</ref> або ад германскага і [[Стараангельская мова|стараангельскага]] deall 'славуты, ганарлівы'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 30.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Talka<ref name="SEMSNO-1997-30"/>. Германскае імя Talke гістарычна бытавала ў [[Рыга|Рызе]]<ref>Hildebrand H. Das Rigische Schuldbuch (1286—1352). — St. Petersburg, 1872. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=9rxLAAAAYAAJ&q=Tale#v=snippet&q=Tale&f=false S. XL].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''den [[Судовія|Sudauern]] [[Мунд|Muntigin]], Tholeyke'' (1285 год)<ref>Dukavičienė I. XIII amžiaus prūsų asmenvardžiai prūsų registre // Acta linguistica Lithuanica. T. 72, 2015. P. 235.</ref>; ''чоловеки — Талико'' (20 чэрвеня 1413—1424 гадоў<ref>Saviščevas E. Polityka nadań wielkich książąt litewskich na Żmudzi w pierwszej połowie XV wieku // Prace historyczne 141, z. 2 (2014). S. 499.</ref> паводле выпісу 30 студзеня 1607 году)<ref>Jablonskis K. Nauji Vytauto laikotarpio aktai // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 386.</ref>; ''domino Talkone Dangwidowicz'' (21 кастрычніка 1440 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-1к}} S. 190.</ref>; ''бояринъ [[Слонім|слонимъскии]] Талько Некрашевичъ'' (1488 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|4к}} P. 129.</ref>; ''donatione Anne Talkonis'' (15 верасьня 1489 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 424.</ref>; ''homines… Thalko Andreyowicz'' (7 чэрвеня 1492 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 443.</ref>; ''отчины Талковы Некрашевича Порецкое'' (22 студзеня 1495 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 350.</ref>; ''Талковая Бурнейковая… того Талка Бурнейка'' (7 траўня 1497 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 767.</ref>; ''ego Petrus Talkovycz'' (1501 год)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 620.</ref>; ''людеи [[Меднікі|Медницкого]] повета за [[Вяльля|Велею]]… а Богдана Талеиковича'' (25 верасьня 1509 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 328.</ref>; ''земль пустовских там жо в [[Дарсунішкі|Дорсунишках]]… Талеиковщины'' (19 сакавіка 1514 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 227.</ref>; ''Толеико Воинетович'' (1537—1538 гады)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 99, 281.</ref>; ''село Толейковичи'' (1554 год)<ref>Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-западной Руси. Т. 8. — Вильна, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=J2dcAAAAcAAJ&q=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 70].</ref>; ''Symon Taleykowicz'' (4 сьнежня 1554 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 99.</ref>; ''Станиславъ Талко''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%BE#v=snippet&q=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%BE&f=false С, 847].</ref>, ''Юрьи Талко… Янь Талко''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. С. 850—851.</ref>, ''Янъ Талковичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 1284].</ref> (1567 год); ''Dalkiewicze… Tałeykie'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Ferdynand Tołejko'' (8 сакавіка 1814 году)<ref>Tylus S. Duchowieństwo Lubomla, Oleksińca, Torczyna i Turzyska : spis na podstawie materiałów archiwalnych (XVII w. — 1826) // Archiwa, biblioteki i muzea rościelne. T. 75, 2001. S. 400.</ref>; ''Marcela Tałejko'' (1815 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=9307&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=2000&searchtable=&rpp2=50 Helianów (gr.-kat.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Anna Dalik'' (1833 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Dalik&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Łysków], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Zygmunt Dalekiewicz'' (1848 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Dalekiewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Raków], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Талейка [[Войнат|Войнетавіч]] — жыхар [[Жамойцкае староства|Жамойцкага староства]], які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох * Іван Талейка (1869—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Койданаў|Койданава]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%B0_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1869) Талейка Іван Мацеевіч (1869)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref> * Іван Талейка (1912—?) — беларус з ваколіцаў [[Грэск]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index19.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Генадзь Талейка (1912—?) — беларус зь [[Менск]]у, які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index19.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Книга памяти Томской обл.</ref> У канцы XVIII ст. на [[Віцебскі павет|гістарычнай Віцебшчыне]] адзначаўся шляхецкі род Талковічаў<ref>Анішчанка Я. Шляхецкія ваколіцы ўсходнебеларускіх губерняў 1783—1785 і 1798—1799 // Годнасьць. № 1 (3), 1997. С. 28.</ref>. Парэцкія-Талькі і Талькі-Грынцэвічы — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды<ref>[http://www.nobility.by/families/t/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Т], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Талькі (Talko) гербу [[Дуброва (герб)|Дуброва]] — літоўскі шляхецкі род з [[Полацкае ваяводзтва|Полацкага ваяводзтва]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 254.</ref>. Талкевічы-Кліманскія — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/k/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на К], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Талька (Talko) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Віленскі павет (ВКЛ)|гістарычнай Віленшчыне]] існуе вёска [[Талейкі]], на [[Гарадзенскі павет|гістарычнай Гарадзеншчыне]] — [[Талькі]], на [[Менскі павет|гістарычнай Меншчыне]] — [[Талька (вёска)|Талька]], на [[Слонімскі павет|гістарычнай Слонімшчыне]] — [[Талькаўшчына]], на [[Ваўкавыскі павет|гістарычнай Ваўкавышчыне]] — [[Талькаўцы]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам к}} {{Імёны з асновай тал}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] dowthficrwmbmp7ocpyonjvkm46ukup Рымша 0 275505 2677855 2675178 2026-07-06T15:00:37Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677855 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рымша |лацінка = Rymša |арыгінал = Rymsza |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Рым (імя)|Rim]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -ш- (-sch-)}} |варыянт = Рымуш, Рымаш |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Рымша''' (''Рымуш'', ''Рымаш'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} [[Рым (імя)|Рым]] (Rim) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rim+Rimo#v=snippet&q=Rim%20Rimo&f=false S. 1273].</ref>. Іменная аснова [[Рым (імя)|-рым-]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рымель]], [[Рыман]], [[Рымант|Рымунд]]; германскія імёны Riemel, Rimann, Rimund) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Германскае паходжаньне імя Рымша сьцьвердзіў францускі лінгвіст-[[Германістыка|германіст]] [[Раймонд Шмітляйн]], які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў<ref>Schmittlein R. Les noms d’eau de la Lituanie (suite) // Revue internationale d’onomastique. Nr. 3, 1964. P. 162.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rymsza<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 208.</ref>. Імя Рымш адзначалася ў [[Прусія|Прусіі]] (ваколіцы [[Клайпеда|Мэмэлю]]): ''Jan Rymsch Kruger'' (1511—1520 гады)<ref>Rowell S. C. Aspects of settlement in the Klaipėda District (Memelland) in the late fifteenth and early-sixteenth centuries // Acta historica universitatis Klaipedensis. T. 11, 2005. P. 30.</ref>. Апроч таго, у Прусіі бытавала прозьвішча Rimmasch (Riemasch)<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=RIMMASCH&ofb=eichhorn&modus=&lang=de RIMMASCH], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref><ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=RIEMASCH&ofb=stockheim&modus=&lang=de RIEMASCH], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Holechno Rymszycz'' (1473, 1483, 1486, 1490 і 23 красавіка 1501 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 331, 391, 414, 431, 567.</ref>; ''homines seu kmetones… quintum Julianum Rymoshovyczh et sextum Petrum Rymoshovycz'' (25 чэрвеня 1500 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-2к}} S. 555.</ref>; ''людеи наших шести служебъ, на имя… а Станка, а Римша, а Михна [[Эйка|Еиковичовъ]]'' (25 ліпеня 1503 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|5к}} P. 379.</ref>; ''покупил люди и земли, и сеножати, в бояр и въ людей нашихъ… в Леся Рушъкевича и в брата его Римъша Павловича'' (24 чэрвеня 1508 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|8к}} P. 261—262.</ref>; ''Олехно Рымъшичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 63.</ref>, ''Юреи Римъшычъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 72.</ref>, ''Петръ Римушевичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 82.</ref>, ''Миколаи Рымшевичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 162.</ref>, ''вдова Римъшовая''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 164.</ref>, ''Янъ Римъшевичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 170.</ref> (1528 год); ''людеи наших которыи к именю своему, к [[Іказьнь (вёска)|Икажну]]… Римиша'' (1537 год)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|21к}} P. 58.</ref>; ''sioło Kirdeykowskie… Woytko Rymoszewicz'' (4 сьнежня 1554 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 96.</ref>; ''Rymussewicz'' (1564—1569 гады)<ref>Ragauskaitė A. XVI a. II pusės Kauno miestiečių lietuviškos kilmės asmenvardžiai // Acta Linguistica Lithuanica. Nr 41 (1999). P. 151.</ref>; ''Янъ Рымашевичъ'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 240.</ref>; ''поборцовъ… у [[Менскі павет|Менскомъ повете]] — Давыдъ [[Есьман|Есманъ]] а Ярошъ Римъша'' (6 студзеня 1567 году)<ref>Литовская метрика. Отд. 1—2, ч. 3, т. 1. — Юрьев, 1914. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=F7sKAAAAIAAJ&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D1%8A%D1%88%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A0%D0%B8%D0%BC%D1%8A%D1%88%D0%B0&f=false С. 418].</ref>; ''Ярошъ Рымша'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D1%88%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D1%88%D0%B0&f=false С. 1220].</ref>; ''Łukasz Rymaszewicz'' (1683 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rymaszewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Żołudek], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marcin Rymszewicz'' (1748 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Rymszewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Ostrowiec], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Rymsza'' (1750 год)<ref>Гурская Ю., Вайткявичус В. Балтийское наследие в Восточной Беларуси: новые исторические и лингвистические данные об Обольцах // Acta Baltico-Slavica. Nr. 32 (2008). С. 19.</ref>; ''Antonij Rymsza'' (1798 год)<ref>Гурская Ю., Вайткявичус В. Балтийское наследие в Восточной Беларуси: новые исторические и лингвистические данные об Обольцах // Acta Baltico-Slavica. Nr. 32 (2008). С. 21.</ref>; ''Anastazja Rymasz'' (1894 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rymasz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Рымша Паўлавіч — [[зямяне|зямянін]] [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленскага павету]], які ўпамінаецца ў 1506 годзе * Алехна Рымшыч — [[Наваградак|наваградзкі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Юры Рымшыч — [[Майшагола|майшагольскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Пётар Рымушавіч — баярын [[Ковенскі павет (ВКЛ)|Ковенскага павету]], які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Мікалай Рымшавіч — [[Эйрагола|эйрагольскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Ян Рымшавіч — [[Крожы|крожаўскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Ян Рымашавіч — [[ракаў]]скі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1565 году * [[Андрэй Рымша]] (да 1550 — па 1595 або 1599) — паэт-панэгірыст, адзін з асноўных прадстаўнікоў старажытнай беларускай паэзіі другой паловы XVI — пачатку XVII стагодзьдзяў * Тэадор Рымша — наваградзкі абозны, які ўпамінаецца ў 1733 годзе<ref>Мацук А. Попіс новагародскай шляхты ў 1733 г. // Вялікае княства Літоўскае: палітыка, эканоміка, культура. Т. 1, 2016. C. 300.</ref> * Пётар Рымша (1870—1938) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Ашмяны|Ашмянаў]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref name="Memaryjal">[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index17.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Дзьмітры Рымша (1888—?) — беларус з ваколіцаў [[Смалявічы|Смалявічаў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> * Міхал Рымша (1894—1938) — беларус з ваколіцаў [[Бягомель|Бягомелю]], забіты ўладамі СССР<ref name="Memaryjal"/> * Аляксандар Рымша (1906—?) — беларус з ваколіцаў [[Наваградак|Наваградку]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref name="Memaryjal"/> Рымшы і Рымшэвічы — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды<ref>[http://www.nobility.by/families/r/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Р], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Рымашэвічы (Rymaszewicz) — літоўскі шляхецкі род<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 10. — Warszawa, 1938. S. 336.</ref>. Рымша (Rymsza) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На 1905 год існаваў [[засьценак]] Рымшышкі ў [[Гарадок (Маладэчанскі раён)|Гарадоцкай]] воласьці<ref>Виленская губерния: полный список населенных мест со статистическими данными о каждом поселении. — Вильна, 1905. С. 99.</ref>. На 1909 год існавалі вёска і маёнтак з назвай Рымшаўка ў Рэчыцкім павеце Менскай губэрні<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 176.</ref>. На [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] існуе вёска [[Рымшыненты]]. Назву [[Рымашы]] маюць вёскі на гістарычных [[Браслаўскі павет|Браслаўшчыне]] і [[Слуцкае княства|Случчыне]]. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам ш}} {{Імёны з асновай рым}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 0e36u2n0ougjsohu4n3wy9stz4pfjkj Рупейка 0 275516 2677824 2673557 2026-07-06T13:48:55Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677824 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рупейка |лацінка = Rupiejka |арыгінал = Rupke |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = Rupo + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Рупіка, Рупека, Рупка, Рапейка |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Рупейка''' (''Рупіка'', ''Рупека'', ''Рупка'', ''Рапейка'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рупке (Rupke) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1982. [https://books.google.by/books?id=FgYREAAAQBAJ&pg=PA261&dq=Rupke+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjy14_FoI6CAxU82QIHHVNWACgQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=Rupke%20namenkunde&f=false S. 261].</ref>. Іменная аснова руп- паходзіць ад асновы [[Грода|-грод- (-род-, -руд-)]]<ref name="SEMSNO-1997-211">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 211.</ref>. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rupek (Rupik, Ropek)<ref name="SEMSNO-1997-211"/>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Ruppe''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Rupo<ref name="Fo-1900-1283">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rupo#v=snippet&q=Rupo&f=false S. 1283].</ref>}}<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Ruppe#v=snippet&q=Ruppe&f=false S. 84].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Рупеику у Колтянех чоловекъ'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 50.</ref>; ''в Промядеве чотыри чоловеки… а Рупеика [[Эйнік|Еиниковича]]'' (14 кастрычніка 1502 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|6к}} P. 287.</ref>; ''в бояр наших жомоитскихъ… в [[Нарымонт (імя)|Нармонта]] Рупеиковича'' (8 сьнежня 1516 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 322.</ref>; ''Михаило Рупеиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 162.</ref>, ''Рупеико Воишутовичъ… Румшъ Рупеиковичъ ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 163.</ref>, ''Левъ Рупиковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 166.</ref>, ''Рупеико Вишутевичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 171.</ref> (1528 год); ''Jakub Rupko'' (1641 год)<ref>Ординация королевских пущ: в лесничествах бывшего Великого Княжества Литовского. — Вильна, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jGdcAAAAcAAJ&q=Rupko#v=snippet&q=Rupko&f=false С. 108].</ref>; ''Benedykt Ropeykowicz, komornik'' (10 лютага 1779 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 290.</ref>; ''panów… Ropejki'' (1782 год)<ref>Vyskupo Ignoto Jokūbo Masalskio Kauno dekanato vizitacija 1782 m. — Vilnius, 2001. P. 124.</ref>; ''Ignacy Ropeyko'' (11 лютага 1784 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 362.</ref>; ''Franciszek Rupiejko'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rupiejko&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świsłocz], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Franciszek Rupejko'' (1832—1834 гады)<ref>Матвейчык Д. Выгнаныя з роднага краю: Паслялiстападаўская эмiграцыя з Беларусi і Лiтвы (1830—1870-я гады). — {{Менск (Мінск)}}, 2011. С. 146.</ref>{{Заўвага|Таксама: * Роп (адзначалася старажытнае германскае імя Rupo<ref name="Fo-1900-1283"/>): ''Agata Ropowicz'' (1811 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Ropowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Hermaniszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Ропіла (адзначалася старажытнае германскае імя Rupil<ref name="Fo-1900-1283"/>): ''Щасный Ропиловичъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 889].</ref>; * Рупін: ''Rupinowicz'' (1632 год)<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 10. — Warszawa, 1938. S. 313.</ref>; * Рупарт (адзначалася старажытнае германскае імя Rupert<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. S. 895.</ref>): [[Сымон Рупартовіч]] (? — 1655?) — берасьцейскі [[Базыляны|манах-базылянін]], мучанік за вернасьць [[Берасьцейская унія|Уніі]] }}. == Носьбіты == * Рупейка — [[Ліцьвіны|літоўскі баярын]], які атрымаў наданьне ад вялікага князя [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]] * Міхайла Рупейкавіч — [[Эйрагола|эйрагольскі]] баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Рупейка [[Войша|Вайшутавіч]] — [[Расены|расенскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * [[Румш]] Рупейкавіч — [[Відуклі|відуклеўскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Леў Рупікавіч — [[Паюры|паюрскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Рупейка [[Віс|Вішуцевіч]] — [[Тандзягола|тандзягольскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Ян Лаўрынавіч Рупекавіч — [[Расены|расенскі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаецца ў 1582 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 1. ― Вильна, 1901. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=XhILAAAAIAAJ&q=%40%D0%A0%D1%83%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83#v=snippet&q=%40%D0%A0%D1%83%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83&f=false С. 77].</ref> * Іван Рупека (1887—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Берасьце|Берасьця]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index17.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], База данных «Польские спецпереселенцы в Архангельской обл.»</ref> Рапейкі і Рупейкі — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды<ref>[http://www.nobility.by/families/r/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Р], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>. Рапэйка (Ropejko), Рапейка (Ropiejko) і Рупэйка (Rupejko) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На 1903 год [[засьценак]] Рупішкі існаваў у Вількамірскім павеце, а выселак і паселішча Рупекі — у Цельшаўскім павеце Ковенскай губэрні<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 150, 499.</ref>. На [[Ваўкавыскі павет|гістарычнай Ваўкавышчыне]] існуе вёска [[Рупейкі]], на [[Лідзкі павет|гістарычнай Лідчыне]] — [[Рапэйкі]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам к}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] fsxyls4l779hymt8w9gderwyuwftq79 Руна (імя) 0 275673 2677823 2675331 2026-07-06T13:47:18Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677823 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Руна |лацінка = Runa |арыгінал = Runo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Рунь |вытворныя = |зьвязаныя = [[Рунейка]] <br> [[Балтрун]] }} '''Руна''' (''Рунь'') — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Руна або Рун (Runo, Run<ref>Reichert H. Lexikon der altgermanischen Namen. I. — Wien, 1987. S. 580.</ref><ref>Khallieva Boiché O. Imja et Name, Aux sources de l'anthropnymie germanique, anglo-saxonne et slave. — Presses de l’université Paris-Sorbonne, 2015. P. 364.</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Fo-1900-1284">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Runo#v=snippet&q=Runo&f=false S. 1284].</ref>. Іменная аснова -рун- паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] rûna 'таямніца, пастанова'<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 195.</ref>. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Рунейка]], [[Балтрун]]. Адзначаліся германскія імёны Runnecke (Runica), Baltrun. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя ''Runate'' (1336 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=%40Runate#v=snippet&q=%40Runate&f=false S. 84].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''на мещанъ места Виленского… на Петра Андрея Руновича'' (каля 1516 году)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=egA5AQAAMAAJ&q=%D0%A0%D1%83%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A0%D1%83%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 345].</ref>; ''на подданого господарьского Федька Руновича — стрихара'' (20 лістапада 1540 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. С. 216.</ref>; ''подданыхъ… а Мартина Юрьевича Руневича'' (24 ліпеня 1586 году)<ref>Акты издаваемые Виленской комиссией для разбора древних актов. Т. 26. — Вильна, 1899. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=bXwZAAAAYAAJ&q=%D0%A0%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A0%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 331].</ref>; ''Mikolay Ronowicz'' (сакавік — красавік 1656 году)<ref>Augusiewicz S. Spis uchodźców z Wielkiego Księstwa Litewskiego w Prusach Książęcych w latach 1655—1656 w zbiorach Geheimes Staatsarchiv Preussicher Kulturbesitz w Berlinie // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. Nr. 1 (271), 2011. S. 154.</ref>; ''dom Kazimierza Runowicza'' (1688 год)<ref>Obst J. Rachunki miasta Wilna // Litwa i Ruś. Z. 7—9, 1913. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=q1tAAQAAMAAJ&q=Runowicza#v=snippet&q=Runowicza&f=false S. 151].</ref>; ''Marianna Runiewicz'' (1760 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Runiewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Derewna], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Adolf Runowicz'' (1890 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Runowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>{{Заўвага|Таксама: * Рунэла (адзначалася старажытнае германскае імя Runilo<ref name="Fo-1900-1284"/>): ''Domicella Runeła'' (1802 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Rune%C5%82a&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date= Nowe Miasto], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, у Прусіі шырока бытавала прозьвішча Runiello<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=RUNIELLO&ofb=marggrabowa&modus=&lang=de RUNIELLO], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref> }}. == Носьбіты == * Іван Руновіч (1910—?) — [[беларусы|беларус]] з [[Бабруйск]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index17.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> Рунічы — шляхецкі род [[Смаленская губэрня|Смаленскай губэрні]]<ref>Список дворянских родов, внесенных в родословные дворянские книги Смоленской губернии. — Смоленск, 1897. С. 48.</ref>. Руневіч (Runiewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай рун}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] g8awqbqj43wmwhlc99yzzfj4likqsfv Рудаш 0 276936 2677817 2607103 2026-07-06T13:21:19Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677817 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рудаш |лацінка = Rudaš |арыгінал = Rudusch |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Грода|Ruodo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -ш- (-sch-)}} |варыянт = Рудзеш, Рудзіш |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Рудаш''' (''Рудзеш'', ''Рудзіш'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рудуш, Рутш або Руч (Rudusch, Rutsch) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Eule R. Germanische und fremde Personennamen als heutige deutsche Familiennamen // Festschrift zu dem fünfzigjährigen jubiläum des Friedrichs-realgymnasiums in Berlin. — Berlin, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=TTFOAAAAYAAJ&q=Rutsch#v=snippet&q=Rutsch&f=false S. 41].</ref><ref>Reichert H. Die deutschen Familiennamen: nach breslauer quellen des 13. und 14. Jahrhunderts. — Breslau, 1908. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=CEwImm4TtCgC&q=Rudusch#v=snippet&q=Rudusch&f=false S. 24, 55].</ref>. Іменная аснова [[Грода|-грод- (-род-, -руд-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Рудаўт|Рудалт]], [[Градзімонт|Родмант]], [[Эйруд]]; германскія імёны Rudolt, Rodemund, Eirodus) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] hroþ 'слава, перамога'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 22.</ref>. У Чэхіі бытавалі германска-славянскія імёны Rudeš і Rudiš<ref>Svoboda J. Bemerkungen über alttschechische Personennamen deutscher Herkunft // Onomastica Slavogermanica. III. — Berlin, 1967. S. 39.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Czwierć Cyrma… Andrżey Rudzisz… Czwierć Medziszewo… Siemion Rudzisz… Skobylowo… Staszko Rudzisz… Hauryło Rudzisz… Parsiukowo… Silko Rudzisz… Czwiezć Wydry… Piotr Rudzisz… Jakub Rudzisz'' (1765 год)<ref>[https://books.google.by/books?hl=ru&id=cnoZAAAAYAAJ&q=Rudzisz#v=snippet&q=Rudzisz&f=false С. 324, 328, 330, 376].</ref>; ''Wieś Awiszanow… Matis Rudziesz'' (26 жніўня 1765 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 31. — Витебск, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cnoZAAAAYAAJ&q=Rudziesz#v=snippet&q=Rudziesz&f=false С. 114].</ref>; ''Marcella Rudosz'' (1832 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Rudosz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Lida], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == Рудзіш (Rudzisz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Наваградзкі павет|гістарычнай Наваградчыне]] існуе вёска [[Рудашы]], на [[Ашмянскі павет|гістарычнай Ашмяншчыне]] — [[Рудашаны]]. На 1906 год існавалі дзьве вёскі з назвай Рудзішы і вёска Рудушы ў Люцынскім павеце<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 247, 249—250.</ref>, а таксама вёска Рудушкі ў Рэжыцкім павеце Віцебскай губэрні<ref>Список населенных мест Витебской губернии. Витебск, 1906. С. 331.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам ш}} {{Імёны з асновай грод}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 4uaczsnkutb696rax89v0a1ekx0lbcy Салейка 0 277312 2677877 2673982 2026-07-06T17:17:19Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677877 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Салейка |лацінка = Salejka |арыгінал = Saleko |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сала (імя)|Sallo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Салука, Салік, Салька, Салка, Шалейка, Залейка, Жалека, Жалейка, Сялейка |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Салейка''' (''Салука'', ''Салік'', ''Салька'', ''Салка'', ''Шалейка'', ''Залейка'', ''Жалека'', ''Жалейка'', ''Сялейка'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Саліка, Салека або Салука, пазьней Сэлка (Salico, Saleco, Saleko, Salucho, Selke) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Salico%2C+Saleco%2C+Saleko%2C+Salucho#v=snippet&q=Salico%2C%20Saleco%2C%20Saleko%2C%20Salucho&f=false S. 1291].</ref>. Іменная аснова [[Сала (імя)|-сал- (-салв-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сельвін]], [[Салкірд]], [[Саламан]]; германскія імёны Salawins, Salgerðr, Salaman) паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] sal 'заля, пакой' або германскага salwa 'цёмны, чорны'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 216.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавала імя Салука: ''Saluch / Saluke / Salucke'' (1280, 1352, 1354, 1359 і 1407 гады)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sale+Saluch+Saluke+Salucke#v=snippet&q=Sale%20Saluch%20Saluke%20Salucke&f=false S. 85].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''на Салькь'' (XIII ст.)<ref name="Zalizniak-2004-500">Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 500, 794.</ref>; ''Maciey Sieleyko… Hrysko Saluka'' (1561 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=h6lCAQAAMAAJ&q=Sieleyko#v=snippet&q=Sieleyko&f=false С. 101—102].</ref>; ''Jachim Salejko'' (1759 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Salejko&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Żyrowicze (gr.-kat.)], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Jan Saleyko'' (1811 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Saleyko&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Słonim], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Michał Salik'' (1819 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Salik&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Połonka], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Anna Sałkiewicz'' (1824 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Sa%C5%82kiewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Szejbakpol], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Салька — жыхар [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгараду]], які ўпамінаецца ў XIII стагодзьдзі<ref name="Zalizniak-2004-500"/> * Юры Жалякевіч — войт Упіцкай каралеўскай воласьці, які ўпамінаецца ў 1586 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 7. ― Вильна, 1909. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Q8hZAAAAcAAJ&q=%40%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%40%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 128].</ref> * Аляксандар Залейка (1881—1938) — [[беларусы|беларус]] зь [[Ленін (вёска)|Леніна]], [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|забіты ўладамі СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index8.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Москва, расстрельные списки — Коммунарка</ref> * Андрэй Жалейка (1883—?) — беларус з ваколіцаў [[Слуцак|Слуцку]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index7.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> * Яўмен Шалейка — беларус з ваколіцаў [[Плешчаніцы|Плешчаніцаў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index25.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> Салейка (Salejko), Салік (Salik), Салькевіч (Salkiewicz) і Шалейка (Szalejko) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Берасьцейскі павет|гістарычнай Берасьцейшчыне]] існуе вёска [[Салейкі]]. Залекен (''Sallecken'') — былая вёска каля [[Нойгаўзэн]]у ў [[Прусія|Прусіі]]<ref>Палмайтис Л. Предложение по научной русификации исконных наименований перешедшей в состав России северной части бывшей Восточной Пруссии. — Европейский институт рассеянных этнических меньшинств, 2003. С. 33.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам к}} {{Імёны з асновай сал}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] lmoj9aic2ns1m7y84hr1n0zo0eqj3dw Сала (імя) 0 277484 2677874 2674597 2026-07-06T17:06:09Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677874 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сала |лацінка = Sała |арыгінал = Sallo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Саля, Шала, Шаль, Заль, Жоль |вытворныя = [[Сава (імя)|Сава]] |зьвязаныя = [[Салейка]], [[Салін]], [[Салата (імя)|Салата]], [[Сельвін]], [[Сальгер]], [[Салкірд]], [[Саламан]], [[Жалмонт]] <br> [[Гундыслаў]] }} '''Сала''' (''Шала'', ''Шаль'', ''Заль'', ''Жоль'') — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Салва, Сала або Села (Salvo, Sallo, Salo<ref>Kapff R. Deutsche Vornamen: mit den von ihnen abstammenden Geschlechtsnamen sprachlich erläutert. — Nürtingen am Neckar, 1889. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=i13cviZ0xYoC&q=Salo#v=snippet&q=Salo&f=false S. 72].</ref>, Selo) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref name="Förstemann-1900-1291">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sallo#v=snippet&q=Sallo&f=false S. 1291].</ref>. Іменная аснова -сал- (-салв-) паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] sal 'заля, пакой' або германскага salwa 'цёмны, чорны'<ref name="SEMSNO-1997-216">Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 216.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае брак адэкватнага тлумачэньня іменнай асновы -сал- (-сел-, -зел-) зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]]<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 23—24.</ref>}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Салейка]], [[Салін]], [[Сельвін]], [[Сальгер]], [[Салкірд|Салкірд (Саўгірд, Саўгард)]], [[Саламан|Саламан (Сальман)]], [[Жалмонт]], [[Гундыслаў]]. Адзначаліся германскія імёны Saleko, Salina, Selwin (Salawins), Salger, Salgerd (Salgard), Salaman (Salman), Salamund, Gundisalv. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Sala<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 514.</ref>, Salmut (Zalmut), Salmar (Zalmar)<ref name="SEMSNO-1997-216"/>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны: ''Sale'' (1327 і 1346 гады)<ref name="Trautmann-1925-85">Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sale+Saluch+Saluke+Salucke#v=snippet&q=Sale%20Saluch%20Saluke%20Salucke&f=false S. 85].</ref>, ''Saluch / Saluke / Salucke''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Salucho<ref name="Förstemann-1900-1291"/>}} (1280, 1352, 1354, 1359 і 1407 гады)<ref name="Trautmann-1925-85"/>, ''Saleide / Saleyde'' (1339, 1359 і 1419 гады)<ref name="Trautmann-1925-85"/>. У 1627 годзе ў [[Каралявец]]кім унівэрсытэце навучаўся ''Jacobus Salbert{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Salbert<ref name="Fo-1900-1292">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Salbert#v=snippet&q=Salbert&f=false S. 1292].</ref>}}, Regiomontanus Borussus'', у 1628 годзе — ''Valentinus Salberth, Regiomontanus Borussus'', у 1636 годзе — ''Jacobus Salbertus, Regiomontanus Borussus''<ref>Die matrikel der Universität Königsberg i. Pr. Bd. 1: Die Immatrikulationen von 1544—1656. — Leipzig, 1910. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=-sZYzw8knMEC&q=Salbert#v=snippet&q=Salbert&f=false S. 301, 307, 367].</ref>. У [[Наўгародзкая рэспубліка|Ноўгарадзе]] бытавалі імёны Сяліла (''Селила''), Сялята{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Salado<ref name="Fo-1900-1292"/>}} (''Селята'') и Сальмір{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Salamir<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Salamir#v=snippet&q=Salamir&f=false S. 1293].</ref>}} (''Сольмиръ'')<ref>Зализняк А. А. Древненовгородский диалект. 2-е изд. — М., 2004. С. 796—796, 800.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''у повете [[Віцебск|Вытебъскомъ]], въ Ылемницъкой волости… земли пустовъских наймя Саловича'' (15 жніўня 1530 году)<ref>{{Літаратура/Беларускі архіў|2к}} С. 15—16.</ref>; ''Жоль Станиславович'' (1563 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 121.</ref>; ''Szala'' (1565 год)<ref>Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 6, cz. 3: Podlasie (województwo). — Warszawa, 1910. S. 234.</ref>; ''Олексей Жолевичъ''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C#v=snippet&q=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8C&f=false С. 696].</ref>, ''Янъ Жаль''<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C#v=snippet&q=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C&f=false С. 922].</ref> (1567 год); ''Ławryn Sałowicz'' (1641 год)<ref>Ординация королевских пущ: в лесничествах бывшего Великого Княжества Литовского. — Вильна, 1871. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=jGdcAAAAcAAJ&q=Salowicz#v=snippet&q=Salowicz&f=false С. 121].</ref>; ''Jerzy Stanisław Szalewicz'' (1648 год паводле выданьня 1737 году)<ref>Prawa konstytucye y przywileie Krolestwa Polskiego y Wielkiego Xięstwa Litewskiego, y wszystkich prowincyi należących. — Warszawa, 1737. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Zk82lECOXjQC&q=Szalewicz#v=snippet&q=Szalewicz&f=false S. 211].</ref>; ''Sały wielkie… Sały małe… Zaliszki… Szalewszczyzna'' (1744 год)<ref name="DWil-1744">[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; ''Jerzy Sołowicz'' (1759 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=So%C5%82owicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Wielka Brzostowica], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Bazyli Sołłowicz'' (1766 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=So%C5%82%C5%82owicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Wielka Brzostowica], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''zaścianki… Sały… wsi Sałły'' (1782—1783 гады)<ref>Breslaujos dekanato vizitacija 1782—1783 m. Fontes Historiae Lituaniae, vol. VII. — Vilnius, 2008. P. 139, 187.</ref>; ''Franciszka Szalawicz'' (1816 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Szalawicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Lida], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>{{Заўвага|Таксама: * Салела: ''Sałeły'' (1744 год)<ref name="DWil-1744"/>; * Сялянта: Адам Сялянта (1883—?) — беларус з ваколіцаў [[Заслаўе|Заслаўя]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%8F%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%A0%D1%8B%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1883) Сялянта Адам Рыгоравіч (1883)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>; * Шалібор: ''а Шелибору'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 55.</ref>; * Шалабут, Шалабот, Шалабута, Шалабода, Салабудзь: ''Piotr Szałabut'' (1734 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Sza%C5%82abut&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Czernawczyce], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Jerzy Szałabot'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Sza%C5%82abot&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Szczuczyn], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Anna Sałobudź'' (1839 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Sa%C5%82obud%C5%BA&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wasiliszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Albin Szałabuta'' (1847 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Sza%C5%82abuta&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Lack], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, Фёдар Шалабода (1888—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Амсьціслаў|Амсьціслава]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index25.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref>; * Зальвіль, Шалавіла: ''Paulina Zalwil'' (1839 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Zalwil&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Wołożyn], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, Сьцяпан Шалавіла (1927—?) — беларус з ваколіцаў [[Дзівін|Дывіна]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%A1%D1%86%D1%8F%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1927) Шалавіла Сцяпан Максімавіч (1927)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>; * Шалавіта (у гістарычным гоцкім арэале адзначалася імя Salvido<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://www.google.by/books/edition/Repertori_D_Antrop%C3%B2nims_Catalans/SUwv8x15BE8C?hl=ru&gbpv=1&dq=%22Salvido%22+repertori&pg=PA473&printsec=frontcover P. 473].</ref>): Шалавіты-Шалкоўскія — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/ss/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ш], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>; * Шалагайла: ''Gabrus Szałagayło'' (1762 год)<ref>[https://sources.ruzhany.info/114_29.html «Inwentarż Maiętnosci Rożaneÿ. 1762»], НГАБ. Ф. 1928, воп. 1, спр. 209.</ref>; * Салген, Шальгін (адзначалася старажытнае германскае імя Selechin<ref name="Fo-1900-1292"/>, германскае імя [[Савігін|Sawkin]]<ref>Harrison H. Surnames of the United Kingdom: A Concise Etymological Dictionary. Vol. 2. — London, 1918. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=erUEAAAAIAAJ&q=Sawkin#v=snippet&q=Sawkin&f=false P. 137].</ref>): ''Marianna Salgieniewicz'' (1817 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Salgieniewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Nacza], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Anna Szałgieniewicz'' (1835 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Sza%C5%82gieniewicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Stare Troki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]] фіксавалася прозьвішча Шальгіневіч у [[Летувізацыя|летувізаванай форме]]<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 2. — Vilnius, 1989. P. 880.</ref>; * Саўгоўд (адзначалася старажытнае германскае імя Salgaudis<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 194.</ref>): у XVI ст. існавала «зямля» Саўгодзішкі (''Совговдишки'') у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. 295.</ref>; * Саламіна, Саламін, Сальмін (у гістарычным [[Германцы|германскім]] арэале адзначалася імя Salmena<ref>Socin A. Mittelhochdeutsches Namenbuch. — Basel, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DgdXAAAAcAAJ&q=Salmena#v=snippet&q=Salmena&f=false S. 93, 754].</ref>): ''Salamina'' (1671—1681 гады)<ref>Zinkevičius Z. Lietuvių antroponimika: Vilniaus lietuvių asmenvardžiai XVII a. pradžioje. — Vilnius, 1977. P. 192.</ref>, ''Józef Sołomin… Wiktory Sołomin'' (18 жніўня 1744 году, 5 лютага 1748 году і 23 чэрвеня 1750 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 73, 75, 87, 99.</ref>, ''Agata Salminowicz'' (1800 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=D&exac=&search_lastname=Salminowicz&search_lastname2=&from_date=&to_date=&bdm=D&rpp1=&ordertable= Rakiszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, Саломіны (Sołomin) гербу [[Кітаўрус (герб)|Гіпацэнтаўр]] — літоўскі шляхецкі род зь [[Вількамірскі павет|Вількамірскага павету]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 5.</ref>}}. == Носьбіты == * Жоль Станіслававіч — [[Геранёны|геранёнскі]] баярын, які ўпамінаецца ў 1563 годзе * Юзэф і Андрэй Залевічы (''Zalewicz'') — уладальнікі гаспадарак у [[Даўгінаў|Даўгінаве]] на 1939 год<ref>Ryszard Sys, [https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/l20.pdf Właściciele gospodarstw rolnych w woj. wileńskim w latach 1928—1939. Część V], publikacje «Pisarza hipotecznego zawarte w Dzienniku Województwa Wileńskiego za lata 1928—1939»</ref> Шаловічы (Szałowicz) гербу ўласнага — [[Літва|літоўскі]] шляхецкі род з [[Слуцкае княства|Слуцкага княства]]<ref>Polska encyklopedja szlachecka. T. 11. — Warszawa, 1938. S. 237.</ref>. Шалевічы (Szalewicz) гербу [[Шранява (герб)|Шранява]] — літоўскі шляхецкі род зь [[Віленскае ваяводзтва|Віленскага ваяводзтва]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 6. — Rzeszów, 2006. S. 330.</ref>. Саля (Sala) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Слонімскі павет|гістарычнай Слонімшчыне]] існуе вёска [[Салавічы (Гарадзенская вобласьць)|Салавічы]], на [[Слуцкае княства|гістарычнай Случчыне]] — [[Шалавічы (Слуцкі раён)|Шалавічы]]. На 1909 год існаваў [[засьценак]] Шэльвілы ў Менскім павеце Менскай губэрні<ref>Список населенных мест Минской губернии. — Минск, 1909. С. 218.</ref> (адзначалася старажытнае германскае імя Selwilus<ref>Braune W. Althochdeutsche Grammatik. 11. Auflage. — Tübingen, 1963. [https://books.google.by/books?id=PtsJAQAAIAAJ&q=%22selwilus%22&dq=%22selwilus%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwj2qIfY1qiDAxXKgv0HHf1ODKgQ6AF6BAgHEAI S. 200].</ref>). На 1910 год існавала [[Ваколіца (тып паселішча)|ваколіца]] Салараўшчына (Салароўшчына) у Амсьціслаўскім павеце Магілёўскай губэрні<ref>Список населенных мест Могилевской губернии. — Могилев, 1910. С. 88.</ref> (адзначалася старажытнае германскае імя Salerius<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 194.</ref>). Назву [[Салавічы]] маюць вёскі на гістарычных [[Віцебскі павет|Віцебшчыне]] і [[Слонімскі павет|Слонімшчыне]]. На [[Лідзкі павет|гістарычнай Лідчыне]] існуе вёска [[Салішкі]], у [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] — [[Зааляў]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай сал}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] dbyjvslz3u7mgx5zusi5c1fpsiv1pk1 Рука (імя) 0 279430 2677821 2666523 2026-07-06T13:38:05Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677821 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рука |лацінка = Ruka |арыгінал = Rucco |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Рук, Грук |вытворныя = |зьвязаныя = [[Рокіль]], [[Рукша]] }} '''Рука''', '''Рук''' (''Грук'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рука або Рока (Rucco, Rocco) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rucco%2C+Rocco#v=snippet&q=Rucco%2C%20Rocco&f=false S. 880].</ref>. Іменная аснова хрок- (рок-, рук-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] hruk, [[Стараскандынаўская мова|стараісьляндзкага]] hrokr 'варона'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 135.</ref> або [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] (h)ruoho 'грак, сойка'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 214.</ref>. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны [[Рокіль|Рокіль (Рукель, Рукля)]], [[Рукша]]. Адзначаліся германскія імёны Rocula (Rochilo), Rocksch. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Ruckus, Rukiel<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 214.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Рукови два чоловеки'' (1417 год паводле выпісу 5 чэрвеня 1641 году)<ref>Jablonskis K. Archyvinės smulkmenos // Praeitis. T. 2. — Kaunas, 1933. P. 428.</ref>; ''тивун [[Бяржаны|берженский]] Андрушко Рукович'' (22 сакавіка 1525 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|224к}} P. 158.</ref>; ''Янушъко Руковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 88.</ref>, ''Шимъко Руковичъ кон. Станко Руковичъ кон.''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 162.</ref>, ''Юри Руковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 163.</ref>, ''Мартинъ Руковичъ… Панъ Адрушко Pуковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 172.</ref> (1528 год); ''люди нашы [[Вількі|Вилкейское]] волости… Михайло Руковичъ'' (12 сакавіка 1529 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|224к}} P. 305.</ref>; ''Миколай Руковичъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%A0%D1%83+%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%A0%D1%83%20%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 1324].</ref>; ''межы землями бояръ Руковичовъ'' (5 верасьня 1568 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=--UDAAAAYAAJ&q=%D0%A0%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%B2%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A0%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%BE%D0%B2%D1%8A&f=false С. 301].</ref>; ''отца Іосифа Груковича'' (21 студзеня 1636 году)<ref>Вестник Западной России. Т. 4, 1866. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=4ZMZAAAAYAAJ&q=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 2].</ref>; ''бояромъ Кгрустевскимъ Петрашу Руку'' (7 студзеня 1640 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 24. — Вильна, 1897. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=--UDAAAAYAAJ&q=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%83+%D0%A0%D1%83%D0%BA%D1%83#v=snippet&q=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%83%20%D0%A0%D1%83%D0%BA%D1%83&f=false С. 483].</ref>; ''Michał Ruk''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 205.</ref>, ''Andrzej Ruk''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 212.</ref>, ''Michał Ruk''<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 213.</ref> (1690 год); ''Parafia Rogowska… Rukiszki, folwark, wieś i karczma'' (1784 год)<ref>Komosa Ł. A. Dekanat wiłkomierski w 1784 r. w świetle opisów parafii. — Białystok, 2013. S. 129, 131.</ref>{{Заўвага|Таксама: * Рукунд: ''Ruckunde'' (26 траўня 1390 году)<ref>Codex epistolaris Vitoldi. — Cracoviae, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=X2PksK8Sn3MC&q=Ruckunde#v=snippet&q=Ruckunde&f=false P. 23].</ref>; * Рукман: Уладзіслаў Рукман (1906—?) — работнік зь [[Віцебск]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A0%D1%83%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1906) Рукман Уладзіслаў Станіслававіч (1906)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>}}. == Носьбіты == Рукевічы (Rukiewicz) гербаў [[Магіла (герб)|Магіла]] і [[Ястрабец (герб)|Ястрабец]] — [[Літва|літоўскія]] шляхецкія роды<ref name="PES-1938-310">Polska encyklopedja szlachecka. T. 10. — Warszawa, 1938. S. 310.</ref>. Руковічы або Рукевічы (Rukowicz, Rukiewicz) [[Даўмонт (імя)|Доўмунты]] (Dowmunt) гербу [[Гіпацэнтаўр (герб)|Гіпацэнтаўр]] — літоўскі шляхецкі род<ref name="PES-1938-310"/>. Рука (Ruka), Рукевіч (Rukiewicz) і Руковіч (Rukowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. У XVI ст. існаваў маёнтак-поле Рукавічы (''Руковичи'') у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=p9sGAAAAYAAJ&q=%D0%A0%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8#v=snippet&q=%D0%A0%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B8&f=false С. 282].</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай хрок}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] 09fxsn82xiqtg7cv3wnib70wr4xr8i6 Сома (імя) 0 279982 2677926 2675073 2026-07-06T21:41:36Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677926 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сома |лацінка = Soma |арыгінал = Somo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Сума, Шума |вытворныя = |зьвязаныя = [[Саміла]], [[Соман]], [[Сомалт]], [[Сумонт]] }} '''Сома''', '''Сума''' (''Шума'') — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сома або Сума (Somo<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 448.</ref>, Sumo) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sumo#v=snippet&q=Sumo&f=false S. 1353].</ref>. Іменная аснова сом- (сум-) паходзіць ад [[Стараскандынаўская мова|стараісьляндзкага]] some 'гонар'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 201.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае за найбольш адэкватнае тлумачэньне іменных асноваў сам- і сан- зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] ''su'' 'з (кімсьці, чымсьці)'<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 23.</ref> (не адзначаючы, аднак, часу першай фіксацыі адпаведнага слова з такім значэньнем у летувіскіх слоўніках)}}. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Саміла|Саміла (Суміла)]], [[Соман|Соман (Суман)]], [[Сомалт]], [[Сумонт]]. Адзначаліся германскія імёны Sumila, Sumuni, Somald, Sommund. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны: ''Sambarte''{{Заўвага|Адзначалася германскае імя Sombart<ref name="Gottschald-1954-563">Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1954. [https://books.google.by/books?id=WbJ6DwAAQBAJ&pg=PA563&dq=%22sombart%22+namenkunde+sunja&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjswM2swaqKAxUwg_0HHYVtGZUQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22sombart%22%20namenkunde%20sunja&f=false S. 563].</ref>}}, ''Sambor'' (1338 год), ''Sambit / Sambot / Sambud''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя [[Сонбут|Sonobodis]]<ref name="Morlet-1985-557">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule. T. III: Les noms de personnes contenus dans les noms de lieux. — Paris, 1985. P. 557.</ref>}} (1409 год)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=%40Sambor#v=snippet&q=%40Sambor&f=false S. 85—86].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''подданый господарьский Балинскаго сорока Игнатъ Сомовичъ'' (10 жніўня 1540 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 17. Акты Гродненского земского суда. — Вильна, 1890. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=aF4jAQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%D0%A1%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 135].</ref>; ''Sthepan a Denis Somowiczy'' (1558 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 1. — Вильна, 1881. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=Hvt6OUpCnNoC&q=Somowiczy#v=snippet&q=Somowiczy&f=false С. 351].</ref>; ''пану Ахрему Сомовичу'' (20 чэрвеня 1657 году)<ref>Полоцк. — Минск, 2012. С. 672.</ref>{{Заўвага|Таксама: * Сомін, Шумін: ''люди… Сомина Енътидоновича'' (22 жніўня 1522 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 139.</ref>, ''Szuminiowna'' (1789 год)<ref>[https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/Daugieliszki_chrzciny_1774_90.pdf Spis rodziców dzieci urodzonych w Daugieliszkach w latach 1774—1790]</ref>; * Сумот: ''Antonina Sumotowicz'' (1821 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=8487&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=1250&searchtable=&rpp2=50 Barbaryszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Самбар, Сомбэр, Сумбар, Шамбер (адзначалася германскае імя Sombart<ref name="Gottschald-1954-563"/>): ''Agata Sambarowicz'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Sambarowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Wsielub], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Ewa Szambier'' (1805 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Szambier&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Świr], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, ''Jakub Somber'' (1823 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=B&search_lastname=Somber&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Podbrzezie], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, Адрушка Самбаравіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1592 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 4. ― Вильна, 1905. С. 233.</ref>, на тэрыторыі цяперашняй [[Летува|Летувы]] фіксавалася прозьвішча Сумбар (''Sumbar'', ''Sumbor'')<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. T. 2. — Vilnius, 1989. P. 856.</ref>; * Самбарт (адзначалася германскае імя Sombart<ref name="Gottschald-1954-563"/>): ''Krystyna Sambort'' (1800 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Sambort&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Plusy], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Самбут (адзначалася старажытнае германскае імя [[Сонбут|Sonobodis]]<ref name="Morlet-1985-557"/>): ''пустовщине… а Сомбутову'' (15 сакавіка 1516 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 184.</ref>; * Шумар (адзначалася старажытнае германскае імя Sumar<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sumar#v=snippet&q=Sumar&f=false S. 1368].</ref>): на 1901 год існавалі два сяла з назвай Шумарава (Шумарова) у Мглінскім павеце Чарнігаўскай губэрні<ref>Список населенных мест Черниговской губернии, имеющих не менее 10 жителей, по данным за 1901 год. — Чернигов, 1902. С. 11.</ref> }}. == Носьбіты == * Ахрэм Самовіч (Сумовіч) — [[Полацак|полацкі]] мешчанін, які ўпамінаецца ў 1657 і 1668 гадох<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 25. — Витебск, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=DXFmAAAAcAAJ&q=%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83#v=snippet&q=%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83&f=false С. 369].</ref> Сумовіч (Sumowicz) і Шумовіч (Szumowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай сом}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] hgpv0bw1ealpuvy6d8peacq3h4cga25 Турын (імя) 0 280163 2678007 2600194 2026-07-07T11:31:59Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678007 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Турын |лацінка = Turyn |арыгінал = Torin |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Тора (імя)|Tara]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -н- (-n-)}} |варыянт = Торень, Торн |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Турын''' (''Торень'', ''Торн'') — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Торын (Torin, Thorin<ref>Larchey L. Dictionnaire des noms contenant la recherche étymologique des formes anciennes de 20,200 noms releves sur les annuaires de Paris. — Paris, 1880. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=NmNAAAAAYAAJ&q=Thorin#v=snippet&q=Thorin&f=false P. 461].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Kruken K., Stemshaug O. Norsk Personnamnleksikon. — Det Norske Samlaget, 1995.</ref><ref>[https://www.nordicnames.de/wiki/Torin_m Torin_m], Nordic Names</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Тора (імя)|-тор- (-тар-, -дар-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Тарут]], [[Тарвід]], [[Турвін]]; германскія імёны Tarut, Torvid, Thurwine) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] thaur > thoris 'волат, асілак'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 76.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] адзначалася прозьвішча Thurin<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=THURIN&ofb=deutsch_wilten&modus=&lang=de THURIN], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''pabulatores equorum qui vocantur Toreniewiczy'' (1 красавіка 1428 году)<ref>Codex epistolaris Vitoldi. — Cracoviae, 1882. P. 794.</ref>; ''Турынъ Ивановичъ'' (1565 год)<ref>{{Літаратура/Вайсковыя попісы паспалітага рушэньня ВКЛ (2018)|к}} S. 215.</ref>; ''mieszczanie miasta Poniemonskiego. [[Вільгельм|Wilhelm]] Tornowicz'' (12 жніўня 1598 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 497.</ref>. == Носьбіты == * Турын Іванавіч — [[берасьце]]йскі баярын, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1565 году Турыновіч (Turynowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам н}} {{Імёны з асновай тор}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] qmhpvowriwosk75djapurblnls0mg8e Рума 0 281050 2677822 2674277 2026-07-06T13:40:25Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677822 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Рума |лацінка = Ruma |арыгінал = Rumo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Рум, Ром, Ромь |вытворныя = |зьвязаныя = [[Рамейка]], [[Румель]], [[Румін]], [[Ромат]], [[Румш]], [[Румбольд]], [[Ромбут]], [[Рамвольт]] }} '''Рума''', '''Рум''', '''Ром''' (''Ромь'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Рума або Рум, пазьней Ром (Rumo, Ruom, Rom) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rumo%2C+Ruom#v=snippet&q=Rumo%2C%20Ruom&f=false S. 883].</ref>. Іменная аснова рум- (ром-) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] *hrôms<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 14, 1972. S. 151.</ref>, германскага hruom 'слава, славутасьць'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Румель|Румель (Ромель, Румуль)]], [[Румін|Румін (Ромен)]], [[Ромат]], [[Румш]], [[Румбольд|Румбольд (Румпольд, Ромбаль)]], [[Ромбут|Ромбут (Румбут)]], [[Рамвольт|Рамвольт (Румвольд, Рамульт)]]. Адзначаліся германскія імёны Rummel (Rommel), Rumin (Romenus), Romatus, Rumsch, Rumbold (Rumpolt, Rumpel), Rombodus, Romualt (Romuald, Rumolt). Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміяй навук]], адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Rum<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 7: Suplement. Rozwiązanie licznych zagadek staropolskiej antroponimii. — Kraków, 2002. S. 506.</ref>, Rumko (Rumek), Rombołt (Rumpołt), Rumpart (Rumpert), Rumołt (Romelt)<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 215.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны ''Romike / Romicke'' (1261 і 1263 гады)<ref name="Trautmann-1925-81">Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Romike+1261#v=snippet&q=Romike%201261&f=false S. 81, 84].</ref><ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. S. 705.</ref>, ''Rambod / Rumbith''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Rombodus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 191.</ref>}} (1419 год)<ref name="Trautmann-1925-81"/>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''земенина тамошнего городецъкого жъ Самсона Михаиловича Румы Шараповича'' (12 траўня 1536 году)<ref>Бондаренко А. А. Потомки Александра Нетши на службе удельных и великих литовских князей // Источники по истории русского Средневековья и Нового времени. Вып. 1, 2022. С. 125.</ref>; ''Matthias Romiewicz'' (сакавік — красавік 1656 году)<ref>Augusiewicz S. Spis uchodźców z Wielkiego Księstwa Litewskiego w Prusach Książęcych w latach 1655—1656 w zbiorach Geheimes Staatsarchiv Preussicher Kulturbesitz w Berlinie // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. Nr. 1 (271), 2011. S. 154.</ref>; ''Anna Rumo'' (1748 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Rumo&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Werenowo], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''[[Міркель|Merchel]] Rumowicz'' (11 лютага 1784 году); ''Jakub Rum'' (1773 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=12225&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&searchtable=&rpp1=1000&rpp2=50 Bobty], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Agnieszka Romowicz'' (1834 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Romowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Lida], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>{{Заўвага|Таксама: * Ромун (адзначалася старажытнае германскае імя Ruomun<ref name="Fo-1900-883">Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Rumbert#v=snippet&q=Rumbert&f=false S. 883].</ref>): ''Шимко Ромуновичъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 664].</ref>; * Ромберт (адзначалася старажытнае германскае імя Rumbert<ref name="Fo-1900-883"/>): на 1903 год існавалі вёска і [[фальварак]] Ромбертышкі ў Расенскім павеце Ковенскай губэрні<ref>Алфавитный список населенных мест Ковенской губернии. — Ковна, 1903. С. 591.</ref>; * Ромат: Ромат (Romot) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>; * Румслаў: ''Rumsław [[Арман|Arman]] służby puł'' (25 сьнежня 1630 году)<ref>Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске. Вып. 31. — Витебск, 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=cnoZAAAAYAAJ&q=Rums%C5%82aw#v=snippet&q=Rums%C5%82aw&f=false С. 434].</ref>; * Ромтрыд (адзначалася старажытнае германскае імя Ruumfrid<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Ruumfrid#v=snippet&q=Ruumfrid&f=false S. 883].</ref>): ''людемъ нашимъ [[Мерач|Мерецъкого]] повета… а Роману Ромътридовичу'' (люты 1510 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|25к}} P. 96.</ref>}}. == Носьбіты == Румевіч (Rumiewicz) і Румовіч (Rumowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] існуе вёска [[Ромаў]]. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай рум}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] ju0qzwwxgfin0heiz9djwwsgrtrfe08 Салата (імя) 0 281051 2677876 2674443 2026-07-06T17:15:41Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677876 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Салата |лацінка = Sałata |арыгінал = Saletho |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сала (імя)|Sallo]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -т- (-t-)}} |варыянт = Саліта, Саладзь |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Салата''' (''Саліта'', ''Саладзь'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Салета або Салада, пазьней Залят (Saletho, Salado, Salat<ref>Steub L. Die oberdeutschen Familiennamen. — München, 1870. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=V2w5AAAAMAAJ&q=salat#v=snippet&q=salat&f=false S. 101].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Saletho+Salado#v=snippet&q=Saletho%20Salado&f=false S. 1292].</ref>. Іменная аснова [[Сала (імя)|-сал- (-салв-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Салейка]], [[Сельвін]], [[Саламан]]; германскія імёны Saleco, Salawins, Salaman) паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] sal 'заля, пакой' або германскага salwa 'цёмны, чорны'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 216.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''староство Городенское и держава Олитская съ фольварками… Салаты… Салатахъ'' (28 студзеня 1588 году)<ref>Акты издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 7. Акты Городненского гродского суда. — Вильна, 1874. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=_FojAQAAMAAJ&q=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B&f=false С. 95—96].</ref>; ''na Ministerium Andrzeia Sołodziewicza'' (30 чэрвеня 1615 году)<ref>Monumenta Reformationis Polonicae et Lithuanicae: Zbiór pomników reformacji kościoła polskiego i litewskiego. Serja 4, z. 2. — Wilno, 1915. S. 32.</ref>; ''Adama Sałatowicz'' (10 лютага 1791 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 473.</ref>; ''Maciej Sałata'' (1797 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Sa%C5%82ata&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Krzemienica], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Stanislaw Sałatowicz'' (1808 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Sa%C5%82atowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Widze], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Стэфан Саліта (1917—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Слонім]]у, які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index18.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> Салята або Салата (Salata) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Гарадзенскі павет|гістарычнай Гарадзеншчыне]] існуе вёска [[Салацьце|Салаты (Салацьце)]], раней таксама існавала возера Салаты<ref>{{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|10к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/221 221].</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам т}} {{Імёны з асновай сал}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] q32cwgc4g248fax0kw8yrr8lm24faxb Станіка 0 283565 2677942 2673022 2026-07-06T22:41:28Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677942 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Станіка |лацінка = Stanika |арыгінал = Steneke |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Стана|Sten]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -к- (-k-)}} |варыянт = Станек, Станейка, Стайнік |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Станіка''', '''Станейка''', '''Стайнік''' — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Стэніка, Стэнэка або Штайніка (Stenike<ref>[https://filemaker.isof.se/fmi/webd Sveriges medeltida personnamn — förnamnsregister Abbe-Øxvidh], Institutet för språk och folkminnen</ref>, Steneke, Steinicke<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 2006. [https://books.google.by/books?id=FgHcPgx1QIYC&pg=PA473&dq=Staino+Stein+namenkunde&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjf9qKa6suCAxU6iP0HHfS3ByYQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=Staino%20Stein%20namenkunde&f=false S. 473].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Kleemann S. Die Familiennamen Quedlinburgs und der Umgegend. — Quedlinburg, 1891. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=imgSAAAAYAAJ&q=Steneke#v=snippet&q=Steneke&f=false S. 84].</ref>. Іменная аснова [[Стана|-стэн- (-стан-, -стын-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Стангір]], [[Стангель]], [[Керстэн]]; германскія імёны Staniger, Stengel, Kersten) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] stains 'камень'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 202.</ref>. У [[Прусія|Прусіі]] адзначалася імя ''Steynicke / Steneyke / Stenike'' (1396, 1400 і 1483 гады)<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Stenike#v=snippet&q=Stenike&f=false S. 98—99].</ref>. Апроч таго, у Прусіі бытавалі прозьвішчы Steincke<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=STEINCKE&ofb=abschwangen&modus=&lang=de STEINCKE], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>, Steinke<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=STEINKE&ofb=eichhorn&modus=&lang=de STEINKE], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref> і Steineke<ref>[https://www.online-ofb.de/namelist.php?nachname=STEINEKE&ofb=abschwangen&modus=&lang=de STEINEKE], Verein für Computergenealogie e.V. (CompGen)</ref>. Германскае імя Steneke бытавала ў XV ст. у [[Рыга|Рызе]]<ref>Siliņa-Piņķe R. Rufnamen in Riga im 15. Jahrhundert: Überlegungen über eine schichtenspezifische Namengebung // Die Stadt und ihre Namen. Bd. 2., 2013. S. 248.</ref>. У Польшчы адзначаецца прозьвішча Станэйка (Stanejko)<ref>Uzdila A. Kiek mūsų kalbos išlikę lenkų pavardėse // Terra Jatwezenorum. 2017—2018. P. 58.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Stanike Mordasch zcu Willyun'' (10 лістапада 1453 году)<ref>Rowell S. Bears and Traitors, or: Political Tensions in the Grand Duchy, ca. 1440—1481 // Lithuanian Historical Studies. Vol. 2, 1997. P. 35.</ref>; ''homines… Stanyko Bielisudzik'' (3 ліпеня 1505 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|25к}} P. 156.</ref>; ''terris domini Nicolai Stanykovicz'' (27 сакавіка 1507 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 726.</ref>; ''nobiles… Schymko Stanykowycz… Stanykowa'' (6 сьнежня 1522 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 151.</ref>; ''людеи у в [[Эйрагола|Оиракголскои]] волости… а Петка Станеиковича'' (28 верасьня 1523 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 250.</ref>; ''Jacobus Sthanykowycz'' (14 жніўня 1529 году)<ref>Rowell S. C. Acta primae visitationis diocesis vilnensis anno domini 1522 peractae. Vilniaus Kapitulos Archyvo Liber IIb atkūrimas. — Vilnius, 2015. P. 210.</ref>; ''Jerzy Staneyko'' (1732 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=S&search_lastname=Staneyko&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Szczuczyn], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Michał Stanejko'' (1798 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=D&search_lastname=Stanejko&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1&rpp1=&ordertable= Szczuczyn], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == * Іван Станек (1904—?) — [[беларусы|беларус]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://chumakou.com/projects/belarus1937/index18.html Беларусь: жертвы сталинских репрессий], Белорусский «Мемориал»</ref> Стайнік (Stajnik) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам к}} {{Імёны з асновай стан}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] njf2847lpje7vvklcxoag4ken0o15ej Ветразевы спорт на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году 0 286222 2677835 2625178 2026-07-06T14:14:54Z Dymitr 10914 /* Узнагароды */ выпраўленьне 2677835 wikitext text/x-wiki [[Файл:Sailing pictogram.svg|150пкс|справа]] '''Спаборніцтвы па [[ветразевы спорт|ветразевым спорце]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]''' ладзіліся з 28 ліпеня па 9 жніўня ў [[Марсэль]]скім порце. Колькасьць спартоўцаў скарацілася з 350 да 330 у параўнаньні з папярэднімі [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летнімі Алімпійскімі гульнямі]], пры гэтым было забясьпечанае эквівалентнае прадстаўніцтва паміж мужчынамі і жанчынамі. Акрамя таго, было зроблена некалькі істотных зьменаў у праграме ветразевага спорту, каб умацаваць гендэрную роўнасьць і вялікую разнастайнасьць краінаў у кваліфікацыйным працэсе. Былі разыграныя 10 камплектаў мэдалёў. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=180 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=210 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=210 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=210 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- align=center !colspan="4"|Мужчыны |- | IQFoil | {{Сьцяг|Ізраіль}} [[Том Рувэні]] | {{Сьцяг|Аўстралія}} [[Грэй Морыс]] | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Люўк ван Опзээлянд]] |- | Формула Кайт | {{Сьцяг|Аўстрыя}} [[Валентын Бонтус]] | {{Сьцяг|Славенія}} [[Тоні Водышак]] | {{Сьцяг|Сынгапур}} [[Максімілян Мэдэр]] |- | ILCA 7 | {{Сьцяг|Аўстралія}} [[Мэт’ю Ўірн]] | {{Сьцяг|Кіпр}} [[Паўляс Кандытэс]] | {{Сьцяг|Пэру}} [[Стэфана Паск’ера]] |- | 49er | {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Гішпанія на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Гішпанія]]<br>[[Дыега Батын]]<br>[[Флярыян Трытэль]] | {{Сьцяг|Новая Зэляндыя}} [[Новая Зэляндыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Новая Зэляндыя]]<br>[[Айзэк Макгардзі]]<br>[[Ўільям Макензі (яхтсмэн)|Ўільям Макензі]] | {{Сьцяг|ЗША}} [[ЗША на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|ЗША]]<br>[[Ен Бэроўз]]<br>[[Ганс Гэнкен]] |- align=center !colspan="4"|Жанчыны |- | IQFoil | {{Сьцяг|Італія}} [[Марта Маджэцьці]] | {{Сьцяг|Ізраіль}} [[Шарон Кантор]] | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Эма Ўілсан]] |- | Формула Кайт | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Элі Олдрыдж]] | {{Сьцяг|Францыя}} [[Ляр’ян Налё]] | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Анэляўс Лямэртс]] |- | ILCA 6 | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Марыт Баўмээстэр]] | {{Сьцяг|Данія}} [[Ан-Мары Рындам]] | {{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Лінэ Флем Гёст]] |- | 49erFX | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Нідэрлянды на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Нідэрлянды]]<br>[[Адыль ван Аангальт]]<br>[[Анэт Дойц]] | {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Швэцыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Швэцыя]]<br>[[Вільма Бобэк]]<br>[[Рэбэка Нэцлер]] | {{Сьцяг|Францыя}} [[Францыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Францыя]]<br>[[Сара Ст’юар]]<br>[[Шарлін Пікон]] |- align=center !colspan="4"|Мяшаныя |- | Nacra 17 | {{Сьцяг|Італія}} [[Італія на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Італія]]<br>[[Руджэра Тыта]]<br>[[Катэрына Банці]] | {{Сьцяг|Аргентына}} [[Аргентына на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Аргентына]]<br>[[Матэо Махдаляні]]<br>[[Эўхэнія Боска]] | {{Сьцяг|Новая Зэляндыя}} [[Новая Зэляндыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Новая Зэляндыя]]<br>[[Майка Ўілкінсан]]<br>[[Эрыка Доўсан]] |} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210723062803/https://www.paris2024.org/en/sport/sailing/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2024 году]] [[Катэгорыя:Ветразевы спорт на летніх Алімпійскіх гульнях|2024]] 9ylwzp9ntqa5xwfyzscv0e97mzofsob 2677836 2677835 2026-07-06T14:15:37Z Dymitr 10914 Скасаваная вэрсія [[Special:Diff/2677835|2677835]] удзельніка [[Special:Contributions/Dymitr|Dymitr]] ([[User talk:Dymitr|гутаркі]]) 2677836 wikitext text/x-wiki [[Файл:Sailing pictogram.svg|150пкс|справа]] '''Спаборніцтвы па [[ветразевы спорт|ветразевым спорце]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]''' ладзіліся з 28 ліпеня па 9 жніўня ў [[Марсэль]]скім порце. Колькасьць спартоўцаў скарацілася з 350 да 330 у параўнаньні з папярэднімі [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летнімі Алімпійскімі гульнямі]], пры гэтым было забясьпечанае эквівалентнае прадстаўніцтва паміж мужчынамі і жанчынамі. Акрамя таго, было зроблена некалькі істотных зьменаў у праграме ветразевага спорту, каб умацаваць гендэрную роўнасьць і вялікую разнастайнасьць краінаў у кваліфікацыйным працэсе. Былі разыграныя 10 камплектаў мэдалёў. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=180 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=210 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=210 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=210 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- align=center !colspan="4"|Мужчыны |- | IQFoil | {{Сьцяг|Ізраіль}} [[Том Рувэні]] | {{Сьцяг|Аўстралія}} [[Грэй Морыс]] | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Люўк ван Опзээлянд]] |- | Формула Кайт | {{Сьцяг|Аўстрыя}} [[Валентын Бонтус]] | {{Сьцяг|Славенія}} [[Тоні Водышак]] | {{Сьцяг|Сынгапур}} [[Максімілян Мэдэр]] |- | ILCA 7 | {{Сьцяг|Аўстралія}} [[Мэт’ю Ўірн]] | {{Сьцяг|Кіпр}} [[Паўляс Кандытэс]] | {{Сьцяг|Пэру}} [[Стэфана Паск’ера]] |- | 49er | {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Гішпанія на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Гішпанія]]<br>[[Дыега Батын]]<br>[[Флярыян Трытэль]] | {{Сьцяг|Новая Зэляндыя}} [[Новая Зэляндыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Новая Зэляндыя]]<br>[[Айзэк Макгардзі]]<br>[[Ўільям Макензі (яхтсмэн)|Ўільям Макензі]] | {{Сьцяг|ЗША}} [[ЗША на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|ЗША]]<br>[[Ен Бэроўз]]<br>[[Ганс Гэнкен]] |- align=center !colspan="4"|Жанчыны |- | IQFoil | {{Сьцяг|Італія}} [[Марта Маджэцьці]] | {{Сьцяг|Ізраіль}} [[Шарон Кантор]] | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Эма Ўілсан]] |- | Формула Кайт | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Элі Олдрыдж]] | {{Сьцяг|Францыя}} [[Ляр’ян Налё]] | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Анэляўс Лямэртс]] |- | ILCA 6 | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Марыт Баўмээстэр]] | {{Сьцяг|Данія}} [[Ан-Мары Рындам]] | {{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Лінэ Флем Гёст]] |- | 49erFX | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Нідэрлянды на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Нідэрлянды]]<br>[[Адыль ван Аангальт]]<br>[[Анэт Дойц]] | {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Швэцыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Швэцыя]]<br>[[Вільма Бобэк]]<br>[[Рэбэка Нэцлер]] | {{Сьцяг|Францыя}} [[Францыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Францыя]]<br>[[Сара Ст’юар]]<br>[[Шарлін Пікон]] |- align=center !colspan="4"|Мяшаныя |- | 470 | {{Сьцяг|Аўстрыя}} [[Аўстрыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Аўстрыя]]<br>[[Ляра Фадляў]]<br>[[Люкас Мэр]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Японія на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Японія]]<br>[[Кейдзю Акада]]<br>[[Міха Ясіёка]] | {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Швэцыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Швэцыя]]<br>[[Антан Дальбэрг]]<br>[[Лявіса Карльсан]] |- | Nacra 17 | {{Сьцяг|Італія}} [[Італія на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Італія]]<br>[[Руджэра Тыта]]<br>[[Катэрына Банці]] | {{Сьцяг|Аргентына}} [[Аргентына на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Аргентына]]<br>[[Матэо Махдаляні]]<br>[[Эўхэнія Боска]] | {{Сьцяг|Новая Зэляндыя}} [[Новая Зэляндыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Новая Зэляндыя]]<br>[[Майка Ўілкінсан]]<br>[[Эрыка Доўсан]] |} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210723062803/https://www.paris2024.org/en/sport/sailing/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2024 году]] [[Катэгорыя:Ветразевы спорт на летніх Алімпійскіх гульнях|2024]] 6ov2bj9qa8pjcuzheldxzgw3jg5p0s0 2677838 2677836 2026-07-06T14:16:30Z Dymitr 10914 /* Узнагароды */ выпраўленьне спасылак 2677838 wikitext text/x-wiki [[Файл:Sailing pictogram.svg|150пкс|справа]] '''Спаборніцтвы па [[ветразевы спорт|ветразевым спорце]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]''' ладзіліся з 28 ліпеня па 9 жніўня ў [[Марсэль]]скім порце. Колькасьць спартоўцаў скарацілася з 350 да 330 у параўнаньні з папярэднімі [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летнімі Алімпійскімі гульнямі]], пры гэтым было забясьпечанае эквівалентнае прадстаўніцтва паміж мужчынамі і жанчынамі. Акрамя таго, было зроблена некалькі істотных зьменаў у праграме ветразевага спорту, каб умацаваць гендэрную роўнасьць і вялікую разнастайнасьць краінаў у кваліфікацыйным працэсе. Былі разыграныя 10 камплектаў мэдалёў. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=180 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=210 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=210 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=210 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- align=center !colspan="4"|Мужчыны |- | IQFoil | {{Сьцяг|Ізраіль}} [[Том Рувэні]] | {{Сьцяг|Аўстралія}} [[Грэй Морыс]] | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Люўк ван Опзээлянд]] |- | Формула Кайт | {{Сьцяг|Аўстрыя}} [[Валентын Бонтус]] | {{Сьцяг|Славенія}} [[Тоні Водышак]] | {{Сьцяг|Сынгапур}} [[Максімілян Мэдэр]] |- | ILCA 7 | {{Сьцяг|Аўстралія}} [[Мэт’ю Ўірн]] | {{Сьцяг|Кіпр}} [[Паўляс Кандытэс]] | {{Сьцяг|Пэру}} [[Стэфана Паск’ера]] |- | 49er | {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Гішпанія на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Гішпанія]]<br>[[Дыега Батын]]<br>[[Флярыян Трытэль]] | {{Сьцяг|Новая Зэляндыя}} [[Новая Зэляндыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Новая Зэляндыя]]<br>[[Айзэк Макгардзі]]<br>[[Ўільям Макензі (яхтсмэн)|Ўільям Макензі]] | {{Сьцяг|ЗША}} [[ЗША на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|ЗША]]<br>[[Ен Бэроўз]]<br>[[Ганс Гэнкен]] |- align=center !colspan="4"|Жанчыны |- | IQFoil | {{Сьцяг|Італія}} [[Марта Маджэцьці]] | {{Сьцяг|Ізраіль}} [[Шарон Кантор]] | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Эма Ўілсан]] |- | Формула Кайт | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Элі Олдрыдж]] | {{Сьцяг|Францыя}} [[Ляр’ян Налё]] | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Анэляўс Лямэртс]] |- | ILCA 6 | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Марыт Баўмээстэр]] | {{Сьцяг|Данія}} [[Ан-Мары Рындам]] | {{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Лінэ Флем Гёст]] |- | 49erFX | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Нідэрлянды на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Нідэрлянды]]<br>[[Адыль ван Аангальт]]<br>[[Анэтэ Дэйц]] | {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Швэцыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Швэцыя]]<br>[[Вільма Бобэк]]<br>[[Рэбэка Нэцлер]] | {{Сьцяг|Францыя}} [[Францыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Францыя]]<br>[[Сара Ст’юар]]<br>[[Шарлін Пікон]] |- align=center !colspan="4"|Мяшаныя |- | 470 | {{Сьцяг|Аўстрыя}} [[Аўстрыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Аўстрыя]]<br>[[Ляра Фадляў]]<br>[[Люкас Мэр]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Японія на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Японія]]<br>[[Кейдзю Акада]]<br>[[Міха Ясіёка]] | {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Швэцыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Швэцыя]]<br>[[Антан Дальбэрг]]<br>[[Лявіса Карльсан]] |- | Nacra 17 | {{Сьцяг|Італія}} [[Італія на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Італія]]<br>[[Руджэра Тыта]]<br>[[Катэрына Банці]] | {{Сьцяг|Аргентына}} [[Аргентына на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Аргентына]]<br>[[Матэо Махдаляні]]<br>[[Эўхэнія Боска]] | {{Сьцяг|Новая Зэляндыя}} [[Новая Зэляндыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Новая Зэляндыя]]<br>[[Майка Ўілкінсан]]<br>[[Эрыка Доўсан]] |} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210723062803/https://www.paris2024.org/en/sport/sailing/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2024 году]] [[Катэгорыя:Ветразевы спорт на летніх Алімпійскіх гульнях|2024]] 97jtuz8mc75m85y4zyg0rijklvc10eh Скейтбордынг на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году 0 286242 2677905 2624753 2026-07-06T19:15:03Z Dymitr 10914 /* Узнагароды */ выпраўленьне спасылак 2677905 wikitext text/x-wiki [[Файл:Skateboarding pictogram.svg|150пкс|справа]] [[Файл:Place de la Concorde from the Eiffel Tower, Paris April 2011.jpg|значак|[[Пляц Згоды]].]] '''Спаборніцтвы па [[скейтбордынг|скейтбордынгу]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]''' ладзіліся з 28 ліпеня па 7 жніўня на [[пляц Згоды|пляцы Згоды]] ў [[Парыж]]ы. Плянавалася, што першыя спаборніцтвы адбудуцца 27 ліпеня, але праз дрэннае надвор’е ў Парыжы, яны былі перанесеныя. Гэта быў другі раз, калі гэты віду спорту ўключаны ў праграму алімпійскіх спаборніцтваў. У папярэдні раз скейтбордынг быў прадстаўлены трыма гадамі раней у Токіё. Колькасьць спартоўцаў у параўнаньні з папярэдняй Алімпіядзе павялічылася з 80 да 88 чалавек<ref>Depasse, Guillaume (13.06.2022). [https://olympics.com/en/news/pathway-to-paris-2024-skateboarding-qualification-system-explained «How to qualify for skateboarding at Paris 2024. The Olympics qualification system explained»]. International Olympic Committee.</ref>. Былі разыграныя 4 камплекты мэдалёў. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=250 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=200 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=200 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=200 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- align=center !colspan="4"|Мужчыны |- | Парк | {{Сьцяг|Аўстралія}} [[Кіган Палмэр]] | {{Сьцяг|ЗША}} [[Том Шаар]] | {{Сьцяг|Бразылія}} [[Аўгусту Акію]] |- | Стрыт | {{Сьцяг|Японія}} [[Юта Харыгомэ]] | {{Сьцяг|ЗША}} [[Джагер Ітан]] | {{Сьцяг|ЗША}} [[Найджа Г’юстан]] |- align=center !colspan="4"|Жанчыны |- | Парк | {{Сьцяг|Аўстралія}} [[Арыса Тру]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Кокана Хіракі]] | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Скай Браўн]] |- | Стрыт | {{Сьцяг|Японія}} [[Кока Ясідзава]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Ліз Акама]] | {{Сьцяг|Бразылія}} [[Райса Леал]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20221230104534/https://www.paris2024.org/en/sport/skateboarding/ Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2024 году]] [[Катэгорыя:Скейтбордынг на летніх Алімпійскіх гульнях|2024]] 09yl9893b1ld0mfe9vzmx6gmyy1l521 Настольны тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году 0 286281 2677875 2624698 2026-07-06T17:08:28Z Dymitr 10914 /* Узнагароды */ выпраўленьне спасылак 2677875 wikitext text/x-wiki [[Файл:Table tennis pictogram.svg|150пкс|справа]] [[Файл:P1050976 Paris XV pte de Versailles entrée parc des expositions esplanade du 9.11.1989 rwk.JPG|значак|Уваход у парк экспазыцыяў ля цэнтру [[Парыж Экспа Порт-дэ-Вэрсаль]].]] '''Спаборніцтвы па [[настольны тэніс|настольным тэнісе]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]''' ладзіліся з 27 ліпеня па 10 жніўня ў выставачным цэнтры [[Парыж Экспа Порт-дэ-Вэрсаль]]. У агульнай складанасьці бралі ўдзел 172 спартоўцы з роўным разьмеркаваньнем паміж мужчынамі і жанчынамі. Пасьля надзвычай пасьпяховага турніру, дысцыпліна зьмяшаных параў засталася ў алімпійскай праграме<ref>Meng, Licheng (12.12.2022). [https://olympics.com/en/news/how-to-qualify-for-table-tennis-at-paris-2024-the-olympics-qualification-system- «How to qualify for table tennis at Paris 2024. The Olympics qualification system explained»]. International Olympic Committee.</ref>. Былі разыграныя 5 камплектаў мэдалёў. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=200 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=200 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=200 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=200 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- | Мужчыны | {{Сьцяг|Кітай}} [[Фань Чжэньдун]] | {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Трульс Мёрэгард]] | {{Сьцяг|Францыя}} [[Фэлікс Лябрэн]] |- | Жанчыны | {{Сьцяг|Кітай}} [[Чэнь Мэн]] | {{Сьцяг|Кітай}} [[Сунь Інша]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Хіна Хаята]] |- | Каманды (мужчыны) | {{Сьцяг|Кітай}} [[Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Кітай]]<br>[[Ма Лун]]<br>[[Фань Чжэньдун]]<br>[[Ван Чуцынь]] | {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Швэцыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Швэцыя]]<br>[[Крыстыян Карльсан]]<br>[[Трульс Мёрэгард]]<br>[[Антан Шэльбэрг]] | {{Сьцяг|Францыя}} [[Францыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Францыя]]<br>[[Сымон Газі]]<br>[[Алексіс Лябрэн]]<br>[[Фэлікс Лябрэн]] |- | Каманды (жанчыны) | {{Сьцяг|Кітай}} [[Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Кітай]]<br>[[Сунь Інша]]<br>[[Ван Маньюй]]<br>[[Чэнь Мэн]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Японія на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Японія]]<br>[[Хіна Хаята]]<br>[[Міва Харымота]]<br>[[Мію Хірана]] | {{Сьцяг|Рэспубліка Карэя}} [[Рэспубліка Карэя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Рэспубліка Карэя]]<br>[[Сін Ю Пін]]<br>[[Чон Джы Хі]]<br>[[Лі Ын Э]] |- | Зьмяшаныя пары | {{Сьцяг|Кітай}} [[Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Кітай]]<br>[[Ван Чуцынь]]<br>[[Сунь Інша]] | {{Сьцяг|КНДР}} [[КНДР на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|КНДР]]<br>[[Ры Чон Сік]]<br>[[Кім Кум Ён]] | {{Сьцяг|Рэспубліка Карэя}} [[Рэспубліка Карэя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Рэспубліка Карэя]]<br>[[Лім Чон Хун]]<br>[[Сін Ю Пін]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210723061048/https://www.paris2024.org/en/sport/table-tennis/ Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2024 году]] [[Катэгорыя:Настольны тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях|2024]] 3s1ata9je0xszwu219ngbczrtjoodnm Скачкі ў ваду на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году 0 286337 2677864 2624752 2026-07-06T16:05:59Z Dymitr 10914 /* Узнагароды */ выпраўленьне спасылак 2677864 wikitext text/x-wiki [[Файл:Olympic pictogram Diving.png|150пкс|справа]] [[Файл:CAO test event 6 mai 2024.jpg|значак|[[Парыскі водны цэнтар]].]] '''Спаборніцтвы па [[скачкі ў ваду|скачках у ваду]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]''' ладзіліся з 27 ліпеня па 10 жніўня ў [[Парыскі водны цэнтар|Парыскім водным цэнтры]]<ref>Iannaconi, Emily (14.09.2022). [https://www.nbcolympics.com/news/diving-2024-paris-olympic-games «Diving at the 2024 Paris Olympic Games»]. NBC Olympics.</ref>. У агульнай складанасьці ўдзел бралі 136 скакуноў у ваду з роўным разьмеркаваньнем паміж мужчынамі і жанчынамі. Дысцыпліны ўлучалі як індывідуальныя выступы, гэтак у змаганьне ў сынхронных відах. Колькасьць дысцыплінаў адпавядала колькасьці спаборніцтваў на папярэдніх [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|Алімпійскіх гульнях]]<ref>Meng, Lingcheng (3.09.2022). [https://olympics.com/en/news/how-to-qualify-for-diving-at-paris-2024 «How to qualify for diving at Paris 2024. The Olympics qualification system explained»]. International Olympic Committee.</ref>. Былі разыграныя 8 камплектаў мэдалёў. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=250 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=200 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=200 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=200 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- align=center !colspan="4"|Мужчыны |- | Трамплін 3 мэтры | {{Сьцяг|Кітай}} [[Сэ Сыі]] | {{Сьцяг|Кітай}} [[Ван Цзунюань]] | {{Сьцяг|Мэксыка}} [[Асмар Альвэра]] |- | Сынхронны трамплін 3 мэтры | {{Сьцяг|Кітай}} [[Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Кітай]]<br>[[Ван Цзунюань]]<br>[[Лун Даоі]] | {{Сьцяг|Мэксыка}} [[Мэксыка на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Мэксыка]]<br>[[Хуан Сэляя]]<br>[[Асмар Альвэра]] | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Вялікабрытанія]]<br>[[Энтані Гардынг]]<br>[[Джэк Ло]] |- | Вышка 10 мэтраў | {{Сьцяг|Кітай}} [[Цао Юань]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Рыкута Тамаі]] | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Ноа Ўільямз]] |- | Сынхронная вышка 10 мэтраў | {{Сьцяг|Кітай}} [[Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Кітай]]<br>[[Ян Хао]]<br>[[Ліянь Цзюньцзэ]] | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Вялікабрытанія]]<br>[[Том Дэйлі]]<br>[[Ноа Ўільямз]] | {{Сьцяг|Канада}} [[Канада на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Канада]]<br>[[Райлен Ўайнз]]<br>[[Натан Шомбар-Марэй]] |- align=center !colspan="4"|Жанчыны |- | Трамплін 3 мэтры | {{Сьцяг|Кітай}} [[Чэнь Івэнь]] | {{Сьцяг|Аўстралія}} [[Мэдысан Кіні]] | {{Сьцяг|Кітай}} [[Чан Яні]] |- | Сынхронны трамплін 3 мэтры | {{Сьцяг|Кітай}} [[Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Кітай]]<br>[[Чэнь Івэнь]]<br>[[Чан Яні]] | {{Сьцяг|ЗША}} [[ЗША на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|ЗША]]<br>[[Сара Бэйкан]]<br>[[Кэсыдзі Кук]] | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Вялікабрытанія]]<br>[[Ясьмін Гарпэр]]<br>[[Скарлет М’ю-Джэнсэн]] |- | Вышка 10 мэтраў | {{Сьцяг|Кітай}} [[Цюань Хунчань]] | {{Сьцяг|Кітай}} [[Чэнь Юйсі]] | {{Сьцяг|КНДР}} [[Кім Мі Рэ]] |- | Сынхронная вышка 10 мэтраў | {{Сьцяг|Кітай}} [[Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Кітай]]<br>[[Чэнь Юйсі]]<br>[[Цюань Хунчань]] | {{Сьцяг|КНДР}} [[КНДР на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|КНДР]]<br>[[Кім Мі Рэ]]<br>[[Чо Джын Мі]] | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Вялікабрытанія]]<br>[[Андрэа Спэндаліні-Сырыекс]]<br>[[Луіс Тулсан]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210723055810/https://www.paris2024.org/en/sport/diving/ Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2024 году]] [[Катэгорыя:Скачкі ў ваду на летніх Алімпійскіх гульнях|2024]] 7hiji19nsteqxxmby3upjnbgr7tlm4d Сынхроннае плаваньне на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году 0 286402 2677919 2624765 2026-07-06T21:08:37Z Dymitr 10914 /* Узнагароды */ выпраўленьне спасылак 2677919 wikitext text/x-wiki [[Файл:Synchronized swimming pictogram.svg|150пкс|справа]] [[Файл:CAO test event 6 mai 2024.jpg|значак|[[Парыскі водны цэнтар]].]] '''Спаборніцтвы па [[сынхроннае плаваньне|сынхронным плаваньні]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]''' ладзіліся з 5 па 10 жніўня ў [[Парыскі водны цэнтар|Парыскім водным цэнтры]]<ref>Martin, Marta; Fava, Giselle (14.09.2022). [https://olympics.com/en/news/how-to-qualify-paris-2024-artistic-swimming-qualification-system-explained «How to qualify for artistic swimming at Paris 2024. The Olympics qualification system explained»]. International Olympic Committee.</ref>. У адрозьненьне ад папярэдніх [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульняў]], колькасьць плыўчыхаў, якія бралі ўдзел, скарацілася з 104 да 96 чалавек. Былі разыграныя 2 камплекты мэдалёў. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=200 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=200 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=200 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=200 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- | Дуэты | {{Сьцяг|Кітай}} [[Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Кітай]]<br>[[Ван Люі]]<br>[[Ван Цяньі]] | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Вялікабрытанія]]<br>[[Ізабэль Торп]]<br>[[Кейт Шортман]] | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Нідэрлянды на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Нідэрлянды]]<br>[[Брэх’е дэ Браўвэр]]<br>[[Норчэ дэ Браўвэр]] |- | Каманды | {{Сьцяг|Кітай}} [[Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Кітай]]<br>[[Сян Біньсюань]]<br>[[Чэн Вэньтао]]<br>[[Ван Люі]]<br>[[Чан Хао (сынхраністка)|Чан Хао]]<br>[[Ван Цыюэ]]<br>[[Ван Цяньі]]<br>[[Фэн Юй]]<br>[[Чжан Яі]]<br>[[Сяо Яньнін]] | {{Сьцяг|ЗША}} [[ЗША на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|ЗША]]<br>[[Аніта Альварэс]]<br>[[Кіна Гантэр]]<br>[[Джэймі Жаркоўскі]]<br>[[Одры Кўон]]<br>[[Каліста Лію]]<br>[[Джэклін Люю]]<br>[[Даніела Рамірэс]]<br>[[Рубі Рэмаці]]<br>[[Мэгумі Філд]] | {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Гішпанія на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Гішпанія]]<br>[[Аліса Асагіна]]<br>[[Лілю Льюіс Валетэ]]<br>[[Марычэль Мас]]<br>[[Марыя Гарсія Полё]]<br>[[Паўля Рамірэс]]<br>[[Сара Сальданьня]]<br>[[Блянка Таледана]]<br>[[Ірыс Тыё]]<br>[[Марычэль Фэрэ]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20240728222543/https://olympics.com/en/paris-2024/sports/artistic-swimming Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2024 году]] [[Катэгорыя:Сынхроннае плаваньне на летніх Алімпійскіх гульнях|2024]] hsg4khl5mzdx0vqtkkimejm13sj5rxx Сэрфінг на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году 0 286413 2677983 2624792 2026-07-07T07:11:20Z Dymitr 10914 /* Узнагароды */ выпраўленьне спасылак 2677983 wikitext text/x-wiki [[Файл:Surfing pictogram.svg|150пкс|справа]] [[Файл:Teahupoo1.jpg|значак|Сэрфінгіст ловіць хвалю на рыфе [[Тэахупао]].]] '''Спаборніцтвы па [[cэрфінг]]у на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]''' ладзіліся з 27 ліпеня па 5 жніўня на рыфавым перавале ля вёскі [[Тэахупао]] на востраве [[Таіці]], які ляжыць у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]]. Такім чынам, быў пераўзвышаны рэкорд паводле самай далёкай дыстанцыі паміж месцам правядзеньня спаборніцтваў і горадам, які ладзіць у сябе Алімпійскія гульні<ref>[https://olympics.nbcsports.com/2020/03/03/tahiti-olympics-surfing-paris-2024/ «Tahiti approved as Olympic surfing venue for 2024 Paris Games»]. NBC Sports.</ref>. Агулам на турніры бралі ўдзел 48 спартоўцаў з роўным дзяленьнем паміж мужчынамі і жанчынамі. У параўнаньні з папярэднімі [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летнімі Алімпійскімі гульнямі]] колькасьць спартоўцаў павялічылася на 8 чалавек<ref>Franceschi Neto, Virgilio (17.08.2022). [https://olympics.com/en/news/how-to-qualify-surfing-paris-2024-olympics-qualification-system-explained «How to qualify for surfing at Paris 2024. The Olympics qualification system explained»]. International Olympic Committee.</ref>. Спаборніцтвы некалькі разоў пераносіліся празь неспрыяльныя ўмовы надвор’я, але ўсё ж такі былі праведзеныя 5 жніўня. Былі разыграныя 2 камплекты мэдалёў. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=180 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=210 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=210 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=210 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- | Мужчыны | {{Сьцяг|Францыя}} [[Калі Ваас]] | {{Сьцяг|Аўстралія}} [[Джэк Робінсан (сэрфінгіст)|Джэк Робінсан]] | {{Сьцяг|Бразылія}} [[Габрыел Мэдына]] |- | Жанчыны | {{Сьцяг|ЗША}} [[Кэралайн Маркс]] | {{Сьцяг|Бразылія}} [[Тацяна Вэстан-Вэб]] | {{Сьцяг|Францыя}} [[Жаан Дэфэ]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20240517204241/http://www.paris2024.org/en/sport/surfing/ Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2024 году]] [[Катэгорыя:Сэрфінг на летніх Алімпійскіх гульнях|2024]] 748gc5ywoa6iu80i1ao78i1qr7lrr61 Сарала 0 291643 2677886 2671955 2026-07-06T18:27:37Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677886 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сарала |лацінка = Sarała |арыгінал = Saralo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сар|Сар]] + [[суфікс]] з {{nowrap|элемэнтам -л- (-l-)}} |варыянт = Зарала, Сарул, Серуль, Сарыла, Сарэла, Сарэля, Сарэль, Шарыла, Шэрэль |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Сарала''' (''Зарала'', ''Сарул'', ''Серуль'', ''Сарэль'', ''Шэрэль''), '''Сарэла''', '''Сарыла''' (''Шарыла'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сарала, Серул, Сарэла або Сарыла (Saralo, Serulus, Sarelo, Sarilo) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Saralo%2C+Serulus%2C+Sarelo%2C+Sarilo#v=snippet&q=Saralo%2C%20Serulus%2C%20Sarelo%2C%20Sarilo&f=false S. 1299].</ref>. Іменная аснова [[Сар|-сар- (-сер-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Сарвід]], [[Саргоўд]], [[Сарман]]; германскія імёны Sarvidis, Saregaud, Saraman) паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і германскага sarwa 'зброя'<ref>{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Serulewicz'' (1782 год)<ref>[https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/Daugieliszki_chrzciny_1774_90.pdf Spis rodziców dzieci urodzonych w Daugieliszkach w latach 1774—1790]</ref>; ''Sarolewicz'' (1806 год)<ref name="Daug-2">[https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/Indeks1800_14.pdf Indeks nazwisk rodziców dzieci urodzonych w parafii (Nowe) Daugieliszki w latach 1800—1814]</ref>; ''Sarelewiczówna'' (1811 год)<ref name="Daug-2"/>; ''Sarul'' (1819 год)<ref>[https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/Daugieliszki_chrzciny_1815_26.pdf Spis rodziców i dzieci urodzonych w parafii Daugieliszki w latach 1815—26]</ref>; ''Zygmunt Saryło'' (1856 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=A&exac=1&search_lastname=Sarylo&search_lastname2=&from_date=&to_date= Bijuciszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Marianna Zarałowicz'' (1857 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&w=23lt&rid=A&exac=1&search_lastname=Zara%C5%82owicz&search_lastname2=&from_date=&to_date= Czabiszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; ''Michał Sareło'' (1903 год)<ref>[https://genealogia.okiem.pl/artykul/22171/cmentarz-rossa-stara-litwa-spis/strona-2 Cmentarz Rossa Stara. Litwa. Spis], Fundacja Odtworzeniowa Dziedzictwa Narodowego</ref>. == Носьбіты == * Ян Марцінавіч [[Мангайла|Мангойла]] Шэрэль — [[Упіцкі павет|ўпіцкі]] [[Зямяне|зямянін]], які ўпамінаўся ў 1588 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 8. ― Вильна, 1912. С. 17.</ref> * Франц Шарыла (1878—?) — [[Беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Дрыса|Дрысы]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладай СССР]]<ref>[[Леанід Маракоў|Маракоў Л.]] Рэпрэсаваныя медыцынскія і ветэрынарныя работнікі Беларусі. 1920—1960. — {{Менск (Мінск)}}, 2010. С. 671.</ref> Сарэля або Сарэла (Sarela) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны з суфіксам л}} {{Імёны з асновай сар}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] rolthlk9feymjjyeuhdltcktpuowtaw Суг 0 293032 2677956 2666929 2026-07-07T00:09:07Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677956 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Суґ |лацінка = Sug / Suh |арыгінал = Sugo |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = Шук |вытворныя = |зьвязаныя = [[Сугінт]], [[Жугар]] }} '''Суг''' (''Шук'') — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Суга або Сога (Sugo, Succho<ref name="Morlet-1971-203">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 203.</ref>, Sogo) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Sugo#v=snippet&q=Sugo&f=false S. 1352].</ref>. Іменная аснова суг- паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] saugen 'маўчаць' або ад асновы [[Суда|суд- (сут-)]]<ref name="Morlet-1971-203"/>. Сярод [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] бытавалі імёны [[Сугінт]], [[Жугар]]. Адзначаліся германскія імёны Sugenti, Sugarius. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''Лаврин Петкович Шуковича, тивун кгондинскии''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 57.</ref>, ''Лаврин Шукович''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 72.</ref>, ''Миколаи Шуковичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 166.</ref> (1528 год); ''Eliasz Sugowicz'' (1803 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=B&search_lastname=Sugowicz&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=&ordertable= Lida], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>{{Заўвага|Таксама: * Сукель, Шукель, Шукіла (адзначалася старажытнае германскае імя Zuchilo<ref name="Ferguson-1864-268">Ferguson R. The Teutonic Name-system Applied to the Family Names of France, England, & Germany. — London, 1864. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=fGUUAAAAYAAJ&q=Zuchilo#v=snippet&q=Zuchilo&f=false P. 268].</ref>): ''Regina Suckiel'' (1843 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=12018&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=6900&searchtable=&rpp2=50 Butrymańce], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>, Амбразей Шукель (1867—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Дрыса|Дрысы]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>;[https://by.openlist.wiki/%D0%A8%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%90%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%86%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_(1867) Шукель Амбразей Вікенцьевіч (1867)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>, Антон Шукіловіч (1896—?) — селянін з ваколіцаў [[Ашмяны|Ашмянаў]], які пацярпеў ад уладаў СССР<ref>;[https://by.openlist.wiki/%D0%A8%D1%83%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1896) Шукіловіч Антон Іванавіч (1896)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>; * Сугень: ''Zdan Sugienicz'' (1563 год)<ref>Писцовая книга Гродненской экономии с прибавлениями, изданная Виленской Комиссией для разбора древних актов. Ч. 2. — Вильна, 1882. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=h6lCAQAAMAAJ&q=Sugienicz#v=snippet&q=Sugienicz&f=false С. 488].</ref>; * Сугвіт: Пётар Сугвіт (''Piotr Sugwit'') — навучэнец Папскай сэмінарыі ў Вільні ў першай палове XVIII стагодзьдзя<ref>Poplatek J. Wykaz alumnów Seminarium Papieskiego w Wilnie 1582—1773 // Ateneum Wileńskie. R. 11, 1936. S. 270.</ref>; * Шугайла, Сугайла, Зугайла (у 1576 годзе ў Польшчы адзначалася прозьвішча Sogal<ref>Antroponimia Polski od XVI do końca XVIII wieku. T. 4: Pl—St. — Kraków, 2013. S. 334.</ref>): ''з людми в [[Цяцерын|Тетерыньскомъ]] повете… а Ивана Шугаиловича'' (18 сьнежня 1522 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|12к}} P. 184.</ref>, ''вдова Сукгаилова''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 168.</ref>, ''Янушъ Сукгаиловичъ''<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|523к}} С. 164—165.</ref> (1528 год), ''Mikołaj Zugayła'' (1759 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=23lt&rid=11173&search_lastname=&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&rpp1=1200&searchtable=&rpp2=50 Butkiszki], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>; * Сугаўдзь, Сугоўдзь (адзначалася германскае імя Succaud<ref name="Ferguson-1864-268"/>): ''Gabriel Jurewicz Sugowdz na miejscu Jerzego Sugowdzia… Jerzy Siemonowicz Sugowdz… Wojciech Paszkiewicz Sugowdz'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 5. — Warszawa, 2016. S. 418—419.</ref>, Сугаўдзі (Sugowdź) гербу Прус III — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў [[Цельшы|Цельшаў]]<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 185.</ref>; * Зугард (адзначалася германскае імя Suckard<ref name="Ferguson-1864-268"/>, Sughard<ref>Jean Tosti, [https://jeantosti.com/noms/s6.html Noms commençant par S], Dictionnaire des noms de famille de France et d’ailleurs</ref>): ''ku jezioru Zugordu'' (4 сьнежня 1554 году)<ref>Istorijos archyvas. T. 1: XVI amžiaus Lietuvos inventoriai. — Kaunas, 1934. P. 122—123.</ref>; * Сугант (адзначалася германскае імя Sùgandi<ref>Lind E. H. Norsk-isländska dopnamn ock fingerade namn från medeltiden. — Uppsala, 1915. S. 974.</ref>): ''Sugont'' (1670 год)<ref>Bystroń J. Nazwiska polskie. — Lwów, 1936. S. 284.</ref>; * Сукман (адзначалася германскае імя Suckman<ref name="Ferguson-1864-268"/>): ''землю Сукмановича'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 30.</ref>; * Шугмін: ''Tadeusz Szugmin'' (5 лютага 1776 году)<ref>Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733—1795. — Warszawa, 2019. S. 259.</ref>; * Шугжын: ''Собестьянъ Шукгъжиновичъ'' (1567 год)<ref>Литовская метрика. Отд. 1. Ч. 3. — Петроград, 1915. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=3Ih5AqeL2iwC&q=%40%D0%A8%D1%83%D0%BA%D0%B3%D1%8A+%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A#v=snippet&q=%40%D0%A8%D1%83%D0%BA%D0%B3%D1%8A%20%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%8A&f=false С. 767].</ref> }}. == Носьбіты == * Лаўрын Петкавіч Шукавіч — гандзінскі цівун, які ўпамінаецца ў [[Попісы войска Вялікага Княства Літоўскага|попісе войска Вялікага Княства Літоўскага]] 1528 году * Лаўрын Шукавіч — [[Майшагола|майшагольскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году * Мікалай Шукавіч — [[Паюр'е|паюрскі]] баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году Шукевіч (Szukiewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай суг}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] pxopkq87vk1f33rk6z1zlz942yllxs7 Сава (імя) 0 293359 2677870 2668514 2026-07-06T16:34:12Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677870 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сава |лацінка = Sava |арыгінал = Soava |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |варыянт = |вытворныя = [[Саба]], [[Сала (імя)|Сала]] |зьвязаныя = [[Савіла]], [[Савігайла]], [[Савігін]], [[Саўгут]], [[Саўконт]], [[Савімонт]], [[Саўрык]], [[Савірым]] }} '''Сава''' — мужчынскае імя. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Сава або Савас (Soava, Savas<ref>Repertori D’Antropònims Catalans (RAC). Vol. 1. — Barcelona, 1994. [https://books.google.by/books?id=SUwv8x15BE8C&pg=PA479&dq=%22savas%22+savilo&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwicgpXag8yEAxU78bsIHW3jDGAQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22savas%22%20savilo&f=false P. 479].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Thüngen L. F. Das Namenbuch: Nachschlagewerk der Namenkunde. — Aschaffenburg, 2003. [https://books.google.by/books?id=mM5tAAAAMAAJ&q=Soava+Soavarich+Soavegotha&dq=Soava+Soavarich+Soavegotha&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjyyvSr2NaFAxU0_QIHHaQ0CCEQ6AF6BAgIEAI S. 33].</ref>. Іменная аснова саў- паходзіць ад [[Гоцкая мова|гоцкага]] і [[Бургундзкая мова|бургундзкага]] sauil, старагерманскага sowila 'сонца'<ref name="Dajlida-2019-18">{{Літаратура/Пачаткі Вялікага княства Літоўскага (2019)|к}} С. 18.</ref>{{Заўвага|Польска-летувіская аўтарка Юстына Вальковяк прызнае за найбольш адэкватнае тлумачэньне іменнай асновы саў- зь [[Летувіская мова|летувіскай мовы]] ''sãvas'' 'свой, уласны'<ref>Walkowiak J. B. Litewskie nazwiska Polaków: słownik etymologiczno-frekwencyjny. — Poznań, 2019. S. 23.</ref> (не адзначаючы, аднак, часу першай фіксацыі адпаведнага слова з такім значэньнем у летувіскіх слоўніках)}}. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны [[Савіла]], [[Савігайла|Савігайла (Саўгел)]], [[Савігін|Савігін (Саўгін)]], [[Саўгут]], [[Саўконт]], [[Саўрык]]. Адзначаліся германскія імёны Savilo, Savigello, Sawkin, Savegot, Savegonte, Saveric. У [[Прусія|Прусіі]] бытавалі імёны: ''Sawkor'', ''Sawgute / Sawgotthe''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Savegotis<ref>Kremer D. Die Germanischen Personennamen in Katalonien // Estudis romànics. Nr. 15, 1973. S. 18 (264).</ref>}}<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sawgute+%2F+Sawgotthe#v=snippet&q=Sawgute%20%2F%20Sawgotthe&f=false S. 90].</ref>, ''Sawarycke / Sauricke''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Savaricus<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 195.</ref>}} (1315 і 1365 гады)<ref>Pierson W. Altpreußischer Namenkodex // Zeitschrift für Preußische Geschichte und Landeskunde. — Berlin, 1873. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=ZrV-7V99ov8C&q=Sawarycke#v=snippet&q=Sawarycke&f=false S. 710].</ref>, ''Sawirte''{{Заўвага|Адзначалася старажытнае германскае імя Seviertus<ref name="Morlet-1971-195">Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 195.</ref>}}<ref>Trautmann R. Die altpreußischen Personennamen. — Göttingen, 1925. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=RdZD6OjYXgoC&q=Sawarycke#v=snippet&q=Sawarycke&f=false S. 90—91].</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''homines nostros districtus [[Мерач|Merecensis]]… [[Нарт|Narta]] Ortimnowicza… Narta Sowiczewicza, Narta Czielkowicza'' (16 жніўня 1511 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|11к}} P. 99.</ref>; ''на воеводиную Троцкую… служебъника ее Якуба а Богдана Савича'' (сьнежань 1515 году)<ref>Литовская метрика. Т. 1. — СПб., 1903. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=7_FZAAAAcAAJ&q=%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0+%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%BE%D1%8E#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0%20%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%BE%D1%8E&f=false С. 857—858].</ref>; ''писара кгродского Троцкого пана Лаврына Савича'' (22 красавіка 1591 году)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 30. — Вильна, 1904. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=95VIAQAAMAAJ&q=%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 84].</ref>{{Заўвага|Таксама: * Савейка: ''чоловека… Совеика Ляшковича'' (9 чэрвеня 1517 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 339.</ref>, ''Saweykiszkie'' (25 траўня 1505 году)<ref>{{Літаратура/Дыпляматычны кодэкс Віленскай катэдры і дыяцэзіі|1-3к}} S. 699.</ref>, ''Józef Soweykа'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 5. — Warszawa, 2016. S. 302.</ref>, ''na miejscu P. Józefa Soweyki'' (1690 год)<ref>Metryka Litewska. Rejestry podymnego Welkiego Ksiestwa. Księstwo Żmudzkie 1690 r. — Warszawa, 2009. S. 78.</ref>, Мікалай Савейка (1886—?) — [[беларусы|беларус]] з ваколіцаў [[Асьвея|Асьвеі]], які [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі|пацярпеў ад уладаў СССР]]<ref>[https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D1%83%D0%B7%D1%8C%D0%BC%D1%96%D1%87_(1886) Савейка Мікалай Кузьміч (1886)], Адкрыты спіс ахвяраў палітычных рэпрэсій у СССР</ref>; * Савань: Саваневічы (Sawaniewicz) гербу [[Трубы (герб)|Трубы]] — літоўскі шляхецкі род<ref>Ciechanowicz J. Rody rycerskie Wielkiego Księstwa Litewskiego. T. 5. — Rzeszów, 2001. S. 16.</ref>; * Савант: ''Sawanciszki'' (1744 год)<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/d_1744/diecezja_wile%C5%84ska,_1744.html Diecezja Wileńska, 1744], [[Pawet]], 20 лютага 2011 г.</ref>; * Савібор (адзначалася германскае імя Seubar<ref>Barber H. British Family Names: Their Origin and Meaning, with Lists of Scandinavian, Frisian, Anglo-Saxon and Norman Names. — Longon, 1894. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=gIEfAAAAYAAJ&q=Seubar#v=snippet&q=Seubar&f=false P. 48].</ref>): ''земля Совиборова в Рудоминъскои волости'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 21.</ref>; * Саварт, Шаверда (адзначалася старажытнае германскае імя Seviertus<ref name="Morlet-1971-195"/>, *Savardus<ref>[https://celtiberia.net/es/biblioteca/?id=1670&cadena=Mara Antroponimia Altomedieval en Galicia (4ª Ed.)], Celtiberia.net — Prehistoria, Protohistoria e Historia antigua</ref>): у XVI ст. існаваў «дварэц» Савортавы (''Совортовы'') у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref name=Sprogis-1888-295>Спрогис И. Я. Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столетия. — Вильна, 1888. С. 295.</ref>, Шаверды — літоўскі шляхецкі род<ref>[http://www.nobility.by/families/ss/index.shtml Сьпіс шляхецкіх родаў, прозьвішчы якіх пачынаюцца на Ш], [[Згуртаваньне беларускай шляхты]]</ref>; * Савойна: ''велюнци… а Юремъ Совоиновичомъ'' (1440—1492 гады)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|3к}} P. 48.</ref>; * Савігед: ''князя Ивановы люди Юрьевича болничане… Совикгед'' (1469—1477 гады)<ref>Ivoška D., Ryčkov A. Brėžiant Vyžuonų ribą: šiaurės rytų Lietuvos XV a. asmenvardžiai ir (ne)pamirštas) kelias // Acta Linguistica Lithuanica. XCI, 2024. P. 37.</ref>; * Саўгоўд (адзначалася старажытнае германскае імя Salgaudis<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 194.</ref>): у XVI ст. існавала «зямля» Саўгодзішкі (''Совговдишки'') у [[Жамойцкае староства|Жамойцкім старостве]]<ref name=Sprogis-1888-295/>; * Саўдарг: ''Jakub Saudarg… Andrzey Saudarg'' (1784 год)<ref>Акты, издаваемые Виленской Комиссией для разбора древних актов. Т. 25. — Вильна, 1898. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=IOYDAAAAYAAJ&q=%40Saudarg#v=snippet&q=%40Saudarg&f=false С. 527, 532].</ref>; * Шаўдоўк: ''чоловека… Богдана Шовдовковича'' (28 студзеня 1517 году)<ref>{{Літаратура/Літоўская мэтрыка|9к}} P. 327.</ref>; * [[Саламан|Саўман]] (адзначалася старажытнае германскае ім Sæmann<ref>Briggs K. An index to personal names in English place-names. — Nottingham, 2023. P. 236.</ref>): Стэфан Венцлававіч Саўмановіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1599 годзе<ref>Опись документов Виленского центрального архива древних актовых книг. Вып. 5. ― Вильна, 1907. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=FshZAAAAcAAJ&q=%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0#v=snippet&q=%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0&f=false С. 189].</ref>; * Саўнар: ''Петраш Совнарович'' (1537 год)<ref>Mackavičius A. Žemaitijos valsčių surašymas 1537—1538 m. — Vilnius, 2003. P. 59.</ref>, ''Hrehory Węcławowicz Sawnarowicz na miejscu Dawida Sawnarowicza i Jana Józefowicza Sawnarowicza… Kazimier Sownar'' (1667 год)<ref>Błaszczyk G. Herbarz szlachty żmudzkiej. T. 5. — Warszawa, 2016. S. 304—305.</ref> }}. == Носьбіты == Савіч (Sawicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Германскія імёны-асновы}} {{Імёны з асновай саў}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] mziyzi8m744pc4qhkly1yvee3745k9x Сальгер 0 294274 2677878 2665726 2026-07-06T17:23:29Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677878 wikitext text/x-wiki {{Імя |імя = Сальґер |лацінка = Salgier / Salhier |арыгінал = Salger |вымаўленьне = |мова_паходжаньня = [[Германскія мовы|германскія]] |утварэньне = [[Сала (імя)|Sallo]] + [[Гера (мужчынскае імя)|Gero]] |варыянт = Зальгер, Жалагер, Шалагір |вытворныя = |зьвязаныя = }} '''Сальґер''', '''Зальгер''' (''Жалагер'', ''Шалагір'') — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. == Паходжаньне == {{Асноўны артыкул|Імёны ліцьвінаў}} Салагер, пазьней Зальгер (Salager, Salger<ref>Gottschald M. Deutsche Namenkunde: Unsere Familiennamen nach ihrer Entstehung und Bedeutung. — Berlin, 1954. [https://www.google.by/books/edition/Deutsche_Namenkunde/WbJ6DwAAQBAJ?hl=ru&gbpv=1&dq=salager+salger&pg=PA500&printsec=frontcover S. 500].</ref>) — імя [[Германскія мовы|германскага]] паходжаньня<ref>Förstemann E. W. Altdeutsches Namenbuch. Bd. 1: Personennamen. — Bonn, 1900. [https://books.google.by/books?hl=ru&id=YOBwrIPG8IQC&q=Salager#v=snippet&q=Salager&f=false S. 1292].</ref>. [[Двухасноўнае імя|Іменная аснова]] [[Сала (імя)|-сал- (-салв-)]] (імёны [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]] [[Салейка]], [[Салкірд]], [[Саламан]]; германскія імёны Saleco, Salgerðr, Salaman) паходзіць ад [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] sal 'заля, пакой' або германскага salwa 'цёмны, чорны'<ref>Słownik etymologiczno-motywacyjny staropolskich nazw osobowych. T. 5: Nazwy osobowe pochodzenia niemieckiego. — Kraków, 1997. S. 216.</ref>, а аснова [[Гера (мужчынскае імя)|-гер- (-гар-, -гір-)]] (імёны ліцьвінаў [[Геральд|Гералт]], [[Германт|Гермонт]], [[Бутгер]]; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) — ад [[Стараскандынаўская мова|стараісьляндзкага]] geirr, [[Стараверхненямецкая мова|стараверхненямецкага]] gēr 'дзіда'<ref>Morlet M.-T. Les noms de personne sur le territoire de l’ancienne Gaule du VIe au XIIe siècle. T. I: Les noms issus du germanique continental et les créations gallo-germaniques. — Paris, 1971. P. 98.</ref>. Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: ''villas… Żołogiery'' (1675—1677 гады)<ref>Žemaičių vyskupijos vizitacija 1675—1677 m. // Fontes Historiae Lituaniae. Vol. X, 2011. P. 787.</ref>; ''Mateusz Salger'' (1829 год)<ref>[https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=23lt&rid=D&search_lastname=Salger&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1 Wilno św. Anny], Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego</ref>. == Носьбіты == Зальгер (Zalger) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах [[Сувалкі|Сувалкаў]]<ref>Professor Jerzy Wisniewski, [https://web.archive.org/web/20250111095809/http://www.mem.net.pl/stg/family_names.htm List of the XIXth century Suvalki region family names], Suwalki Genealogical Society</ref>. На [[Менскі павет|гістарычнай Меншчыне]] існуе вёска [[Шалагіры]], у [[Прусія|гістарычнай Прусіі]] — [[Шальгірэн]]. == Глядзіце таксама == * [[Сала (імя)|Сала]] * [[Гера (мужчынскае імя)|Гера]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{Імёны з асновай сал}} {{Імёны з асновай ґер}} [[Катэгорыя:Мужчынскія імёны]] qbl66xl9e0t7daphdvvncoessexgqd8 Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў 0 297885 2677849 2671717 2026-07-06T14:44:02Z Artsiom91 28241 абнаўленьне зьвестак 2677849 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Першая ліга 2025—2026 гадоў |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2024—2025 гадоў|2024—2025]] |Наступны сэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2026—2027 гадоў|2026—2027]] }} '''Першая ліга 2025—2026 гадоў''' — 33-і розыгрыш [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Чэхіі]], які праходзіў з 18 ліпеня 2025 году па 24 траўня 2026 году. Чэмпіёнам стала «[[Славія Прага|Славія]]», якая тым самым здабыла свой дзявяты тытул у найвышэйшым чэскім дывізіёне. == Клюбы == У турніры бралі ўдзел 16 клюбаў, зь якіх 15 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а «[[Зьлін (футбольны клюб)|Зьлін]]» прасунуўся з Нацыянальнай лігі, замяніўшы «[[Дынама Чэске-Будзеёвіцы|Дынама]]». == Рэгулярны сэзон == === Табліца === {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.soccerway.com/czech-republic/chance-liga-2025-2026/ Soccerway] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=SLA, SPA, PLZ, JAB, HKR, LIB, OLO, PCE, KAR, BOH, MLA, ZLN, TEP, DUK, SLO, OST <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CHGR |вынік2=CHGR |вынік3=CHGR |вынік4=CHGR |вынік5=CHGR |вынік6=CHGR |вынік7=EUPO |вынік8=EUPO |вынік9=REL |вынік10=EUPO |вынік11=REGR |вынік12=REGR |вынік13=REGR |вынік14=REGR |вынік15=REGR |вынік16=REGR <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_BOH=10|нічыі_BOH=6 |паразы_BOH=14|мз_BOH=26|мп_BOH=35 <!-- Багеміянс-1905 --> |перамогі_DUK=4 |нічыі_DUK=11|паразы_DUK=15|мз_DUK=20|мп_DUK=42 <!-- Дукла Прага --> |перамогі_HKR=14|нічыі_HKR=7 |паразы_HKR=9 |мз_HKR=43|мп_HKR=34 <!-- Градэц Кралавэ --> |перамогі_JAB=15|нічыі_JAB=6 |паразы_JAB=9 |мз_JAB=41|мп_JAB=33 <!-- Ябланэц --> |перамогі_KAR=12|нічыі_KAR=3 |паразы_KAR=15|мз_KAR=43|мп_KAR=51 <!-- Карвіна --> |перамогі_LIB=12|нічыі_LIB=10|паразы_LIB=8 |мз_LIB=43|мп_LIB=30 <!-- Слован Лібэрац --> |перамогі_MLA=8 |нічыі_MLA=11|паразы_MLA=11|мз_MLA=44|мп_MLA=52 <!-- Млада Болеслаў --> |перамогі_OLO=12|нічыі_OLO=7 |паразы_OLO=11|мз_OLO=34|мп_OLO=34 <!-- Сыгма Оламаўц --> |перамогі_OST=5 |нічыі_OST=7 |паразы_OST=18|мз_OST=25|мп_OST=45 <!-- Банік Острава --> |перамогі_PCE=11|нічыі_PCE=8 |паразы_PCE=11|мз_PCE=39|мп_PCE=46 <!-- Пардубіцы --> |перамогі_PLZ=15|нічыі_PLZ=8 |паразы_PLZ=7 |мз_PLZ=50|мп_PLZ=34 <!-- Вікторыя Пльзень --> |перамогі_SLA=21|нічыі_SLA=8 |паразы_SLA=1 |мз_SLA=63|мп_SLA=23 <!-- Славія Прага --> |перамогі_SLO=5 |нічыі_SLO=8 |паразы_SLO=17|мз_SLO=26|мп_SLO=45 <!-- Славацка --> |перамогі_SPA=19|нічыі_SPA=6 |паразы_SPA=5 |мз_SPA=60|мп_SPA=33 <!-- Спарта Прага --> |перамогі_TEP=6 |нічыі_TEP=11|паразы_TEP=13|мз_TEP=29|мп_TEP=38 <!-- Тэпліцы --> |перамогі_ZLN=9 |нічыі_ZLN=7 |паразы_ZLN=14|мз_ZLN=37|мп_ZLN=48 <!-- Зьлін --> <!--Заўвагі пры роўных пунктах.--> |заўвага_пункты_DUK=Пункты ў гульнях паміж сабою: «Дукла» — 6, «Славацка» — 0. |заўвага_пункты_SLO=DUK <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BOH=[[Багеміянс-1905 Прага|Багеміянс-1905]] |назва_DUK=[[Дукла Прага]] |назва_HKR=[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]] |назва_JAB=[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]] |назва_KAR=[[Карвіна (футбольны клюб)|Карвіна]] |назва_LIB=[[Слован Лібэрац]] |назва_MLA=[[Млада Болеслаў (футбольны клюб)|Млада Болеслаў]] |назва_OLO=[[Сыгма Оламаўц]] |назва_OST=[[Банік Острава]] |назва_PCE=[[Пардубіцы (футбольны клюб)|Пардубіцы]] |назва_PLZ=[[Вікторыя Пльзень]] |назва_SLA=[[Славія Прага]] |назва_SLO=[[Славацка Угерске-Градышцэ|Славацка]] |назва_SPA=[[Спарта Прага]] |назва_TEP=[[Тэпліцы (футбольны клюб)|Тэпліцы]] |назва_ZLN=[[Зьлін (футбольны клюб)|Зьлін]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 5) Розьніца мячоў; 6) Забітыя мячы; 7) Рэйтынг сумленнай гульні; 8) Лёсаваньне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_CHGR=green1 |тэкст_CHGR=[[#Чэмпіёнская група|Чэмпіёнская група]] |колер_EUPO=blue1 |тэкст_EUPO=[[#Сярэдняя група|Сярэдняя група]] |колер_REL=red2 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Нацыянальную лігу |колер_REGR=red1 |тэкст_REGR=[[#Група на паніжэньне|Група на паніжэньне]] |заўвага_вынікі_REL=«Карвіну» прымусова панізілі ў Нацыянальную лігу з-за ўцягнутасьці ў дамоўныя матчы. Яна таксама кваліфікавалася ў [[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|раўнд плэй-оф Лігі Эўропы]] як пераможца [[Кубак Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|Кубка Чэхіі]], аднак і адтуль яе дыскваліфікавалі. }} === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |абнаўленьне = завершана | крыніца = [https://www.soccerway.com/czech-republic/chance-liga-2025-2026/ Soccerway] | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= BOH, OST, PLZ, HKR, DUK, ZLN, KAR, MLA, PCE, SLO, SLA, LIB, SPA, OLO, TEP, JAB |скарачэньне_BOH=[[Багеміянс-1905 Прага|Баг]] |скарачэньне_DUK=[[Дукла Прага|Дук]] |скарачэньне_HKR=[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Гра]] |скарачэньне_JAB=[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябл]] |скарачэньне_KAR=[[Карвіна (футбольны клюб)|Кар]] |скарачэньне_LIB=[[Слован Лібэрац|Сло]] |скарачэньне_MLA=[[Млада Болеслаў (футбольны клюб)|Мла]] |скарачэньне_OLO=[[Сыгма Оламаўц|Сыг]] |скарачэньне_OST=[[Банік Острава|Бан]] |скарачэньне_PCE=[[Пардубіцы (футбольны клюб)|Пар]] |скарачэньне_PLZ=[[Вікторыя Пльзень|Вік]] |скарачэньне_SLA=[[Славія Прага|Сла]] |скарачэньне_SLO=[[Славацка Угерске-Градышцэ|Слц]] |скарачэньне_SPA=[[Спарта Прага|Спа]] |скарачэньне_TEP=[[Тэпліцы (футбольны клюб)|Тэп]] |скарачэньне_ZLN=[[Зьлін (футбольны клюб)|Зьл]] |назва_BOH=[[Багеміянс-1905 Прага|Багеміянс-1905]] |назва_DUK=[[Дукла Прага]] |назва_HKR=[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]] |назва_JAB=[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]] |назва_KAR=[[Карвіна (футбольны клюб)|Карвіна]] |назва_LIB=[[Слован Лібэрац]] |назва_MLA=[[Млада Болеслаў (футбольны клюб)|Млада Болеслаў]] |назва_OLO=[[Сыгма Оламаўц]] |назва_OST=[[Банік Острава]] |назва_PCE=[[Пардубіцы (футбольны клюб)|Пардубіцы]] |назва_PLZ=[[Вікторыя Пльзень]] |назва_SLA=[[Славія Прага]] |назва_SLO=[[Славацка Угерске-Градышцэ|Славацка]] |назва_SPA=[[Спарта Прага]] |назва_TEP=[[Тэпліцы (футбольны клюб)|Тэпліцы]] |назва_ZLN=[[Зьлін (футбольны клюб)|Зьлін]] | матч_BOH_DUK = 1–0 | матч_BOH_HKR = 1–2 | матч_BOH_JAB = 0–1 | матч_BOH_KAR = 0–3 | матч_BOH_LIB = 0–0 | матч_BOH_MLA = 1–1 | матч_BOH_OLO = 2–2 | матч_BOH_OST = 1–0 | матч_BOH_PCE = 1–2 | матч_BOH_PLZ = 0–1 | матч_BOH_SLA = 0–2 | матч_BOH_SLO = 1–0 | матч_BOH_SPA = 2–0 | матч_BOH_TEP = 0–1 | матч_BOH_ZLN = 2–1 | матч_DUK_BOH = 0–2 | матч_DUK_HKR = 1–1 | матч_DUK_JAB = 2–0 | матч_DUK_KAR = 1–2 | матч_DUK_LIB = 1–1 | матч_DUK_MLA = 0–1 | матч_DUK_OLO = 2–2 | матч_DUK_OST = 1–1 | матч_DUK_PCE = 0–2 | матч_DUK_PLZ = 2–0 | матч_DUK_SLA = 0–2 | матч_DUK_SLO = 1–0 | матч_DUK_SPA = 0–3 | матч_DUK_TEP = 1–3 | матч_DUK_ZLN = 0–0 | матч_HKR_BOH = 2–0 | матч_HKR_DUK = 3–0 | матч_HKR_JAB = 2–0 | матч_HKR_KAR = 1–2 | матч_HKR_LIB = 2–3 | матч_HKR_MLA = 1–1 | матч_HKR_OLO = 1–0 | матч_HKR_OST = 1–0 | матч_HKR_PCE = 1–1 | матч_HKR_PLZ = 0–3 | матч_HKR_SLA = 2–1 | матч_HKR_SLO = 4–0 | матч_HKR_SPA = 2–1 | матч_HKR_TEP = 0–0 | матч_HKR_ZLN = 0–0 | матч_JAB_BOH = 1–0 | матч_JAB_DUK = 0–0 | матч_JAB_HKR = 2–0 | матч_JAB_KAR = 1–0 | матч_JAB_LIB = 1–2 | матч_JAB_MLA = 2–0 | матч_JAB_OLO = 1–2 | матч_JAB_OST = 4–1 | матч_JAB_PCE = 3–2 | матч_JAB_PLZ = 3–3 | матч_JAB_SLA = 1–1 | матч_JAB_SLO = 0–0 | матч_JAB_SPA = 1–1 | матч_JAB_TEP = 1–0 | матч_JAB_ZLN = 1–3 | матч_KAR_BOH = 1–2 | матч_KAR_DUK = 2–0 | матч_KAR_HKR = 4–3 | матч_KAR_JAB = 1–2 | матч_KAR_LIB = 3–1 | матч_KAR_MLA = 0–3 | матч_KAR_OLO = 1–1 | матч_KAR_OST = 0–0 | матч_KAR_PCE = 1–2 | матч_KAR_PLZ = 0–2 | матч_KAR_SLA = 1–3 | матч_KAR_SLO = 0–2 | матч_KAR_SPA = 2–1 | матч_KAR_TEP = 4–1 | матч_KAR_ZLN = 0–1 | матч_LIB_BOH = 0–0 | матч_LIB_DUK = 2–0 | матч_LIB_HKR = 0–1 | матч_LIB_JAB = 0–2 | матч_LIB_KAR = 6–0 | матч_LIB_MLA = 0–0 | матч_LIB_OLO = 1–0 | матч_LIB_OST = 1–0 | матч_LIB_PCE = 2–1 | матч_LIB_PLZ = 1–1 | матч_LIB_SLA = 1–1 | матч_LIB_SLO = 2–1 | матч_LIB_SPA = 0–2 | матч_LIB_TEP = 1–1 | матч_LIB_ZLN = 2–0 | матч_MLA_BOH = 2–2 | матч_MLA_DUK = 1–1 | матч_MLA_HKR = 3–2 | матч_MLA_JAB = 3–0 | матч_MLA_KAR = 2–4 | матч_MLA_LIB = 3–3 | матч_MLA_OLO = 1–4 | матч_MLA_OST = 1–1 | матч_MLA_PCE = 2–0 | матч_MLA_PLZ = 0–5 | матч_MLA_SLA = 1–3 | матч_MLA_SLO = 0–0 | матч_MLA_SPA = 1–2 | матч_MLA_TEP = 0–0 | матч_MLA_ZLN = 3–1 | матч_OLO_BOH = 1–0 | матч_OLO_DUK = 0–0 | матч_OLO_HKR = 1–0 | матч_OLO_JAB = 2–0 | матч_OLO_KAR = 2–2 | матч_OLO_LIB = 2–1 | матч_OLO_MLA = 2–4 | матч_OLO_OST = 1–0 | матч_OLO_PCE = 2–0 | матч_OLO_PLZ = 1–2 | матч_OLO_SLA = 0–0 | матч_OLO_SLO = 2–1 | матч_OLO_SPA = 0–1 | матч_OLO_TEP = 0–0 | матч_OLO_ZLN = 1–0 | матч_OST_BOH = 0–2 | матч_OST_DUK = 3–1 | матч_OST_HKR = 0–1 | матч_OST_JAB = 0–1 | матч_OST_KAR = 1–2 | матч_OST_LIB = 0–2 | матч_OST_MLA = 0–0 | матч_OST_OLO = 2–0 | матч_OST_PCE = 1–4 | матч_OST_PLZ = 0–1 | матч_OST_SLA = 0–2 | матч_OST_SLO = 2–0 | матч_OST_SPA = 0–3 | матч_OST_TEP = 1–1 | матч_OST_ZLN = 6–2 | матч_PCE_BOH = 1–1 | матч_PCE_DUK = 1–1 | матч_PCE_HKR = 1–0 | матч_PCE_JAB = 0–2 | матч_PCE_KAR = 2–1 | матч_PCE_LIB = 0–4 | матч_PCE_MLA = 2–1 | матч_PCE_OLO = 2–1 | матч_PCE_OST = 0–1 | матч_PCE_PLZ = 1–5 | матч_PCE_SLA = 1–1 | матч_PCE_SLO = 1–1 | матч_PCE_SPA = 1–3 | матч_PCE_TEP = 1–1 | матч_PCE_ZLN = 3–1 | матч_PLZ_BOH = 2–0 | матч_PLZ_DUK = 2–0 | матч_PLZ_HKR = 3–3 | матч_PLZ_JAB = 1–1 | матч_PLZ_KAR = 2–1 | матч_PLZ_LIB = 3–1 | матч_PLZ_MLA = 2–1 | матч_PLZ_OLO = 1–0 | матч_PLZ_OST = 2–0 | матч_PLZ_PCE = 0–1 | матч_PLZ_SLA = 3–5 | матч_PLZ_SLO = 1–1 | матч_PLZ_SPA = 0–0 | матч_PLZ_TEP = 2–2 | матч_PLZ_ZLN = 0–1 | матч_SLA_BOH = 3–1 | матч_SLA_DUK = 2–0 | матч_SLA_HKR = 2–2 | матч_SLA_JAB = 4–3 | матч_SLA_KAR = 3–1 | матч_SLA_LIB = 1–0 | матч_SLA_MLA = 4–0 | матч_SLA_OLO = 2–1 | матч_SLA_OST = 2–0 | матч_SLA_PCE = 3–1 | матч_SLA_PLZ = 0–0 | матч_SLA_SLO = 3–0 | матч_SLA_SPA = 3–1 | матч_SLA_TEP = 3–0 | матч_SLA_ZLN = 0–0 | матч_SLO_BOH = 1–2 | матч_SLO_DUK = 1–2 | матч_SLO_HKR = 1–3 | матч_SLO_JAB = 0–2 | матч_SLO_KAR = 1–2 | матч_SLO_LIB = 0–3 | матч_SLO_MLA = 2–2 | матч_SLO_OLO = 0–1 | матч_SLO_OST = 2–2 | матч_SLO_PCE = 2–0 | матч_SLO_PLZ = 3–0 | матч_SLO_SLA = 0–1 | матч_SLO_SPA = 0–0 | матч_SLO_TEP = 2–1 | матч_SLO_ZLN = 2–0 | матч_SPA_BOH = 2–1 | матч_SPA_DUK = 3–2 | матч_SPA_HKR = 2–0 | матч_SPA_JAB = 3–1 | матч_SPA_KAR = 2–0 | матч_SPA_LIB = 2–2 | матч_SPA_MLA = 3–2 | матч_SPA_OLO = 1–0 | матч_SPA_OST = 5–2 | матч_SPA_PCE = 2–4 | матч_SPA_PLZ = 2–1 | матч_SPA_SLA = 1–1 | матч_SPA_SLO = 5–2 | матч_SPA_TEP = 2–2 | матч_SPA_ZLN = 3–1 | матч_TEP_BOH = 3–0 | матч_TEP_DUK = 0–0 | матч_TEP_HKR = 0–1 | матч_TEP_JAB = 0–1 | матч_TEP_KAR = 2–0 | матч_TEP_LIB = 1–1 | матч_TEP_MLA = 2–3 | матч_TEP_OLO = 1–3 | матч_TEP_OST = 1–0 | матч_TEP_PCE = 0–0 | матч_TEP_PLZ = 1–2 | матч_TEP_SLA = 1–2 | матч_TEP_SLO = 1–0 | матч_TEP_SPA = 0–1 | матч_TEP_ZLN = 1–3 | матч_ZLN_BOH = 0–1 | матч_ZLN_DUK = 1–1 | матч_ZLN_HKR = 1–2 | матч_ZLN_JAB = 0–3 | матч_ZLN_KAR = 1–3 | матч_ZLN_LIB = 1–0 | матч_ZLN_MLA = 3–2 | матч_ZLN_OLO = 5–0 | матч_ZLN_OST = 1–1 | матч_ZLN_PCE = 2–2 | матч_ZLN_PLZ = 3–0 | матч_ZLN_SLA = 1–3 | матч_ZLN_SLO = 1–1 | матч_ZLN_SPA = 0–3 | матч_ZLN_TEP = 3–2 }} == Чэмпіёнская група == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.soccerway.com/czech-republic/chance-liga-2025-2026/ Soccerway] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=SLA, SPA, PLZ, HKR, JAB, LIB <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS |вынік2=CL3Q |вынік3=ELPO |вынік4=EL2Q |вынік5=ECL2Q <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_HKR=16|нічыі_HKR=8 |паразы_HKR=11|мз_HKR=50|мп_HKR=41 <!-- Градэц Кралавэ --> |перамогі_JAB=16|нічыі_JAB=7 |паразы_JAB=12|мз_JAB=45|мп_JAB=47 <!-- Ябланец --> |перамогі_LIB=12|нічыі_LIB=10|паразы_LIB=13|мз_LIB=45|мп_LIB=39 <!-- Слован Лібэрац --> |перамогі_PLZ=18|нічыі_PLZ=9 |паразы_PLZ=8 |мз_PLZ=60|мп_PLZ=38 <!-- Вікторыя Пльзень --> |перамогі_SLA=24|нічыі_SLA=8 |паразы_SLA=3 |мз_SLA=74|мп_SLA=31 <!-- Славія Прага --> |перамогі_SPA=23|нічыі_SPA=7 |паразы_SPA=5 |мз_SPA=69|мп_SPA=34 <!-- Спарта Прага --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_HKR=[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]] |назва_JAB=[[Ябланец (футбольны клюб)|Ябланец]] |назва_LIB=[[Слован Лібэрац]] |назва_PLZ=[[Вікторыя Пльзень]] |назва_SLA=[[Славія Прага]] |назва_SPA=[[Спарта Прага]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў рэгулярным сэзоне; 3) Пункты ў гульнях паміж сабою ў рэгулярным сэзоне; 4) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою ў рэгулярным сэзоне; 5) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою ў рэгулярным сэзоне; 6) Розьніца мячоў; 7) Забітыя мячы; 8) Рэйтынг сумленнай гульні; 9) Жарабя. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_CLLS=green1 |тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL3Q=green2 |тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ELPO=blue1 |тэкст_ELPO=[[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі Эўропы]] |колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_ECL2Q=yellow1|тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] <!-- Матчы --> | паказаць_матчы = так | стыль_матчаў = футбол | каманда_шырыня = 130 |скарачэньне_HKR=[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Гра]] |скарачэньне_JAB=[[Ябланец (футбольны клюб)|Ябл]] |скарачэньне_LIB=[[Слован Лібэрац|Сло]] |скарачэньне_PLZ=[[Вікторыя Пльзень|Вік]] |скарачэньне_SLA=[[Славія Прага|Сла]] |скарачэньне_SPA=[[Спарта Прага|Спа]] | матч_HKR_JAB = null | матч_HKR_LIB = 1–0 | матч_HKR_PLZ = null | матч_HKR_SLA = 3–1 | матч_HKR_SPA = null | матч_JAB_HKR = 1–1 | матч_JAB_LIB = 2–1 | матч_JAB_PLZ = null | матч_JAB_SLA = null | матч_JAB_SPA = null | матч_LIB_HKR = null | матч_LIB_JAB = null | матч_LIB_PLZ = null | матч_LIB_SLA = 1–2 | матч_LIB_SPA = 0–2 | матч_PLZ_HKR = 3–1 | матч_PLZ_JAB = 5–0 | матч_PLZ_LIB = 2–0 | матч_PLZ_SLA = null | матч_PLZ_SPA = null | матч_SLA_HKR = null | матч_SLA_JAB = 5–1 | матч_SLA_LIB = null | матч_SLA_PLZ = 3–0 | матч_SLA_SPA = 0–3 | матч_SLA_SPA_заўвага = Матч спынілі пры ліку 3:2 на карысьць «Славіі» пасьля таго, як фанаты «Славіі» выбеглі на поле. Пазьней «Славіі» прысудзілі тэхнічную паразу 0:3. | матч_SPA_HKR = 2–1 | матч_SPA_JAB = 2–0 | матч_SPA_LIB = null | матч_SPA_PLZ = 0–0 | матч_SPA_SLA = null }} == Сярэдняя група == {{#invoke: Сетка камандаў | main | rounds = 2 | seeds = no | legs = 2 | aggregate = yes | RD1 = Першы раўнд | RD2 = Другі раўнд | RD1-team1 = [[Багеміянс-1905 Прага|Багеміянс-1905]] | RD1-team2 = '''[[Сыгма Оламаўц]]''' ({{падказка|д. ч.|дадатковы час}}) | RD1-team3 = '''[[Карвіна (футбольны клюб)|Карвіна]]''' ({{падказка|д. ч.|дадатковы час}}) | RD1-team4 = [[Пардубіцы (футбольны клюб)|Пардубіцы]] | RD1-score1-1 = 1 | RD1-score2-1 = 3 | RD1-score1-2 = 2 | RD1-score2-2 = 1 | RD1-score1-agg = 3 | RD1-score2-agg = '''4''' | RD1-score3-1 = 1 | RD1-score4-1 = 2 | RD1-score3-2 = 3 | RD1-score4-2 = 1 | RD1-score3-agg = '''4''' | RD1-score4-agg = 3 | RD2-team1 = [[Карвіна (футбольны клюб)|Карвіна]] | RD2-team2 = '''[[Сыгма Оламаўц]]''' | RD2-score1-1 = 1 | RD2-score2-1 = 3 | RD2-score1-2 = 0 | RD2-score2-2 = 4 | RD2-score1-agg = 1 | RD2-score2-agg = '''7''' }} == Група на паніжэньне == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.soccerway.com/czech-republic/chance-liga-2025-2026/ Soccerway] <!--Месцы камандаў.--> |найвышэйшае_месца=11 |каманда11=TEP |каманда12=ZLN |каманда13=MLA |каманда14=SLO |каманда15=OST |каманда16=DUK <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік14=RPO |вынік15=RPO |вынік16=REL <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_DUK=5 |нічыі_DUK=11|паразы_DUK=19|мз_DUK=23|мп_DUK=51 <!-- Дукла Прага --> |перамогі_MLA=9 |нічыі_MLA=13|паразы_MLA=13|мз_MLA=49|мп_MLA=57 <!-- Млада Болеслаў --> |перамогі_OST=7 |нічыі_OST=8 |паразы_OST=20|мз_OST=32|мп_OST=49 <!-- Банік Острава --> |перамогі_SLO=7 |нічыі_SLO=9 |паразы_SLO=19|мз_SLO=30|мп_SLO=51 <!-- Славацка --> |перамогі_TEP=10|нічыі_TEP=12|паразы_TEP=13|мз_TEP=40|мп_TEP=42 <!-- Тэпліцы --> |перамогі_ZLN=11|нічыі_ZLN=8 |паразы_ZLN=16|мз_ZLN=43|мп_ZLN=56 <!-- Зьлін --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_DUK=[[Дукла Прага]] |назва_MLA=[[Млада Болеслаў (футбольны клюб)|Млада Болеслаў]] |назва_OST=[[Банік Острава]] |назва_SLO=[[Славацка Угерске-Градышцэ|Славацка]] |назва_TEP=[[Тэпліцы (футбольны клюб)|Тэпліцы]] |назва_ZLN=[[Зьлін (футбольны клюб)|Зьлін]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў рэгулярным сэзоне; 3) Пункты ў гульнях паміж сабою ў рэгулярным сэзоне; 4) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою ў рэгулярным сэзоне; 5) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою ў рэгулярным сэзоне; 6) Розьніца мячоў; 7) Забітыя мячы; 8) Рэйтынг сумленнай гульні; 9) Жарабя. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=R |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=[[#Пераходныя матчы|Пераходныя матчы]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Нацыянальную лігу <!-- Матчы --> | паказаць_матчы = так | стыль_матчаў = футбол | каманда_шырыня = 130 |скарачэньне_DUK=[[Дукла Прага|Дук]] |скарачэньне_MLA=[[Млада Болеслаў (футбольны клюб)|Мла]] |скарачэньне_OST=[[Банік Острава|Бан]] |скарачэньне_SLO=[[Славацка Угерске-Градышцэ|Слц]] |скарачэньне_TEP=[[Тэпліцы (футбольны клюб)|Тэп]] |скарачэньне_ZLN=[[Зьлін (футбольны клюб)|Зьл]] | матч_DUK_MLA = null | матч_DUK_OST = 0–3 | матч_DUK_SLO = 0–1 | матч_DUK_TEP = null | матч_DUK_ZLN = null | матч_MLA_DUK = 1–2 | матч_MLA_OST = null | матч_MLA_SLO = null | матч_MLA_TEP = 0–2 | матч_MLA_ZLN = 1–1 | матч_OST_DUK = null | матч_OST_MLA = 0–0 | матч_OST_SLO = null | матч_OST_TEP = null | матч_OST_ZLN = 2−0 | матч_SLO_DUK = null | матч_SLO_MLA = 0−3 | матч_SLO_OST = 2–1 | матч_SLO_TEP = null | матч_SLO_ZLN = null | матч_TEP_DUK = 2−0 | матч_TEP_MLA = null | матч_TEP_OST = 2–1 | матч_TEP_SLO = 1–1 | матч_TEP_ZLN = null | матч_ZLN_DUK = 2–1 | матч_ZLN_MLA = null | матч_ZLN_OST = null | матч_ZLN_SLO = 1–0 | матч_ZLN_TEP = 2–4 }} == Пераходныя матчы == Па заканчэньні сэзону прайшлі пераходныя матчы, дзе «[[Славацка Угерске-Градышцэ|Славацка]]» і «[[Банік Острава|Банік]]», якія занялі адпаведна 14-е і 15-е месцы ў Першай лізе, супрацьстаялі «[[Сылан Табарска|Сылану]]» і «[[Артыс Брно|Артысу]]», якія занялі адпаведна другое і трэцяе месцы ў Нацыянальнай лізе. Перамогу па суме дзьвюх сустрэч здабылі «Славацка» і «Банік», і ўсе клюбы засталіся ў сваіх лігах. Аднак, пазьней «[[Артыс Брно|Артыс]]» пагадзіўся заняць месца дыскваліфікаванай «[[Карвіна (футбольны клюб)|Карвіны]]» ў Першай лізе. {{#invoke:Спартовая сэрыя|main|flag=не|legs=2|h_a=не | [[Артыс Брно]] | 1:7 | [[Славацка Угерске-Градышцэ|Славацка]] | 1:4 | 0:3 | [[Банік Острава]] | 8:0 | [[Сылан Табарска]] | 3:0 | 5:0 }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20250721154517/https://www.chanceliga.cz/ Афіцыйны сайт Першай лігі] {{Сэзоны Першай лігі чэмпіянату Чэхіі па футболе}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2025—2026 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Чэхіі па футболе]] [[Катэгорыя:2025 год у футболе]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] bjy0gtxqbgdvql4pdqzne35f1z47tig Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў 0 298075 2677825 2671712 2026-07-06T13:49:06Z Artsiom91 28241 стыль 2677825 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Про Ліга 2025—2026 гадоў |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2024—2025 гадоў|2024—2025]] |Наступны сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2026—2027 гадоў|2026—2027]] }} '''Про Ліга 2025—2026 гадоў''' — 123-і розыгрыш [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Бэльгіі]], які праходзіў з 25 ліпеня 2025 году па 31 траўня 2026 году. Чэмпіёнам стаў «[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]]», які тым самым здабыў свой 20-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне. == Клюбы == У турніры бралі ўдзел 16 клюбаў, зь якіх 14 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону (у тым ліку і пераможца пераходных матчаў «[[Сэркль Бруге]]»), а два клюбы прасунуліся з Чэленджэр Про Лігі — «[[Зюльтэ-Варэгем (футбольны клюб)|Зюльтэ-Варэгем]]» і «[[Ля-Лювіер (футбольны клюб)|Ля-Лювіер]]». Гэтыя клюбы замянілі «[[Кортрэйк (футбольны клюб)|Кортрэйк]]» і «[[Бээрсхат Антвэрпэн|Бээрсхат]]». == Рэгулярны сэзон == === Табліца === {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленне = завершана |крыніца = [https://www.soccerway.com/belgium/jupiler-pro-league-2025-2026/ Soccerway] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=USG, CLU, STR, GNT, MEC, AND, GNK, STA, WES, ANT, CHA, OHL, ZWA, CER, LAL, DEN <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_USG=19 | нічыі_USG=9 |паразы_USG=2 |мз_USG=50 |мп_USG=17 |перамогі_CLU=20 | нічыі_CLU=3 |паразы_CLU=7 |мз_CLU=59 |мп_CLU=36 |перамогі_STR=18 | нічыі_STR=3 |паразы_STR=9 |мз_STR=47 |мп_STR=35 |перамогі_GNT=13 | нічыі_GNT=6 |паразы_GNT=11 |мз_GNT=49 |мп_GNT=43 |перамогі_MEC=12 | нічыі_MEC=9 |паразы_MEC=9 |мз_MEC=39 |мп_MEC=37 |перамогі_AND=12 | нічыі_AND=8 |паразы_AND=10 |мз_AND=43 |мп_AND=39 |перамогі_GNK=11 | нічыі_GNK=9 |паразы_GNK=10 |мз_GNK=46 |мп_GNK=47 |перамогі_STA=11 | нічыі_STA=7 |паразы_STA=12 |мз_STA=27 |мп_STA=35 |перамогі_WES=10 | нічыі_WES=9 |паразы_WES=11 |мз_WES=36 |мп_WES=40 |перамогі_ANT=9 | нічыі_ANT=8 |паразы_ANT=13 |мз_ANT=31 |мп_ANT=32 |перамогі_CHA=9 | нічыі_CHA=7 |паразы_CHA=14 |мз_CHA=38 |мп_CHA=42 |перамогі_OHL=9 | нічыі_OHL=7 |паразы_OHL=14 |мз_OHL=32 |мп_OHL=43 |перамогі_ZWA=8 | нічыі_ZWA=8 |паразы_ZWA=14 |мз_ZWA=38 |мп_ZWA=47 |перамогі_CER=7 | нічыі_CER=10 |паразы_CER=13 |мз_CER=39 |мп_CER=47 |перамогі_LAL=6 | нічыі_LAL=13 |паразы_LAL=11 |мз_LAL=30 |мп_LAL=37 |перамогі_DEN=3 | нічыі_DEN=10 |паразы_DEN=17 |мз_DEN=24 |мп_DEN=51 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_AND=[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]] |назва_ANT=[[Антвэрпэн (футбольны клюб)|Антвэрпэн]] |назва_CER=[[Сэркль Бруге]] |назва_CHA=[[Шарлеруа (футбольны клюб)|Шарлеруа]] |назва_CLU=[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]] |назва_DEN=[[Дэндэр Дэндэрлееў|Дэндэр]] |назва_GNK=[[Генк (футбольны клюб)|Генк]] |назва_GNT=[[Гент (футбольны клюб)|Гент]] |назва_LAL=[[Ля-Лювіер (футбольны клюб)|Ля-Лювіер]] |назва_MEC=[[Мэхэлен (футбольны клюб)|Мэхэлен]] |назва_OHL=[[Аўд-Гэвэрлі Лёвэн]] |назва_USG=[[Юніён Сэн-Жыль]] |назва_STR=[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]] |назва_STA=[[Стандард Льеж]] |назва_WES=[[Вэстэрлё (футбольны клюб)|Вэстэрлё]] |назва_ZWA=[[Зюльтэ-Варэгем (футбольны клюб)|Зюльтэ-Варэгем]] <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=RW |вынік2=CHPO |вынік3=CHPO |вынік4=CHPO |вынік5=CHPO |вынік6=CHPO |вынік7=EUPO |вынік8=EUPO |вынік9=EUPO |вынік10=EUPO |вынік11=EUPO |вынік12=EUPO |вынік13=REPO |вынік14=REPO |вынік15=REPO |вынік16=REPO <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Лік перамог; 3) Розьніца мячоў; 4) Забітыя мячы; 5) Лік гасьцявых перамог; 6) Розьніца мячоў у гасьцях; 7) Забітыя гасьцявыя мячы; 8) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_RW=green1 |тэкст_RW=Кваліфікацыя ў [[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў|Лігу Эўропы]] і [[#Чэмпіёнскі плэй-оф|чэмпіёнскі плэй-оф]] |заўвага_вынікі_RW=Пераможца рэгулярнага сэзону кваліфікуецца ў [[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў|Лігу Эўропы]], калі не здабудзе кваліфікацыю ў [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў|Лігу чэмпіёнаў]] у плэй-оф. |колер_CHPO=green2 |тэкст_CHPO=[[#Чэмпіёнскі плэй-оф|Чэмпіёнскі плэй-оф]] |колер_EUPO=blue1 |тэкст_EUPO=[[#Плэй-оф за эўракубкі|Плэй-оф за эўракубкі]] |колер_REPO=red1 |тэкст_REPO=[[#Плэй-оф на паніжэньне|Плэй-оф на паніжэньне]] }} === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | абнаўленне = завершана | крыніца = [https://www.soccerway.com/belgium/jupiler-pro-league-2025-2026/ Soccerway] | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AND, ANT, OHL, CLU, WES, GNK, GNT, DEN, ZWA, LAL, MEC, STA, STR, CER, CHA, USG |скарачэньне_AND=[[Андэрлехт Брусэль|Анд]] |скарачэньне_ANT=[[Антвэрпэн (футбольны клюб)|Ант]] |скарачэньне_CER=[[Сэркль Бруге|Сэр]] |скарачэньне_CHA=[[Шарлеруа (футбольны клюб)|Шар]] |скарачэньне_CLU=[[Бруге (футбольны клюб)|Бру]] |скарачэньне_DEN=[[Дэндэр Дэндэрлееў|Дэн]] |скарачэньне_GNK=[[Генк (футбольны клюб)|Гнк]] |скарачэньне_GNT=[[Гент (футбольны клюб)|Гнт]] |скарачэньне_LAL=[[Ля-Лювіер (футбольны клюб)|ЛяЛ]] |скарачэньне_MEC=[[Мэхэлен (футбольны клюб)|Мэх]] |скарачэньне_OHL=[[Аўд-Гэвэрлі Лёвэн|Аўд]] |скарачэньне_USG=[[Юніён Сэн-Жыль|Юні]] |скарачэньне_STR=[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сын]] |скарачэньне_STA=[[Стандард Льеж|Ста]] |скарачэньне_WES=[[Вэстэрлё (футбольны клюб)|Вэс]] |скарачэньне_ZWA=[[Зюльтэ-Варэгем (футбольны клюб)|Зюл]] |назва_AND=[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]] |назва_ANT=[[Антвэрпэн (футбольны клюб)|Антвэрпэн]] |назва_CER=[[Сэркль Бруге]] |назва_CHA=[[Шарлеруа (футбольны клюб)|Шарлеруа]] |назва_CLU=[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]] |назва_DEN=[[Дэндэр Дэндэрлееў|Дэндэр]] |назва_GNK=[[Генк (футбольны клюб)|Генк]] |назва_GNT=[[Гент (футбольны клюб)|Гент]] |назва_LAL=[[Ля-Лювіер (футбольны клюб)|Ля-Лювіер]] |назва_MEC=[[Мэхэлен (футбольны клюб)|Мэхэлен]] |назва_OHL=[[Аўд-Гэвэрлі Лёвэн]] |назва_USG=[[Юніён Сэн-Жыль]] |назва_STR=[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]] |назва_STA=[[Стандард Льеж]] |назва_WES=[[Вэстэрлё (футбольны клюб)|Вэстэрлё]] |назва_ZWA=[[Зюльтэ-Варэгем (футбольны клюб)|Зюльтэ-Варэгем]] |матч_AND_ANT=0:0 |матч_AND_CER=2:3 |матч_AND_CHA=1:2 |матч_AND_CLU=1:0 |матч_AND_DEN=0:0 |матч_AND_GNK=1:1 |матч_AND_GNT=1:0 |матч_AND_LAL=0:0 |матч_AND_MEC=3:1 |матч_AND_OHL=5:1 |матч_AND_STA=1:0 |матч_AND_STR=2:1 |матч_AND_USG=1:0 |матч_AND_WES=5:2 |матч_AND_ZWA=2:3 |матч_ANT_AND=2:2 |матч_ANT_CER=1:1 |матч_ANT_CHA=0:2 |матч_ANT_CLU=0:1 |матч_ANT_DEN=1:2 |матч_ANT_GNK=3:0 |матч_ANT_GNT=1:2 |матч_ANT_LAL=3:1 |матч_ANT_MEC=2:1 |матч_ANT_OHL=3:1 |матч_ANT_STA=1:1 |матч_ANT_STR=1:0 |матч_ANT_USG=1:1 |матч_ANT_WES=0:2 |матч_ANT_ZWA=2:1 |матч_CER_AND=0:2 |матч_CER_ANT=0:4 |матч_CER_CHA=2:3 |матч_CER_CLU=1:2 |матч_CER_DEN=0:0 |матч_CER_GNK=2:2 |матч_CER_GNT=2:4 |матч_CER_LAL=1:3 |матч_CER_MEC=2:3 |матч_CER_OHL=1:2 |матч_CER_STA=1:2 |матч_CER_STR=1:1 |матч_CER_USG=1:1 |матч_CER_WES=4:1 |матч_CER_ZWA=1:1 |матч_CHA_AND=1:0 |матч_CHA_ANT=1:1 |матч_CHA_CER=3:4 |матч_CHA_CLU=1:2 |матч_CHA_DEN=3:1 |матч_CHA_GNK=2:2 |матч_CHA_GNT=2:3 |матч_CHA_LAL=0:0 |матч_CHA_MEC=0:2 |матч_CHA_OHL=0:2 |матч_CHA_STA=2:0 |матч_CHA_STR=1:1 |матч_CHA_USG=1:1 |матч_CHA_WES=2:0 |матч_CHA_ZWA=1:2 |матч_CLU_AND=2:2 |матч_CLU_ANT=0:1 |матч_CLU_CER=2:0 |матч_CLU_CHA=1:0 |матч_CLU_DEN=2:1 |матч_CLU_GNK=2:1 |матч_CLU_GNT=2:1 |матч_CLU_LAL=2:3 |матч_CLU_MEC=4:1 |матч_CLU_OHL=2:1 |матч_CLU_STA=3:0 |матч_CLU_STR=2:0 |матч_CLU_USG=1:0 |матч_CLU_WES=5:5 |матч_CLU_ZWA=4:3 |матч_DEN_AND=0:2 |матч_DEN_ANT=1:0 |матч_DEN_CER=0:0 |матч_DEN_CHA=2:2 |матч_DEN_CLU=1:5 |матч_DEN_GNK=1:2 |матч_DEN_GNT=1:3 |матч_DEN_LAL=0:0 |матч_DEN_MEC=1:3 |матч_DEN_OHL=0:1 |матч_DEN_STA=0:1 |матч_DEN_STR=1:4 |матч_DEN_USG=0:1 |матч_DEN_WES=2:2 |матч_DEN_ZWA=2:2 |матч_GNK_AND=2:0 |матч_GNK_ANT=1:1 |матч_GNK_CER=1:1 |матч_GNK_CHA=0:1 |матч_GNK_CLU=3:5 |матч_GNK_DEN=2:1 |матч_GNK_GNT=3:0 |матч_GNK_LAL=1:1 |матч_GNK_MEC=0:1 |матч_GNK_OHL=2:1 |матч_GNK_STA=0:3 |матч_GNK_STR=1:0 |матч_GNK_USG=1:2 |матч_GNK_WES=1:1 |матч_GNK_ZWA=3:2 |матч_GNT_AND=4:2 |матч_GNT_ANT=0:2 |матч_GNT_CER=0:1 |матч_GNT_CHA=2:1 |матч_GNT_CLU=1:1 |матч_GNT_DEN=3:0 |матч_GNT_GNK=1:1 |матч_GNT_LAL=1:0 |матч_GNT_MEC=3:1 |матч_GNT_OHL=1:3 |матч_GNT_STA=4:0 |матч_GNT_STR=1:2 |матч_GNT_USG=2:3 |матч_GNT_WES=2:0 |матч_GNT_ZWA=2:0 |матч_LAL_AND=0:1 |матч_LAL_ANT=0:0 |матч_LAL_CER=2:1 |матч_LAL_CHA=1:0 |матч_LAL_CLU=1:0 |матч_LAL_DEN=1:2 |матч_LAL_GNK=5:5 |матч_LAL_GNT=1:1 |матч_LAL_MEC=0:2 |матч_LAL_OHL=0:0 |матч_LAL_STA=0:2 |матч_LAL_STR=1:2 |матч_LAL_USG=0:0 |матч_LAL_WES=0:0 |матч_LAL_ZWA=0:0 |матч_MEC_AND=1:0 |матч_MEC_ANT=2:0 |матч_MEC_CER=0:0 |матч_MEC_CHA=1:0 |матч_MEC_CLU=2:1 |матч_MEC_DEN=1:1 |матч_MEC_GNK=2:3 |матч_MEC_GNT=1:1 |матч_MEC_LAL=3:2 |матч_MEC_OHL=1:1 |матч_MEC_STA=0:1 |матч_MEC_STR=1:3 |матч_MEC_USG=1:1 |матч_MEC_WES=1:1 |матч_MEC_ZWA=2:1 |матч_OHL_AND=1:1 |матч_OHL_ANT=1:0 |матч_OHL_CER=0:2 |матч_OHL_CHA=2:2 |матч_OHL_CLU=0:1 |матч_OHL_DEN=3:2 |матч_OHL_GNK=1:2 |матч_OHL_GNT=4:0 |матч_OHL_LAL=1:2 |матч_OHL_MEC=2:2 |матч_OHL_STA=1:0 |матч_OHL_STR=1:2 |матч_OHL_USG=0:0 |матч_OHL_WES=0:1 |матч_OHL_ZWA=1:1 |матч_STA_AND=2:0 |матч_STA_ANT=1:0 |матч_STA_CER=0:3 |матч_STA_CHA=3:1 |матч_STA_CLU=1:2 |матч_STA_DEN=1:1 |матч_STA_GNK=2:1 |матч_STA_GNT=0:4 |матч_STA_LAL=1:1 |матч_STA_MEC=1:1 |матч_STA_OHL=0:1 |матч_STA_STR=1:2 |матч_STA_USG=1:1 |матч_STA_WES=0:0 |матч_STA_ZWA=0:0 |матч_STR_AND=2:2 |матч_STR_ANT=1:0 |матч_STR_CER=2:1 |матч_STR_CHA=0:2 |матч_STR_CLU=3:2 |матч_STR_DEN=2:0 |матч_STR_GNK=1:2 |матч_STR_GNT=3:1 |матч_STR_LAL=2:1 |матч_STR_MEC=1:0 |матч_STR_OHL=1:0 |матч_STR_STA=1:0 |матч_STR_USG=1:3 |матч_STR_WES=0:3 |матч_STR_ZWA=3:2 |матч_USG_AND=2:0 |матч_USG_ANT=2:1 |матч_USG_CER=2:0 |матч_USG_CHA=3:1 |матч_USG_CLU=1:0 |матч_USG_DEN=2:0 |матч_USG_GNK=2:1 |матч_USG_GNT=1:1 |матч_USG_LAL=2:1 |матч_USG_MEC=1:0 |матч_USG_OHL=5:0 |матч_USG_STA=3:0 |матч_USG_STR=2:0 |матч_USG_WES=2:0 |матч_USG_ZWA=2:0 |матч_WES_AND=4:0 |матч_WES_ANT=2:0 |матч_WES_CER=0:2 |матч_WES_CHA=2:1 |матч_WES_CLU=1:2 |матч_WES_DEN=1:1 |матч_WES_GNK=0:1 |матч_WES_GNT=0:0 |матч_WES_LAL=2:1 |матч_WES_MEC=0:1 |матч_WES_OHL=2:0 |матч_WES_STA=0:2 |матч_WES_STR=0:4 |матч_WES_USG=0:0 |матч_WES_ZWA=3:1 |матч_ZWA_AND=2:4 |матч_ZWA_ANT=2:0 |матч_ZWA_CER=1:1 |матч_ZWA_CHA=1:0 |матч_ZWA_CLU=0:1 |матч_ZWA_DEN=1:0 |матч_ZWA_GNK=2:1 |матч_ZWA_GNT=4:1 |матч_ZWA_LAL=2:2 |матч_ZWA_MEC=1:1 |матч_ZWA_OHL=2:0 |матч_ZWA_STA=0:1 |матч_ZWA_STR=0:2 |матч_ZWA_USG=1:4 |матч_ZWA_WES=0:1 }} == Плэй-оф == === Чэмпіёнскі плэй-оф === {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.soccerway.com/belgium/jupiler-pro-league-2025-2026/ Soccerway] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=CLU, USG, STR, AND, GNT, MEC <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS |вынік2=CL3Q |вынік3=ELPO |вынік4=EL2Q |вынік5=EUPO <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_USG=6 |нічыі_USG=2 |паразы_USG=2 |мз_USG=16|мп_USG=10<!-- Юніён Сэн-Жыль --> |перамогі_CLU=8 |нічыі_CLU=1 |паразы_CLU=1 |мз_CLU=32|мп_CLU=9 <!-- Бруге --> |перамогі_STR=4 |нічыі_STR=2 |паразы_STR=4 |мз_STR=14|мп_STR=11<!-- Сынт-Тройдэн --> |перамогі_MEC=1 |нічыі_MEC=3 |паразы_MEC=6 |мз_MEC=9 |мп_MEC=24<!-- Мэхэлен --> |перамогі_AND=3 |нічыі_AND=2 |паразы_AND=5 |мз_AND=16|мп_AND=23<!-- Андэрлехт --> |перамогі_GNT=0 |нічыі_GNT=6 |паразы_GNT=4 |мз_GNT=4 |мп_GNT=14<!-- Гент --> <!--Карэкцыя пунктаў.--> |карэкцыя_пунктаў_USG=33 |карэкцыя_пунктаў_CLU=32 |карэкцыя_пунктаў_STR=29 |карэкцыя_пунктаў_MEC=23 |карэкцыя_пунктаў_AND=22 |карэкцыя_пунктаў_GNT=23 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_AND=[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]] |назва_CLU=[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]] |назва_GNT=[[Гент (футбольны клюб)|Гент]] |назва_MEC=[[Мэхэлен (футбольны клюб)|Мэхэлен]] |назва_USG=[[Юніён Сэн-Жыль]] |назва_STR=[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты без даданьня паловы пункту пры акругленьні пасьля рэгулярнага сэзону; 3) Месца па выніках рэгулярнага сэзону. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_CLLS=green1 |тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў#Фаза адзінай лігі|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL3Q=green2 |тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2026—2027 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ELPO=blue1 |тэкст_ELPO=[[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі Эўропы]] |колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2026—2027 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_EUPO=yellow1 |тэкст_EUPO=[[#Стыкавы матч за Лігу канфэрэнцыяў|Стыкавы матч за Лігу канфэрэнцыяў]] |заўвага_вынікі_ELPO=Паколькі пераможца [[Кубак Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|Кубка Бэльгіі]] «Юніён Сэн-Жыль» кваліфікаваўся ў Лігу чэмпіёнаў празь месца ў лізе, кваліфікацыя ў раўнд плэй-оф Лігі Эўропы, прызначаная для пераможцы Кубка, перайшла трэцяй камандзе лігі. <!-- Матчы --> | паказаць_матчы = так | стыль_матчаў = футбол | каманда_шырыня = 130 |скарачэньне_AND=[[Андэрлехт Брусэль|Анд]] |скарачэньне_CLU=[[Бруге (футбольны клюб)|Бру]] |скарачэньне_GNT=[[Гент (футбольны клюб)|Гнт]] |скарачэньне_MEC=[[Мэхэлен (футбольны клюб)|Мэх]] |скарачэньне_USG=[[Юніён Сэн-Жыль|Юні]] |скарачэньне_STR=[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сын]] | матч_USG_CLU = 2–1 | матч_USG_STR = 1–0 | матч_USG_MEC = 3–0 | матч_USG_AND = 5–1 | матч_USG_GNT = 0–0 | матч_CLU_USG = 5–0 | матч_CLU_STR = 2–0 | матч_CLU_MEC = 6–1 | матч_CLU_AND = 4–2 | матч_CLU_GNT = 5–0 | матч_STR_USG = 2–1 | матч_STR_CLU = 1–2 | матч_STR_MEC = 3–0 | матч_STR_AND = 2–0 | матч_STR_GNT = 1–1 | матч_MEC_USG = 0–1 | матч_MEC_CLU = 2–2 | матч_MEC_STR = 1–4 | матч_MEC_GNT = 1–0 | матч_MEC_AND = 1–2 | матч_GNT_USG = 0–0 | матч_GNT_CLU = 0–2 | матч_GNT_STR = 0–0 | матч_GNT_MEC = 1–1 | матч_GNT_AND = 1–1 | матч_AND_USG = 1-3 | матч_AND_CLU = 1-3 | матч_AND_STR = 3–1 | матч_AND_MEC = 2–2 | матч_AND_GNT = 3–1 }} === Плэй-оф за эўракубкі === {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.soccerway.com/belgium/jupiler-pro-league-2025-2026/ Soccerway] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=GNK |каманда2=STA |каманда3=CHA |каманда4=WES |каманда5=ANT |каманда6=OHL <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=EUPO <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_GNK=4 |нічыі_GNK=5 |паразы_GNK=1 |мз_GNK=11|мп_GNK=6 <!-- Генк --> |перамогі_STA=5 |нічыі_STA=2 |паразы_STA=3 |мз_STA=17|мп_STA=11<!-- Стандард Льеж --> |перамогі_WES=4 |нічыі_WES=1 |паразы_WES=5 |мз_WES=14|мп_WES=17<!-- Вэстэрлё --> |перамогі_ANT=4 |нічыі_ANT=1 |паразы_ANT=5 |мз_ANT=12|мп_ANT=16<!-- Антвэрпэн --> |перамогі_CHA=5 |нічыі_CHA=2 |паразы_CHA=3 |мз_CHA=12|мп_CHA=8 <!-- Шарлеруа --> |перамогі_OHL=1 |нічыі_OHL=3 |паразы_OHL=6 |мз_OHL=9 |мп_OHL=17<!-- Аўд-Гэвэрлі Лёвэн --> <!--Карэкцыя пунктаў.--> |карэкцыя_пунктаў_GNK=21 |карэкцыя_пунктаў_STA=20 |карэкцыя_пунктаў_WES=20 |карэкцыя_пунктаў_ANT=18 |карэкцыя_пунктаў_CHA=17 |карэкцыя_пунктаў_OHL=17 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ANT=[[Антвэрпэн (футбольны клюб)|Антвэрпэн]] |назва_CHA=[[Шарлеруа (футбольны клюб)|Шарлеруа]] |назва_GNK=[[Генк (футбольны клюб)|Генк]] |назва_OHL=[[Аўд-Гэвэрлі Лёвэн]] |назва_STA=[[Стандард Льеж]] |назва_WES=[[Вэстэрлё (футбольны клюб)|Вэстэрлё]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты без даданьня паловы пункту пры акругленьні пасьля рэгулярнага сэзону; 3) Месца па выніках рэгулярнага сэзону. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_EUPO=yellow1 |тэкст_EUPO=[[#Стыкавы матч за Лігу канфэрэнцыяў|Стыкавы матч за Лігу канфэрэнцыяў]] <!-- Матчы --> | паказаць_матчы = так | стыль_матчаў = футбол | каманда_шырыня = 130 |скарачэньне_ANT=[[Антвэрпэн (футбольны клюб)|Ант]] |скарачэньне_CHA=[[Шарлеруа (футбольны клюб)|Шар]] |скарачэньне_GNK=[[Генк (футбольны клюб)|Гнк]] |скарачэньне_OHL=[[Аўд-Гэвэрлі Лёвэн|Аўд]] |скарачэньне_STA=[[Стандард Льеж|Ста]] |скарачэньне_WES=[[Вэстэрлё (футбольны клюб)|Вэс]] | матч_GNK_STA = 1–1 | матч_GNK_WES = 3–0 | матч_GNK_ANT = 0–0 | матч_GNK_CHA = 1–1 | матч_GNK_OHL = 0–0 | матч_STA_GNK = 0–0 | матч_STA_WES = 1–2 | матч_STA_ANT = 1–2 | матч_STA_CHA = 0–2 | матч_STA_OHL = 2–1 | матч_WES_GNK = 1–2 | матч_WES_STA = 1–2 | матч_WES_ANT = 2–4 | матч_WES_CHA = 2–0 | матч_WES_OHL = 3–3 | матч_ANT_GNK = 1–2 | матч_ANT_STA = 0–5 | матч_ANT_WES = 2–0 | матч_ANT_CHA = 0−1 | матч_ANT_OHL = 2–0 | матч_CHA_GNK = 2–0 | матч_CHA_STA = 1–2 | матч_CHA_WES = 0–1 | матч_CHA_ANT = 2–1 | матч_CHA_OHL = 1–1 | матч_OHL_GNK = 0–2 | матч_OHL_STA = 1–3 | матч_OHL_WES = 0–2 | матч_OHL_ANT = 3−0 | матч_OHL_CHA = 0–2 }} === Стыкавы матч за Лігу канфэрэнцыяў === Пятая каманда чэмпіёнскага плэй-оф і пераможца плэй-оф за эўракубкі сустрэліся ў матчы, пераможца якога кваліфікаваўся ў [[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2026—2027 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]]. {{Справаздача пра матч |дата = 31 траўня 2026 |час = 18:30 |стадыён = [[Плэнэт Гроўп Арэна]], [[Гент]] |каманда1 = [[Гент (футбольны клюб)|Гент]] |лік = 1:1 ({{падказка|д. ч.|дадатковы час}}) |пратакол = [https://www.proleague.be/wedstrijden/seizoen-2025-2026-jupiler-pro-league-41-kaa-gent-vs-krc-genk Справаздача] |каманда2 = [[Генк (футбольны клюб)|Генк]] |галы1 = Дэ Влігер, 119’ ([[пэнальці (футбол)|пэн.]]) |галы2 = Мірысола, 94’ |лік па пэнальці = 5:4 |пэнальці1 = Дэ Влігер {{пэнгол}}<br/>Гоорэ {{пэнгол}}<br/>Лопіш {{пэнгол}}<br/>Амгба {{пэнгол}}<br/>Санко {{пэнгол}} |пэнальці2 = {{пэнгол}} Гейнэн<br/>{{пэнгол}} Мірысола<br/>{{пэнгол}} Затльбэргер<br/>{{пэнгол}} Якаяма<br/>{{пэнміма}} Дэ Ванэмакер |гледачы = |судзьдзя = Лётар Д’Гонт |справаздача = |смі = }} === Плэй-оф на паніжэньне === {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = завершана |крыніца = [https://www.soccerway.com/belgium/jupiler-pro-league-2025-2026/ Soccerway] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=ZWA |каманда2=CER |каманда3=LAL |каманда4=DEN <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік4=RELPO <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_LAL=1 |нічыі_LAL=0 |паразы_LAL=5 |мз_LAL=5 |мп_LAL=13<!-- Ля-Лювіер --> |перамогі_ZWA=5 |нічыі_ZWA=1 |паразы_ZWA=0 |мз_ZWA=15|мп_ZWA=6 <!-- Зюльтэ-Варэгем --> |перамогі_CER=3 |нічыі_CER=1 |паразы_CER=2 |мз_CER=14|мп_CER=11<!-- Сэркль Бруге --> |перамогі_DEN=2 |нічыі_DEN=0 |паразы_DEN=4 |мз_DEN=7 |мп_DEN=11<!-- Дэндэр --> <!--Карэкцыя пунктаў.--> |карэкцыя_пунктаў_LAL=31 |карэкцыя_пунктаў_ZWA=32 |карэкцыя_пунктаў_CER=31 |карэкцыя_пунктаў_DEN=19 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_CER=[[Сэркль Бруге]] |назва_DEN=[[Дэндэр Дэндэрлееў|Дэндэр]] |назва_LAL=[[Ля-Лювіер (футбольны клюб)|Ля-Лювіер]] |назва_ZWA=[[Зюльтэ-Варэгем (футбольны клюб)|Зюльтэ-Варэгем]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Месца па выніках рэгулярнага сэзону. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=R |колер_RELPO=red2 |тэкст_RELPO=[[#Пераходныя матчы|Пераходныя матчы]] <!-- Матчы --> | паказаць_матчы = так | стыль_матчаў = футбол | каманда_шырыня = 130 |скарачэньне_CER=[[Сэркль Бруге|Сэр]] |скарачэньне_DEN=[[Дэндэр Дэндэрлееў|Дэн]] |скарачэньне_LAL=[[Ля-Лювіер (футбольны клюб)|ЛяЛ]] |скарачэньне_ZWA=[[Зюльтэ-Варэгем (футбольны клюб)|Зюл]] | матч_LAL_ZWA = 0–2 | матч_LAL_CER = 4-1 | матч_LAL_DEN = 0–1 | матч_ZWA_CER = 2–2 | матч_ZWA_LAL = 4-0 | матч_ZWA_DEN = 2-1 | матч_CER_LAL = 3–0 | матч_CER_ZWA = 2–3 | матч_CER_DEN = 2–1 | матч_DEN_LAL = 2–1 | матч_DEN_ZWA = 1–2 | матч_DEN_CER = 1–4 }} === Пераходныя матчы === Клюбы Чэленджэр Про Лігі, якія занялі месцы з трэцяга па шостае, трапілі ў плэй-оф на павышэньне. Іх пераможца «[[Лёмэль (футбольны клюб)|Лёмэль]]» сустрэўся ў фінальных пераходных матчах з апошняй камандай плэй-оф на паніжэньне Про Лігі, «[[Дэндэр Дэндэрлееў|Дэндэрам]]». Перамогу па суме дзьвюх сустрэч здабыў «Лёмэль» і павысіўся ў Про Лігу, а «Дэндэр» адправіўся ў Чэленджэр Про Лігу. '''Першы матч''' {{Справаздача пра матч |дата = 17 траўня 2026 |час = 16:00 |стадыён = [[Сувэрэйнстадыён]], [[Лёмэль]] |каманда1 = [[Лёмэль (футбольны клюб)|Лёмэль]] |лік = 3:2 |пратакол = [https://sporza.be/nl/matches/voetbal/play-offs-promotie-degradatie-1a-1b/2025-2026/promotie-degradatie-play-off/01/lommel-sk-dender-lommel-snuffelt-aan-promotie-naar-eerste-klasse-dender-gaat-in-slot-van-eerste-barragematch-nog-kopje-onder~1775831281006/ Справаздача] |каманда2 = [[Дэндэр Дэндэрлееў|Дэндэр]] |галы1 = Сёнт’енс, 55’, 86’<br/>Ванча, 90+6’ |галы2 = Акуа, 34’<br/>Бэртэ, 83’ |гледачы = 6090 |судзьдзя = Ўэсьлі Дэ Крэмэр |справаздача = |смі = }} '''Матч у адказ''' {{Справаздача пра матч |дата = 23 траўня 2026 |час = 18:15 |стадыён = [[Футбольны комплекс Дэндэр]], [[Дэндэрлееў]] |каманда1 = Дэндэр |лік = 0:0 |пратакол = [https://sporza.be/nl/matches/voetbal/play-offs-promotie-degradatie-1a-1b/2025-2026/promotie-degradatie-play-off/02/dender-lommel-sk-na-23-jaar-het-trauma-verwerkt-lommel-ontsnapt-in-slot-aan-wereldgoal-en-viert-al-bibberend-terugkeer-naar-eerste-klasse~1775831283517/ Справаздача] |каманда2 = Лёмэль |галы1 = |галы2 = |гледачы = 5290 |судзьдзя = Лётар Д’Гонт |справаздача = |смі = }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.proleague.be/ Афіцыйны сайт Про Лігі] {{Сэзоны Про Лігі чэмпіянату Бэльгіі па футболе}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2025—2026 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Бэльгіі па футболе]] [[Катэгорыя:2025 год у футболе]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] 89ri3gw14ne66h9lt4ppvx1titks6if Таёта Карола 0 298665 2677896 2663175 2026-07-06T19:02:19Z ~2026-38116-85 98677 /* Пятае пакаленьне (E80; 1983–1990) */ 2677896 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = Таёта Карола |фота = 1991.toyota.corolla-emblem.JPG |вытворца = [[Toyota]] |гады вытворчасці = {{гады аўтамабіля|1966|}} |папярэднік = |пераемнік = |заводы = [[Японія]] |клас= |сегмент = C |даўжыня = |шырыня = |вышыня = |колавая база = |аб'ём бака = |вікісховішча = Toyota Corolla | падобныя = [[Citroën C4]]<br/>[[Chevrolet Cruze]] <br /> [[Fiat Bravo]]/[[Fiat Tipo]] <br /> [[Ford Focus]] <br />[[Honda Civic]]<br/>[[Hyundai Elantra]]<br/>[[Kia K3|Kia K3/Cerato/Forte]] <br /> [[Mazda 3]] <br /> [[Mitsubishi Lancer]]<br />[[Nissan Almera]]<br/>[[Nissan Versa]]<br/>[[Nissan Tiida]]<br/>[[Nissan Sentra]]<br/> [[Opel Astra]] <br /> [[Renault Mégane]]<br />[[Renault Fluence]]<br />[[Peugeot 308]] <br />[[Peugeot 408]] <br />[[SEAT León]]<br/>[[Skoda Octavia]]<br/>[[Subaru Impreza]] <br /> [[Volkswagen Jetta]] <br /> [[Volkswagen Golf]] }} '''Таёта Карола''' — кампактны [[аўтамабіль]] [[Японія|японскай]] кампаніі [[Toyota Motor Corporation]]. З [[1966]] года было прадстаўлена 12 пакаленьняў. Адна з самых папулярных мадэляў сьвету. У 2005—2015 і 2019—2020 гады была на першым месцы ў сьвеце паводле колькасьці прададзеных машынаў<ref>{{cite web |author = Fabio Gemelli |url = https://it.motor1.com/news/669073/tesla-model-y-auto-vendute-mondo/ |title = Le auto più vendute del mondo (prima della Tesla Model Y) |date = 2023-05-25 |publisher = it.motor1.com |accessdate = 2023-05-26 |language = it }}</ref>. == Першае пакаленьне (E10; 1966–1970) == {{multiple image | зона = left | кірунак = vertical | загаловак = Toyota Corolla E10 (1966–1970) | подпіс = 2-дзв. седан | выява1 = 1966 Toyota Corolla 02.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 1966 Toyota Corolla 03.jpg | шырыня2 = 200 }} {{main|Toyota Corolla (E10)}} Вытворчасць першага пакалення кампактных аўтамабіляў сямейства «Toyota Corolla» пачалася ў лістападзе [[1966]] года. Першым быў выпушчаны двухдзверны седан. Аўтамабіль з колавай базай 2285 мм меў даўжыню 3845 мм, шырыню 1485 мм і вышыню 1380 мм. На машыну ўсталёўваўся бензінавы радны чатырохцыліндравы рухавік аб’ёмам 1077 см³ з верхнім размяшчэннем клапанаў і максімальнай магутнасцю 52 к.с. (38 кВт) пры 6000 аб/хв. Максімальны круцільны момант складаў 85 Нм пры 3000 аб/хв. Аўтамабіль пры вазе 740 кг развіваў максімальную хуткасць 140 км/г і ў сярэднім спажываў на 100 км каля 8 літраў бензіну. Пакупнікі маглі выбіраць паміж чатырохступеньчатай механічнай каробкай перадач з рычагом пераключэння перадач на падлозе або двухступеньчатай аўтаматычнай каробкай перадач з рычагом на цэнтральным тунэлі альбо пад рулявым колам. У маі 1967 года пачалася вытворчасць чатырохдзвернага седана. Універсал (завадскі код E16V) быў трохдзверным і меў па тры вокны з кожнага боку. Багажныя дзверы даходзілі ўніз да бампера і адчыняліся дагары. Універсал мог абсталёўвацца двухступеньчатай аўтаматычнай каробкай перадач Toyoglide. У 1968 годзе адбылася прэм’ера ''Toyota Corolla Sprinter'' з плаўна спадаючым да задняй часткі дахам. ''Corolla Coupe'' нічым не адрознівалася ад ''Sprinter'', толькі не мела дэкаратыўнай храміраванай паласы на парогах. <gallery widths="200"> Выява:1968 Toyota Corolla 1100 Deluxe rear.jpg|Toyota Corolla (4-дзв. седан) Выява:Toyota Corolla E10 002.JPG|Toyota Corolla (універсал) Выява:Toyota Corolla Sprinter KE17 SL rear.jpg|Toyota Corolla Sprinter </gallery> У сакавіку [[1968]] года Corolla першага пакалення была мадэрнізавана. Пярэдні бампер паставілі крыху вышэй, а рашотка радыятара больш не мела адмоўнага нахілу. У салоне абнавілася прыборная панэль. Двухдзверны седан ''Corolla SL'' з палепшанай камплектацыяй атрымаў рухавік з двума карбюратарамі, што павялічыла магутнасць на 13 к.с. Праз месяц гэты рухавік таксама атрымала купэ Corolla Sprinter. У кастрычніку 1968 года чатырохдзверны седан таксама атрымаў палепшаную версію ''SL''. У жніўні 1969 года аб’ём рухавіка быў павялічаны да 1166 см³. У версіі з двума карбюратарамі гэты рухавік выдаваў 77 к.с. (57 кВт) і выкарыстоўваўся на мадэлях ''SL'' і ''Sprinter''. Акрамя Японіі, Corolla E10 збіралі таксама ў [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Канада|Канадзе]], [[Малайзія|Малайзіі]], на [[Філіпіны|Філіпінах]] і ў [[Тайланд]]зе. == Другое пакаленьне (E20; 1970–1978) == {{У планах}} == Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981) == [[Выява:Toyota-Corrola30.JPG|thumb|200px|]] {{main|Toyota Corolla (E30)}} Corolla трэцяга пакалення выпускалася з [[1974]] года з кузавамі седан (у двух- і чатырохдзвернай версіях), універсал і [[хардтоп]]. У [[1976]] годзе з'явіліся таксама варыянты купэ і трохдзверны хэтчбек, які пазначаўся вытворцам як ліфтбек. У параўнанні з папярэднікам павялічылася колавая база, машына стала шырэй, а больш прасторны салон быў спраектаваны з улікам нормаў бяспекі і атрымаў трохкропкавыя інэрцыйныя рамяні бяспекі. Базавым быў бензінавы рухавік 1,2 л магутнасцю 55 к.с. Акрамя таго ўсталёўваліся рухавікі 1,4 і 1,6 літра, але аўтамабілі, якія прадаваліся ў Еўропе, амаль выключна былі абсталяваныя самай маленькай адзінкай (за выключэннем версіі ''Liftback'', якая магла мець 1,6 л). У [[1976]] году Corolla зведала невялікі фэйсліфтынг, таксама атрымала новую прыборную панэль і дадатковыя варыянты ўнутранага аздаблення. Вытворчасць трэцяга пакалення скончылася ў [[1979]] годзе, выраблена 3 755 029 адзінак<ref>[https://www.auto-swiat.pl/klasyki/youngtimer/toyota-corolla-mk-iii-e30-klasyk-ktory-tworzyl-historie/htp6qgr Toyota Corolla MK III (E30) - Japońska inwazja] // auto-swiat.pl {{ref-pl}}</ref>. == Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987) == {{У планах}} == Пятае пакаленьне (E80; 1983–1990) == [[Выява:1987 Toyota Corolla (AE80) CS 5-door hatchback (15980182263).jpg|thumb|200px|]] {{main|Toyota Corolla (E80)}} Пятае пакаленне Corolla было першым, якое было спраектавана з дапамогай [[камп’ютар]]а, а таксама першым з пярэднім прывадам. Першапачаткова выпускалася з кузавамі двухдзвернае чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 2)]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 3)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1950 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1951-1952 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1953-1954 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1955-1956 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1957-1959 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1960-1961 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Першае пакаленне (E10; 1966–1970)|Toyota Corolla E10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Другое пакаленне (E20; 1970–1978)|Toyota Corolla E20 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981)|Toyota Corolla E30 4-door sedan]], і [[Toyota Corolla#Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987)|Toyota Corolla E70 4-door sedan]]), купэ, і пяцідзверны ліфтбек. Пазней да шэрагу дадаліся трох- і пяцідзверны хэтчбекі. Рухавікі: бензінавыя 1,3 і 1,6 л, а таксама 1,8-літровы дызельны. З [[1987]] года з'явілася шостае пакаленне. Тым не менш, у [[Аўстралія|Аўстралію]] пастаўка пятага пакалення працягвалася яшчэ да [[1988]] года, у [[Венесуэла|Венесуэлу]] — да [[1990]] года. === AE86 === [[Выява:Toyota Corolla SR5 hatch front.jpg|thumb|left|200px|Toyota Corolla SR5]] {{main|Toyota Corolla Levin}} {{main|Toyota Sprinter Trueno}} У адрозненне ад седанаў і хэтчбекаў, спартыўныя версіі базіраваліся на ранейшым заднепрывадным шасі. Версія ''AE86'' мела мацнейшыя рухавікі (на рынку Японіі — 130 к.с.), прапаноўвалася як 2-дзвернае купэ або 3-дзверны хэтчбек. У [[ЗША]] ''AE86'' прадавалася выключна ў версіі «Trueno» (і называлася ''Toyota Corolla SR5 / GT-S''), а мадыфікацыя «Levin» там не прапанавалася<ref>[https://motor.ru/stories/podnimitemneveki.htm#12 Поднимите мне веки] // motor.ru {{ref-ru}}</ref>. {{clear}} == Шостае пакаленьне (E90; 1987–1991) == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Toyota Corolla E90 (седан) | выява1 = Toyota Corolla front 20080331.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = Toyota Corolla rear 20080331.jpg | шырыня2 = 200 }} {{Асноўны артыкул|Таёта Карола (Е90)}} Шостая Corolla паклала пачатак стылістычнаму падзелу машын для розных рынкаў. Паралельна выпускаліся 5-дзверныя хэтчбек і ліфтбек. Сілавая структура кузава гэтых версій была агульнай, але праёмы дзвярэй троху адрозніваліся, а кузаўныя панэлі дзвярэй не былі ўзаемазаменнымі: хэтчбек быў уніфікаваны з седанам, а ліфтбек — з паўнапрывадным універсалам<ref>{{артыкул |загаловак = Чтобы было шикарно! |спасылка = http://www.zr.ru/archive/gzr/2011/10/chtoby-bylo-shikarno |выданне = За рулём — Регион |тып = газета |год = 2011 |нумар = 10 (233) |старонкі = 8 }} {{ref-ru}}</ref>. <gallery widths="200"> Выява:1989 Toyota Corolla (AE92) CS 5-door hatchback (2015-07-14) 01.jpg|Toyota Corolla (хэтчбек) Выява:1989 Toyota Corolla (AE92) CS 5-door hatchback (2015-07-14) 02.jpg| Выява:Toyota_Corolla_wagon.jpg|Toyota Corolla (універсал) </gallery> <gallery widths="200"> Выява:Toyota Corolla front 20071126.jpg|Toyota Corolla (ліфтбек) Выява:Toyota Corolla rear 20071126.jpg| Выява:1995 Toyota Corolla (AE95R) XL station wagon (2015-11-13) 01.jpg|Toyota Corolla 4WD Выява:1995 Toyota Corolla (AE95R) XL station wagon (2015-11-13) 02.jpg </gallery> Рухавікі — аб'ёмам 1,3-2,0 л (64-135 к.с.), а ў [[Японія|Японіі]] прапаноўвалася купэ ''Corolla Levin GT-Z'' з кампрэсарнай «чацвёркай» 1,6 (165 к.с.). У мадэльным шэрагу з'явіўся варыянт GTi, які адрозніваўся спартыўным стайлінг-пакетам. На [[Еўропа|еўрапейскім]] рынку меў рухавік магутнасцю 125 к.с.<ref>[http://www.auto-swiat.pl/wiadomosci/toyota-corolla-to-rowniez-sportowe-emocje/6004nx Toyota Corolla to również sportowe emocje]{{Недаступная спасылка}} // auto-swiat.pl {{ref-pl}}</ref>. == Сёмае пакаленьне (E100; 1991–2002) == {{У планах}} == Восьмае пакаленьне (E110; 1995–2002) == [[Выява:1998 Toyota Corolla Sportif 1.3 Front.jpg|thumb|200px|]] {{main|Toyota Corolla (E110)}} У Японіі Corolla восьмага пакалення дэбютавала ў [[1995]] годзе. Еўрапейская версія пабачыла свет двума гадамі пазней. Прапаноўвалася з рухавікамі 1,3 16V (86 к.с.), 1,6 16V (110 к.с.), 1,8 16V (110 к.с.) і дызельным 2,0 D (72 к.с.). Вясной [[1999]] года дэбютавала "зараджаная" версія ''G6'' (рухавік 1,6 16V, шасціступеньчатая каробка перадач). Восенню [[1999]] года быў праведзены рэстайлінг. З'явіліся бензінавыя рухавікі са зменнымі фазамі газаразмеркавання — 1,4 16V VVT-i (97 к.с.) і 1,6 16V VVT-i (110 к.с.), а таксама новы дызель 1,9 D (69 к.с.). Рухавікі 1,3 16V і 1,6 16V былі прыбраныя з маторнага шэрагу. Восенню [[2000]] года дадаўся турбадызель 2,0 16V D4-D (90 к.с.)<ref>[http://moto.pl/Testy/1,126861,15176682,Toyota_Corolla_E_11__1997_2001____opinie_Moto_pl.html Toyota Corolla E 11 (1997-2001) - opinie Moto.pl] // moto.pl {{ref-pl}}</ref>. ;Бясьпека Пры франтальным удары стойка лабавога шкла ссунулася на 20 мм, а дзверы змаглі адкрыцца. Аднак, трубчастая папярочка, якая праходзіць пад пярэдняй панэллю, пачала адрывацца ад стойкі. Пад рулявой калонкай, нягледзячы на прадуманую абарону каленаў, ёсць небяспечныя месцы. Пры бакавым краш-тэсце галава манекена стукнулася аб цэнтральную стойку. Энергапаглынаючая накладка стойкі змякчыла ўдар, аднак нагрузкі на тулава ўсё ж былі вялікімі<ref name="autoreview-1999-7"> {{артыкул |загаловак = Рейтинг безопасности: новички гольф-класса |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 1999 |нумар = 7 |старонкі = 24 }} {{ref-ru}} </ref>. {{Euro NCAP |аўтамабіль = Toyota Corolla 1.3 Sportif |align = |год = 1998 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/toyota/corolla/15494 |зоркі = 3 |дарослыя_балы = 23 |пешаходы_зоркі = 2 |пешаходы_балы = 15 }} == Дзявятае пакаленьне (E120, E130; 2000–2007) == [[Выява:Toyota Corolla front 20080808.jpg|thumb|200px|Toyota Corolla (2001–2004)]] {{main|Toyota Corolla (E120)}} Toyota Corolla дзявятага пакалення была пабудавана на скарочанай платформе седана [[Toyota Vista]] з паўзалежнай або шматрычагавай задняй падвескай. Дызайн упершыню быў распрацаваны ў Еўропе. З мадэльнага шэрагу канчаткова зніклі двухдзверныя версіі, даўжыня седана вырасла да 4,4 м., Седан Toyota Corolla (2000–2007) — частка доўгай лінейкі седанаў Toyota, у тым ліку Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]],[[Renault NN| 1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 1)]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 2)]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 3)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1950 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1951-1952 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1953-1954 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1955-1956 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1957-1959 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1960-1961 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Першае пакаленне (E10; 1966–1970)|Toyota Corolla E10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Другое пакаленне (E20; 1970–1978)|Toyota Corolla E20 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981)|Toyota Corolla E30 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987)|Toyota Corolla E70 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Пятае пакаленне (E80; 1983–1990)|Toyota Corolla E80 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Шостае пакаленне (E90; 1987–1991)|Toyota Corolla E90 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Сёмае пакаленне (E100; 1991–2002)|Toyota Corolla E100 4-door sedan]], і [[Toyota Corolla#Восьмае пакаленне (E110; 1995–2002)|Toyota Corolla E110 4-door sedan]]. Рухавікі — аб'ёмам 1,4-2,2 л (89-215 к.с.). Бензінавыя рухавікі аб'ёмам 1,4 (97 к.с.), 1,6 (110 к.с.) і 1,8 л (192 к.с.) абсталёўваліся сістэмай змянення фаз газаразмеркавання VVT-i. Наймацнейшай версіяй была ''Corolla TS'' з рухавіком 2ZZ-GE, які з 1,8 л выдаваў да 192 к.с. і 180 Нм круцільнага моманту. У апошнія два гады вытворчасці гэты рухавік быў абсталяваны нагнятальнікам, што дазволіла павялічыць магутнасць да 220 к.с. Мадэрнізацыя [[2004]] года закранула пераважна знешнасць аўтамабіля. Машына атрымала новую рашотку радыятара, у пярэднім бамперы супрацьтуманныя ліхтары сталі круглай формы замест былых прастакутных. Змяніліся і заднія ліхтары, у якіх з'явіліся круглыя блокі аранжавага колеру. <gallery widths="200px"> Выява:Toyota Corolla E12 Facelift 20090620 front.JPG|Toyota Corolla (2004–2007) Выява:Toyota Corolla E12 Facelift 20090620 rear.JPG| </gallery> ;Бясьпека Быў выпрабаваны [[Euro NCAP]] у [[2002]] годзе. Кузаў вытрымаў франтальны ўдар. Рамяні і падушкі эфектыўна ўтрымалі седакоў — эксперты адзначылі толькі небяспеку ўдараў каленаў кіроўцы аб панэль. На бакавым краш-тэсце з-за адсутнасці бакавых падушак манекен стукнуўся патыліцай аб сярэднюю стойку (абсталяваную мяккай накладкай), а тулава ўвайшло ў кантакт з падлакотнікам дзвярэй, але нагрузкі пры гэтым былі бяспечнымі<ref name="autoreview-2002-23"> {{артыкул |загаловак = Триумфальная площадь |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2002 |нумар = 23 |старонкі = 55 }} {{ref-ru}} </ref>. {{Euro NCAP |аўтамабіль = Toyota Corolla 1.4 Terra |align = |год = 2002 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/toyota/corolla/15596 |зоркі = 4 |дарослыя_балы = 28 |пешаходы_зоркі = 2 |пешаходы_балы = 11 }} == Дзясятае пакаленьне (E140, E150; 2006—2013) == {{Аўтамабіль | назва = «Toyota Corolla (E140)» |выява = [[Файл:Toyota Corolla (E150) facelift.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Toyota]]» | гады = 2006—2013 | падобныя = '''Corolla (E140/E150) Sedan:'''<br/>[[Citroën C4#Перше покоління (Typ L, 2004-2010)|2004-2010 Citroën C4 Sedan]]/[[Citroën C4#Друге покоління (Typ N, 2010-2018)|Citroën C4L B7]]<br/>[[Chevrolet Cruze#Друге покоління (2008-2016)|Chevrolet Cruze J300 Sedan]] <br /> [[Fiat Linea]] <br /> [[Ford Focus#Ford Focus II (C307) (2004—2011)|Ford Focus (C307) Sedan]]/[[Ford Focus#Ford Focus III (C346) (2011—2018)|Ford Focus (C346) Sedan]]<br /> [[Ford Focus#Північна Америка|2007-2011 American Ford Focus Sedan]] <br /> [[Honda Civic#Восьме покоління (2005-2011)|Honda Civic Sedan (2005–2012)]]/[[Honda Civic#Дев'яте покоління (2011-2017)|Honda Civic Sedan (2011–2013)]]<br/>[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (HD) (2006—2011)|Hyundai Elantra HD]]/[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (MD) (2010—2015)|Hyundai Elantra MD/UD]]<br/>[[Kia K3#Kia Cerato 2/Kia Forte (2008-2012)|Kia K3/Cerato/Forte TD Sedan]] <br /> [[Mazda 3#Перше покоління (BK) (2003—2009)|Mazda 3 BK Sedan]]/[[Mazda 3#Друге покоління (BL) (2009—2013)|Mazda 3 BL Sedan]] <br /> [[Mitsubishi Lancer#Mitsubishi Lancer 10 (2007—2015)|Mitsubishi Lancer Sedan (2007–2013)]]<br/>[[Nissan Versa#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Versa C11 Sedan]]<br/>[[Nissan Tiida#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Tiida C11 Sedan]]<br/>[[Nissan Sentra#Шосте покоління (2006-2012)|Nissan Sentra B16]]<br/> [[Opel Astra J|Opel Astra J Sedan]]<br />[[Peugeot 308#Перше покоління (2007—2013)|Peugeot 308 T7 Sedan]]<br />[[Peugeot 408#Перше покоління (з 2010)|Peugeot 408 T7 Sedan]]<br/>[[Renault Fluence]] <br />[[Subaru Impreza#Третє покоління (2007—2011)|Subaru Impreza GE/GV]]/[[Subaru Impreza#Четверте покоління (2011—2015)|2011-2013 Subaru Impreza GJ]] <br /> [[Volkswagen Jetta#VW Jetta V/A5 (2005—2011)|VW Jetta Sedan (A5)]]/[[Volkswagen Jetta#VW Jetta VI/A6 (2010—2018)|VW Jetta (A6)]]<br/>'''Corolla (E140/E150) Station Wagon:'''<br/>[[Citroën C4#Перше покоління (Typ L, 2004-2010)|2004-2010 Citroën C4 Station Wagon]]/[[Citroën C4#Друге покоління (Typ N, 2010-2018)|Citroën C4 B7 Station Wagon]]<br/>[[Chevrolet Cruze#Друге покоління (2008-2016)|Chevrolet Cruze J300 Station Wagon]] <br /> [[Fiat Stilo|Fiat Stilo MultiWagon]] <br /> [[Ford Focus#Ford Focus II (C307) (2004—2011)|Ford Focus (C307) Station Wagon]]/[[Ford Focus#Ford Focus III (C346) (2011—2018)|Ford Focus (C346) Station Wagon]]<br /> [[Ford Focus#Північна Америка|2007-2011 American Ford Focus Station Wagon]] <br /> [[Honda Civic#Восьме покоління (2005-2011)|Honda Civic Station Wagon (2005–2012)]]/[[Honda Civic#Дев'яте покоління (2011-2017)|Honda Civic Station Wagon (2011–2013)]]<br/>[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (HD) (2006—2011)|Hyundai Elantra HD Station Wagon]]/[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (MD) (2010—2015)|Hyundai Elantra MD/UD Station Wagon]]<br/>[[Kia K3#Kia Cerato 2/Kia Forte (2008-2012)|Kia K3/Cerato/Forte TD Station Wagon]] <br /> [[Mazda 3#Перше покоління (BK) (2003—2009)|Mazda 3 BK Station Wagon]]/[[Mazda 3#Друге покоління (BL) (2009—2013)|Mazda 3 BL Station Wagon]] <br /> [[Mitsubishi Lancer#Mitsubishi Lancer 10 (2007—2015)|Mitsubishi Lancer Station Wagon (2007–2013)]]<br/>[[Nissan Versa#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Versa C11 Station Wagon]]<br/>[[Nissan Tiida#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Tiida C11 Station Wagon]]<br/>[[Nissan Sentra#Шосте покоління (2006-2012)|Nissan Sentra B16 Station Wagon]]<br/> [[Opel Astra J|Opel Astra J Station Wagon]]<br />[[Peugeot 308#Перше покоління (2007—2013)|Peugeot 308 T7 Station Wagon]]<br/>[[Renault Mégane|Renault Mégane III Station Wagon]]<br />[[Škoda Octavia#Škoda Octavia II (Тип 1Z) (2004—2013)|Škoda Octavia Typ 1Z Station Wagon]] <br />[[Subaru Impreza#Третє покоління (2007—2011)|Subaru Impreza Station Wagon]]/[[Subaru Impreza#Четверте покоління (2011—2015)|2011-2013 Subaru Impreza Station Wagon]] <br /> [[Volkswagen Jetta#VW Jetta V/A5 (2005—2011)|VW Jetta Station Wagon (A5)]]/[[Volkswagen Golf|VW Golf Station Wagon (A6)]] }} Дзесятае пакаленне E140 Corolla было прадстаўлена ў кастрычніку 2006 года. На японскіх рынках седан атрымаў назву Corolla Axio. Універсал захаваў назву Corolla Fielder, Седан Toyota Corolla (E140/E150) — частка доўгай лінейкі седанаў Toyota, у тым ліку Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 1)]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 2)]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 3)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1950 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1951-1952 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1953-1954 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1955-1956 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1957-1959 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1960-1961 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Першае пакаленне (E10; 1966–1970)|Toyota Corolla E10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Другое пакаленне (E20; 1970–1978)|Toyota Corolla E20 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981)|Toyota Corolla E30 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987)|Toyota Corolla E70 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Пятае пакаленне (E80; 1983–1990)|Toyota Corolla E80 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Шостае пакаленне (E90; 1987–1991)|Toyota Corolla E90 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Сёмае пакаленне (E100; 1991–2002)|Toyota Corolla E100 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Восьмае пакаленне (E110; 1995–2002)|Toyota Corolla E110 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Дзявятае пакаленне (E120, E130; 2000–2007)|Toyota Corolla 4-door sedan (2000–2004)]], і [[Toyota Corolla#Дзявятае пакаленне (E120, E130; 2000–2007)|Toyota Corolla 4-door sedan (2005–2007)]]. == Адзінаццатае пакаленьне (2012–ц.ч.) == {{У планах}} == Дванаццатае пакаленьне (E210; 2018–ц.ч.) == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Toyota Corolla Ascent Sport | выява1 = 2018 Toyota Corolla (MZEA12R) Ascent Sport hatchback (2018-11-02) 01.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 2018 Toyota Corolla (MZEA12R) Ascent Sport hatchback (2018-11-02) 02.jpg | шырыня2 = 200 }} ''Карола'' дванаццатага пакаленьня дэбютавала летам [[2018]] года: тады стартавала вытворчасць хэтчбекаў у [[Японія|Японіі]] і [[ЗША]]. Адтуль машыны таксама пастаўляюць у [[Аўстралія|Аўстралію]], краіны Азіі і [[Канада|Канаду]]. На аўтасалоне ў [[Парыж]]ы паказалі машыну з кузавам «універсал», а седан на выставе ў [[Гуанчжоу]]. 14 студзеня [[2019]] году пачалася вытворчасць на заводзе ў [[Вялікабрытанія|англійскім]] графстве [[Дэрбішыр]], дзе выпускаюць хэтчбекі і ўніверсалы Touring Sports для еўрапейскага рынку. 29 студзеня [[2019]] года адбыўся запуск на заводзе ў [[Турцыя|Турцыі]] — там вырабляюць седаны для рынкаў Еўропы і [[СНД]]<ref>[https://autoreview.ru/news/novaya-toyota-corolla-nachalo-proizvodstva-dlya-evropy-i-rossii Новая Toyota Corolla: начало производства для Европы и России] // autoreview.ru {{ref-ru}}</ref>. Дванаццатае пакаленьне пабудавана на аснове модульнай платформы TNGA версіі GA-C. Англійскія машыны абсталёўваюць трыма сілавымі агрэгатамі — бензінавы турбаматор 1,2 (115 к.с.), «эканамічны» гібрыд з атмасферным 1,8 (122 к.с.) і «спартыўны» гібрыд з двухлітровым маторам (180 к.с.). Турэцкія седаны адрозніваюцца ад хэтчбекаў і ўніверсалаў іншым дызайнам пярэдняй часткі (так званы варыянт Prestige замест выканання Sport у хэтчбека). Турбарухавіка ў гаме няма, замест яго — атмасферны 1,6 (132 к.с.), які агрэгатаваны з шасціступеньчатай «механікай» або варыятарам. [[Выява:Toyota, Paris Motor Show 2018, Paris (1Y7A1787).jpg|thumb|200px|Таёта Карола Турынг Спортс]] Універсал спраектаваны ў Эўропе: над машынай працаваў дызайн-цэнтр Таёты ў [[Бельгія|бельгійскім]] [[Завентэм]]е. Да сярэдняй стойкі ўнівэрсал цалкам паўтарае хэтчбэк. У параўнаньні з хэтчбекам колавая база павялічана на 60 мм, да 2700 мм. Адлегласць паміж спінкамі сядзенняў пярэдняга і задняга шэрагаў — 928 мм. Аб'ём грузавога адсека з паднятымі заднімі сядзеньнямі — 598 л<ref>[https://autoreview.ru/news/universal-toyota-corolla-touring-sports-poraduet-prostorom Универсал Toyota Corolla Touring Sports порадует простором] // autoreview.ru {{ref-ru}}</ref>. ;Бясьпека {{Euro NCAP |аўтамабіль = Toyota Corolla Hatchback 1.8 |align = |год = 2019 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/toyota/corolla/35878 |зоркі = 5 |дарослыя_балы = 36,1 |дарослыя_працэнт = 95 |дзеці_балы = 41,6 |дзеці_працэнт = 84 |пешаходы_балы = 41,4 |пешаходы_працэнт = 86 |асістэнты_балы = 10,1 |асістэнты_працэнт= 77 }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |загаловак = Особенности девятой жизни |спасылка = http://www.zr.ru/archive/gzr/2012/09/toyota-corolla-osobiennosti-dieviatoi-zhizni |выданне = За рулём — Регион |тып = газета |год = 2012 |нумар = 9 (256) |старонкі = 38-41 }} {{ref-ru}} == Вонкавыя спасылкі == * {{cite web|url=https://www.auto.cz/toyota-corolla-1966-1970-prvni-generace-svetoveho-bestselleru-146788|title=Toyota Corolla (1966–1970): První generace světového bestselleru|work=auto.cz|date=2022-12-08|accessdate=2022-12-08|language=cs}} * [https://autoreview.ru/news/toyota-corolla-otmechaet-50-letniy-yubiley Toyota Corolla отмечает 50-летний юбилей] // autoreview.ru {{ref-ru}} == Гл. таксама == * [[Таёта Аўрыс]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі Toyota|Corolla]] pcnjlg2fglvg4t3lpl8ld63nt01lti4 2677897 2677896 2026-07-06T19:02:43Z ~2026-38116-85 98677 /* Дзявятае пакаленьне (E120, E130; 2000–2007) */ 2677897 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = Таёта Карола |фота = 1991.toyota.corolla-emblem.JPG |вытворца = [[Toyota]] |гады вытворчасці = {{гады аўтамабіля|1966|}} |папярэднік = |пераемнік = |заводы = [[Японія]] |клас= |сегмент = C |даўжыня = |шырыня = |вышыня = |колавая база = |аб'ём бака = |вікісховішча = Toyota Corolla | падобныя = [[Citroën C4]]<br/>[[Chevrolet Cruze]] <br /> [[Fiat Bravo]]/[[Fiat Tipo]] <br /> [[Ford Focus]] <br />[[Honda Civic]]<br/>[[Hyundai Elantra]]<br/>[[Kia K3|Kia K3/Cerato/Forte]] <br /> [[Mazda 3]] <br /> [[Mitsubishi Lancer]]<br />[[Nissan Almera]]<br/>[[Nissan Versa]]<br/>[[Nissan Tiida]]<br/>[[Nissan Sentra]]<br/> [[Opel Astra]] <br /> [[Renault Mégane]]<br />[[Renault Fluence]]<br />[[Peugeot 308]] <br />[[Peugeot 408]] <br />[[SEAT León]]<br/>[[Skoda Octavia]]<br/>[[Subaru Impreza]] <br /> [[Volkswagen Jetta]] <br /> [[Volkswagen Golf]] }} '''Таёта Карола''' — кампактны [[аўтамабіль]] [[Японія|японскай]] кампаніі [[Toyota Motor Corporation]]. З [[1966]] года было прадстаўлена 12 пакаленьняў. Адна з самых папулярных мадэляў сьвету. У 2005—2015 і 2019—2020 гады была на першым месцы ў сьвеце паводле колькасьці прададзеных машынаў<ref>{{cite web |author = Fabio Gemelli |url = https://it.motor1.com/news/669073/tesla-model-y-auto-vendute-mondo/ |title = Le auto più vendute del mondo (prima della Tesla Model Y) |date = 2023-05-25 |publisher = it.motor1.com |accessdate = 2023-05-26 |language = it }}</ref>. == Першае пакаленьне (E10; 1966–1970) == {{multiple image | зона = left | кірунак = vertical | загаловак = Toyota Corolla E10 (1966–1970) | подпіс = 2-дзв. седан | выява1 = 1966 Toyota Corolla 02.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 1966 Toyota Corolla 03.jpg | шырыня2 = 200 }} {{main|Toyota Corolla (E10)}} Вытворчасць першага пакалення кампактных аўтамабіляў сямейства «Toyota Corolla» пачалася ў лістападзе [[1966]] года. Першым быў выпушчаны двухдзверны седан. Аўтамабіль з колавай базай 2285 мм меў даўжыню 3845 мм, шырыню 1485 мм і вышыню 1380 мм. На машыну ўсталёўваўся бензінавы радны чатырохцыліндравы рухавік аб’ёмам 1077 см³ з верхнім размяшчэннем клапанаў і максімальнай магутнасцю 52 к.с. (38 кВт) пры 6000 аб/хв. Максімальны круцільны момант складаў 85 Нм пры 3000 аб/хв. Аўтамабіль пры вазе 740 кг развіваў максімальную хуткасць 140 км/г і ў сярэднім спажываў на 100 км каля 8 літраў бензіну. Пакупнікі маглі выбіраць паміж чатырохступеньчатай механічнай каробкай перадач з рычагом пераключэння перадач на падлозе або двухступеньчатай аўтаматычнай каробкай перадач з рычагом на цэнтральным тунэлі альбо пад рулявым колам. У маі 1967 года пачалася вытворчасць чатырохдзвернага седана. Універсал (завадскі код E16V) быў трохдзверным і меў па тры вокны з кожнага боку. Багажныя дзверы даходзілі ўніз да бампера і адчыняліся дагары. Універсал мог абсталёўвацца двухступеньчатай аўтаматычнай каробкай перадач Toyoglide. У 1968 годзе адбылася прэм’ера ''Toyota Corolla Sprinter'' з плаўна спадаючым да задняй часткі дахам. ''Corolla Coupe'' нічым не адрознівалася ад ''Sprinter'', толькі не мела дэкаратыўнай храміраванай паласы на парогах. <gallery widths="200"> Выява:1968 Toyota Corolla 1100 Deluxe rear.jpg|Toyota Corolla (4-дзв. седан) Выява:Toyota Corolla E10 002.JPG|Toyota Corolla (універсал) Выява:Toyota Corolla Sprinter KE17 SL rear.jpg|Toyota Corolla Sprinter </gallery> У сакавіку [[1968]] года Corolla першага пакалення была мадэрнізавана. Пярэдні бампер паставілі крыху вышэй, а рашотка радыятара больш не мела адмоўнага нахілу. У салоне абнавілася прыборная панэль. Двухдзверны седан ''Corolla SL'' з палепшанай камплектацыяй атрымаў рухавік з двума карбюратарамі, што павялічыла магутнасць на 13 к.с. Праз месяц гэты рухавік таксама атрымала купэ Corolla Sprinter. У кастрычніку 1968 года чатырохдзверны седан таксама атрымаў палепшаную версію ''SL''. У жніўні 1969 года аб’ём рухавіка быў павялічаны да 1166 см³. У версіі з двума карбюратарамі гэты рухавік выдаваў 77 к.с. (57 кВт) і выкарыстоўваўся на мадэлях ''SL'' і ''Sprinter''. Акрамя Японіі, Corolla E10 збіралі таксама ў [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Канада|Канадзе]], [[Малайзія|Малайзіі]], на [[Філіпіны|Філіпінах]] і ў [[Тайланд]]зе. == Другое пакаленьне (E20; 1970–1978) == {{У планах}} == Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981) == [[Выява:Toyota-Corrola30.JPG|thumb|200px|]] {{main|Toyota Corolla (E30)}} Corolla трэцяга пакалення выпускалася з [[1974]] года з кузавамі седан (у двух- і чатырохдзвернай версіях), універсал і [[хардтоп]]. У [[1976]] годзе з'явіліся таксама варыянты купэ і трохдзверны хэтчбек, які пазначаўся вытворцам як ліфтбек. У параўнанні з папярэднікам павялічылася колавая база, машына стала шырэй, а больш прасторны салон быў спраектаваны з улікам нормаў бяспекі і атрымаў трохкропкавыя інэрцыйныя рамяні бяспекі. Базавым быў бензінавы рухавік 1,2 л магутнасцю 55 к.с. Акрамя таго ўсталёўваліся рухавікі 1,4 і 1,6 літра, але аўтамабілі, якія прадаваліся ў Еўропе, амаль выключна былі абсталяваныя самай маленькай адзінкай (за выключэннем версіі ''Liftback'', якая магла мець 1,6 л). У [[1976]] году Corolla зведала невялікі фэйсліфтынг, таксама атрымала новую прыборную панэль і дадатковыя варыянты ўнутранага аздаблення. Вытворчасць трэцяга пакалення скончылася ў [[1979]] годзе, выраблена 3 755 029 адзінак<ref>[https://www.auto-swiat.pl/klasyki/youngtimer/toyota-corolla-mk-iii-e30-klasyk-ktory-tworzyl-historie/htp6qgr Toyota Corolla MK III (E30) - Japońska inwazja] // auto-swiat.pl {{ref-pl}}</ref>. == Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987) == {{У планах}} == Пятае пакаленьне (E80; 1983–1990) == [[Выява:1987 Toyota Corolla (AE80) CS 5-door hatchback (15980182263).jpg|thumb|200px|]] {{main|Toyota Corolla (E80)}} Пятае пакаленне Corolla было першым, якое было спраектавана з дапамогай [[камп’ютар]]а, а таксама першым з пярэднім прывадам. Першапачаткова выпускалася з кузавамі двухдзвернае чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 2)]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 3)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1950 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1951-1952 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1953-1954 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1955-1956 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1957-1959 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1960-1961 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Першае пакаленне (E10; 1966–1970)|Toyota Corolla E10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Другое пакаленне (E20; 1970–1978)|Toyota Corolla E20 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981)|Toyota Corolla E30 4-door sedan]], і [[Toyota Corolla#Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987)|Toyota Corolla E70 4-door sedan]]), купэ, і пяцідзверны ліфтбек. Пазней да шэрагу дадаліся трох- і пяцідзверны хэтчбекі. Рухавікі: бензінавыя 1,3 і 1,6 л, а таксама 1,8-літровы дызельны. З [[1987]] года з'явілася шостае пакаленне. Тым не менш, у [[Аўстралія|Аўстралію]] пастаўка пятага пакалення працягвалася яшчэ да [[1988]] года, у [[Венесуэла|Венесуэлу]] — да [[1990]] года. === AE86 === [[Выява:Toyota Corolla SR5 hatch front.jpg|thumb|left|200px|Toyota Corolla SR5]] {{main|Toyota Corolla Levin}} {{main|Toyota Sprinter Trueno}} У адрозненне ад седанаў і хэтчбекаў, спартыўныя версіі базіраваліся на ранейшым заднепрывадным шасі. Версія ''AE86'' мела мацнейшыя рухавікі (на рынку Японіі — 130 к.с.), прапаноўвалася як 2-дзвернае купэ або 3-дзверны хэтчбек. У [[ЗША]] ''AE86'' прадавалася выключна ў версіі «Trueno» (і называлася ''Toyota Corolla SR5 / GT-S''), а мадыфікацыя «Levin» там не прапанавалася<ref>[https://motor.ru/stories/podnimitemneveki.htm#12 Поднимите мне веки] // motor.ru {{ref-ru}}</ref>. {{clear}} == Шостае пакаленьне (E90; 1987–1991) == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Toyota Corolla E90 (седан) | выява1 = Toyota Corolla front 20080331.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = Toyota Corolla rear 20080331.jpg | шырыня2 = 200 }} {{Асноўны артыкул|Таёта Карола (Е90)}} Шостая Corolla паклала пачатак стылістычнаму падзелу машын для розных рынкаў. Паралельна выпускаліся 5-дзверныя хэтчбек і ліфтбек. Сілавая структура кузава гэтых версій была агульнай, але праёмы дзвярэй троху адрозніваліся, а кузаўныя панэлі дзвярэй не былі ўзаемазаменнымі: хэтчбек быў уніфікаваны з седанам, а ліфтбек — з паўнапрывадным універсалам<ref>{{артыкул |загаловак = Чтобы было шикарно! |спасылка = http://www.zr.ru/archive/gzr/2011/10/chtoby-bylo-shikarno |выданне = За рулём — Регион |тып = газета |год = 2011 |нумар = 10 (233) |старонкі = 8 }} {{ref-ru}}</ref>. <gallery widths="200"> Выява:1989 Toyota Corolla (AE92) CS 5-door hatchback (2015-07-14) 01.jpg|Toyota Corolla (хэтчбек) Выява:1989 Toyota Corolla (AE92) CS 5-door hatchback (2015-07-14) 02.jpg| Выява:Toyota_Corolla_wagon.jpg|Toyota Corolla (універсал) </gallery> <gallery widths="200"> Выява:Toyota Corolla front 20071126.jpg|Toyota Corolla (ліфтбек) Выява:Toyota Corolla rear 20071126.jpg| Выява:1995 Toyota Corolla (AE95R) XL station wagon (2015-11-13) 01.jpg|Toyota Corolla 4WD Выява:1995 Toyota Corolla (AE95R) XL station wagon (2015-11-13) 02.jpg </gallery> Рухавікі — аб'ёмам 1,3-2,0 л (64-135 к.с.), а ў [[Японія|Японіі]] прапаноўвалася купэ ''Corolla Levin GT-Z'' з кампрэсарнай «чацвёркай» 1,6 (165 к.с.). У мадэльным шэрагу з'явіўся варыянт GTi, які адрозніваўся спартыўным стайлінг-пакетам. На [[Еўропа|еўрапейскім]] рынку меў рухавік магутнасцю 125 к.с.<ref>[http://www.auto-swiat.pl/wiadomosci/toyota-corolla-to-rowniez-sportowe-emocje/6004nx Toyota Corolla to również sportowe emocje]{{Недаступная спасылка}} // auto-swiat.pl {{ref-pl}}</ref>. == Сёмае пакаленьне (E100; 1991–2002) == {{У планах}} == Восьмае пакаленьне (E110; 1995–2002) == [[Выява:1998 Toyota Corolla Sportif 1.3 Front.jpg|thumb|200px|]] {{main|Toyota Corolla (E110)}} У Японіі Corolla восьмага пакалення дэбютавала ў [[1995]] годзе. Еўрапейская версія пабачыла свет двума гадамі пазней. Прапаноўвалася з рухавікамі 1,3 16V (86 к.с.), 1,6 16V (110 к.с.), 1,8 16V (110 к.с.) і дызельным 2,0 D (72 к.с.). Вясной [[1999]] года дэбютавала "зараджаная" версія ''G6'' (рухавік 1,6 16V, шасціступеньчатая каробка перадач). Восенню [[1999]] года быў праведзены рэстайлінг. З'явіліся бензінавыя рухавікі са зменнымі фазамі газаразмеркавання — 1,4 16V VVT-i (97 к.с.) і 1,6 16V VVT-i (110 к.с.), а таксама новы дызель 1,9 D (69 к.с.). Рухавікі 1,3 16V і 1,6 16V былі прыбраныя з маторнага шэрагу. Восенню [[2000]] года дадаўся турбадызель 2,0 16V D4-D (90 к.с.)<ref>[http://moto.pl/Testy/1,126861,15176682,Toyota_Corolla_E_11__1997_2001____opinie_Moto_pl.html Toyota Corolla E 11 (1997-2001) - opinie Moto.pl] // moto.pl {{ref-pl}}</ref>. ;Бясьпека Пры франтальным удары стойка лабавога шкла ссунулася на 20 мм, а дзверы змаглі адкрыцца. Аднак, трубчастая папярочка, якая праходзіць пад пярэдняй панэллю, пачала адрывацца ад стойкі. Пад рулявой калонкай, нягледзячы на прадуманую абарону каленаў, ёсць небяспечныя месцы. Пры бакавым краш-тэсце галава манекена стукнулася аб цэнтральную стойку. Энергапаглынаючая накладка стойкі змякчыла ўдар, аднак нагрузкі на тулава ўсё ж былі вялікімі<ref name="autoreview-1999-7"> {{артыкул |загаловак = Рейтинг безопасности: новички гольф-класса |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 1999 |нумар = 7 |старонкі = 24 }} {{ref-ru}} </ref>. {{Euro NCAP |аўтамабіль = Toyota Corolla 1.3 Sportif |align = |год = 1998 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/toyota/corolla/15494 |зоркі = 3 |дарослыя_балы = 23 |пешаходы_зоркі = 2 |пешаходы_балы = 15 }} == Дзявятае пакаленьне (E120, E130; 2000–2007) == [[Выява:Toyota Corolla front 20080808.jpg|thumb|200px|Toyota Corolla (2001–2004)]] {{main|Toyota Corolla (E120)}} Toyota Corolla дзявятага пакалення была пабудавана на скарочанай платформе седана [[Toyota Vista]] з паўзалежнай або шматрычагавай задняй падвескай. Дызайн упершыню быў распрацаваны ў Еўропе. З мадэльнага шэрагу канчаткова зніклі двухдзверныя версіі, даўжыня седана вырасла да 4,4 м., Седан Toyota Corolla (2000–2007) — частка доўгай лінейкі седанаў Toyota, у тым ліку Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 2)]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 3)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1950 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1951-1952 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1953-1954 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1955-1956 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1957-1959 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1960-1961 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Першае пакаленне (E10; 1966–1970)|Toyota Corolla E10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Другое пакаленне (E20; 1970–1978)|Toyota Corolla E20 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981)|Toyota Corolla E30 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987)|Toyota Corolla E70 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Пятае пакаленне (E80; 1983–1990)|Toyota Corolla E80 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Шостае пакаленне (E90; 1987–1991)|Toyota Corolla E90 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Сёмае пакаленне (E100; 1991–2002)|Toyota Corolla E100 4-door sedan]], і [[Toyota Corolla#Восьмае пакаленне (E110; 1995–2002)|Toyota Corolla E110 4-door sedan]]. Рухавікі — аб'ёмам 1,4-2,2 л (89-215 к.с.). Бензінавыя рухавікі аб'ёмам 1,4 (97 к.с.), 1,6 (110 к.с.) і 1,8 л (192 к.с.) абсталёўваліся сістэмай змянення фаз газаразмеркавання VVT-i. Наймацнейшай версіяй была ''Corolla TS'' з рухавіком 2ZZ-GE, які з 1,8 л выдаваў да 192 к.с. і 180 Нм круцільнага моманту. У апошнія два гады вытворчасці гэты рухавік быў абсталяваны нагнятальнікам, што дазволіла павялічыць магутнасць да 220 к.с. Мадэрнізацыя [[2004]] года закранула пераважна знешнасць аўтамабіля. Машына атрымала новую рашотку радыятара, у пярэднім бамперы супрацьтуманныя ліхтары сталі круглай формы замест былых прастакутных. Змяніліся і заднія ліхтары, у якіх з'явіліся круглыя блокі аранжавага колеру. <gallery widths="200px"> Выява:Toyota Corolla E12 Facelift 20090620 front.JPG|Toyota Corolla (2004–2007) Выява:Toyota Corolla E12 Facelift 20090620 rear.JPG| </gallery> ;Бясьпека Быў выпрабаваны [[Euro NCAP]] у [[2002]] годзе. Кузаў вытрымаў франтальны ўдар. Рамяні і падушкі эфектыўна ўтрымалі седакоў — эксперты адзначылі толькі небяспеку ўдараў каленаў кіроўцы аб панэль. На бакавым краш-тэсце з-за адсутнасці бакавых падушак манекен стукнуўся патыліцай аб сярэднюю стойку (абсталяваную мяккай накладкай), а тулава ўвайшло ў кантакт з падлакотнікам дзвярэй, але нагрузкі пры гэтым былі бяспечнымі<ref name="autoreview-2002-23"> {{артыкул |загаловак = Триумфальная площадь |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2002 |нумар = 23 |старонкі = 55 }} {{ref-ru}} </ref>. {{Euro NCAP |аўтамабіль = Toyota Corolla 1.4 Terra |align = |год = 2002 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/toyota/corolla/15596 |зоркі = 4 |дарослыя_балы = 28 |пешаходы_зоркі = 2 |пешаходы_балы = 11 }} == Дзясятае пакаленьне (E140, E150; 2006—2013) == {{Аўтамабіль | назва = «Toyota Corolla (E140)» |выява = [[Файл:Toyota Corolla (E150) facelift.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Toyota]]» | гады = 2006—2013 | падобныя = '''Corolla (E140/E150) Sedan:'''<br/>[[Citroën C4#Перше покоління (Typ L, 2004-2010)|2004-2010 Citroën C4 Sedan]]/[[Citroën C4#Друге покоління (Typ N, 2010-2018)|Citroën C4L B7]]<br/>[[Chevrolet Cruze#Друге покоління (2008-2016)|Chevrolet Cruze J300 Sedan]] <br /> [[Fiat Linea]] <br /> [[Ford Focus#Ford Focus II (C307) (2004—2011)|Ford Focus (C307) Sedan]]/[[Ford Focus#Ford Focus III (C346) (2011—2018)|Ford Focus (C346) Sedan]]<br /> [[Ford Focus#Північна Америка|2007-2011 American Ford Focus Sedan]] <br /> [[Honda Civic#Восьме покоління (2005-2011)|Honda Civic Sedan (2005–2012)]]/[[Honda Civic#Дев'яте покоління (2011-2017)|Honda Civic Sedan (2011–2013)]]<br/>[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (HD) (2006—2011)|Hyundai Elantra HD]]/[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (MD) (2010—2015)|Hyundai Elantra MD/UD]]<br/>[[Kia K3#Kia Cerato 2/Kia Forte (2008-2012)|Kia K3/Cerato/Forte TD Sedan]] <br /> [[Mazda 3#Перше покоління (BK) (2003—2009)|Mazda 3 BK Sedan]]/[[Mazda 3#Друге покоління (BL) (2009—2013)|Mazda 3 BL Sedan]] <br /> [[Mitsubishi Lancer#Mitsubishi Lancer 10 (2007—2015)|Mitsubishi Lancer Sedan (2007–2013)]]<br/>[[Nissan Versa#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Versa C11 Sedan]]<br/>[[Nissan Tiida#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Tiida C11 Sedan]]<br/>[[Nissan Sentra#Шосте покоління (2006-2012)|Nissan Sentra B16]]<br/> [[Opel Astra J|Opel Astra J Sedan]]<br />[[Peugeot 308#Перше покоління (2007—2013)|Peugeot 308 T7 Sedan]]<br />[[Peugeot 408#Перше покоління (з 2010)|Peugeot 408 T7 Sedan]]<br/>[[Renault Fluence]] <br />[[Subaru Impreza#Третє покоління (2007—2011)|Subaru Impreza GE/GV]]/[[Subaru Impreza#Четверте покоління (2011—2015)|2011-2013 Subaru Impreza GJ]] <br /> [[Volkswagen Jetta#VW Jetta V/A5 (2005—2011)|VW Jetta Sedan (A5)]]/[[Volkswagen Jetta#VW Jetta VI/A6 (2010—2018)|VW Jetta (A6)]]<br/>'''Corolla (E140/E150) Station Wagon:'''<br/>[[Citroën C4#Перше покоління (Typ L, 2004-2010)|2004-2010 Citroën C4 Station Wagon]]/[[Citroën C4#Друге покоління (Typ N, 2010-2018)|Citroën C4 B7 Station Wagon]]<br/>[[Chevrolet Cruze#Друге покоління (2008-2016)|Chevrolet Cruze J300 Station Wagon]] <br /> [[Fiat Stilo|Fiat Stilo MultiWagon]] <br /> [[Ford Focus#Ford Focus II (C307) (2004—2011)|Ford Focus (C307) Station Wagon]]/[[Ford Focus#Ford Focus III (C346) (2011—2018)|Ford Focus (C346) Station Wagon]]<br /> [[Ford Focus#Північна Америка|2007-2011 American Ford Focus Station Wagon]] <br /> [[Honda Civic#Восьме покоління (2005-2011)|Honda Civic Station Wagon (2005–2012)]]/[[Honda Civic#Дев'яте покоління (2011-2017)|Honda Civic Station Wagon (2011–2013)]]<br/>[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (HD) (2006—2011)|Hyundai Elantra HD Station Wagon]]/[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (MD) (2010—2015)|Hyundai Elantra MD/UD Station Wagon]]<br/>[[Kia K3#Kia Cerato 2/Kia Forte (2008-2012)|Kia K3/Cerato/Forte TD Station Wagon]] <br /> [[Mazda 3#Перше покоління (BK) (2003—2009)|Mazda 3 BK Station Wagon]]/[[Mazda 3#Друге покоління (BL) (2009—2013)|Mazda 3 BL Station Wagon]] <br /> [[Mitsubishi Lancer#Mitsubishi Lancer 10 (2007—2015)|Mitsubishi Lancer Station Wagon (2007–2013)]]<br/>[[Nissan Versa#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Versa C11 Station Wagon]]<br/>[[Nissan Tiida#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Tiida C11 Station Wagon]]<br/>[[Nissan Sentra#Шосте покоління (2006-2012)|Nissan Sentra B16 Station Wagon]]<br/> [[Opel Astra J|Opel Astra J Station Wagon]]<br />[[Peugeot 308#Перше покоління (2007—2013)|Peugeot 308 T7 Station Wagon]]<br/>[[Renault Mégane|Renault Mégane III Station Wagon]]<br />[[Škoda Octavia#Škoda Octavia II (Тип 1Z) (2004—2013)|Škoda Octavia Typ 1Z Station Wagon]] <br />[[Subaru Impreza#Третє покоління (2007—2011)|Subaru Impreza Station Wagon]]/[[Subaru Impreza#Четверте покоління (2011—2015)|2011-2013 Subaru Impreza Station Wagon]] <br /> [[Volkswagen Jetta#VW Jetta V/A5 (2005—2011)|VW Jetta Station Wagon (A5)]]/[[Volkswagen Golf|VW Golf Station Wagon (A6)]] }} Дзесятае пакаленне E140 Corolla было прадстаўлена ў кастрычніку 2006 года. На японскіх рынках седан атрымаў назву Corolla Axio. Універсал захаваў назву Corolla Fielder, Седан Toyota Corolla (E140/E150) — частка доўгай лінейкі седанаў Toyota, у тым ліку Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 1)]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 2)]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 3)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1950 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1951-1952 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1953-1954 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1955-1956 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1957-1959 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1960-1961 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Першае пакаленне (E10; 1966–1970)|Toyota Corolla E10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Другое пакаленне (E20; 1970–1978)|Toyota Corolla E20 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981)|Toyota Corolla E30 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987)|Toyota Corolla E70 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Пятае пакаленне (E80; 1983–1990)|Toyota Corolla E80 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Шостае пакаленне (E90; 1987–1991)|Toyota Corolla E90 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Сёмае пакаленне (E100; 1991–2002)|Toyota Corolla E100 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Восьмае пакаленне (E110; 1995–2002)|Toyota Corolla E110 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Дзявятае пакаленне (E120, E130; 2000–2007)|Toyota Corolla 4-door sedan (2000–2004)]], і [[Toyota Corolla#Дзявятае пакаленне (E120, E130; 2000–2007)|Toyota Corolla 4-door sedan (2005–2007)]]. == Адзінаццатае пакаленьне (2012–ц.ч.) == {{У планах}} == Дванаццатае пакаленьне (E210; 2018–ц.ч.) == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Toyota Corolla Ascent Sport | выява1 = 2018 Toyota Corolla (MZEA12R) Ascent Sport hatchback (2018-11-02) 01.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 2018 Toyota Corolla (MZEA12R) Ascent Sport hatchback (2018-11-02) 02.jpg | шырыня2 = 200 }} ''Карола'' дванаццатага пакаленьня дэбютавала летам [[2018]] года: тады стартавала вытворчасць хэтчбекаў у [[Японія|Японіі]] і [[ЗША]]. Адтуль машыны таксама пастаўляюць у [[Аўстралія|Аўстралію]], краіны Азіі і [[Канада|Канаду]]. На аўтасалоне ў [[Парыж]]ы паказалі машыну з кузавам «універсал», а седан на выставе ў [[Гуанчжоу]]. 14 студзеня [[2019]] году пачалася вытворчасць на заводзе ў [[Вялікабрытанія|англійскім]] графстве [[Дэрбішыр]], дзе выпускаюць хэтчбекі і ўніверсалы Touring Sports для еўрапейскага рынку. 29 студзеня [[2019]] года адбыўся запуск на заводзе ў [[Турцыя|Турцыі]] — там вырабляюць седаны для рынкаў Еўропы і [[СНД]]<ref>[https://autoreview.ru/news/novaya-toyota-corolla-nachalo-proizvodstva-dlya-evropy-i-rossii Новая Toyota Corolla: начало производства для Европы и России] // autoreview.ru {{ref-ru}}</ref>. Дванаццатае пакаленьне пабудавана на аснове модульнай платформы TNGA версіі GA-C. Англійскія машыны абсталёўваюць трыма сілавымі агрэгатамі — бензінавы турбаматор 1,2 (115 к.с.), «эканамічны» гібрыд з атмасферным 1,8 (122 к.с.) і «спартыўны» гібрыд з двухлітровым маторам (180 к.с.). Турэцкія седаны адрозніваюцца ад хэтчбекаў і ўніверсалаў іншым дызайнам пярэдняй часткі (так званы варыянт Prestige замест выканання Sport у хэтчбека). Турбарухавіка ў гаме няма, замест яго — атмасферны 1,6 (132 к.с.), які агрэгатаваны з шасціступеньчатай «механікай» або варыятарам. [[Выява:Toyota, Paris Motor Show 2018, Paris (1Y7A1787).jpg|thumb|200px|Таёта Карола Турынг Спортс]] Універсал спраектаваны ў Эўропе: над машынай працаваў дызайн-цэнтр Таёты ў [[Бельгія|бельгійскім]] [[Завентэм]]е. Да сярэдняй стойкі ўнівэрсал цалкам паўтарае хэтчбэк. У параўнаньні з хэтчбекам колавая база павялічана на 60 мм, да 2700 мм. Адлегласць паміж спінкамі сядзенняў пярэдняга і задняга шэрагаў — 928 мм. Аб'ём грузавога адсека з паднятымі заднімі сядзеньнямі — 598 л<ref>[https://autoreview.ru/news/universal-toyota-corolla-touring-sports-poraduet-prostorom Универсал Toyota Corolla Touring Sports порадует простором] // autoreview.ru {{ref-ru}}</ref>. ;Бясьпека {{Euro NCAP |аўтамабіль = Toyota Corolla Hatchback 1.8 |align = |год = 2019 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/toyota/corolla/35878 |зоркі = 5 |дарослыя_балы = 36,1 |дарослыя_працэнт = 95 |дзеці_балы = 41,6 |дзеці_працэнт = 84 |пешаходы_балы = 41,4 |пешаходы_працэнт = 86 |асістэнты_балы = 10,1 |асістэнты_працэнт= 77 }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |загаловак = Особенности девятой жизни |спасылка = http://www.zr.ru/archive/gzr/2012/09/toyota-corolla-osobiennosti-dieviatoi-zhizni |выданне = За рулём — Регион |тып = газета |год = 2012 |нумар = 9 (256) |старонкі = 38-41 }} {{ref-ru}} == Вонкавыя спасылкі == * {{cite web|url=https://www.auto.cz/toyota-corolla-1966-1970-prvni-generace-svetoveho-bestselleru-146788|title=Toyota Corolla (1966–1970): První generace světového bestselleru|work=auto.cz|date=2022-12-08|accessdate=2022-12-08|language=cs}} * [https://autoreview.ru/news/toyota-corolla-otmechaet-50-letniy-yubiley Toyota Corolla отмечает 50-летний юбилей] // autoreview.ru {{ref-ru}} == Гл. таксама == * [[Таёта Аўрыс]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі Toyota|Corolla]] lduaywa7k8eui5mc8go4g7tx8p46wr9 2677898 2677897 2026-07-06T19:03:13Z ~2026-38116-85 98677 /* Дзясятае пакаленьне (E140, E150; 2006—2013) */ 2677898 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = Таёта Карола |фота = 1991.toyota.corolla-emblem.JPG |вытворца = [[Toyota]] |гады вытворчасці = {{гады аўтамабіля|1966|}} |папярэднік = |пераемнік = |заводы = [[Японія]] |клас= |сегмент = C |даўжыня = |шырыня = |вышыня = |колавая база = |аб'ём бака = |вікісховішча = Toyota Corolla | падобныя = [[Citroën C4]]<br/>[[Chevrolet Cruze]] <br /> [[Fiat Bravo]]/[[Fiat Tipo]] <br /> [[Ford Focus]] <br />[[Honda Civic]]<br/>[[Hyundai Elantra]]<br/>[[Kia K3|Kia K3/Cerato/Forte]] <br /> [[Mazda 3]] <br /> [[Mitsubishi Lancer]]<br />[[Nissan Almera]]<br/>[[Nissan Versa]]<br/>[[Nissan Tiida]]<br/>[[Nissan Sentra]]<br/> [[Opel Astra]] <br /> [[Renault Mégane]]<br />[[Renault Fluence]]<br />[[Peugeot 308]] <br />[[Peugeot 408]] <br />[[SEAT León]]<br/>[[Skoda Octavia]]<br/>[[Subaru Impreza]] <br /> [[Volkswagen Jetta]] <br /> [[Volkswagen Golf]] }} '''Таёта Карола''' — кампактны [[аўтамабіль]] [[Японія|японскай]] кампаніі [[Toyota Motor Corporation]]. З [[1966]] года было прадстаўлена 12 пакаленьняў. Адна з самых папулярных мадэляў сьвету. У 2005—2015 і 2019—2020 гады была на першым месцы ў сьвеце паводле колькасьці прададзеных машынаў<ref>{{cite web |author = Fabio Gemelli |url = https://it.motor1.com/news/669073/tesla-model-y-auto-vendute-mondo/ |title = Le auto più vendute del mondo (prima della Tesla Model Y) |date = 2023-05-25 |publisher = it.motor1.com |accessdate = 2023-05-26 |language = it }}</ref>. == Першае пакаленьне (E10; 1966–1970) == {{multiple image | зона = left | кірунак = vertical | загаловак = Toyota Corolla E10 (1966–1970) | подпіс = 2-дзв. седан | выява1 = 1966 Toyota Corolla 02.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 1966 Toyota Corolla 03.jpg | шырыня2 = 200 }} {{main|Toyota Corolla (E10)}} Вытворчасць першага пакалення кампактных аўтамабіляў сямейства «Toyota Corolla» пачалася ў лістападзе [[1966]] года. Першым быў выпушчаны двухдзверны седан. Аўтамабіль з колавай базай 2285 мм меў даўжыню 3845 мм, шырыню 1485 мм і вышыню 1380 мм. На машыну ўсталёўваўся бензінавы радны чатырохцыліндравы рухавік аб’ёмам 1077 см³ з верхнім размяшчэннем клапанаў і максімальнай магутнасцю 52 к.с. (38 кВт) пры 6000 аб/хв. Максімальны круцільны момант складаў 85 Нм пры 3000 аб/хв. Аўтамабіль пры вазе 740 кг развіваў максімальную хуткасць 140 км/г і ў сярэднім спажываў на 100 км каля 8 літраў бензіну. Пакупнікі маглі выбіраць паміж чатырохступеньчатай механічнай каробкай перадач з рычагом пераключэння перадач на падлозе або двухступеньчатай аўтаматычнай каробкай перадач з рычагом на цэнтральным тунэлі альбо пад рулявым колам. У маі 1967 года пачалася вытворчасць чатырохдзвернага седана. Універсал (завадскі код E16V) быў трохдзверным і меў па тры вокны з кожнага боку. Багажныя дзверы даходзілі ўніз да бампера і адчыняліся дагары. Універсал мог абсталёўвацца двухступеньчатай аўтаматычнай каробкай перадач Toyoglide. У 1968 годзе адбылася прэм’ера ''Toyota Corolla Sprinter'' з плаўна спадаючым да задняй часткі дахам. ''Corolla Coupe'' нічым не адрознівалася ад ''Sprinter'', толькі не мела дэкаратыўнай храміраванай паласы на парогах. <gallery widths="200"> Выява:1968 Toyota Corolla 1100 Deluxe rear.jpg|Toyota Corolla (4-дзв. седан) Выява:Toyota Corolla E10 002.JPG|Toyota Corolla (універсал) Выява:Toyota Corolla Sprinter KE17 SL rear.jpg|Toyota Corolla Sprinter </gallery> У сакавіку [[1968]] года Corolla першага пакалення была мадэрнізавана. Пярэдні бампер паставілі крыху вышэй, а рашотка радыятара больш не мела адмоўнага нахілу. У салоне абнавілася прыборная панэль. Двухдзверны седан ''Corolla SL'' з палепшанай камплектацыяй атрымаў рухавік з двума карбюратарамі, што павялічыла магутнасць на 13 к.с. Праз месяц гэты рухавік таксама атрымала купэ Corolla Sprinter. У кастрычніку 1968 года чатырохдзверны седан таксама атрымаў палепшаную версію ''SL''. У жніўні 1969 года аб’ём рухавіка быў павялічаны да 1166 см³. У версіі з двума карбюратарамі гэты рухавік выдаваў 77 к.с. (57 кВт) і выкарыстоўваўся на мадэлях ''SL'' і ''Sprinter''. Акрамя Японіі, Corolla E10 збіралі таксама ў [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Канада|Канадзе]], [[Малайзія|Малайзіі]], на [[Філіпіны|Філіпінах]] і ў [[Тайланд]]зе. == Другое пакаленьне (E20; 1970–1978) == {{У планах}} == Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981) == [[Выява:Toyota-Corrola30.JPG|thumb|200px|]] {{main|Toyota Corolla (E30)}} Corolla трэцяга пакалення выпускалася з [[1974]] года з кузавамі седан (у двух- і чатырохдзвернай версіях), універсал і [[хардтоп]]. У [[1976]] годзе з'явіліся таксама варыянты купэ і трохдзверны хэтчбек, які пазначаўся вытворцам як ліфтбек. У параўнанні з папярэднікам павялічылася колавая база, машына стала шырэй, а больш прасторны салон быў спраектаваны з улікам нормаў бяспекі і атрымаў трохкропкавыя інэрцыйныя рамяні бяспекі. Базавым быў бензінавы рухавік 1,2 л магутнасцю 55 к.с. Акрамя таго ўсталёўваліся рухавікі 1,4 і 1,6 літра, але аўтамабілі, якія прадаваліся ў Еўропе, амаль выключна былі абсталяваныя самай маленькай адзінкай (за выключэннем версіі ''Liftback'', якая магла мець 1,6 л). У [[1976]] году Corolla зведала невялікі фэйсліфтынг, таксама атрымала новую прыборную панэль і дадатковыя варыянты ўнутранага аздаблення. Вытворчасць трэцяга пакалення скончылася ў [[1979]] годзе, выраблена 3 755 029 адзінак<ref>[https://www.auto-swiat.pl/klasyki/youngtimer/toyota-corolla-mk-iii-e30-klasyk-ktory-tworzyl-historie/htp6qgr Toyota Corolla MK III (E30) - Japońska inwazja] // auto-swiat.pl {{ref-pl}}</ref>. == Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987) == {{У планах}} == Пятае пакаленьне (E80; 1983–1990) == [[Выява:1987 Toyota Corolla (AE80) CS 5-door hatchback (15980182263).jpg|thumb|200px|]] {{main|Toyota Corolla (E80)}} Пятае пакаленне Corolla было першым, якое было спраектавана з дапамогай [[камп’ютар]]а, а таксама першым з пярэднім прывадам. Першапачаткова выпускалася з кузавамі двухдзвернае чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 2)]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 3)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1950 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1951-1952 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1953-1954 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1955-1956 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1957-1959 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1960-1961 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Першае пакаленне (E10; 1966–1970)|Toyota Corolla E10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Другое пакаленне (E20; 1970–1978)|Toyota Corolla E20 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981)|Toyota Corolla E30 4-door sedan]], і [[Toyota Corolla#Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987)|Toyota Corolla E70 4-door sedan]]), купэ, і пяцідзверны ліфтбек. Пазней да шэрагу дадаліся трох- і пяцідзверны хэтчбекі. Рухавікі: бензінавыя 1,3 і 1,6 л, а таксама 1,8-літровы дызельны. З [[1987]] года з'явілася шостае пакаленне. Тым не менш, у [[Аўстралія|Аўстралію]] пастаўка пятага пакалення працягвалася яшчэ да [[1988]] года, у [[Венесуэла|Венесуэлу]] — да [[1990]] года. === AE86 === [[Выява:Toyota Corolla SR5 hatch front.jpg|thumb|left|200px|Toyota Corolla SR5]] {{main|Toyota Corolla Levin}} {{main|Toyota Sprinter Trueno}} У адрозненне ад седанаў і хэтчбекаў, спартыўныя версіі базіраваліся на ранейшым заднепрывадным шасі. Версія ''AE86'' мела мацнейшыя рухавікі (на рынку Японіі — 130 к.с.), прапаноўвалася як 2-дзвернае купэ або 3-дзверны хэтчбек. У [[ЗША]] ''AE86'' прадавалася выключна ў версіі «Trueno» (і называлася ''Toyota Corolla SR5 / GT-S''), а мадыфікацыя «Levin» там не прапанавалася<ref>[https://motor.ru/stories/podnimitemneveki.htm#12 Поднимите мне веки] // motor.ru {{ref-ru}}</ref>. {{clear}} == Шостае пакаленьне (E90; 1987–1991) == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Toyota Corolla E90 (седан) | выява1 = Toyota Corolla front 20080331.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = Toyota Corolla rear 20080331.jpg | шырыня2 = 200 }} {{Асноўны артыкул|Таёта Карола (Е90)}} Шостая Corolla паклала пачатак стылістычнаму падзелу машын для розных рынкаў. Паралельна выпускаліся 5-дзверныя хэтчбек і ліфтбек. Сілавая структура кузава гэтых версій была агульнай, але праёмы дзвярэй троху адрозніваліся, а кузаўныя панэлі дзвярэй не былі ўзаемазаменнымі: хэтчбек быў уніфікаваны з седанам, а ліфтбек — з паўнапрывадным універсалам<ref>{{артыкул |загаловак = Чтобы было шикарно! |спасылка = http://www.zr.ru/archive/gzr/2011/10/chtoby-bylo-shikarno |выданне = За рулём — Регион |тып = газета |год = 2011 |нумар = 10 (233) |старонкі = 8 }} {{ref-ru}}</ref>. <gallery widths="200"> Выява:1989 Toyota Corolla (AE92) CS 5-door hatchback (2015-07-14) 01.jpg|Toyota Corolla (хэтчбек) Выява:1989 Toyota Corolla (AE92) CS 5-door hatchback (2015-07-14) 02.jpg| Выява:Toyota_Corolla_wagon.jpg|Toyota Corolla (універсал) </gallery> <gallery widths="200"> Выява:Toyota Corolla front 20071126.jpg|Toyota Corolla (ліфтбек) Выява:Toyota Corolla rear 20071126.jpg| Выява:1995 Toyota Corolla (AE95R) XL station wagon (2015-11-13) 01.jpg|Toyota Corolla 4WD Выява:1995 Toyota Corolla (AE95R) XL station wagon (2015-11-13) 02.jpg </gallery> Рухавікі — аб'ёмам 1,3-2,0 л (64-135 к.с.), а ў [[Японія|Японіі]] прапаноўвалася купэ ''Corolla Levin GT-Z'' з кампрэсарнай «чацвёркай» 1,6 (165 к.с.). У мадэльным шэрагу з'явіўся варыянт GTi, які адрозніваўся спартыўным стайлінг-пакетам. На [[Еўропа|еўрапейскім]] рынку меў рухавік магутнасцю 125 к.с.<ref>[http://www.auto-swiat.pl/wiadomosci/toyota-corolla-to-rowniez-sportowe-emocje/6004nx Toyota Corolla to również sportowe emocje]{{Недаступная спасылка}} // auto-swiat.pl {{ref-pl}}</ref>. == Сёмае пакаленьне (E100; 1991–2002) == {{У планах}} == Восьмае пакаленьне (E110; 1995–2002) == [[Выява:1998 Toyota Corolla Sportif 1.3 Front.jpg|thumb|200px|]] {{main|Toyota Corolla (E110)}} У Японіі Corolla восьмага пакалення дэбютавала ў [[1995]] годзе. Еўрапейская версія пабачыла свет двума гадамі пазней. Прапаноўвалася з рухавікамі 1,3 16V (86 к.с.), 1,6 16V (110 к.с.), 1,8 16V (110 к.с.) і дызельным 2,0 D (72 к.с.). Вясной [[1999]] года дэбютавала "зараджаная" версія ''G6'' (рухавік 1,6 16V, шасціступеньчатая каробка перадач). Восенню [[1999]] года быў праведзены рэстайлінг. З'явіліся бензінавыя рухавікі са зменнымі фазамі газаразмеркавання — 1,4 16V VVT-i (97 к.с.) і 1,6 16V VVT-i (110 к.с.), а таксама новы дызель 1,9 D (69 к.с.). Рухавікі 1,3 16V і 1,6 16V былі прыбраныя з маторнага шэрагу. Восенню [[2000]] года дадаўся турбадызель 2,0 16V D4-D (90 к.с.)<ref>[http://moto.pl/Testy/1,126861,15176682,Toyota_Corolla_E_11__1997_2001____opinie_Moto_pl.html Toyota Corolla E 11 (1997-2001) - opinie Moto.pl] // moto.pl {{ref-pl}}</ref>. ;Бясьпека Пры франтальным удары стойка лабавога шкла ссунулася на 20 мм, а дзверы змаглі адкрыцца. Аднак, трубчастая папярочка, якая праходзіць пад пярэдняй панэллю, пачала адрывацца ад стойкі. Пад рулявой калонкай, нягледзячы на прадуманую абарону каленаў, ёсць небяспечныя месцы. Пры бакавым краш-тэсце галава манекена стукнулася аб цэнтральную стойку. Энергапаглынаючая накладка стойкі змякчыла ўдар, аднак нагрузкі на тулава ўсё ж былі вялікімі<ref name="autoreview-1999-7"> {{артыкул |загаловак = Рейтинг безопасности: новички гольф-класса |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 1999 |нумар = 7 |старонкі = 24 }} {{ref-ru}} </ref>. {{Euro NCAP |аўтамабіль = Toyota Corolla 1.3 Sportif |align = |год = 1998 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/toyota/corolla/15494 |зоркі = 3 |дарослыя_балы = 23 |пешаходы_зоркі = 2 |пешаходы_балы = 15 }} == Дзявятае пакаленьне (E120, E130; 2000–2007) == [[Выява:Toyota Corolla front 20080808.jpg|thumb|200px|Toyota Corolla (2001–2004)]] {{main|Toyota Corolla (E120)}} Toyota Corolla дзявятага пакалення была пабудавана на скарочанай платформе седана [[Toyota Vista]] з паўзалежнай або шматрычагавай задняй падвескай. Дызайн упершыню быў распрацаваны ў Еўропе. З мадэльнага шэрагу канчаткова зніклі двухдзверныя версіі, даўжыня седана вырасла да 4,4 м., Седан Toyota Corolla (2000–2007) — частка доўгай лінейкі седанаў Toyota, у тым ліку Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 2)]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 3)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1950 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1951-1952 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1953-1954 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1955-1956 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1957-1959 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1960-1961 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Першае пакаленне (E10; 1966–1970)|Toyota Corolla E10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Другое пакаленне (E20; 1970–1978)|Toyota Corolla E20 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981)|Toyota Corolla E30 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987)|Toyota Corolla E70 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Пятае пакаленне (E80; 1983–1990)|Toyota Corolla E80 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Шостае пакаленне (E90; 1987–1991)|Toyota Corolla E90 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Сёмае пакаленне (E100; 1991–2002)|Toyota Corolla E100 4-door sedan]], і [[Toyota Corolla#Восьмае пакаленне (E110; 1995–2002)|Toyota Corolla E110 4-door sedan]]. Рухавікі — аб'ёмам 1,4-2,2 л (89-215 к.с.). Бензінавыя рухавікі аб'ёмам 1,4 (97 к.с.), 1,6 (110 к.с.) і 1,8 л (192 к.с.) абсталёўваліся сістэмай змянення фаз газаразмеркавання VVT-i. Наймацнейшай версіяй была ''Corolla TS'' з рухавіком 2ZZ-GE, які з 1,8 л выдаваў да 192 к.с. і 180 Нм круцільнага моманту. У апошнія два гады вытворчасці гэты рухавік быў абсталяваны нагнятальнікам, што дазволіла павялічыць магутнасць да 220 к.с. Мадэрнізацыя [[2004]] года закранула пераважна знешнасць аўтамабіля. Машына атрымала новую рашотку радыятара, у пярэднім бамперы супрацьтуманныя ліхтары сталі круглай формы замест былых прастакутных. Змяніліся і заднія ліхтары, у якіх з'явіліся круглыя блокі аранжавага колеру. <gallery widths="200px"> Выява:Toyota Corolla E12 Facelift 20090620 front.JPG|Toyota Corolla (2004–2007) Выява:Toyota Corolla E12 Facelift 20090620 rear.JPG| </gallery> ;Бясьпека Быў выпрабаваны [[Euro NCAP]] у [[2002]] годзе. Кузаў вытрымаў франтальны ўдар. Рамяні і падушкі эфектыўна ўтрымалі седакоў — эксперты адзначылі толькі небяспеку ўдараў каленаў кіроўцы аб панэль. На бакавым краш-тэсце з-за адсутнасці бакавых падушак манекен стукнуўся патыліцай аб сярэднюю стойку (абсталяваную мяккай накладкай), а тулава ўвайшло ў кантакт з падлакотнікам дзвярэй, але нагрузкі пры гэтым былі бяспечнымі<ref name="autoreview-2002-23"> {{артыкул |загаловак = Триумфальная площадь |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2002 |нумар = 23 |старонкі = 55 }} {{ref-ru}} </ref>. {{Euro NCAP |аўтамабіль = Toyota Corolla 1.4 Terra |align = |год = 2002 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/toyota/corolla/15596 |зоркі = 4 |дарослыя_балы = 28 |пешаходы_зоркі = 2 |пешаходы_балы = 11 }} == Дзясятае пакаленьне (E140, E150; 2006—2013) == {{Аўтамабіль | назва = «Toyota Corolla (E140)» |выява = [[Файл:Toyota Corolla (E150) facelift.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Toyota]]» | гады = 2006—2013 | падобныя = '''Corolla (E140/E150) Sedan:'''<br/>[[Citroën C4#Перше покоління (Typ L, 2004-2010)|2004-2010 Citroën C4 Sedan]]/[[Citroën C4#Друге покоління (Typ N, 2010-2018)|Citroën C4L B7]]<br/>[[Chevrolet Cruze#Друге покоління (2008-2016)|Chevrolet Cruze J300 Sedan]] <br /> [[Fiat Linea]] <br /> [[Ford Focus#Ford Focus II (C307) (2004—2011)|Ford Focus (C307) Sedan]]/[[Ford Focus#Ford Focus III (C346) (2011—2018)|Ford Focus (C346) Sedan]]<br /> [[Ford Focus#Північна Америка|2007-2011 American Ford Focus Sedan]] <br /> [[Honda Civic#Восьме покоління (2005-2011)|Honda Civic Sedan (2005–2012)]]/[[Honda Civic#Дев'яте покоління (2011-2017)|Honda Civic Sedan (2011–2013)]]<br/>[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (HD) (2006—2011)|Hyundai Elantra HD]]/[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (MD) (2010—2015)|Hyundai Elantra MD/UD]]<br/>[[Kia K3#Kia Cerato 2/Kia Forte (2008-2012)|Kia K3/Cerato/Forte TD Sedan]] <br /> [[Mazda 3#Перше покоління (BK) (2003—2009)|Mazda 3 BK Sedan]]/[[Mazda 3#Друге покоління (BL) (2009—2013)|Mazda 3 BL Sedan]] <br /> [[Mitsubishi Lancer#Mitsubishi Lancer 10 (2007—2015)|Mitsubishi Lancer Sedan (2007–2013)]]<br/>[[Nissan Versa#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Versa C11 Sedan]]<br/>[[Nissan Tiida#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Tiida C11 Sedan]]<br/>[[Nissan Sentra#Шосте покоління (2006-2012)|Nissan Sentra B16]]<br/> [[Opel Astra J|Opel Astra J Sedan]]<br />[[Peugeot 308#Перше покоління (2007—2013)|Peugeot 308 T7 Sedan]]<br />[[Peugeot 408#Перше покоління (з 2010)|Peugeot 408 T7 Sedan]]<br/>[[Renault Fluence]] <br />[[Subaru Impreza#Третє покоління (2007—2011)|Subaru Impreza GE/GV]]/[[Subaru Impreza#Четверте покоління (2011—2015)|2011-2013 Subaru Impreza GJ]] <br /> [[Volkswagen Jetta#VW Jetta V/A5 (2005—2011)|VW Jetta Sedan (A5)]]/[[Volkswagen Jetta#VW Jetta VI/A6 (2010—2018)|VW Jetta (A6)]]<br/>'''Corolla (E140/E150) Station Wagon:'''<br/>[[Citroën C4#Перше покоління (Typ L, 2004-2010)|2004-2010 Citroën C4 Station Wagon]]/[[Citroën C4#Друге покоління (Typ N, 2010-2018)|Citroën C4 B7 Station Wagon]]<br/>[[Chevrolet Cruze#Друге покоління (2008-2016)|Chevrolet Cruze J300 Station Wagon]] <br /> [[Fiat Stilo|Fiat Stilo MultiWagon]] <br /> [[Ford Focus#Ford Focus II (C307) (2004—2011)|Ford Focus (C307) Station Wagon]]/[[Ford Focus#Ford Focus III (C346) (2011—2018)|Ford Focus (C346) Station Wagon]]<br /> [[Ford Focus#Північна Америка|2007-2011 American Ford Focus Station Wagon]] <br /> [[Honda Civic#Восьме покоління (2005-2011)|Honda Civic Station Wagon (2005–2012)]]/[[Honda Civic#Дев'яте покоління (2011-2017)|Honda Civic Station Wagon (2011–2013)]]<br/>[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (HD) (2006—2011)|Hyundai Elantra HD Station Wagon]]/[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (MD) (2010—2015)|Hyundai Elantra MD/UD Station Wagon]]<br/>[[Kia K3#Kia Cerato 2/Kia Forte (2008-2012)|Kia K3/Cerato/Forte TD Station Wagon]] <br /> [[Mazda 3#Перше покоління (BK) (2003—2009)|Mazda 3 BK Station Wagon]]/[[Mazda 3#Друге покоління (BL) (2009—2013)|Mazda 3 BL Station Wagon]] <br /> [[Mitsubishi Lancer#Mitsubishi Lancer 10 (2007—2015)|Mitsubishi Lancer Station Wagon (2007–2013)]]<br/>[[Nissan Versa#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Versa C11 Station Wagon]]<br/>[[Nissan Tiida#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Tiida C11 Station Wagon]]<br/>[[Nissan Sentra#Шосте покоління (2006-2012)|Nissan Sentra B16 Station Wagon]]<br/> [[Opel Astra J|Opel Astra J Station Wagon]]<br />[[Peugeot 308#Перше покоління (2007—2013)|Peugeot 308 T7 Station Wagon]]<br/>[[Renault Mégane|Renault Mégane III Station Wagon]]<br />[[Škoda Octavia#Škoda Octavia II (Тип 1Z) (2004—2013)|Škoda Octavia Typ 1Z Station Wagon]] <br />[[Subaru Impreza#Третє покоління (2007—2011)|Subaru Impreza Station Wagon]]/[[Subaru Impreza#Четверте покоління (2011—2015)|2011-2013 Subaru Impreza Station Wagon]] <br /> [[Volkswagen Jetta#VW Jetta V/A5 (2005—2011)|VW Jetta Station Wagon (A5)]]/[[Volkswagen Golf|VW Golf Station Wagon (A6)]] }} Дзесятае пакаленне E140 Corolla было прадстаўлена ў кастрычніку 2006 года. На японскіх рынках седан атрымаў назву Corolla Axio. Універсал захаваў назву Corolla Fielder, Седан Toyota Corolla (E140/E150) — частка доўгай лінейкі седанаў Toyota, у тым ліку Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 2)]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 3)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1950 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1951-1952 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1953-1954 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1955-1956 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1957-1959 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1960-1961 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Першае пакаленне (E10; 1966–1970)|Toyota Corolla E10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Другое пакаленне (E20; 1970–1978)|Toyota Corolla E20 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981)|Toyota Corolla E30 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987)|Toyota Corolla E70 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Пятае пакаленне (E80; 1983–1990)|Toyota Corolla E80 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Шостае пакаленне (E90; 1987–1991)|Toyota Corolla E90 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Сёмае пакаленне (E100; 1991–2002)|Toyota Corolla E100 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Восьмае пакаленне (E110; 1995–2002)|Toyota Corolla E110 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Дзявятае пакаленне (E120, E130; 2000–2007)|Toyota Corolla 4-door sedan (2000–2004)]], і [[Toyota Corolla#Дзявятае пакаленне (E120, E130; 2000–2007)|Toyota Corolla 4-door sedan (2005–2007)]]. == Адзінаццатае пакаленьне (2012–ц.ч.) == {{У планах}} == Дванаццатае пакаленьне (E210; 2018–ц.ч.) == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Toyota Corolla Ascent Sport | выява1 = 2018 Toyota Corolla (MZEA12R) Ascent Sport hatchback (2018-11-02) 01.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 2018 Toyota Corolla (MZEA12R) Ascent Sport hatchback (2018-11-02) 02.jpg | шырыня2 = 200 }} ''Карола'' дванаццатага пакаленьня дэбютавала летам [[2018]] года: тады стартавала вытворчасць хэтчбекаў у [[Японія|Японіі]] і [[ЗША]]. Адтуль машыны таксама пастаўляюць у [[Аўстралія|Аўстралію]], краіны Азіі і [[Канада|Канаду]]. На аўтасалоне ў [[Парыж]]ы паказалі машыну з кузавам «універсал», а седан на выставе ў [[Гуанчжоу]]. 14 студзеня [[2019]] году пачалася вытворчасць на заводзе ў [[Вялікабрытанія|англійскім]] графстве [[Дэрбішыр]], дзе выпускаюць хэтчбекі і ўніверсалы Touring Sports для еўрапейскага рынку. 29 студзеня [[2019]] года адбыўся запуск на заводзе ў [[Турцыя|Турцыі]] — там вырабляюць седаны для рынкаў Еўропы і [[СНД]]<ref>[https://autoreview.ru/news/novaya-toyota-corolla-nachalo-proizvodstva-dlya-evropy-i-rossii Новая Toyota Corolla: начало производства для Европы и России] // autoreview.ru {{ref-ru}}</ref>. Дванаццатае пакаленьне пабудавана на аснове модульнай платформы TNGA версіі GA-C. Англійскія машыны абсталёўваюць трыма сілавымі агрэгатамі — бензінавы турбаматор 1,2 (115 к.с.), «эканамічны» гібрыд з атмасферным 1,8 (122 к.с.) і «спартыўны» гібрыд з двухлітровым маторам (180 к.с.). Турэцкія седаны адрозніваюцца ад хэтчбекаў і ўніверсалаў іншым дызайнам пярэдняй часткі (так званы варыянт Prestige замест выканання Sport у хэтчбека). Турбарухавіка ў гаме няма, замест яго — атмасферны 1,6 (132 к.с.), які агрэгатаваны з шасціступеньчатай «механікай» або варыятарам. [[Выява:Toyota, Paris Motor Show 2018, Paris (1Y7A1787).jpg|thumb|200px|Таёта Карола Турынг Спортс]] Універсал спраектаваны ў Эўропе: над машынай працаваў дызайн-цэнтр Таёты ў [[Бельгія|бельгійскім]] [[Завентэм]]е. Да сярэдняй стойкі ўнівэрсал цалкам паўтарае хэтчбэк. У параўнаньні з хэтчбекам колавая база павялічана на 60 мм, да 2700 мм. Адлегласць паміж спінкамі сядзенняў пярэдняга і задняга шэрагаў — 928 мм. Аб'ём грузавога адсека з паднятымі заднімі сядзеньнямі — 598 л<ref>[https://autoreview.ru/news/universal-toyota-corolla-touring-sports-poraduet-prostorom Универсал Toyota Corolla Touring Sports порадует простором] // autoreview.ru {{ref-ru}}</ref>. ;Бясьпека {{Euro NCAP |аўтамабіль = Toyota Corolla Hatchback 1.8 |align = |год = 2019 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/toyota/corolla/35878 |зоркі = 5 |дарослыя_балы = 36,1 |дарослыя_працэнт = 95 |дзеці_балы = 41,6 |дзеці_працэнт = 84 |пешаходы_балы = 41,4 |пешаходы_працэнт = 86 |асістэнты_балы = 10,1 |асістэнты_працэнт= 77 }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |загаловак = Особенности девятой жизни |спасылка = http://www.zr.ru/archive/gzr/2012/09/toyota-corolla-osobiennosti-dieviatoi-zhizni |выданне = За рулём — Регион |тып = газета |год = 2012 |нумар = 9 (256) |старонкі = 38-41 }} {{ref-ru}} == Вонкавыя спасылкі == * {{cite web|url=https://www.auto.cz/toyota-corolla-1966-1970-prvni-generace-svetoveho-bestselleru-146788|title=Toyota Corolla (1966–1970): První generace světového bestselleru|work=auto.cz|date=2022-12-08|accessdate=2022-12-08|language=cs}} * [https://autoreview.ru/news/toyota-corolla-otmechaet-50-letniy-yubiley Toyota Corolla отмечает 50-летний юбилей] // autoreview.ru {{ref-ru}} == Гл. таксама == * [[Таёта Аўрыс]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі Toyota|Corolla]] atd67svomsvmhghvp3w2dix9wz1f9r8 2677900 2677898 2026-07-06T19:09:53Z ~2026-38116-85 98677 /* Пятае пакаленьне (E80; 1983–1990) */ 2677900 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = Таёта Карола |фота = 1991.toyota.corolla-emblem.JPG |вытворца = [[Toyota]] |гады вытворчасці = {{гады аўтамабіля|1966|}} |папярэднік = |пераемнік = |заводы = [[Японія]] |клас= |сегмент = C |даўжыня = |шырыня = |вышыня = |колавая база = |аб'ём бака = |вікісховішча = Toyota Corolla | падобныя = [[Citroën C4]]<br/>[[Chevrolet Cruze]] <br /> [[Fiat Bravo]]/[[Fiat Tipo]] <br /> [[Ford Focus]] <br />[[Honda Civic]]<br/>[[Hyundai Elantra]]<br/>[[Kia K3|Kia K3/Cerato/Forte]] <br /> [[Mazda 3]] <br /> [[Mitsubishi Lancer]]<br />[[Nissan Almera]]<br/>[[Nissan Versa]]<br/>[[Nissan Tiida]]<br/>[[Nissan Sentra]]<br/> [[Opel Astra]] <br /> [[Renault Mégane]]<br />[[Renault Fluence]]<br />[[Peugeot 308]] <br />[[Peugeot 408]] <br />[[SEAT León]]<br/>[[Skoda Octavia]]<br/>[[Subaru Impreza]] <br /> [[Volkswagen Jetta]] <br /> [[Volkswagen Golf]] }} '''Таёта Карола''' — кампактны [[аўтамабіль]] [[Японія|японскай]] кампаніі [[Toyota Motor Corporation]]. З [[1966]] года было прадстаўлена 12 пакаленьняў. Адна з самых папулярных мадэляў сьвету. У 2005—2015 і 2019—2020 гады была на першым месцы ў сьвеце паводле колькасьці прададзеных машынаў<ref>{{cite web |author = Fabio Gemelli |url = https://it.motor1.com/news/669073/tesla-model-y-auto-vendute-mondo/ |title = Le auto più vendute del mondo (prima della Tesla Model Y) |date = 2023-05-25 |publisher = it.motor1.com |accessdate = 2023-05-26 |language = it }}</ref>. == Першае пакаленьне (E10; 1966–1970) == {{multiple image | зона = left | кірунак = vertical | загаловак = Toyota Corolla E10 (1966–1970) | подпіс = 2-дзв. седан | выява1 = 1966 Toyota Corolla 02.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 1966 Toyota Corolla 03.jpg | шырыня2 = 200 }} {{main|Toyota Corolla (E10)}} Вытворчасць першага пакалення кампактных аўтамабіляў сямейства «Toyota Corolla» пачалася ў лістападзе [[1966]] года. Першым быў выпушчаны двухдзверны седан. Аўтамабіль з колавай базай 2285 мм меў даўжыню 3845 мм, шырыню 1485 мм і вышыню 1380 мм. На машыну ўсталёўваўся бензінавы радны чатырохцыліндравы рухавік аб’ёмам 1077 см³ з верхнім размяшчэннем клапанаў і максімальнай магутнасцю 52 к.с. (38 кВт) пры 6000 аб/хв. Максімальны круцільны момант складаў 85 Нм пры 3000 аб/хв. Аўтамабіль пры вазе 740 кг развіваў максімальную хуткасць 140 км/г і ў сярэднім спажываў на 100 км каля 8 літраў бензіну. Пакупнікі маглі выбіраць паміж чатырохступеньчатай механічнай каробкай перадач з рычагом пераключэння перадач на падлозе або двухступеньчатай аўтаматычнай каробкай перадач з рычагом на цэнтральным тунэлі альбо пад рулявым колам. У маі 1967 года пачалася вытворчасць чатырохдзвернага седана. Універсал (завадскі код E16V) быў трохдзверным і меў па тры вокны з кожнага боку. Багажныя дзверы даходзілі ўніз да бампера і адчыняліся дагары. Універсал мог абсталёўвацца двухступеньчатай аўтаматычнай каробкай перадач Toyoglide. У 1968 годзе адбылася прэм’ера ''Toyota Corolla Sprinter'' з плаўна спадаючым да задняй часткі дахам. ''Corolla Coupe'' нічым не адрознівалася ад ''Sprinter'', толькі не мела дэкаратыўнай храміраванай паласы на парогах. <gallery widths="200"> Выява:1968 Toyota Corolla 1100 Deluxe rear.jpg|Toyota Corolla (4-дзв. седан) Выява:Toyota Corolla E10 002.JPG|Toyota Corolla (універсал) Выява:Toyota Corolla Sprinter KE17 SL rear.jpg|Toyota Corolla Sprinter </gallery> У сакавіку [[1968]] года Corolla першага пакалення была мадэрнізавана. Пярэдні бампер паставілі крыху вышэй, а рашотка радыятара больш не мела адмоўнага нахілу. У салоне абнавілася прыборная панэль. Двухдзверны седан ''Corolla SL'' з палепшанай камплектацыяй атрымаў рухавік з двума карбюратарамі, што павялічыла магутнасць на 13 к.с. Праз месяц гэты рухавік таксама атрымала купэ Corolla Sprinter. У кастрычніку 1968 года чатырохдзверны седан таксама атрымаў палепшаную версію ''SL''. У жніўні 1969 года аб’ём рухавіка быў павялічаны да 1166 см³. У версіі з двума карбюратарамі гэты рухавік выдаваў 77 к.с. (57 кВт) і выкарыстоўваўся на мадэлях ''SL'' і ''Sprinter''. Акрамя Японіі, Corolla E10 збіралі таксама ў [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Канада|Канадзе]], [[Малайзія|Малайзіі]], на [[Філіпіны|Філіпінах]] і ў [[Тайланд]]зе. == Другое пакаленьне (E20; 1970–1978) == {{У планах}} == Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981) == [[Выява:Toyota-Corrola30.JPG|thumb|200px|]] {{main|Toyota Corolla (E30)}} Corolla трэцяга пакалення выпускалася з [[1974]] года з кузавамі седан (у двух- і чатырохдзвернай версіях), універсал і [[хардтоп]]. У [[1976]] годзе з'явіліся таксама варыянты купэ і трохдзверны хэтчбек, які пазначаўся вытворцам як ліфтбек. У параўнанні з папярэднікам павялічылася колавая база, машына стала шырэй, а больш прасторны салон быў спраектаваны з улікам нормаў бяспекі і атрымаў трохкропкавыя інэрцыйныя рамяні бяспекі. Базавым быў бензінавы рухавік 1,2 л магутнасцю 55 к.с. Акрамя таго ўсталёўваліся рухавікі 1,4 і 1,6 літра, але аўтамабілі, якія прадаваліся ў Еўропе, амаль выключна былі абсталяваныя самай маленькай адзінкай (за выключэннем версіі ''Liftback'', якая магла мець 1,6 л). У [[1976]] году Corolla зведала невялікі фэйсліфтынг, таксама атрымала новую прыборную панэль і дадатковыя варыянты ўнутранага аздаблення. Вытворчасць трэцяга пакалення скончылася ў [[1979]] годзе, выраблена 3 755 029 адзінак<ref>[https://www.auto-swiat.pl/klasyki/youngtimer/toyota-corolla-mk-iii-e30-klasyk-ktory-tworzyl-historie/htp6qgr Toyota Corolla MK III (E30) - Japońska inwazja] // auto-swiat.pl {{ref-pl}}</ref>. == Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987) == {{У планах}} == Пятае пакаленьне (E80; 1983–1990) == [[Выява:1987 Toyota Corolla (AE80) CS 5-door hatchback (15980182263).jpg|thumb|200px|]] {{main|Toyota Corolla (E80)}} Пятае пакаленне Corolla было першым, якое было спраектавана з дапамогай [[камп’ютар]]а, а таксама першым з пярэднім прывадам. Першапачаткова выпускалася з кузавамі двухдзвернае чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1928-1930 Renault NN2 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1950 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1951-1952 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1953-1954 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1955-1956 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1957-1959 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1960-1961 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Першае пакаленне (E10; 1966–1970)|Toyota Corolla E10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Другое пакаленне (E20; 1970–1978)|Toyota Corolla E20 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981)|Toyota Corolla E30 4-door sedan]], і [[Toyota Corolla#Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987)|Toyota Corolla E70 4-door sedan]]), купэ, і пяцідзверны ліфтбек. Пазней да шэрагу дадаліся трох- і пяцідзверны хэтчбекі. Рухавікі: бензінавыя 1,3 і 1,6 л, а таксама 1,8-літровы дызельны. З [[1987]] года з'явілася шостае пакаленне. Тым не менш, у [[Аўстралія|Аўстралію]] пастаўка пятага пакалення працягвалася яшчэ да [[1988]] года, у [[Венесуэла|Венесуэлу]] — да [[1990]] года. === AE86 === [[Выява:Toyota Corolla SR5 hatch front.jpg|thumb|left|200px|Toyota Corolla SR5]] {{main|Toyota Corolla Levin}} {{main|Toyota Sprinter Trueno}} У адрозненне ад седанаў і хэтчбекаў, спартыўныя версіі базіраваліся на ранейшым заднепрывадным шасі. Версія ''AE86'' мела мацнейшыя рухавікі (на рынку Японіі — 130 к.с.), прапаноўвалася як 2-дзвернае купэ або 3-дзверны хэтчбек. У [[ЗША]] ''AE86'' прадавалася выключна ў версіі «Trueno» (і называлася ''Toyota Corolla SR5 / GT-S''), а мадыфікацыя «Levin» там не прапанавалася<ref>[https://motor.ru/stories/podnimitemneveki.htm#12 Поднимите мне веки] // motor.ru {{ref-ru}}</ref>. {{clear}} == Шостае пакаленьне (E90; 1987–1991) == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Toyota Corolla E90 (седан) | выява1 = Toyota Corolla front 20080331.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = Toyota Corolla rear 20080331.jpg | шырыня2 = 200 }} {{Асноўны артыкул|Таёта Карола (Е90)}} Шостая Corolla паклала пачатак стылістычнаму падзелу машын для розных рынкаў. Паралельна выпускаліся 5-дзверныя хэтчбек і ліфтбек. Сілавая структура кузава гэтых версій была агульнай, але праёмы дзвярэй троху адрозніваліся, а кузаўныя панэлі дзвярэй не былі ўзаемазаменнымі: хэтчбек быў уніфікаваны з седанам, а ліфтбек — з паўнапрывадным універсалам<ref>{{артыкул |загаловак = Чтобы было шикарно! |спасылка = http://www.zr.ru/archive/gzr/2011/10/chtoby-bylo-shikarno |выданне = За рулём — Регион |тып = газета |год = 2011 |нумар = 10 (233) |старонкі = 8 }} {{ref-ru}}</ref>. <gallery widths="200"> Выява:1989 Toyota Corolla (AE92) CS 5-door hatchback (2015-07-14) 01.jpg|Toyota Corolla (хэтчбек) Выява:1989 Toyota Corolla (AE92) CS 5-door hatchback (2015-07-14) 02.jpg| Выява:Toyota_Corolla_wagon.jpg|Toyota Corolla (універсал) </gallery> <gallery widths="200"> Выява:Toyota Corolla front 20071126.jpg|Toyota Corolla (ліфтбек) Выява:Toyota Corolla rear 20071126.jpg| Выява:1995 Toyota Corolla (AE95R) XL station wagon (2015-11-13) 01.jpg|Toyota Corolla 4WD Выява:1995 Toyota Corolla (AE95R) XL station wagon (2015-11-13) 02.jpg </gallery> Рухавікі — аб'ёмам 1,3-2,0 л (64-135 к.с.), а ў [[Японія|Японіі]] прапаноўвалася купэ ''Corolla Levin GT-Z'' з кампрэсарнай «чацвёркай» 1,6 (165 к.с.). У мадэльным шэрагу з'явіўся варыянт GTi, які адрозніваўся спартыўным стайлінг-пакетам. На [[Еўропа|еўрапейскім]] рынку меў рухавік магутнасцю 125 к.с.<ref>[http://www.auto-swiat.pl/wiadomosci/toyota-corolla-to-rowniez-sportowe-emocje/6004nx Toyota Corolla to również sportowe emocje]{{Недаступная спасылка}} // auto-swiat.pl {{ref-pl}}</ref>. == Сёмае пакаленьне (E100; 1991–2002) == {{У планах}} == Восьмае пакаленьне (E110; 1995–2002) == [[Выява:1998 Toyota Corolla Sportif 1.3 Front.jpg|thumb|200px|]] {{main|Toyota Corolla (E110)}} У Японіі Corolla восьмага пакалення дэбютавала ў [[1995]] годзе. Еўрапейская версія пабачыла свет двума гадамі пазней. Прапаноўвалася з рухавікамі 1,3 16V (86 к.с.), 1,6 16V (110 к.с.), 1,8 16V (110 к.с.) і дызельным 2,0 D (72 к.с.). Вясной [[1999]] года дэбютавала "зараджаная" версія ''G6'' (рухавік 1,6 16V, шасціступеньчатая каробка перадач). Восенню [[1999]] года быў праведзены рэстайлінг. З'явіліся бензінавыя рухавікі са зменнымі фазамі газаразмеркавання — 1,4 16V VVT-i (97 к.с.) і 1,6 16V VVT-i (110 к.с.), а таксама новы дызель 1,9 D (69 к.с.). Рухавікі 1,3 16V і 1,6 16V былі прыбраныя з маторнага шэрагу. Восенню [[2000]] года дадаўся турбадызель 2,0 16V D4-D (90 к.с.)<ref>[http://moto.pl/Testy/1,126861,15176682,Toyota_Corolla_E_11__1997_2001____opinie_Moto_pl.html Toyota Corolla E 11 (1997-2001) - opinie Moto.pl] // moto.pl {{ref-pl}}</ref>. ;Бясьпека Пры франтальным удары стойка лабавога шкла ссунулася на 20 мм, а дзверы змаглі адкрыцца. Аднак, трубчастая папярочка, якая праходзіць пад пярэдняй панэллю, пачала адрывацца ад стойкі. Пад рулявой калонкай, нягледзячы на прадуманую абарону каленаў, ёсць небяспечныя месцы. Пры бакавым краш-тэсце галава манекена стукнулася аб цэнтральную стойку. Энергапаглынаючая накладка стойкі змякчыла ўдар, аднак нагрузкі на тулава ўсё ж былі вялікімі<ref name="autoreview-1999-7"> {{артыкул |загаловак = Рейтинг безопасности: новички гольф-класса |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 1999 |нумар = 7 |старонкі = 24 }} {{ref-ru}} </ref>. {{Euro NCAP |аўтамабіль = Toyota Corolla 1.3 Sportif |align = |год = 1998 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/toyota/corolla/15494 |зоркі = 3 |дарослыя_балы = 23 |пешаходы_зоркі = 2 |пешаходы_балы = 15 }} == Дзявятае пакаленьне (E120, E130; 2000–2007) == [[Выява:Toyota Corolla front 20080808.jpg|thumb|200px|Toyota Corolla (2001–2004)]] {{main|Toyota Corolla (E120)}} Toyota Corolla дзявятага пакалення была пабудавана на скарочанай платформе седана [[Toyota Vista]] з паўзалежнай або шматрычагавай задняй падвескай. Дызайн упершыню быў распрацаваны ў Еўропе. З мадэльнага шэрагу канчаткова зніклі двухдзверныя версіі, даўжыня седана вырасла да 4,4 м., Седан Toyota Corolla (2000–2007) — частка доўгай лінейкі седанаў Toyota, у тым ліку Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 2)]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 3)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1950 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1951-1952 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1953-1954 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1955-1956 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1957-1959 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1960-1961 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Першае пакаленне (E10; 1966–1970)|Toyota Corolla E10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Другое пакаленне (E20; 1970–1978)|Toyota Corolla E20 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981)|Toyota Corolla E30 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987)|Toyota Corolla E70 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Пятае пакаленне (E80; 1983–1990)|Toyota Corolla E80 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Шостае пакаленне (E90; 1987–1991)|Toyota Corolla E90 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Сёмае пакаленне (E100; 1991–2002)|Toyota Corolla E100 4-door sedan]], і [[Toyota Corolla#Восьмае пакаленне (E110; 1995–2002)|Toyota Corolla E110 4-door sedan]]. Рухавікі — аб'ёмам 1,4-2,2 л (89-215 к.с.). Бензінавыя рухавікі аб'ёмам 1,4 (97 к.с.), 1,6 (110 к.с.) і 1,8 л (192 к.с.) абсталёўваліся сістэмай змянення фаз газаразмеркавання VVT-i. Наймацнейшай версіяй была ''Corolla TS'' з рухавіком 2ZZ-GE, які з 1,8 л выдаваў да 192 к.с. і 180 Нм круцільнага моманту. У апошнія два гады вытворчасці гэты рухавік быў абсталяваны нагнятальнікам, што дазволіла павялічыць магутнасць да 220 к.с. Мадэрнізацыя [[2004]] года закранула пераважна знешнасць аўтамабіля. Машына атрымала новую рашотку радыятара, у пярэднім бамперы супрацьтуманныя ліхтары сталі круглай формы замест былых прастакутных. Змяніліся і заднія ліхтары, у якіх з'явіліся круглыя блокі аранжавага колеру. <gallery widths="200px"> Выява:Toyota Corolla E12 Facelift 20090620 front.JPG|Toyota Corolla (2004–2007) Выява:Toyota Corolla E12 Facelift 20090620 rear.JPG| </gallery> ;Бясьпека Быў выпрабаваны [[Euro NCAP]] у [[2002]] годзе. Кузаў вытрымаў франтальны ўдар. Рамяні і падушкі эфектыўна ўтрымалі седакоў — эксперты адзначылі толькі небяспеку ўдараў каленаў кіроўцы аб панэль. На бакавым краш-тэсце з-за адсутнасці бакавых падушак манекен стукнуўся патыліцай аб сярэднюю стойку (абсталяваную мяккай накладкай), а тулава ўвайшло ў кантакт з падлакотнікам дзвярэй, але нагрузкі пры гэтым былі бяспечнымі<ref name="autoreview-2002-23"> {{артыкул |загаловак = Триумфальная площадь |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2002 |нумар = 23 |старонкі = 55 }} {{ref-ru}} </ref>. {{Euro NCAP |аўтамабіль = Toyota Corolla 1.4 Terra |align = |год = 2002 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/toyota/corolla/15596 |зоркі = 4 |дарослыя_балы = 28 |пешаходы_зоркі = 2 |пешаходы_балы = 11 }} == Дзясятае пакаленьне (E140, E150; 2006—2013) == {{Аўтамабіль | назва = «Toyota Corolla (E140)» |выява = [[Файл:Toyota Corolla (E150) facelift.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Toyota]]» | гады = 2006—2013 | падобныя = '''Corolla (E140/E150) Sedan:'''<br/>[[Citroën C4#Перше покоління (Typ L, 2004-2010)|2004-2010 Citroën C4 Sedan]]/[[Citroën C4#Друге покоління (Typ N, 2010-2018)|Citroën C4L B7]]<br/>[[Chevrolet Cruze#Друге покоління (2008-2016)|Chevrolet Cruze J300 Sedan]] <br /> [[Fiat Linea]] <br /> [[Ford Focus#Ford Focus II (C307) (2004—2011)|Ford Focus (C307) Sedan]]/[[Ford Focus#Ford Focus III (C346) (2011—2018)|Ford Focus (C346) Sedan]]<br /> [[Ford Focus#Північна Америка|2007-2011 American Ford Focus Sedan]] <br /> [[Honda Civic#Восьме покоління (2005-2011)|Honda Civic Sedan (2005–2012)]]/[[Honda Civic#Дев'яте покоління (2011-2017)|Honda Civic Sedan (2011–2013)]]<br/>[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (HD) (2006—2011)|Hyundai Elantra HD]]/[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (MD) (2010—2015)|Hyundai Elantra MD/UD]]<br/>[[Kia K3#Kia Cerato 2/Kia Forte (2008-2012)|Kia K3/Cerato/Forte TD Sedan]] <br /> [[Mazda 3#Перше покоління (BK) (2003—2009)|Mazda 3 BK Sedan]]/[[Mazda 3#Друге покоління (BL) (2009—2013)|Mazda 3 BL Sedan]] <br /> [[Mitsubishi Lancer#Mitsubishi Lancer 10 (2007—2015)|Mitsubishi Lancer Sedan (2007–2013)]]<br/>[[Nissan Versa#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Versa C11 Sedan]]<br/>[[Nissan Tiida#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Tiida C11 Sedan]]<br/>[[Nissan Sentra#Шосте покоління (2006-2012)|Nissan Sentra B16]]<br/> [[Opel Astra J|Opel Astra J Sedan]]<br />[[Peugeot 308#Перше покоління (2007—2013)|Peugeot 308 T7 Sedan]]<br />[[Peugeot 408#Перше покоління (з 2010)|Peugeot 408 T7 Sedan]]<br/>[[Renault Fluence]] <br />[[Subaru Impreza#Третє покоління (2007—2011)|Subaru Impreza GE/GV]]/[[Subaru Impreza#Четверте покоління (2011—2015)|2011-2013 Subaru Impreza GJ]] <br /> [[Volkswagen Jetta#VW Jetta V/A5 (2005—2011)|VW Jetta Sedan (A5)]]/[[Volkswagen Jetta#VW Jetta VI/A6 (2010—2018)|VW Jetta (A6)]]<br/>'''Corolla (E140/E150) Station Wagon:'''<br/>[[Citroën C4#Перше покоління (Typ L, 2004-2010)|2004-2010 Citroën C4 Station Wagon]]/[[Citroën C4#Друге покоління (Typ N, 2010-2018)|Citroën C4 B7 Station Wagon]]<br/>[[Chevrolet Cruze#Друге покоління (2008-2016)|Chevrolet Cruze J300 Station Wagon]] <br /> [[Fiat Stilo|Fiat Stilo MultiWagon]] <br /> [[Ford Focus#Ford Focus II (C307) (2004—2011)|Ford Focus (C307) Station Wagon]]/[[Ford Focus#Ford Focus III (C346) (2011—2018)|Ford Focus (C346) Station Wagon]]<br /> [[Ford Focus#Північна Америка|2007-2011 American Ford Focus Station Wagon]] <br /> [[Honda Civic#Восьме покоління (2005-2011)|Honda Civic Station Wagon (2005–2012)]]/[[Honda Civic#Дев'яте покоління (2011-2017)|Honda Civic Station Wagon (2011–2013)]]<br/>[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (HD) (2006—2011)|Hyundai Elantra HD Station Wagon]]/[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (MD) (2010—2015)|Hyundai Elantra MD/UD Station Wagon]]<br/>[[Kia K3#Kia Cerato 2/Kia Forte (2008-2012)|Kia K3/Cerato/Forte TD Station Wagon]] <br /> [[Mazda 3#Перше покоління (BK) (2003—2009)|Mazda 3 BK Station Wagon]]/[[Mazda 3#Друге покоління (BL) (2009—2013)|Mazda 3 BL Station Wagon]] <br /> [[Mitsubishi Lancer#Mitsubishi Lancer 10 (2007—2015)|Mitsubishi Lancer Station Wagon (2007–2013)]]<br/>[[Nissan Versa#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Versa C11 Station Wagon]]<br/>[[Nissan Tiida#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Tiida C11 Station Wagon]]<br/>[[Nissan Sentra#Шосте покоління (2006-2012)|Nissan Sentra B16 Station Wagon]]<br/> [[Opel Astra J|Opel Astra J Station Wagon]]<br />[[Peugeot 308#Перше покоління (2007—2013)|Peugeot 308 T7 Station Wagon]]<br/>[[Renault Mégane|Renault Mégane III Station Wagon]]<br />[[Škoda Octavia#Škoda Octavia II (Тип 1Z) (2004—2013)|Škoda Octavia Typ 1Z Station Wagon]] <br />[[Subaru Impreza#Третє покоління (2007—2011)|Subaru Impreza Station Wagon]]/[[Subaru Impreza#Четверте покоління (2011—2015)|2011-2013 Subaru Impreza Station Wagon]] <br /> [[Volkswagen Jetta#VW Jetta V/A5 (2005—2011)|VW Jetta Station Wagon (A5)]]/[[Volkswagen Golf|VW Golf Station Wagon (A6)]] }} Дзесятае пакаленне E140 Corolla было прадстаўлена ў кастрычніку 2006 года. На японскіх рынках седан атрымаў назву Corolla Axio. Універсал захаваў назву Corolla Fielder, Седан Toyota Corolla (E140/E150) — частка доўгай лінейкі седанаў Toyota, у тым ліку Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 2)]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 3)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1950 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1951-1952 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1953-1954 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1955-1956 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1957-1959 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1960-1961 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Першае пакаленне (E10; 1966–1970)|Toyota Corolla E10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Другое пакаленне (E20; 1970–1978)|Toyota Corolla E20 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981)|Toyota Corolla E30 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987)|Toyota Corolla E70 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Пятае пакаленне (E80; 1983–1990)|Toyota Corolla E80 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Шостае пакаленне (E90; 1987–1991)|Toyota Corolla E90 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Сёмае пакаленне (E100; 1991–2002)|Toyota Corolla E100 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Восьмае пакаленне (E110; 1995–2002)|Toyota Corolla E110 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Дзявятае пакаленне (E120, E130; 2000–2007)|Toyota Corolla 4-door sedan (2000–2004)]], і [[Toyota Corolla#Дзявятае пакаленне (E120, E130; 2000–2007)|Toyota Corolla 4-door sedan (2005–2007)]]. == Адзінаццатае пакаленьне (2012–ц.ч.) == {{У планах}} == Дванаццатае пакаленьне (E210; 2018–ц.ч.) == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Toyota Corolla Ascent Sport | выява1 = 2018 Toyota Corolla (MZEA12R) Ascent Sport hatchback (2018-11-02) 01.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 2018 Toyota Corolla (MZEA12R) Ascent Sport hatchback (2018-11-02) 02.jpg | шырыня2 = 200 }} ''Карола'' дванаццатага пакаленьня дэбютавала летам [[2018]] года: тады стартавала вытворчасць хэтчбекаў у [[Японія|Японіі]] і [[ЗША]]. Адтуль машыны таксама пастаўляюць у [[Аўстралія|Аўстралію]], краіны Азіі і [[Канада|Канаду]]. На аўтасалоне ў [[Парыж]]ы паказалі машыну з кузавам «універсал», а седан на выставе ў [[Гуанчжоу]]. 14 студзеня [[2019]] году пачалася вытворчасць на заводзе ў [[Вялікабрытанія|англійскім]] графстве [[Дэрбішыр]], дзе выпускаюць хэтчбекі і ўніверсалы Touring Sports для еўрапейскага рынку. 29 студзеня [[2019]] года адбыўся запуск на заводзе ў [[Турцыя|Турцыі]] — там вырабляюць седаны для рынкаў Еўропы і [[СНД]]<ref>[https://autoreview.ru/news/novaya-toyota-corolla-nachalo-proizvodstva-dlya-evropy-i-rossii Новая Toyota Corolla: начало производства для Европы и России] // autoreview.ru {{ref-ru}}</ref>. Дванаццатае пакаленьне пабудавана на аснове модульнай платформы TNGA версіі GA-C. Англійскія машыны абсталёўваюць трыма сілавымі агрэгатамі — бензінавы турбаматор 1,2 (115 к.с.), «эканамічны» гібрыд з атмасферным 1,8 (122 к.с.) і «спартыўны» гібрыд з двухлітровым маторам (180 к.с.). Турэцкія седаны адрозніваюцца ад хэтчбекаў і ўніверсалаў іншым дызайнам пярэдняй часткі (так званы варыянт Prestige замест выканання Sport у хэтчбека). Турбарухавіка ў гаме няма, замест яго — атмасферны 1,6 (132 к.с.), які агрэгатаваны з шасціступеньчатай «механікай» або варыятарам. [[Выява:Toyota, Paris Motor Show 2018, Paris (1Y7A1787).jpg|thumb|200px|Таёта Карола Турынг Спортс]] Універсал спраектаваны ў Эўропе: над машынай працаваў дызайн-цэнтр Таёты ў [[Бельгія|бельгійскім]] [[Завентэм]]е. Да сярэдняй стойкі ўнівэрсал цалкам паўтарае хэтчбэк. У параўнаньні з хэтчбекам колавая база павялічана на 60 мм, да 2700 мм. Адлегласць паміж спінкамі сядзенняў пярэдняга і задняга шэрагаў — 928 мм. Аб'ём грузавога адсека з паднятымі заднімі сядзеньнямі — 598 л<ref>[https://autoreview.ru/news/universal-toyota-corolla-touring-sports-poraduet-prostorom Универсал Toyota Corolla Touring Sports порадует простором] // autoreview.ru {{ref-ru}}</ref>. ;Бясьпека {{Euro NCAP |аўтамабіль = Toyota Corolla Hatchback 1.8 |align = |год = 2019 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/toyota/corolla/35878 |зоркі = 5 |дарослыя_балы = 36,1 |дарослыя_працэнт = 95 |дзеці_балы = 41,6 |дзеці_працэнт = 84 |пешаходы_балы = 41,4 |пешаходы_працэнт = 86 |асістэнты_балы = 10,1 |асістэнты_працэнт= 77 }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |загаловак = Особенности девятой жизни |спасылка = http://www.zr.ru/archive/gzr/2012/09/toyota-corolla-osobiennosti-dieviatoi-zhizni |выданне = За рулём — Регион |тып = газета |год = 2012 |нумар = 9 (256) |старонкі = 38-41 }} {{ref-ru}} == Вонкавыя спасылкі == * {{cite web|url=https://www.auto.cz/toyota-corolla-1966-1970-prvni-generace-svetoveho-bestselleru-146788|title=Toyota Corolla (1966–1970): První generace světového bestselleru|work=auto.cz|date=2022-12-08|accessdate=2022-12-08|language=cs}} * [https://autoreview.ru/news/toyota-corolla-otmechaet-50-letniy-yubiley Toyota Corolla отмечает 50-летний юбилей] // autoreview.ru {{ref-ru}} == Гл. таксама == * [[Таёта Аўрыс]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі Toyota|Corolla]] 02prso0xpkynxk0te3w88tlrnnv3pbl 2677901 2677900 2026-07-06T19:10:30Z ~2026-38116-85 98677 /* Дзявятае пакаленьне (E120, E130; 2000–2007) */ 2677901 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = Таёта Карола |фота = 1991.toyota.corolla-emblem.JPG |вытворца = [[Toyota]] |гады вытворчасці = {{гады аўтамабіля|1966|}} |папярэднік = |пераемнік = |заводы = [[Японія]] |клас= |сегмент = C |даўжыня = |шырыня = |вышыня = |колавая база = |аб'ём бака = |вікісховішча = Toyota Corolla | падобныя = [[Citroën C4]]<br/>[[Chevrolet Cruze]] <br /> [[Fiat Bravo]]/[[Fiat Tipo]] <br /> [[Ford Focus]] <br />[[Honda Civic]]<br/>[[Hyundai Elantra]]<br/>[[Kia K3|Kia K3/Cerato/Forte]] <br /> [[Mazda 3]] <br /> [[Mitsubishi Lancer]]<br />[[Nissan Almera]]<br/>[[Nissan Versa]]<br/>[[Nissan Tiida]]<br/>[[Nissan Sentra]]<br/> [[Opel Astra]] <br /> [[Renault Mégane]]<br />[[Renault Fluence]]<br />[[Peugeot 308]] <br />[[Peugeot 408]] <br />[[SEAT León]]<br/>[[Skoda Octavia]]<br/>[[Subaru Impreza]] <br /> [[Volkswagen Jetta]] <br /> [[Volkswagen Golf]] }} '''Таёта Карола''' — кампактны [[аўтамабіль]] [[Японія|японскай]] кампаніі [[Toyota Motor Corporation]]. З [[1966]] года было прадстаўлена 12 пакаленьняў. Адна з самых папулярных мадэляў сьвету. У 2005—2015 і 2019—2020 гады была на першым месцы ў сьвеце паводле колькасьці прададзеных машынаў<ref>{{cite web |author = Fabio Gemelli |url = https://it.motor1.com/news/669073/tesla-model-y-auto-vendute-mondo/ |title = Le auto più vendute del mondo (prima della Tesla Model Y) |date = 2023-05-25 |publisher = it.motor1.com |accessdate = 2023-05-26 |language = it }}</ref>. == Першае пакаленьне (E10; 1966–1970) == {{multiple image | зона = left | кірунак = vertical | загаловак = Toyota Corolla E10 (1966–1970) | подпіс = 2-дзв. седан | выява1 = 1966 Toyota Corolla 02.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 1966 Toyota Corolla 03.jpg | шырыня2 = 200 }} {{main|Toyota Corolla (E10)}} Вытворчасць першага пакалення кампактных аўтамабіляў сямейства «Toyota Corolla» пачалася ў лістападзе [[1966]] года. Першым быў выпушчаны двухдзверны седан. Аўтамабіль з колавай базай 2285 мм меў даўжыню 3845 мм, шырыню 1485 мм і вышыню 1380 мм. На машыну ўсталёўваўся бензінавы радны чатырохцыліндравы рухавік аб’ёмам 1077 см³ з верхнім размяшчэннем клапанаў і максімальнай магутнасцю 52 к.с. (38 кВт) пры 6000 аб/хв. Максімальны круцільны момант складаў 85 Нм пры 3000 аб/хв. Аўтамабіль пры вазе 740 кг развіваў максімальную хуткасць 140 км/г і ў сярэднім спажываў на 100 км каля 8 літраў бензіну. Пакупнікі маглі выбіраць паміж чатырохступеньчатай механічнай каробкай перадач з рычагом пераключэння перадач на падлозе або двухступеньчатай аўтаматычнай каробкай перадач з рычагом на цэнтральным тунэлі альбо пад рулявым колам. У маі 1967 года пачалася вытворчасць чатырохдзвернага седана. Універсал (завадскі код E16V) быў трохдзверным і меў па тры вокны з кожнага боку. Багажныя дзверы даходзілі ўніз да бампера і адчыняліся дагары. Універсал мог абсталёўвацца двухступеньчатай аўтаматычнай каробкай перадач Toyoglide. У 1968 годзе адбылася прэм’ера ''Toyota Corolla Sprinter'' з плаўна спадаючым да задняй часткі дахам. ''Corolla Coupe'' нічым не адрознівалася ад ''Sprinter'', толькі не мела дэкаратыўнай храміраванай паласы на парогах. <gallery widths="200"> Выява:1968 Toyota Corolla 1100 Deluxe rear.jpg|Toyota Corolla (4-дзв. седан) Выява:Toyota Corolla E10 002.JPG|Toyota Corolla (універсал) Выява:Toyota Corolla Sprinter KE17 SL rear.jpg|Toyota Corolla Sprinter </gallery> У сакавіку [[1968]] года Corolla першага пакалення была мадэрнізавана. Пярэдні бампер паставілі крыху вышэй, а рашотка радыятара больш не мела адмоўнага нахілу. У салоне абнавілася прыборная панэль. Двухдзверны седан ''Corolla SL'' з палепшанай камплектацыяй атрымаў рухавік з двума карбюратарамі, што павялічыла магутнасць на 13 к.с. Праз месяц гэты рухавік таксама атрымала купэ Corolla Sprinter. У кастрычніку 1968 года чатырохдзверны седан таксама атрымаў палепшаную версію ''SL''. У жніўні 1969 года аб’ём рухавіка быў павялічаны да 1166 см³. У версіі з двума карбюратарамі гэты рухавік выдаваў 77 к.с. (57 кВт) і выкарыстоўваўся на мадэлях ''SL'' і ''Sprinter''. Акрамя Японіі, Corolla E10 збіралі таксама ў [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Канада|Канадзе]], [[Малайзія|Малайзіі]], на [[Філіпіны|Філіпінах]] і ў [[Тайланд]]зе. == Другое пакаленьне (E20; 1970–1978) == {{У планах}} == Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981) == [[Выява:Toyota-Corrola30.JPG|thumb|200px|]] {{main|Toyota Corolla (E30)}} Corolla трэцяга пакалення выпускалася з [[1974]] года з кузавамі седан (у двух- і чатырохдзвернай версіях), універсал і [[хардтоп]]. У [[1976]] годзе з'явіліся таксама варыянты купэ і трохдзверны хэтчбек, які пазначаўся вытворцам як ліфтбек. У параўнанні з папярэднікам павялічылася колавая база, машына стала шырэй, а больш прасторны салон быў спраектаваны з улікам нормаў бяспекі і атрымаў трохкропкавыя інэрцыйныя рамяні бяспекі. Базавым быў бензінавы рухавік 1,2 л магутнасцю 55 к.с. Акрамя таго ўсталёўваліся рухавікі 1,4 і 1,6 літра, але аўтамабілі, якія прадаваліся ў Еўропе, амаль выключна былі абсталяваныя самай маленькай адзінкай (за выключэннем версіі ''Liftback'', якая магла мець 1,6 л). У [[1976]] году Corolla зведала невялікі фэйсліфтынг, таксама атрымала новую прыборную панэль і дадатковыя варыянты ўнутранага аздаблення. Вытворчасць трэцяга пакалення скончылася ў [[1979]] годзе, выраблена 3 755 029 адзінак<ref>[https://www.auto-swiat.pl/klasyki/youngtimer/toyota-corolla-mk-iii-e30-klasyk-ktory-tworzyl-historie/htp6qgr Toyota Corolla MK III (E30) - Japońska inwazja] // auto-swiat.pl {{ref-pl}}</ref>. == Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987) == {{У планах}} == Пятае пакаленьне (E80; 1983–1990) == [[Выява:1987 Toyota Corolla (AE80) CS 5-door hatchback (15980182263).jpg|thumb|200px|]] {{main|Toyota Corolla (E80)}} Пятае пакаленне Corolla было першым, якое было спраектавана з дапамогай [[камп’ютар]]а, а таксама першым з пярэднім прывадам. Першапачаткова выпускалася з кузавамі двухдзвернае чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1928-1930 Renault NN2 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1950 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1951-1952 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1953-1954 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1955-1956 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1957-1959 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1960-1961 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Першае пакаленне (E10; 1966–1970)|Toyota Corolla E10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Другое пакаленне (E20; 1970–1978)|Toyota Corolla E20 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981)|Toyota Corolla E30 4-door sedan]], і [[Toyota Corolla#Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987)|Toyota Corolla E70 4-door sedan]]), купэ, і пяцідзверны ліфтбек. Пазней да шэрагу дадаліся трох- і пяцідзверны хэтчбекі. Рухавікі: бензінавыя 1,3 і 1,6 л, а таксама 1,8-літровы дызельны. З [[1987]] года з'явілася шостае пакаленне. Тым не менш, у [[Аўстралія|Аўстралію]] пастаўка пятага пакалення працягвалася яшчэ да [[1988]] года, у [[Венесуэла|Венесуэлу]] — да [[1990]] года. === AE86 === [[Выява:Toyota Corolla SR5 hatch front.jpg|thumb|left|200px|Toyota Corolla SR5]] {{main|Toyota Corolla Levin}} {{main|Toyota Sprinter Trueno}} У адрозненне ад седанаў і хэтчбекаў, спартыўныя версіі базіраваліся на ранейшым заднепрывадным шасі. Версія ''AE86'' мела мацнейшыя рухавікі (на рынку Японіі — 130 к.с.), прапаноўвалася як 2-дзвернае купэ або 3-дзверны хэтчбек. У [[ЗША]] ''AE86'' прадавалася выключна ў версіі «Trueno» (і называлася ''Toyota Corolla SR5 / GT-S''), а мадыфікацыя «Levin» там не прапанавалася<ref>[https://motor.ru/stories/podnimitemneveki.htm#12 Поднимите мне веки] // motor.ru {{ref-ru}}</ref>. {{clear}} == Шостае пакаленьне (E90; 1987–1991) == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Toyota Corolla E90 (седан) | выява1 = Toyota Corolla front 20080331.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = Toyota Corolla rear 20080331.jpg | шырыня2 = 200 }} {{Асноўны артыкул|Таёта Карола (Е90)}} Шостая Corolla паклала пачатак стылістычнаму падзелу машын для розных рынкаў. Паралельна выпускаліся 5-дзверныя хэтчбек і ліфтбек. Сілавая структура кузава гэтых версій была агульнай, але праёмы дзвярэй троху адрозніваліся, а кузаўныя панэлі дзвярэй не былі ўзаемазаменнымі: хэтчбек быў уніфікаваны з седанам, а ліфтбек — з паўнапрывадным універсалам<ref>{{артыкул |загаловак = Чтобы было шикарно! |спасылка = http://www.zr.ru/archive/gzr/2011/10/chtoby-bylo-shikarno |выданне = За рулём — Регион |тып = газета |год = 2011 |нумар = 10 (233) |старонкі = 8 }} {{ref-ru}}</ref>. <gallery widths="200"> Выява:1989 Toyota Corolla (AE92) CS 5-door hatchback (2015-07-14) 01.jpg|Toyota Corolla (хэтчбек) Выява:1989 Toyota Corolla (AE92) CS 5-door hatchback (2015-07-14) 02.jpg| Выява:Toyota_Corolla_wagon.jpg|Toyota Corolla (універсал) </gallery> <gallery widths="200"> Выява:Toyota Corolla front 20071126.jpg|Toyota Corolla (ліфтбек) Выява:Toyota Corolla rear 20071126.jpg| Выява:1995 Toyota Corolla (AE95R) XL station wagon (2015-11-13) 01.jpg|Toyota Corolla 4WD Выява:1995 Toyota Corolla (AE95R) XL station wagon (2015-11-13) 02.jpg </gallery> Рухавікі — аб'ёмам 1,3-2,0 л (64-135 к.с.), а ў [[Японія|Японіі]] прапаноўвалася купэ ''Corolla Levin GT-Z'' з кампрэсарнай «чацвёркай» 1,6 (165 к.с.). У мадэльным шэрагу з'явіўся варыянт GTi, які адрозніваўся спартыўным стайлінг-пакетам. На [[Еўропа|еўрапейскім]] рынку меў рухавік магутнасцю 125 к.с.<ref>[http://www.auto-swiat.pl/wiadomosci/toyota-corolla-to-rowniez-sportowe-emocje/6004nx Toyota Corolla to również sportowe emocje]{{Недаступная спасылка}} // auto-swiat.pl {{ref-pl}}</ref>. == Сёмае пакаленьне (E100; 1991–2002) == {{У планах}} == Восьмае пакаленьне (E110; 1995–2002) == [[Выява:1998 Toyota Corolla Sportif 1.3 Front.jpg|thumb|200px|]] {{main|Toyota Corolla (E110)}} У Японіі Corolla восьмага пакалення дэбютавала ў [[1995]] годзе. Еўрапейская версія пабачыла свет двума гадамі пазней. Прапаноўвалася з рухавікамі 1,3 16V (86 к.с.), 1,6 16V (110 к.с.), 1,8 16V (110 к.с.) і дызельным 2,0 D (72 к.с.). Вясной [[1999]] года дэбютавала "зараджаная" версія ''G6'' (рухавік 1,6 16V, шасціступеньчатая каробка перадач). Восенню [[1999]] года быў праведзены рэстайлінг. З'явіліся бензінавыя рухавікі са зменнымі фазамі газаразмеркавання — 1,4 16V VVT-i (97 к.с.) і 1,6 16V VVT-i (110 к.с.), а таксама новы дызель 1,9 D (69 к.с.). Рухавікі 1,3 16V і 1,6 16V былі прыбраныя з маторнага шэрагу. Восенню [[2000]] года дадаўся турбадызель 2,0 16V D4-D (90 к.с.)<ref>[http://moto.pl/Testy/1,126861,15176682,Toyota_Corolla_E_11__1997_2001____opinie_Moto_pl.html Toyota Corolla E 11 (1997-2001) - opinie Moto.pl] // moto.pl {{ref-pl}}</ref>. ;Бясьпека Пры франтальным удары стойка лабавога шкла ссунулася на 20 мм, а дзверы змаглі адкрыцца. Аднак, трубчастая папярочка, якая праходзіць пад пярэдняй панэллю, пачала адрывацца ад стойкі. Пад рулявой калонкай, нягледзячы на прадуманую абарону каленаў, ёсць небяспечныя месцы. Пры бакавым краш-тэсце галава манекена стукнулася аб цэнтральную стойку. Энергапаглынаючая накладка стойкі змякчыла ўдар, аднак нагрузкі на тулава ўсё ж былі вялікімі<ref name="autoreview-1999-7"> {{артыкул |загаловак = Рейтинг безопасности: новички гольф-класса |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 1999 |нумар = 7 |старонкі = 24 }} {{ref-ru}} </ref>. {{Euro NCAP |аўтамабіль = Toyota Corolla 1.3 Sportif |align = |год = 1998 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/toyota/corolla/15494 |зоркі = 3 |дарослыя_балы = 23 |пешаходы_зоркі = 2 |пешаходы_балы = 15 }} == Дзявятае пакаленьне (E120, E130; 2000–2007) == [[Выява:Toyota Corolla front 20080808.jpg|thumb|200px|Toyota Corolla (2001–2004)]] {{main|Toyota Corolla (E120)}} Toyota Corolla дзявятага пакалення была пабудавана на скарочанай платформе седана [[Toyota Vista]] з паўзалежнай або шматрычагавай задняй падвескай. Дызайн упершыню быў распрацаваны ў Еўропе. З мадэльнага шэрагу канчаткова зніклі двухдзверныя версіі, даўжыня седана вырасла да 4,4 м., Седан Toyota Corolla (2000–2007) — частка доўгай лінейкі седанаў Toyota, у тым ліку Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1928-1930 Renault NN2 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1950 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1951-1952 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1953-1954 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1955-1956 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1957-1959 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1960-1961 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Першае пакаленне (E10; 1966–1970)|Toyota Corolla E10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Другое пакаленне (E20; 1970–1978)|Toyota Corolla E20 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981)|Toyota Corolla E30 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987)|Toyota Corolla E70 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Пятае пакаленне (E80; 1983–1990)|Toyota Corolla E80 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Шостае пакаленне (E90; 1987–1991)|Toyota Corolla E90 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Сёмае пакаленне (E100; 1991–2002)|Toyota Corolla E100 4-door sedan]], і [[Toyota Corolla#Восьмае пакаленне (E110; 1995–2002)|Toyota Corolla E110 4-door sedan]]. Рухавікі — аб'ёмам 1,4-2,2 л (89-215 к.с.). Бензінавыя рухавікі аб'ёмам 1,4 (97 к.с.), 1,6 (110 к.с.) і 1,8 л (192 к.с.) абсталёўваліся сістэмай змянення фаз газаразмеркавання VVT-i. Наймацнейшай версіяй была ''Corolla TS'' з рухавіком 2ZZ-GE, які з 1,8 л выдаваў да 192 к.с. і 180 Нм круцільнага моманту. У апошнія два гады вытворчасці гэты рухавік быў абсталяваны нагнятальнікам, што дазволіла павялічыць магутнасць да 220 к.с. Мадэрнізацыя [[2004]] года закранула пераважна знешнасць аўтамабіля. Машына атрымала новую рашотку радыятара, у пярэднім бамперы супрацьтуманныя ліхтары сталі круглай формы замест былых прастакутных. Змяніліся і заднія ліхтары, у якіх з'явіліся круглыя блокі аранжавага колеру. <gallery widths="200px"> Выява:Toyota Corolla E12 Facelift 20090620 front.JPG|Toyota Corolla (2004–2007) Выява:Toyota Corolla E12 Facelift 20090620 rear.JPG| </gallery> ;Бясьпека Быў выпрабаваны [[Euro NCAP]] у [[2002]] годзе. Кузаў вытрымаў франтальны ўдар. Рамяні і падушкі эфектыўна ўтрымалі седакоў — эксперты адзначылі толькі небяспеку ўдараў каленаў кіроўцы аб панэль. На бакавым краш-тэсце з-за адсутнасці бакавых падушак манекен стукнуўся патыліцай аб сярэднюю стойку (абсталяваную мяккай накладкай), а тулава ўвайшло ў кантакт з падлакотнікам дзвярэй, але нагрузкі пры гэтым былі бяспечнымі<ref name="autoreview-2002-23"> {{артыкул |загаловак = Триумфальная площадь |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2002 |нумар = 23 |старонкі = 55 }} {{ref-ru}} </ref>. {{Euro NCAP |аўтамабіль = Toyota Corolla 1.4 Terra |align = |год = 2002 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/toyota/corolla/15596 |зоркі = 4 |дарослыя_балы = 28 |пешаходы_зоркі = 2 |пешаходы_балы = 11 }} == Дзясятае пакаленьне (E140, E150; 2006—2013) == {{Аўтамабіль | назва = «Toyota Corolla (E140)» |выява = [[Файл:Toyota Corolla (E150) facelift.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Toyota]]» | гады = 2006—2013 | падобныя = '''Corolla (E140/E150) Sedan:'''<br/>[[Citroën C4#Перше покоління (Typ L, 2004-2010)|2004-2010 Citroën C4 Sedan]]/[[Citroën C4#Друге покоління (Typ N, 2010-2018)|Citroën C4L B7]]<br/>[[Chevrolet Cruze#Друге покоління (2008-2016)|Chevrolet Cruze J300 Sedan]] <br /> [[Fiat Linea]] <br /> [[Ford Focus#Ford Focus II (C307) (2004—2011)|Ford Focus (C307) Sedan]]/[[Ford Focus#Ford Focus III (C346) (2011—2018)|Ford Focus (C346) Sedan]]<br /> [[Ford Focus#Північна Америка|2007-2011 American Ford Focus Sedan]] <br /> [[Honda Civic#Восьме покоління (2005-2011)|Honda Civic Sedan (2005–2012)]]/[[Honda Civic#Дев'яте покоління (2011-2017)|Honda Civic Sedan (2011–2013)]]<br/>[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (HD) (2006—2011)|Hyundai Elantra HD]]/[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (MD) (2010—2015)|Hyundai Elantra MD/UD]]<br/>[[Kia K3#Kia Cerato 2/Kia Forte (2008-2012)|Kia K3/Cerato/Forte TD Sedan]] <br /> [[Mazda 3#Перше покоління (BK) (2003—2009)|Mazda 3 BK Sedan]]/[[Mazda 3#Друге покоління (BL) (2009—2013)|Mazda 3 BL Sedan]] <br /> [[Mitsubishi Lancer#Mitsubishi Lancer 10 (2007—2015)|Mitsubishi Lancer Sedan (2007–2013)]]<br/>[[Nissan Versa#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Versa C11 Sedan]]<br/>[[Nissan Tiida#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Tiida C11 Sedan]]<br/>[[Nissan Sentra#Шосте покоління (2006-2012)|Nissan Sentra B16]]<br/> [[Opel Astra J|Opel Astra J Sedan]]<br />[[Peugeot 308#Перше покоління (2007—2013)|Peugeot 308 T7 Sedan]]<br />[[Peugeot 408#Перше покоління (з 2010)|Peugeot 408 T7 Sedan]]<br/>[[Renault Fluence]] <br />[[Subaru Impreza#Третє покоління (2007—2011)|Subaru Impreza GE/GV]]/[[Subaru Impreza#Четверте покоління (2011—2015)|2011-2013 Subaru Impreza GJ]] <br /> [[Volkswagen Jetta#VW Jetta V/A5 (2005—2011)|VW Jetta Sedan (A5)]]/[[Volkswagen Jetta#VW Jetta VI/A6 (2010—2018)|VW Jetta (A6)]]<br/>'''Corolla (E140/E150) Station Wagon:'''<br/>[[Citroën C4#Перше покоління (Typ L, 2004-2010)|2004-2010 Citroën C4 Station Wagon]]/[[Citroën C4#Друге покоління (Typ N, 2010-2018)|Citroën C4 B7 Station Wagon]]<br/>[[Chevrolet Cruze#Друге покоління (2008-2016)|Chevrolet Cruze J300 Station Wagon]] <br /> [[Fiat Stilo|Fiat Stilo MultiWagon]] <br /> [[Ford Focus#Ford Focus II (C307) (2004—2011)|Ford Focus (C307) Station Wagon]]/[[Ford Focus#Ford Focus III (C346) (2011—2018)|Ford Focus (C346) Station Wagon]]<br /> [[Ford Focus#Північна Америка|2007-2011 American Ford Focus Station Wagon]] <br /> [[Honda Civic#Восьме покоління (2005-2011)|Honda Civic Station Wagon (2005–2012)]]/[[Honda Civic#Дев'яте покоління (2011-2017)|Honda Civic Station Wagon (2011–2013)]]<br/>[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (HD) (2006—2011)|Hyundai Elantra HD Station Wagon]]/[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (MD) (2010—2015)|Hyundai Elantra MD/UD Station Wagon]]<br/>[[Kia K3#Kia Cerato 2/Kia Forte (2008-2012)|Kia K3/Cerato/Forte TD Station Wagon]] <br /> [[Mazda 3#Перше покоління (BK) (2003—2009)|Mazda 3 BK Station Wagon]]/[[Mazda 3#Друге покоління (BL) (2009—2013)|Mazda 3 BL Station Wagon]] <br /> [[Mitsubishi Lancer#Mitsubishi Lancer 10 (2007—2015)|Mitsubishi Lancer Station Wagon (2007–2013)]]<br/>[[Nissan Versa#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Versa C11 Station Wagon]]<br/>[[Nissan Tiida#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Tiida C11 Station Wagon]]<br/>[[Nissan Sentra#Шосте покоління (2006-2012)|Nissan Sentra B16 Station Wagon]]<br/> [[Opel Astra J|Opel Astra J Station Wagon]]<br />[[Peugeot 308#Перше покоління (2007—2013)|Peugeot 308 T7 Station Wagon]]<br/>[[Renault Mégane|Renault Mégane III Station Wagon]]<br />[[Škoda Octavia#Škoda Octavia II (Тип 1Z) (2004—2013)|Škoda Octavia Typ 1Z Station Wagon]] <br />[[Subaru Impreza#Третє покоління (2007—2011)|Subaru Impreza Station Wagon]]/[[Subaru Impreza#Четверте покоління (2011—2015)|2011-2013 Subaru Impreza Station Wagon]] <br /> [[Volkswagen Jetta#VW Jetta V/A5 (2005—2011)|VW Jetta Station Wagon (A5)]]/[[Volkswagen Golf|VW Golf Station Wagon (A6)]] }} Дзесятае пакаленне E140 Corolla было прадстаўлена ў кастрычніку 2006 года. На японскіх рынках седан атрымаў назву Corolla Axio. Універсал захаваў назву Corolla Fielder, Седан Toyota Corolla (E140/E150) — частка доўгай лінейкі седанаў Toyota, у тым ліку Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 2)]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 3)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1950 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1951-1952 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1953-1954 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1955-1956 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1957-1959 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1960-1961 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Першае пакаленне (E10; 1966–1970)|Toyota Corolla E10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Другое пакаленне (E20; 1970–1978)|Toyota Corolla E20 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981)|Toyota Corolla E30 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987)|Toyota Corolla E70 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Пятае пакаленне (E80; 1983–1990)|Toyota Corolla E80 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Шостае пакаленне (E90; 1987–1991)|Toyota Corolla E90 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Сёмае пакаленне (E100; 1991–2002)|Toyota Corolla E100 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Восьмае пакаленне (E110; 1995–2002)|Toyota Corolla E110 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Дзявятае пакаленне (E120, E130; 2000–2007)|Toyota Corolla 4-door sedan (2000–2004)]], і [[Toyota Corolla#Дзявятае пакаленне (E120, E130; 2000–2007)|Toyota Corolla 4-door sedan (2005–2007)]]. == Адзінаццатае пакаленьне (2012–ц.ч.) == {{У планах}} == Дванаццатае пакаленьне (E210; 2018–ц.ч.) == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Toyota Corolla Ascent Sport | выява1 = 2018 Toyota Corolla (MZEA12R) Ascent Sport hatchback (2018-11-02) 01.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 2018 Toyota Corolla (MZEA12R) Ascent Sport hatchback (2018-11-02) 02.jpg | шырыня2 = 200 }} ''Карола'' дванаццатага пакаленьня дэбютавала летам [[2018]] года: тады стартавала вытворчасць хэтчбекаў у [[Японія|Японіі]] і [[ЗША]]. Адтуль машыны таксама пастаўляюць у [[Аўстралія|Аўстралію]], краіны Азіі і [[Канада|Канаду]]. На аўтасалоне ў [[Парыж]]ы паказалі машыну з кузавам «універсал», а седан на выставе ў [[Гуанчжоу]]. 14 студзеня [[2019]] году пачалася вытворчасць на заводзе ў [[Вялікабрытанія|англійскім]] графстве [[Дэрбішыр]], дзе выпускаюць хэтчбекі і ўніверсалы Touring Sports для еўрапейскага рынку. 29 студзеня [[2019]] года адбыўся запуск на заводзе ў [[Турцыя|Турцыі]] — там вырабляюць седаны для рынкаў Еўропы і [[СНД]]<ref>[https://autoreview.ru/news/novaya-toyota-corolla-nachalo-proizvodstva-dlya-evropy-i-rossii Новая Toyota Corolla: начало производства для Европы и России] // autoreview.ru {{ref-ru}}</ref>. Дванаццатае пакаленьне пабудавана на аснове модульнай платформы TNGA версіі GA-C. Англійскія машыны абсталёўваюць трыма сілавымі агрэгатамі — бензінавы турбаматор 1,2 (115 к.с.), «эканамічны» гібрыд з атмасферным 1,8 (122 к.с.) і «спартыўны» гібрыд з двухлітровым маторам (180 к.с.). Турэцкія седаны адрозніваюцца ад хэтчбекаў і ўніверсалаў іншым дызайнам пярэдняй часткі (так званы варыянт Prestige замест выканання Sport у хэтчбека). Турбарухавіка ў гаме няма, замест яго — атмасферны 1,6 (132 к.с.), які агрэгатаваны з шасціступеньчатай «механікай» або варыятарам. [[Выява:Toyota, Paris Motor Show 2018, Paris (1Y7A1787).jpg|thumb|200px|Таёта Карола Турынг Спортс]] Універсал спраектаваны ў Эўропе: над машынай працаваў дызайн-цэнтр Таёты ў [[Бельгія|бельгійскім]] [[Завентэм]]е. Да сярэдняй стойкі ўнівэрсал цалкам паўтарае хэтчбэк. У параўнаньні з хэтчбекам колавая база павялічана на 60 мм, да 2700 мм. Адлегласць паміж спінкамі сядзенняў пярэдняга і задняга шэрагаў — 928 мм. Аб'ём грузавога адсека з паднятымі заднімі сядзеньнямі — 598 л<ref>[https://autoreview.ru/news/universal-toyota-corolla-touring-sports-poraduet-prostorom Универсал Toyota Corolla Touring Sports порадует простором] // autoreview.ru {{ref-ru}}</ref>. ;Бясьпека {{Euro NCAP |аўтамабіль = Toyota Corolla Hatchback 1.8 |align = |год = 2019 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/toyota/corolla/35878 |зоркі = 5 |дарослыя_балы = 36,1 |дарослыя_працэнт = 95 |дзеці_балы = 41,6 |дзеці_працэнт = 84 |пешаходы_балы = 41,4 |пешаходы_працэнт = 86 |асістэнты_балы = 10,1 |асістэнты_працэнт= 77 }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |загаловак = Особенности девятой жизни |спасылка = http://www.zr.ru/archive/gzr/2012/09/toyota-corolla-osobiennosti-dieviatoi-zhizni |выданне = За рулём — Регион |тып = газета |год = 2012 |нумар = 9 (256) |старонкі = 38-41 }} {{ref-ru}} == Вонкавыя спасылкі == * {{cite web|url=https://www.auto.cz/toyota-corolla-1966-1970-prvni-generace-svetoveho-bestselleru-146788|title=Toyota Corolla (1966–1970): První generace světového bestselleru|work=auto.cz|date=2022-12-08|accessdate=2022-12-08|language=cs}} * [https://autoreview.ru/news/toyota-corolla-otmechaet-50-letniy-yubiley Toyota Corolla отмечает 50-летний юбилей] // autoreview.ru {{ref-ru}} == Гл. таксама == * [[Таёта Аўрыс]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі Toyota|Corolla]] fcxeklf5j4pdoesgub7b2b2e61v6t4z 2677902 2677901 2026-07-06T19:11:12Z ~2026-38116-85 98677 /* Дзясятае пакаленьне (E140, E150; 2006—2013) */ 2677902 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = Таёта Карола |фота = 1991.toyota.corolla-emblem.JPG |вытворца = [[Toyota]] |гады вытворчасці = {{гады аўтамабіля|1966|}} |папярэднік = |пераемнік = |заводы = [[Японія]] |клас= |сегмент = C |даўжыня = |шырыня = |вышыня = |колавая база = |аб'ём бака = |вікісховішча = Toyota Corolla | падобныя = [[Citroën C4]]<br/>[[Chevrolet Cruze]] <br /> [[Fiat Bravo]]/[[Fiat Tipo]] <br /> [[Ford Focus]] <br />[[Honda Civic]]<br/>[[Hyundai Elantra]]<br/>[[Kia K3|Kia K3/Cerato/Forte]] <br /> [[Mazda 3]] <br /> [[Mitsubishi Lancer]]<br />[[Nissan Almera]]<br/>[[Nissan Versa]]<br/>[[Nissan Tiida]]<br/>[[Nissan Sentra]]<br/> [[Opel Astra]] <br /> [[Renault Mégane]]<br />[[Renault Fluence]]<br />[[Peugeot 308]] <br />[[Peugeot 408]] <br />[[SEAT León]]<br/>[[Skoda Octavia]]<br/>[[Subaru Impreza]] <br /> [[Volkswagen Jetta]] <br /> [[Volkswagen Golf]] }} '''Таёта Карола''' — кампактны [[аўтамабіль]] [[Японія|японскай]] кампаніі [[Toyota Motor Corporation]]. З [[1966]] года было прадстаўлена 12 пакаленьняў. Адна з самых папулярных мадэляў сьвету. У 2005—2015 і 2019—2020 гады была на першым месцы ў сьвеце паводле колькасьці прададзеных машынаў<ref>{{cite web |author = Fabio Gemelli |url = https://it.motor1.com/news/669073/tesla-model-y-auto-vendute-mondo/ |title = Le auto più vendute del mondo (prima della Tesla Model Y) |date = 2023-05-25 |publisher = it.motor1.com |accessdate = 2023-05-26 |language = it }}</ref>. == Першае пакаленьне (E10; 1966–1970) == {{multiple image | зона = left | кірунак = vertical | загаловак = Toyota Corolla E10 (1966–1970) | подпіс = 2-дзв. седан | выява1 = 1966 Toyota Corolla 02.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 1966 Toyota Corolla 03.jpg | шырыня2 = 200 }} {{main|Toyota Corolla (E10)}} Вытворчасць першага пакалення кампактных аўтамабіляў сямейства «Toyota Corolla» пачалася ў лістападзе [[1966]] года. Першым быў выпушчаны двухдзверны седан. Аўтамабіль з колавай базай 2285 мм меў даўжыню 3845 мм, шырыню 1485 мм і вышыню 1380 мм. На машыну ўсталёўваўся бензінавы радны чатырохцыліндравы рухавік аб’ёмам 1077 см³ з верхнім размяшчэннем клапанаў і максімальнай магутнасцю 52 к.с. (38 кВт) пры 6000 аб/хв. Максімальны круцільны момант складаў 85 Нм пры 3000 аб/хв. Аўтамабіль пры вазе 740 кг развіваў максімальную хуткасць 140 км/г і ў сярэднім спажываў на 100 км каля 8 літраў бензіну. Пакупнікі маглі выбіраць паміж чатырохступеньчатай механічнай каробкай перадач з рычагом пераключэння перадач на падлозе або двухступеньчатай аўтаматычнай каробкай перадач з рычагом на цэнтральным тунэлі альбо пад рулявым колам. У маі 1967 года пачалася вытворчасць чатырохдзвернага седана. Універсал (завадскі код E16V) быў трохдзверным і меў па тры вокны з кожнага боку. Багажныя дзверы даходзілі ўніз да бампера і адчыняліся дагары. Універсал мог абсталёўвацца двухступеньчатай аўтаматычнай каробкай перадач Toyoglide. У 1968 годзе адбылася прэм’ера ''Toyota Corolla Sprinter'' з плаўна спадаючым да задняй часткі дахам. ''Corolla Coupe'' нічым не адрознівалася ад ''Sprinter'', толькі не мела дэкаратыўнай храміраванай паласы на парогах. <gallery widths="200"> Выява:1968 Toyota Corolla 1100 Deluxe rear.jpg|Toyota Corolla (4-дзв. седан) Выява:Toyota Corolla E10 002.JPG|Toyota Corolla (універсал) Выява:Toyota Corolla Sprinter KE17 SL rear.jpg|Toyota Corolla Sprinter </gallery> У сакавіку [[1968]] года Corolla першага пакалення была мадэрнізавана. Пярэдні бампер паставілі крыху вышэй, а рашотка радыятара больш не мела адмоўнага нахілу. У салоне абнавілася прыборная панэль. Двухдзверны седан ''Corolla SL'' з палепшанай камплектацыяй атрымаў рухавік з двума карбюратарамі, што павялічыла магутнасць на 13 к.с. Праз месяц гэты рухавік таксама атрымала купэ Corolla Sprinter. У кастрычніку 1968 года чатырохдзверны седан таксама атрымаў палепшаную версію ''SL''. У жніўні 1969 года аб’ём рухавіка быў павялічаны да 1166 см³. У версіі з двума карбюратарамі гэты рухавік выдаваў 77 к.с. (57 кВт) і выкарыстоўваўся на мадэлях ''SL'' і ''Sprinter''. Акрамя Японіі, Corolla E10 збіралі таксама ў [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Канада|Канадзе]], [[Малайзія|Малайзіі]], на [[Філіпіны|Філіпінах]] і ў [[Тайланд]]зе. == Другое пакаленьне (E20; 1970–1978) == {{У планах}} == Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981) == [[Выява:Toyota-Corrola30.JPG|thumb|200px|]] {{main|Toyota Corolla (E30)}} Corolla трэцяга пакалення выпускалася з [[1974]] года з кузавамі седан (у двух- і чатырохдзвернай версіях), універсал і [[хардтоп]]. У [[1976]] годзе з'явіліся таксама варыянты купэ і трохдзверны хэтчбек, які пазначаўся вытворцам як ліфтбек. У параўнанні з папярэднікам павялічылася колавая база, машына стала шырэй, а больш прасторны салон быў спраектаваны з улікам нормаў бяспекі і атрымаў трохкропкавыя інэрцыйныя рамяні бяспекі. Базавым быў бензінавы рухавік 1,2 л магутнасцю 55 к.с. Акрамя таго ўсталёўваліся рухавікі 1,4 і 1,6 літра, але аўтамабілі, якія прадаваліся ў Еўропе, амаль выключна былі абсталяваныя самай маленькай адзінкай (за выключэннем версіі ''Liftback'', якая магла мець 1,6 л). У [[1976]] году Corolla зведала невялікі фэйсліфтынг, таксама атрымала новую прыборную панэль і дадатковыя варыянты ўнутранага аздаблення. Вытворчасць трэцяга пакалення скончылася ў [[1979]] годзе, выраблена 3 755 029 адзінак<ref>[https://www.auto-swiat.pl/klasyki/youngtimer/toyota-corolla-mk-iii-e30-klasyk-ktory-tworzyl-historie/htp6qgr Toyota Corolla MK III (E30) - Japońska inwazja] // auto-swiat.pl {{ref-pl}}</ref>. == Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987) == {{У планах}} == Пятае пакаленьне (E80; 1983–1990) == [[Выява:1987 Toyota Corolla (AE80) CS 5-door hatchback (15980182263).jpg|thumb|200px|]] {{main|Toyota Corolla (E80)}} Пятае пакаленне Corolla было першым, якое было спраектавана з дапамогай [[камп’ютар]]а, а таксама першым з пярэднім прывадам. Першапачаткова выпускалася з кузавамі двухдзвернае чатырохдзверны седан (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1928-1930 Renault NN2 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1950 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1951-1952 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1953-1954 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1955-1956 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1957-1959 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1960-1961 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Першае пакаленне (E10; 1966–1970)|Toyota Corolla E10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Другое пакаленне (E20; 1970–1978)|Toyota Corolla E20 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981)|Toyota Corolla E30 4-door sedan]], і [[Toyota Corolla#Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987)|Toyota Corolla E70 4-door sedan]]), купэ, і пяцідзверны ліфтбек. Пазней да шэрагу дадаліся трох- і пяцідзверны хэтчбекі. Рухавікі: бензінавыя 1,3 і 1,6 л, а таксама 1,8-літровы дызельны. З [[1987]] года з'явілася шостае пакаленне. Тым не менш, у [[Аўстралія|Аўстралію]] пастаўка пятага пакалення працягвалася яшчэ да [[1988]] года, у [[Венесуэла|Венесуэлу]] — да [[1990]] года. === AE86 === [[Выява:Toyota Corolla SR5 hatch front.jpg|thumb|left|200px|Toyota Corolla SR5]] {{main|Toyota Corolla Levin}} {{main|Toyota Sprinter Trueno}} У адрозненне ад седанаў і хэтчбекаў, спартыўныя версіі базіраваліся на ранейшым заднепрывадным шасі. Версія ''AE86'' мела мацнейшыя рухавікі (на рынку Японіі — 130 к.с.), прапаноўвалася як 2-дзвернае купэ або 3-дзверны хэтчбек. У [[ЗША]] ''AE86'' прадавалася выключна ў версіі «Trueno» (і называлася ''Toyota Corolla SR5 / GT-S''), а мадыфікацыя «Levin» там не прапанавалася<ref>[https://motor.ru/stories/podnimitemneveki.htm#12 Поднимите мне веки] // motor.ru {{ref-ru}}</ref>. {{clear}} == Шостае пакаленьне (E90; 1987–1991) == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Toyota Corolla E90 (седан) | выява1 = Toyota Corolla front 20080331.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = Toyota Corolla rear 20080331.jpg | шырыня2 = 200 }} {{Асноўны артыкул|Таёта Карола (Е90)}} Шостая Corolla паклала пачатак стылістычнаму падзелу машын для розных рынкаў. Паралельна выпускаліся 5-дзверныя хэтчбек і ліфтбек. Сілавая структура кузава гэтых версій была агульнай, але праёмы дзвярэй троху адрозніваліся, а кузаўныя панэлі дзвярэй не былі ўзаемазаменнымі: хэтчбек быў уніфікаваны з седанам, а ліфтбек — з паўнапрывадным універсалам<ref>{{артыкул |загаловак = Чтобы было шикарно! |спасылка = http://www.zr.ru/archive/gzr/2011/10/chtoby-bylo-shikarno |выданне = За рулём — Регион |тып = газета |год = 2011 |нумар = 10 (233) |старонкі = 8 }} {{ref-ru}}</ref>. <gallery widths="200"> Выява:1989 Toyota Corolla (AE92) CS 5-door hatchback (2015-07-14) 01.jpg|Toyota Corolla (хэтчбек) Выява:1989 Toyota Corolla (AE92) CS 5-door hatchback (2015-07-14) 02.jpg| Выява:Toyota_Corolla_wagon.jpg|Toyota Corolla (універсал) </gallery> <gallery widths="200"> Выява:Toyota Corolla front 20071126.jpg|Toyota Corolla (ліфтбек) Выява:Toyota Corolla rear 20071126.jpg| Выява:1995 Toyota Corolla (AE95R) XL station wagon (2015-11-13) 01.jpg|Toyota Corolla 4WD Выява:1995 Toyota Corolla (AE95R) XL station wagon (2015-11-13) 02.jpg </gallery> Рухавікі — аб'ёмам 1,3-2,0 л (64-135 к.с.), а ў [[Японія|Японіі]] прапаноўвалася купэ ''Corolla Levin GT-Z'' з кампрэсарнай «чацвёркай» 1,6 (165 к.с.). У мадэльным шэрагу з'явіўся варыянт GTi, які адрозніваўся спартыўным стайлінг-пакетам. На [[Еўропа|еўрапейскім]] рынку меў рухавік магутнасцю 125 к.с.<ref>[http://www.auto-swiat.pl/wiadomosci/toyota-corolla-to-rowniez-sportowe-emocje/6004nx Toyota Corolla to również sportowe emocje]{{Недаступная спасылка}} // auto-swiat.pl {{ref-pl}}</ref>. == Сёмае пакаленьне (E100; 1991–2002) == {{У планах}} == Восьмае пакаленьне (E110; 1995–2002) == [[Выява:1998 Toyota Corolla Sportif 1.3 Front.jpg|thumb|200px|]] {{main|Toyota Corolla (E110)}} У Японіі Corolla восьмага пакалення дэбютавала ў [[1995]] годзе. Еўрапейская версія пабачыла свет двума гадамі пазней. Прапаноўвалася з рухавікамі 1,3 16V (86 к.с.), 1,6 16V (110 к.с.), 1,8 16V (110 к.с.) і дызельным 2,0 D (72 к.с.). Вясной [[1999]] года дэбютавала "зараджаная" версія ''G6'' (рухавік 1,6 16V, шасціступеньчатая каробка перадач). Восенню [[1999]] года быў праведзены рэстайлінг. З'явіліся бензінавыя рухавікі са зменнымі фазамі газаразмеркавання — 1,4 16V VVT-i (97 к.с.) і 1,6 16V VVT-i (110 к.с.), а таксама новы дызель 1,9 D (69 к.с.). Рухавікі 1,3 16V і 1,6 16V былі прыбраныя з маторнага шэрагу. Восенню [[2000]] года дадаўся турбадызель 2,0 16V D4-D (90 к.с.)<ref>[http://moto.pl/Testy/1,126861,15176682,Toyota_Corolla_E_11__1997_2001____opinie_Moto_pl.html Toyota Corolla E 11 (1997-2001) - opinie Moto.pl] // moto.pl {{ref-pl}}</ref>. ;Бясьпека Пры франтальным удары стойка лабавога шкла ссунулася на 20 мм, а дзверы змаглі адкрыцца. Аднак, трубчастая папярочка, якая праходзіць пад пярэдняй панэллю, пачала адрывацца ад стойкі. Пад рулявой калонкай, нягледзячы на прадуманую абарону каленаў, ёсць небяспечныя месцы. Пры бакавым краш-тэсце галава манекена стукнулася аб цэнтральную стойку. Энергапаглынаючая накладка стойкі змякчыла ўдар, аднак нагрузкі на тулава ўсё ж былі вялікімі<ref name="autoreview-1999-7"> {{артыкул |загаловак = Рейтинг безопасности: новички гольф-класса |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 1999 |нумар = 7 |старонкі = 24 }} {{ref-ru}} </ref>. {{Euro NCAP |аўтамабіль = Toyota Corolla 1.3 Sportif |align = |год = 1998 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/toyota/corolla/15494 |зоркі = 3 |дарослыя_балы = 23 |пешаходы_зоркі = 2 |пешаходы_балы = 15 }} == Дзявятае пакаленьне (E120, E130; 2000–2007) == [[Выява:Toyota Corolla front 20080808.jpg|thumb|200px|Toyota Corolla (2001–2004)]] {{main|Toyota Corolla (E120)}} Toyota Corolla дзявятага пакалення была пабудавана на скарочанай платформе седана [[Toyota Vista]] з паўзалежнай або шматрычагавай задняй падвескай. Дызайн упершыню быў распрацаваны ў Еўропе. З мадэльнага шэрагу канчаткова зніклі двухдзверныя версіі, даўжыня седана вырасла да 4,4 м., Седан Toyota Corolla (2000–2007) — частка доўгай лінейкі седанаў Toyota, у тым ліку Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1928-1930 Renault NN2 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1950 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1951-1952 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1953-1954 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1955-1956 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1957-1959 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1960-1961 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Першае пакаленне (E10; 1966–1970)|Toyota Corolla E10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Другое пакаленне (E20; 1970–1978)|Toyota Corolla E20 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981)|Toyota Corolla E30 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987)|Toyota Corolla E70 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Пятае пакаленне (E80; 1983–1990)|Toyota Corolla E80 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Шостае пакаленне (E90; 1987–1991)|Toyota Corolla E90 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Сёмае пакаленне (E100; 1991–2002)|Toyota Corolla E100 4-door sedan]], і [[Toyota Corolla#Восьмае пакаленне (E110; 1995–2002)|Toyota Corolla E110 4-door sedan]]. Рухавікі — аб'ёмам 1,4-2,2 л (89-215 к.с.). Бензінавыя рухавікі аб'ёмам 1,4 (97 к.с.), 1,6 (110 к.с.) і 1,8 л (192 к.с.) абсталёўваліся сістэмай змянення фаз газаразмеркавання VVT-i. Наймацнейшай версіяй была ''Corolla TS'' з рухавіком 2ZZ-GE, які з 1,8 л выдаваў да 192 к.с. і 180 Нм круцільнага моманту. У апошнія два гады вытворчасці гэты рухавік быў абсталяваны нагнятальнікам, што дазволіла павялічыць магутнасць да 220 к.с. Мадэрнізацыя [[2004]] года закранула пераважна знешнасць аўтамабіля. Машына атрымала новую рашотку радыятара, у пярэднім бамперы супрацьтуманныя ліхтары сталі круглай формы замест былых прастакутных. Змяніліся і заднія ліхтары, у якіх з'явіліся круглыя блокі аранжавага колеру. <gallery widths="200px"> Выява:Toyota Corolla E12 Facelift 20090620 front.JPG|Toyota Corolla (2004–2007) Выява:Toyota Corolla E12 Facelift 20090620 rear.JPG| </gallery> ;Бясьпека Быў выпрабаваны [[Euro NCAP]] у [[2002]] годзе. Кузаў вытрымаў франтальны ўдар. Рамяні і падушкі эфектыўна ўтрымалі седакоў — эксперты адзначылі толькі небяспеку ўдараў каленаў кіроўцы аб панэль. На бакавым краш-тэсце з-за адсутнасці бакавых падушак манекен стукнуўся патыліцай аб сярэднюю стойку (абсталяваную мяккай накладкай), а тулава ўвайшло ў кантакт з падлакотнікам дзвярэй, але нагрузкі пры гэтым былі бяспечнымі<ref name="autoreview-2002-23"> {{артыкул |загаловак = Триумфальная площадь |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2002 |нумар = 23 |старонкі = 55 }} {{ref-ru}} </ref>. {{Euro NCAP |аўтамабіль = Toyota Corolla 1.4 Terra |align = |год = 2002 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/toyota/corolla/15596 |зоркі = 4 |дарослыя_балы = 28 |пешаходы_зоркі = 2 |пешаходы_балы = 11 }} == Дзясятае пакаленьне (E140, E150; 2006—2013) == {{Аўтамабіль | назва = «Toyota Corolla (E140)» |выява = [[Файл:Toyota Corolla (E150) facelift.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Toyota]]» | гады = 2006—2013 | падобныя = '''Corolla (E140/E150) Sedan:'''<br/>[[Citroën C4#Перше покоління (Typ L, 2004-2010)|2004-2010 Citroën C4 Sedan]]/[[Citroën C4#Друге покоління (Typ N, 2010-2018)|Citroën C4L B7]]<br/>[[Chevrolet Cruze#Друге покоління (2008-2016)|Chevrolet Cruze J300 Sedan]] <br /> [[Fiat Linea]] <br /> [[Ford Focus#Ford Focus II (C307) (2004—2011)|Ford Focus (C307) Sedan]]/[[Ford Focus#Ford Focus III (C346) (2011—2018)|Ford Focus (C346) Sedan]]<br /> [[Ford Focus#Північна Америка|2007-2011 American Ford Focus Sedan]] <br /> [[Honda Civic#Восьме покоління (2005-2011)|Honda Civic Sedan (2005–2012)]]/[[Honda Civic#Дев'яте покоління (2011-2017)|Honda Civic Sedan (2011–2013)]]<br/>[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (HD) (2006—2011)|Hyundai Elantra HD]]/[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (MD) (2010—2015)|Hyundai Elantra MD/UD]]<br/>[[Kia K3#Kia Cerato 2/Kia Forte (2008-2012)|Kia K3/Cerato/Forte TD Sedan]] <br /> [[Mazda 3#Перше покоління (BK) (2003—2009)|Mazda 3 BK Sedan]]/[[Mazda 3#Друге покоління (BL) (2009—2013)|Mazda 3 BL Sedan]] <br /> [[Mitsubishi Lancer#Mitsubishi Lancer 10 (2007—2015)|Mitsubishi Lancer Sedan (2007–2013)]]<br/>[[Nissan Versa#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Versa C11 Sedan]]<br/>[[Nissan Tiida#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Tiida C11 Sedan]]<br/>[[Nissan Sentra#Шосте покоління (2006-2012)|Nissan Sentra B16]]<br/> [[Opel Astra J|Opel Astra J Sedan]]<br />[[Peugeot 308#Перше покоління (2007—2013)|Peugeot 308 T7 Sedan]]<br />[[Peugeot 408#Перше покоління (з 2010)|Peugeot 408 T7 Sedan]]<br/>[[Renault Fluence]] <br />[[Subaru Impreza#Третє покоління (2007—2011)|Subaru Impreza GE/GV]]/[[Subaru Impreza#Четверте покоління (2011—2015)|2011-2013 Subaru Impreza GJ]] <br /> [[Volkswagen Jetta#VW Jetta V/A5 (2005—2011)|VW Jetta Sedan (A5)]]/[[Volkswagen Jetta#VW Jetta VI/A6 (2010—2018)|VW Jetta (A6)]]<br/>'''Corolla (E140/E150) Station Wagon:'''<br/>[[Citroën C4#Перше покоління (Typ L, 2004-2010)|2004-2010 Citroën C4 Station Wagon]]/[[Citroën C4#Друге покоління (Typ N, 2010-2018)|Citroën C4 B7 Station Wagon]]<br/>[[Chevrolet Cruze#Друге покоління (2008-2016)|Chevrolet Cruze J300 Station Wagon]] <br /> [[Fiat Stilo|Fiat Stilo MultiWagon]] <br /> [[Ford Focus#Ford Focus II (C307) (2004—2011)|Ford Focus (C307) Station Wagon]]/[[Ford Focus#Ford Focus III (C346) (2011—2018)|Ford Focus (C346) Station Wagon]]<br /> [[Ford Focus#Північна Америка|2007-2011 American Ford Focus Station Wagon]] <br /> [[Honda Civic#Восьме покоління (2005-2011)|Honda Civic Station Wagon (2005–2012)]]/[[Honda Civic#Дев'яте покоління (2011-2017)|Honda Civic Station Wagon (2011–2013)]]<br/>[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (HD) (2006—2011)|Hyundai Elantra HD Station Wagon]]/[[Hyundai Elantra#Hyundai Elantra (MD) (2010—2015)|Hyundai Elantra MD/UD Station Wagon]]<br/>[[Kia K3#Kia Cerato 2/Kia Forte (2008-2012)|Kia K3/Cerato/Forte TD Station Wagon]] <br /> [[Mazda 3#Перше покоління (BK) (2003—2009)|Mazda 3 BK Station Wagon]]/[[Mazda 3#Друге покоління (BL) (2009—2013)|Mazda 3 BL Station Wagon]] <br /> [[Mitsubishi Lancer#Mitsubishi Lancer 10 (2007—2015)|Mitsubishi Lancer Station Wagon (2007–2013)]]<br/>[[Nissan Versa#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Versa C11 Station Wagon]]<br/>[[Nissan Tiida#Перше покоління (2004–2011)|Nissan Tiida C11 Station Wagon]]<br/>[[Nissan Sentra#Шосте покоління (2006-2012)|Nissan Sentra B16 Station Wagon]]<br/> [[Opel Astra J|Opel Astra J Station Wagon]]<br />[[Peugeot 308#Перше покоління (2007—2013)|Peugeot 308 T7 Station Wagon]]<br/>[[Renault Mégane|Renault Mégane III Station Wagon]]<br />[[Škoda Octavia#Škoda Octavia II (Тип 1Z) (2004—2013)|Škoda Octavia Typ 1Z Station Wagon]] <br />[[Subaru Impreza#Третє покоління (2007—2011)|Subaru Impreza Station Wagon]]/[[Subaru Impreza#Четверте покоління (2011—2015)|2011-2013 Subaru Impreza Station Wagon]] <br /> [[Volkswagen Jetta#VW Jetta V/A5 (2005—2011)|VW Jetta Station Wagon (A5)]]/[[Volkswagen Golf|VW Golf Station Wagon (A6)]] }} Дзесятае пакаленне E140 Corolla было прадстаўлена ў кастрычніку 2006 года. На японскіх рынках седан атрымаў назву Corolla Axio. Універсал захаваў назву Corolla Fielder, Седан Toyota Corolla (E140/E150) — частка доўгай лінейкі седанаў Toyota, у тым ліку Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1928-1930 Renault NN2 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1950 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1951-1952 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1953-1954 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1955-1956 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1957-1959 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|1960-1961 Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Першае пакаленне (E10; 1966–1970)|Toyota Corolla E10 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Другое пакаленне (E20; 1970–1978)|Toyota Corolla E20 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Трэцяе пакаленне (E30, E40, E50, E60; 1974–1981)|Toyota Corolla E30 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Чацвёртае пакаленне (E70; 1979–1987)|Toyota Corolla E70 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Пятае пакаленне (E80; 1983–1990)|Toyota Corolla E80 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Шостае пакаленне (E90; 1987–1991)|Toyota Corolla E90 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Сёмае пакаленне (E100; 1991–2002)|Toyota Corolla E100 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Восьмае пакаленне (E110; 1995–2002)|Toyota Corolla E110 4-door sedan]], [[Toyota Corolla#Дзявятае пакаленне (E120, E130; 2000–2007)|Toyota Corolla 4-door sedan (2000–2004)]], і [[Toyota Corolla#Дзявятае пакаленне (E120, E130; 2000–2007)|Toyota Corolla 4-door sedan (2005–2007)]]. == Адзінаццатае пакаленьне (2012–ц.ч.) == {{У планах}} == Дванаццатае пакаленьне (E210; 2018–ц.ч.) == {{multiple image | зона = right | кірунак = vertical | подпіс = Toyota Corolla Ascent Sport | выява1 = 2018 Toyota Corolla (MZEA12R) Ascent Sport hatchback (2018-11-02) 01.jpg | шырыня1 = 200 | выява2 = 2018 Toyota Corolla (MZEA12R) Ascent Sport hatchback (2018-11-02) 02.jpg | шырыня2 = 200 }} ''Карола'' дванаццатага пакаленьня дэбютавала летам [[2018]] года: тады стартавала вытворчасць хэтчбекаў у [[Японія|Японіі]] і [[ЗША]]. Адтуль машыны таксама пастаўляюць у [[Аўстралія|Аўстралію]], краіны Азіі і [[Канада|Канаду]]. На аўтасалоне ў [[Парыж]]ы паказалі машыну з кузавам «універсал», а седан на выставе ў [[Гуанчжоу]]. 14 студзеня [[2019]] году пачалася вытворчасць на заводзе ў [[Вялікабрытанія|англійскім]] графстве [[Дэрбішыр]], дзе выпускаюць хэтчбекі і ўніверсалы Touring Sports для еўрапейскага рынку. 29 студзеня [[2019]] года адбыўся запуск на заводзе ў [[Турцыя|Турцыі]] — там вырабляюць седаны для рынкаў Еўропы і [[СНД]]<ref>[https://autoreview.ru/news/novaya-toyota-corolla-nachalo-proizvodstva-dlya-evropy-i-rossii Новая Toyota Corolla: начало производства для Европы и России] // autoreview.ru {{ref-ru}}</ref>. Дванаццатае пакаленьне пабудавана на аснове модульнай платформы TNGA версіі GA-C. Англійскія машыны абсталёўваюць трыма сілавымі агрэгатамі — бензінавы турбаматор 1,2 (115 к.с.), «эканамічны» гібрыд з атмасферным 1,8 (122 к.с.) і «спартыўны» гібрыд з двухлітровым маторам (180 к.с.). Турэцкія седаны адрозніваюцца ад хэтчбекаў і ўніверсалаў іншым дызайнам пярэдняй часткі (так званы варыянт Prestige замест выканання Sport у хэтчбека). Турбарухавіка ў гаме няма, замест яго — атмасферны 1,6 (132 к.с.), які агрэгатаваны з шасціступеньчатай «механікай» або варыятарам. [[Выява:Toyota, Paris Motor Show 2018, Paris (1Y7A1787).jpg|thumb|200px|Таёта Карола Турынг Спортс]] Універсал спраектаваны ў Эўропе: над машынай працаваў дызайн-цэнтр Таёты ў [[Бельгія|бельгійскім]] [[Завентэм]]е. Да сярэдняй стойкі ўнівэрсал цалкам паўтарае хэтчбэк. У параўнаньні з хэтчбекам колавая база павялічана на 60 мм, да 2700 мм. Адлегласць паміж спінкамі сядзенняў пярэдняга і задняга шэрагаў — 928 мм. Аб'ём грузавога адсека з паднятымі заднімі сядзеньнямі — 598 л<ref>[https://autoreview.ru/news/universal-toyota-corolla-touring-sports-poraduet-prostorom Универсал Toyota Corolla Touring Sports порадует простором] // autoreview.ru {{ref-ru}}</ref>. ;Бясьпека {{Euro NCAP |аўтамабіль = Toyota Corolla Hatchback 1.8 |align = |год = 2019 |спасылка = https://www.euroncap.com/en/results/toyota/corolla/35878 |зоркі = 5 |дарослыя_балы = 36,1 |дарослыя_працэнт = 95 |дзеці_балы = 41,6 |дзеці_працэнт = 84 |пешаходы_балы = 41,4 |пешаходы_працэнт = 86 |асістэнты_балы = 10,1 |асістэнты_працэнт= 77 }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |загаловак = Особенности девятой жизни |спасылка = http://www.zr.ru/archive/gzr/2012/09/toyota-corolla-osobiennosti-dieviatoi-zhizni |выданне = За рулём — Регион |тып = газета |год = 2012 |нумар = 9 (256) |старонкі = 38-41 }} {{ref-ru}} == Вонкавыя спасылкі == * {{cite web|url=https://www.auto.cz/toyota-corolla-1966-1970-prvni-generace-svetoveho-bestselleru-146788|title=Toyota Corolla (1966–1970): První generace světového bestselleru|work=auto.cz|date=2022-12-08|accessdate=2022-12-08|language=cs}} * [https://autoreview.ru/news/toyota-corolla-otmechaet-50-letniy-yubiley Toyota Corolla отмечает 50-летний юбилей] // autoreview.ru {{ref-ru}} == Гл. таксама == * [[Таёта Аўрыс]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі Toyota|Corolla]] r5w9kbdz55z1rzldx07ao4gmdscfd13 International DuraStar 0 299034 2677957 2677686 2026-07-07T00:28:31Z ~2026-38321-46 98728 2677957 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «International DuraStar» | вытворца = «[[Navistar International]]» | гады = 2001-2018 | папярэднік = «[[International Harvester S-Series|International 4000 Series (1989)]]» | наступнік = «[[International MV]]» | вытворчасьць = | тып кузаву = | прывад = 4×2, 4×4, 6x4, 6x6 | колавая база = | даўжыня = | шырыня = | вышыня = | маса = | поўная маса = | каляіна пярэдняя = 1543 | каляіна задняя = 1583 | клірэнс = | грузападымальнасць = да 7 500–12 000 кг | аб'ём бака = 60 л | дызайнэр = | рухавік = | кпп = 6-хутк. [[МКПП]] <br /> 8-хутк. [[АКПП]] | падобныя = '''DuraStar 4100 2-door daycab:'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 100 2-door daycab]]<br>[[Ford F-650|Ford F-650 Low Profile 2-door regular cab (2000–2015)]]<br/>[[Hino 600|Hino 185 Conventional 2-door daycab]]<br>[[Chevrolet Kodiak|Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C5500 2-door regular cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra Low Profile 2-door day cab]]<br/>[[Kenworth T170|Kenworth T-170 2-door daycab]]<br/>[[Peterbilt 325|Peterbilt 325 2-door daycab]]<br>'''DuraStar 4100 2-door extended cab:'''<br> [[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 100 2-door extended cab]]<br>[[Ford F-650|Ford F-650 Low Profile Extended Cab (2000–2015)]]<br/>[[Hino 600|Hino 185 Conventional 2-door extended cab]]<br>[[Chevrolet Kodiak|Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C5500 2-door extended cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra Low Profile 2-door extended cab]]<br/>[[Kenworth T170|Kenworth T-170 2-door extended cab]]<br/>[[Peterbilt 325|Peterbilt 325 2-door extended cab]]<br>'''DuraStar 4100 4-door crew cab:'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 100 4-door crew cab]]<br>[[Ford F-650|Ford F-650 Low Profile Crew Cab (2000–2015)]]<br/>[[Hino 600|Hino 185 Conventional 4-door crew cab]]<br>[[Chevrolet Kodiak|Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C5500 4-door crew cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra Low Profile 4-door crew cab]]<br/>[[Kenworth T170|Kenworth T-170 4-door crew cab]]<br/>[[Peterbilt 325|Peterbilt 325 4-door crew cab]]<br>'''DuraStar 4200 2-door daycab:'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 2-door daycab]]<br/>[[Ford F-650|Ford F-650 2-door daycab (2000–2015)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 2-door daycab]]<br/>[[Chevrolet Kodiak|Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C6500 2-door daycab]]<br/>[[Hino 600|Hino 238/258/268 2-door daycab with a conventional forward-tilting hood design]]<br/>[[Kenworth T170#Kenworth T270|Kenworth T-270 2-door daycab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 2-door daycab]]<br>'''DuraStar 4200 2-door extended cab:'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 2-door extended cab]]<br/>[[Ford F-650|Ford F-650 2-door extended cab (2000–2015)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 2-door extended cab]]<br/>[[Chevrolet Kodiak|Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C6500 2-door extended cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 238/258/268 2-door extended cab with a conventional forward-tilting hood design]]<br/>[[Kenworth T170#Kenworth T270|Kenworth T-270 2-door extended cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 2-door extended cab]]<br>'''DuraStar 4200 4-door crew cab:'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 4-door crew cab]]<br/>[[Ford F-650|Ford F-650 4-door crew cab (2000–2015)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 4-door crew cab]]<br/>[[Chevrolet Kodiak|Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C6500 4-door crew cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 238/258/268 4-door crew cab with a conventional forward-tilting hood design]]<br/>[[Kenworth T170#Kenworth T270|Kenworth T-270 4-door crew cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 4-door crew cab]]<br>'''DuraStar 4300 2-door daycab:'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 2-door daycab]]<br/>[[Ford F-650|Ford F-750 2-door regular cab (2000–2015)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 2-door daycab]]<br/>[[Chevrolet Kodiak|Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C7500 2-door daycab]]<br/>[[Hino 600|Hino 358 2-door daycab]]<br/>[[Kenworth T370|Kenworth T-370 2-door daycab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 2-door daycab]]<br>'''DuraStar 4300 2-door extended cab:'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 2-door extended cab]]<br/>[[Ford F-650|Ford F-750 2-door extended cab (2000–2015)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 2-door extended cab]]<br/>[[Chevrolet Kodiak|Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C7500 2-door extended cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 358 2-door extended cab]]<br/>[[Kenworth T370|Kenworth T-370 2-door extended cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 2-door extended cab]]<br>'''DuraStar 4300 4-door crew cab:'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 4-door crew cab]]<br/>[[Ford F-650|Ford F-750 4-door crew cab (2000–2015)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 4-door crew cab]]<br/>[[Chevrolet Kodiak|Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C7500 4-door crew cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 358 4-door crew cab]]<br/>[[Kenworth T370|Kenworth T-370 4-door crew cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 4-door crew cab]]<br>'''DuraStar 4400 2-door daycab:'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 2-door daycab]]<br/>[[Ford F-650|Ford F-850 2-door daycab (2000–2015)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 2-door daycab]]<br/>[[Chevrolet Kodiak|Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C8500 2-door daycab]]<br/>[[Hino 600|Hino 338 2-door daycab]]<br/>[[Kenworth T370#Kenworth T470 (2010-2021)|Kenworth T-470 2-door daycab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 2-door daycab]]<br>'''DuraStar 4400 2-door extended cab:'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 2-door extended cab]]<br/>[[Ford F-650|Ford F-850 2-door extended cab (2000–2015)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 2-door extended cab]]<br/>[[Chevrolet Kodiak|Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C8500 2-door extended cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 338 2-door extended cab]]<br/>[[Kenworth T370#Kenworth T470 (2010-2021)|Kenworth T-470 2-door extended cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 2-door extended cab]] <br>'''DuraStar 4400 4-door crew cab:'''<br>[[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106 4-door crew cab]]<br/>[[Ford F-650|Ford F-850 4-door crew cab (2000–2015)]]<br/>[[Peterbilt 337|Peterbilt 337 4-door crew cab]]<br/>[[Chevrolet Kodiak|Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C8500 4-door crew cab]]<br/>[[Hino 600|Hino 338 4-door crew cab]]<br/>[[Kenworth T370#Kenworth T470 (2010-2021)|Kenworth T-470 4-door crew cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra 4-door crew cab]] }} Лінейка '''International DuraStar''', вядомая як серыя '''4000''' да 2008 года, — гэта лінейка грузавікоў сярэдняй грузападымальнасці, якія выпускаліся кампаніяй Navistar International з 2001 па 2018 год. Прадстаўленая як пераемнік серыі International 4000 1989–2001 гадоў, серыя 4000 была перайменавана ў DuraStar у 2008 годзе. Распрацаваная як лінейка прадуктаў класаў 6-7, мадэль 4000/DuraStar была размешчана ніжэй за паўцягальнік для рэгіянальных перавозак [[International TranStar|8000/TranStar]], а мадэль класа 5 [[International TerraStar]] (2010–2015) была самай маленькай мадэллю International з звычайнай кабінай. == 4000 series (2001–2007) == Серыя International 4000 2001-2007 гадоў выпуску — гэта лінейка грузавікоў сярэдняй грузападымальнасці ад International Trucks (Navistar), вядомых сваёй трываласцю і ўніверсальнасцю. Аўтамабілі сталі пераемнікам старой серыі 4000 і былі перайменаваны ў International DuraStar у 2008 годзе. Аўтамабілі былі даступныя ў выглядзе шасі з кабінай, грузавікоў з прамой кузавай і цягачоў, такіх як мадэлі 4200, 4300 і 4400, і абсталяваны надзейнымі дызельнымі рухавікамі DT466 і VT365. Гэтая серыя выкарыстоўвалася ў розных галінах, у тым ліку ў грузавіках з кузавам, самазвалах, службовых грузавіках і аўтамабілях хуткай дапамогі. == DuraStar (2008–2018) == International DuraStar — гэта лінейка грузавікоў сярэдняй грузападымальнасці (клас 6-7), якія выпускаліся кампаніяй Navistar International з 2008 па 2018 год і прыйшлі на змену ранейшым грузавікам серыі 4000. DuraStar, вядомы сваёй трываласцю і ўніверсальнасцю, быў створаны для розных камерцыйных патрэб, у тым ліку для грузавікоў з кузавамі, самазвалаў, платформаў і шасі для экстраных службаў і выкарыстання ў аўтобусах. Адметнымі асаблівасцямі былі фары ў форме паўмесяца і «чорная пляма» на левым баку кабіны. DuraStar быў заменены на серыю International MV у 2018 годзе, International DuraStar (2008–2018) быў даступны ў трох асноўных канфігурацыях кабіны: Day Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Citroën C4 і C6|1930-1932 Citroën AC4 Enclosed Cab Dual Rear Wheel Châssis Cabine]], [[International Harvester C-Series (1934-1937)|International CS-30 2-Door Standard Cab 4x2 Chassis Truck]], [[International Harvester D-Series (1937-1940)|International Harvester DS-30 2-Door Standard Cab 4x2 Chassis Truck]], [[International K & KB series|International Harvester K-6/K-7 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[International K & KB series|International Harvester KB-6/KB-7 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[International Harvester L-Series|International Harvester L-160/L-170 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[International Harvester R-Series|1953-1955 International Harvester R-160/R-170 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge C3-R8 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge 500 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge D-700 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge D-700 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge D-700 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1600/1700 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1962-1963)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1600/1700 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1964-1966)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1600/1700 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1967-1971)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1600/1700 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Chassis Truck with tilting hood (1972-1978)]], [[International Harvester S-Series|International Harvester S-Series 1600/1700 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1978–1986)]], [[International Harvester S-Series|International Harvester S-Series 1600/1700 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1987–1989)]], [[International Harvester S-Series|International 4700/4900 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1989–2002)]], і [[International DuraStar#4000 series (2001–2007)|International 4000 series 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (2001–2007)]]), Day Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[GMC|1930-1932 GMC Model T-30C 2-Door Standard Closed Cab 2-Ton Tandem Axle Rigid Chassis Truck]], [[International Harvester C-Series (1934-1937)|International CS-30 2-Door Enclosed Cab Conventional Tandem Axle Rigid Chassis Truck]], [[International Harvester D-Series (1937-1940)|International Harvester DS216T 2-Door Standard Cab Conventional Tandem Axle Rigid Chassis Truck]], [[International K & KB series|International Harvester K-6/K-7 2-Door Standard Cab Conventional Tandem Axle Rigid Chassis Truck]], [[International K & KB series|International Harvester KB-6/KB-7 2-Door Standard Cab Conventional Tandem Axle Rigid Chassis Truck]], [[International Harvester L-Series|International Harvester L-160/L-170 2-Door Standard Cab Conventional Tandem Axle Rigid Chassis Truck]], [[International Harvester R-Series|1953-1955 International Harvester R-160/R-170 2-Door Standard Cab Conventional Tandem Axle Rigid Chassis Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge C3-R8 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge 500 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge D-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge D-700 2-Door Regular Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1600/1700 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1962-1963)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1600/1700 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1964-1966)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1600/1700 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1967-1971)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1600/1700 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck with tilting hood (1972-1978)]], [[International Harvester S-Series|International Harvester S-Series 1600/1700 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1978–1986)]], [[International Harvester S-Series|International Harvester S-Series 1600/1700 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1987–1989)]], [[International Harvester S-Series|International 4700/4900 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (1989–2002)]], і [[International DuraStar#4000 series (2001–2007)|International 4000 series 2-Door Day Cab Tandem Axle Rigid Chassis Truck (2001–2007)]]), Extended Cab і Crew Cab. == Варыянты == Канструкцыя кабіны International DuraStar такая ж, як і ў некалькіх лінейках прадуктаў International, у тым ліку: грузавік сярэдняй танальнасці TerraStar Class 5, грузавікі для цяжкіх перавозак [[International WorkStar|7000/WorkStar (перайменаваныя ў International HV)]], рэгіянальны паўцягач [[International TranStar|8000/TranStar (перайменаваны ў International RH)]], аэрадынамічны магістральны паўцягач [[International ProStar|International ProStar (перайменаваны ў International LT)]] і паўцягач LoneStar. === Грузавік === ; 4100 International DuraStar 4100 — гэта грузавік сярэдняй грузападымальнасці класа 5, які вырабляецца кампаніяй Navistar International. Ён вядомы сваёй універсальнасцю і даўгавечнасцю ў якасці шасі для розных камерцыйных патрэб, у тым ліку для грузавікоў з кузавамі, службовых аўтамабіляў, самазвалаў і эвакуатараў. У сваіх пачатковых канфігурацыях гэтая мадэль абсталявана дызельным рухавіком MaxxForce і з'яўляецца папулярнай камерцыйнай платформай, якая выкарыстоўваецца для мясцовай дастаўкі, будаўніцтва і аварыйных службаў, International DuraStar 4100 мае стандартную канфігурацыю дзённай кабіны (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel Truck (1928-1929)]], [[Citroën C4 і C6|1930-1932 Citroën AC4 Enclosed Cab Dual Rear Wheel Châssis Cabine]], [[International Harvester C-Series (1934-1937)|International CS-30 2-Door Standard Closed Cab Conventional Truck]], [[International Harvester D-Series (1937-1940)|International Harvester DS-30 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[International K & KB series|International Harvester K-5 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[International K & KB series|International Harvester KB-5 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[International Harvester L-Series|International Harvester L-150 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[International Harvester R-Series|1953-1955 International Harvester R-150 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge C3-R8 2-Door Regular Cab Tandem Axle Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge 500 2-Door Regular Cab Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge D-700 2-Door Regular Cab Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge D-700 2-Door Regular Cab Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge D-700 2-Door Regular Cab Truck]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar Low Profile 2-Door Standard Cab Truck (1962-1963)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar Low Profile 2-Door Standard Cab Truck (1964-1966)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar Low Profile 2-Door Standard Cab Truck (1967-1971)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar Low Profile 2-Door Standard Cab Truck with tilting hood (1972-1978)]], [[International Harvester S-Series|International Harvester S-1600 Low Profile 2-Door Standard Cab Truck (1978–1986)]], [[International Harvester S-Series|International S-1654 LP 2-Door Standard Cab Truck (1987–1989)]], і [[International Harvester S-Series|International 4700 LP 2-Door Standard Cab Truck (1989–2002)]]). Хоць у больш шырокай серыі International DuraStar даступныя іншыя варыянты кабін, такія як падоўжаныя кабіны і кабіны Crew Cabs, мадэль 4100 часта абсталёўваецца базавай дзённай кабінай, распрацаванай для паляпшэння бачнасці і манеўранасці ў розных умовах прымянення, у тым ліку ў якасці шасі для розных мадэляў, такіх як грузавікі з кузавам, службовыя грузавікі і грузавікі з плоскай платформай. ; 4200 International DuraStar 4200 — гэта сярэднетанажны грузавік з аднапрывадным мостам, які выпускаўся кампаніяй International Truck and Engine Corporation (цяпер Navistar) у рамках серыі DuraStar. Ён быў прадстаўлены прыкладна ў 2002 г. на замену мадэлі 4700 і быў абсталяваны 6,0-літровым рухавіком VT365, дызельным рухавіком, які таксама выкарыстоўваўся ў грузавіках Ford пад назвай PowerStroke. DuraStar 4200 быў даступны ў розных канфігурацыях вагавых класаў 5, 6 або 7 і выпускаўся да 2007 мадэльнага года, International DuraStar 4200 быў даступны з канфігурацыямі Day Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel Truck (1928-1929)]], [[Citroën C4 і C6|1930-1932 Citroën AC4 Enclosed Cab Dual Rear Wheel Châssis Cabine]], [[International Harvester C-Series (1934-1937)|International CS-30 2-Door Standard Closed Cab Conventional Truck]], [[International Harvester D-Series (1937-1940)|International Harvester DS-30 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[International K & KB series|International Harvester K-6 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[International K & KB series|International Harvester KB-6 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[International Harvester L-Series|International Harvester L-160 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[International Harvester R-Series|1953-1955 International Harvester R-160 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge C3-R8 2-Door Regular Cab Tandem Axle Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge 500 2-Door Regular Cab Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge D-700 2-Door Regular Cab Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge D-700 2-Door Regular Cab Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge D-700 2-Door Regular Cab Truck]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1600 2-Door Standard Cab Truck (1962-1963)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1600 2-Door Standard Cab Truck (1964-1966)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1600 2-Door Standard Cab Truck (1967-1971)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1600 2-Door Standard Cab Truck with tilting hood (1972-1978)]], [[International Harvester S-Series|International Harvester S-Series 1600 2-Door Standard Cab Truck (1978–1986)]], [[International Harvester S-Series|International Harvester S-Series 1600 2-Door Standard Cab Truck (1987–1989)]], і [[International Harvester S-Series|International 4700 2-Door Standard Cab Truck (1989–2002)]]), Crew Cab, і Extended Cab. DuraStar 4200 таксама меў такую ​​ж канструкцыю кабіны, як і больш шырокая лінейка сярэднетанажных грузавікоў International, што дазваляла спалучаць розныя тыпы кузаваў з кабінай для розных прафесійных патрэб. ; 4300 International DuraStar 4300 — гэта грузавік сярэдняй грузападымальнасці, які вырабляецца кампаніяй International Truck. Ён вядомы сваёй універсальнасцю і магчымасцю канфігурацыі для розных камерцыйных і муніцыпальных мэтаў, такіх як грузавікі з кузавамі, самазвалы і рэфрыжэратары. Ён прапануецца ў канструкцыях з 2-дзвярной кабінай Day Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel Truck (1928-1929)]], [[Citroën C4 і C6|1930-1932 Citroën AC4 Enclosed Cab Dual Rear Wheel Châssis Cabine]], [[International Harvester C-Series (1934-1937)|International CS-30 2-Door Standard Closed Cab Conventional Truck]], [[International Harvester D-Series (1937-1940)|International Harvester DS-30 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[International K & KB series|International Harvester K-7 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[International K & KB series|International Harvester KB-7 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[International Harvester L-Series|International Harvester L-170 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[International Harvester R-Series|1953-1955 International Harvester R-170 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge C3-R8 2-Door Regular Cab Tandem Axle Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge 500 2-Door Regular Cab Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge D-700 2-Door Regular Cab Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge D-700 2-Door Regular Cab Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge D-700 2-Door Regular Cab Truck]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1700 2-Door Standard Cab Truck (1962-1963)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1700 2-Door Standard Cab Truck (1964-1966)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1700 2-Door Standard Cab Truck (1967-1971)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1700 2-Door Standard Cab Truck with tilting hood (1972-1978)]], [[International Harvester S-Series|International Harvester S-Series 1700 2-Door Standard Cab Truck (1978–1986)]], [[International Harvester S-Series|International Harvester S-Series 1700 2-Door Standard Cab Truck (1987–1989)]], і [[International Harvester S-Series|International 4900 2-Door Standard Cab Truck (1989–2002)]]), 2-дзвярной падоўжанай кабінай і 4-дзвярной Crew Cab. Ён характарызуецца трывалай канструкцыяй, якая часта ўключае дызельныя рухавікі Cummins, аўтаматычныя каробкі перадач Allison, а таксама такія функцыі, як пнеўматычная падвеска і пнеўматычныя тармазы. DuraStar 4300 таксама вылучаецца высокімі стандартамі бяспекі і поўнай масай, што часта дазваляе кіраваць ім без вадзіцельскіх правоў камерцыйнага транспарту (CDL). ; 4400 International DuraStar 4400 — гэта прафесійная або сярэднетанажная мадэль грузавіка класа 7 або 8, якая вырабляецца кампаніяй Navistar International і вядомая сваёй універсальнасцю і даўгавечнасцю. Яна служыць трывалай платформай з кабінай і шасі, якую можна абсталяваць для розных камерцыйных мэт, такіх як мясцовыя і рэгіянальныя перавозкі, дастаўка напояў, будаўніцтва і камунальныя работы, Канфігурацыі кабіны International DuraStar 4400 ўключаюць дзённую кабіну (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel Truck (1928-1929)]], [[Citroën C4 і C6|1930-1932 Citroën AC4 Enclosed Cab Dual Rear Wheel Châssis Cabine]], [[International Harvester C-Series (1934-1937)|International CS-30 2-Door Standard Closed Cab Conventional Truck]], [[International Harvester D-Series (1937-1940)|International Harvester DS-30 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[International K & KB series|International Harvester K-7 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[International K & KB series|International Harvester KB-7 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[International Harvester L-Series|International Harvester L-170 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[International Harvester R-Series|1953-1955 International Harvester R-170 2-Door Standard Cab Conventional Truck]], [[Dodge C Series|1956 Dodge C3-R8 2-Door Regular Cab Tandem Axle Truck]], [[Dodge C Series|1957 Dodge 500 2-Door Regular Cab Truck]], [[Dodge C Series|1958 Dodge D-700 2-Door Regular Cab Truck]], [[Dodge C Series|1959 Dodge D-700 2-Door Regular Cab Truck]], [[Dodge C Series|1960 Dodge D-700 2-Door Regular Cab Truck]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1700 2-Door Standard Cab Truck (1962-1963)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1700 2-Door Standard Cab Truck (1964-1966)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1700 2-Door Standard Cab Truck (1967-1971)]], [[International Loadstar|International Harvester Loadstar 1700 2-Door Standard Cab Truck with tilting hood (1972-1978)]], [[International Harvester S-Series|International Harvester S-Series 1700 2-Door Standard Cab Truck (1978–1986)]], [[International Harvester S-Series|International Harvester S-Series 1700 2-Door Standard Cab Truck (1987–1989)]], і [[International Harvester S-Series|International 4900 2-Door Standard Cab Truck (1989–2002)]]), падоўжаную кабіну і кабіну Crew Cab. DuraStar 4400 — гэта універсальнае шасі, якое выкарыстоўваецца для розных мэтаў, такіх як грузавікі з плоскай платформай, грузавікі і машыны хуткай дапамогі, з рознымі канфігурацыямі кабіны, прыдатнымі для розных эксплуатацыйных патрэб. === Гібрыдныя грузавікі з дызельнымі і электрычнымі рухавікамі === У 2007 годзе кампанія Navistar International стала першым амэрыканскім вытворцам грузавікоў, які выпусціў дызельна-электрычны грузавік — International DuraStar Hybrid. International Truck and Engine сумесна з Форумам карыстальнікаў гібрыдных грузавікоў (HTUF), кансорцыумам кліентаў камунальнай прамысловасці, карпарацыяй Eaton, федэральным урадам ЗША і арганізацыяй Calstart аказалі дапамогу ў аплаце выдаткаў на вываз тэхналогіі на рынак. Кампанія таксама забяспечыла непасрэдныя водгукі кліентаў і падтрымку. === Аўтобус === Як і папярэдняя серыя 4000, DuraStar служыў папулярнай платформай для вытворцаў аўтобусаў, і для вытворчасці аўтобусаў было прададзена дзве канфігурацыі. International 3200 — шасі з разрэзанай кабінай, а International 3300 — шасі з капотам. Першая прадавалася ў асноўным для камерцыйнага выкарыстання, а другая — амаль выключна даччынай кампаніі Navistar, IC Bus, як для школьных аўтобусаў, так і для камерцыйнага выкарыстання. Вытворчасць 3300 скончылася ў 2023 годзе, праз пяць гадоў пасля таго, як у 2018 годзе спынілася вытворчасць яго грузавіка. === Пікап === З 2005 па 2008 год кампанія International прадавала заводскі варыянт пікапа з двухмеснай кабінай серыі 4000. Гэты пікап пад назвай International RXT (RXT = Recreational Extreme Truck) даўжынёй 272 цалі быў самым доўгім пікапам, калі-небудзь выпушчаным для продажу ў Паўночнай Амэрыцы. У адрозненне ад CXT, заснаванага на серыі 7000, RXT меў задні прывад і быў арыентаваны на кліентаў з вялікімі прычэпамі для перавозкі кемпераў, лодак і коней; абодва пікапы маюць кузаў ад Ford F-350 Super Duty. RXT, створаны на базе 4200, быў абсталяваны рухавіком VT365 V8 магутнасцю 230 к.с. і каробкай перадач Allison 2200. У 2008 годзе, пасля ніжэйшых за чаканыя продажаў, серыя XT была знятая з вытворчасці. {{ізаляваны артыкул|date=2025-09-22}} [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Грузавікі International]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі, знятыя з вытворчасці ў 2018]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі сярэдняй грузападымальнасці]] 3c1tr7v3wtlqxdkdo4bvmg8ieogjbs0 Lexus IS 0 299738 2677895 2663177 2026-07-06T18:59:51Z ~2026-38116-85 98677 2677895 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Lexus IS» | вытворца = «[[Lexus]]» | гады = 1998-present | вытворчасьць = | тып кузаву = [[сэдан]], [[кабрыялет]], унівэрсал | прывад = 4×2, 4×4 | колавая база = 2810 | даўжыня = 4624 | шырыня = 1811 мм (2031 мм — з люстэркамі) | вышыня = 1429 | маса = 1505 кг (328i) <br /> 1585 кг (335i) <br /> 1495 кг (320d) | поўная маса = 1980 кг (328i) <br /> 2060 кг (335i) <br /> 1970 кг (320d) | каляіна пярэдняя = 1543 | каляіна задняя = 1583 | клірэнс = | грузападымальнасць = 550 | аб'ём бака = 60 л | дызайнэр = | рухавік = | кпп = 6-хутк. [[МКПП]] <br /> 8-хутк. [[АКПП]] | падобныя = [[БМВ 3]], [[Мэрсэдэс-Бэнц Ц-клясы]], [[Audi A4]] }} '''Lexus IS''' (яп. レクサス・IS, Хепберн: Rekusasu IS) — кампактны аўтамабіль прадстаўніцкага класа (сегмент D у Еўропе), які прадаецца кампаніяй Lexus, раскошным падраздзяленнем кампаніі [[Toyota]], з 1998 года. Першапачаткова IS прадаваўся пад назвай '''Toyota Altezza''' (яп. トヨタ・アルテッツァ, Хепберн: Toyota Arutettsua) у Японіі з 1998 па 2005 год (слова Altezza па-італьянску азначае «вышыня» або «магутнасць»). IS быў прадстаўлены як спартыўная мадэль пачатковага ўзроўню, размешчаная ніжэй за [[Lexus ES|ES]] у лінейцы Lexus. Гэта быў самы маленькі аўтамабіль у лінейцы Lexus да з'яўлення [[Lexus CT|CT]] у 2011 годзе. ==Першае пакаленне (XE10; 1998)== Выпушчаныя як прамы канкурэнт раскошных спартыўных седанаў вядучых еўрапейскіх раскошных марак, серыі XE10 Toyota Altezza і Lexus IS былі распрацаваны з большым акцэнтам на прадукцыйнасць, чым гэта звычайна бывае на папярэдніх японскіх раскошных аўтамабілях. Інжынернымі работамі кіраваў Нобуакі Катаяма з 1994 па 1998 год у адпаведнасці з праграмным кодам 038T. Канструктарскія работы, якія былі выкананы ў 1995 годзе Томаясу Нішы, былі замарожаныя ў 1996 годзе і пададзеныя пад патэнт нумар 1030135 5 снежня 1996 года ў Патэнтнае ведамства Японіі. На момант з'яўлення ў Японіі ён быў эксклюзіўным для японскіх дылераў пад назвай Toyota Netz Store, пакуль Lexus не быў прадстаўлены ў Японіі ў 2006 годзе. Прадаваныя ў Японіі седан AS200 Altezza і AS300 Altezza Gita адпавядаюць мадэлям Lexus IS 200 і IS 300 адпаведна, якія прадаваліся на рынках за межамі Японіі. Асноўнымі рынкамі Lexus IS былі Паўночная Амэрыка, Аўстралія і Еўропа. Altezza Gita — гэта мадэль з кузавам хэтчбек-універсал, якая прадавалася ў Японіі і была вядомая ў ЗША і Еўропе як Lexus IS SportCross. AS300 Altezza Gita была адзінай Altezza з рухавіком 2JZ-GE; на экспартных рынках гэты рухавік быў даступны як у мадэлях седан, так і ў Lexus IS300 Sedan. ==Другое пакаленне (XE20; 2005)== Другое пакаленне IS было прадстаўлена на Жэнеўскім аўтасалоне ў сакавіку 2005 года ў якасці перадсерыйнай мадэлі, а серыйная версія дэбютавала на Нью-Ёркскім міжнародным аўтасалоне 2005 года ў красавіку таго ж года. Продажы седана (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 2)]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 3)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1951 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Hino Contessa#1964–1967|Hino Contessa PD100 4-door sedan]], [[Toyota Mark II|1968–1972 Toyota Mark II 4-door sedan]], [[Toyota Mark II|1972–1976 Toyota Mark II 4-door sedan]], [[Toyota Mark II|1976-1980 Toyota Mark II 4-door sedan]], [[Toyota Mark II|1980–1984 Toyota Mark II 4-door sedan]], [[Toyota Mark II|1984–1988 Toyota Mark II 4-door sedan]], [[Toyota Mark II|1988–1991 Toyota Mark II 4-door sedan]], [[Toyota Mark II|Toyota Mark II 4-door sedan (1992-1996)]], [[Toyota Mark II|1996–2000 Toyota Mark II 4-door sedan]], [[Lexus IS#2000–2003|2000–2003 Lexus IS 4-door sedan]], і [[Lexus IS#2003–2005|2003–2005 Lexus IS 4-door sedan]]) па ўсім свеце пачаліся ў верасні і кастрычніку 2005 года як мадэль 2006 года, прычым назва Toyota Altezza была спынена з-за з'яўлення маркі Lexus у Японіі, а павольна прадаваная версія універсала SportCross была цалкам знята з вытворчасці. ==Трэцяе пакаленне (XE30; 2013 г.)== Серыйная версія IS была прадстаўлена на Паўночнаамэрыканскім міжнародным аўтасалоне ў студзені 2013 года, а затым на аўтасалоне Auto Shanghai 2013 года. Дызайн экстэр'ера быў выкананы Масанары Сакаэ ў 2010–2011 гадах, а стылізацыя мадэляў F Sport была распрацавана Юкі Ісагаем у 2011 годзе. Для трэцяга пакалення аўтамабіля Lexus таксама намякнуў на адраджэнне ўніверсала IS SportCross, але гэтага не адбылося. [[Катэгорыя:Аўтамабілі 1998-х]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі Lexus|IS]] [[Катэгорыя:Сэданы]] k34muebdq7yh74pfuy1d1svcrgpdfvm 2677899 2677895 2026-07-06T19:09:11Z ~2026-38116-85 98677 /* Другое пакаленне (XE20; 2005) */ 2677899 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Lexus IS» | вытворца = «[[Lexus]]» | гады = 1998-present | вытворчасьць = | тып кузаву = [[сэдан]], [[кабрыялет]], унівэрсал | прывад = 4×2, 4×4 | колавая база = 2810 | даўжыня = 4624 | шырыня = 1811 мм (2031 мм — з люстэркамі) | вышыня = 1429 | маса = 1505 кг (328i) <br /> 1585 кг (335i) <br /> 1495 кг (320d) | поўная маса = 1980 кг (328i) <br /> 2060 кг (335i) <br /> 1970 кг (320d) | каляіна пярэдняя = 1543 | каляіна задняя = 1583 | клірэнс = | грузападымальнасць = 550 | аб'ём бака = 60 л | дызайнэр = | рухавік = | кпп = 6-хутк. [[МКПП]] <br /> 8-хутк. [[АКПП]] | падобныя = [[БМВ 3]], [[Мэрсэдэс-Бэнц Ц-клясы]], [[Audi A4]] }} '''Lexus IS''' (яп. レクサス・IS, Хепберн: Rekusasu IS) — кампактны аўтамабіль прадстаўніцкага класа (сегмент D у Еўропе), які прадаецца кампаніяй Lexus, раскошным падраздзяленнем кампаніі [[Toyota]], з 1998 года. Першапачаткова IS прадаваўся пад назвай '''Toyota Altezza''' (яп. トヨタ・アルテッツァ, Хепберн: Toyota Arutettsua) у Японіі з 1998 па 2005 год (слова Altezza па-італьянску азначае «вышыня» або «магутнасць»). IS быў прадстаўлены як спартыўная мадэль пачатковага ўзроўню, размешчаная ніжэй за [[Lexus ES|ES]] у лінейцы Lexus. Гэта быў самы маленькі аўтамабіль у лінейцы Lexus да з'яўлення [[Lexus CT|CT]] у 2011 годзе. ==Першае пакаленне (XE10; 1998)== Выпушчаныя як прамы канкурэнт раскошных спартыўных седанаў вядучых еўрапейскіх раскошных марак, серыі XE10 Toyota Altezza і Lexus IS былі распрацаваны з большым акцэнтам на прадукцыйнасць, чым гэта звычайна бывае на папярэдніх японскіх раскошных аўтамабілях. Інжынернымі работамі кіраваў Нобуакі Катаяма з 1994 па 1998 год у адпаведнасці з праграмным кодам 038T. Канструктарскія работы, якія былі выкананы ў 1995 годзе Томаясу Нішы, былі замарожаныя ў 1996 годзе і пададзеныя пад патэнт нумар 1030135 5 снежня 1996 года ў Патэнтнае ведамства Японіі. На момант з'яўлення ў Японіі ён быў эксклюзіўным для японскіх дылераў пад назвай Toyota Netz Store, пакуль Lexus не быў прадстаўлены ў Японіі ў 2006 годзе. Прадаваныя ў Японіі седан AS200 Altezza і AS300 Altezza Gita адпавядаюць мадэлям Lexus IS 200 і IS 300 адпаведна, якія прадаваліся на рынках за межамі Японіі. Асноўнымі рынкамі Lexus IS былі Паўночная Амэрыка, Аўстралія і Еўропа. Altezza Gita — гэта мадэль з кузавам хэтчбек-універсал, якая прадавалася ў Японіі і была вядомая ў ЗША і Еўропе як Lexus IS SportCross. AS300 Altezza Gita была адзінай Altezza з рухавіком 2JZ-GE; на экспартных рынках гэты рухавік быў даступны як у мадэлях седан, так і ў Lexus IS300 Sedan. ==Другое пакаленне (XE20; 2005)== Другое пакаленне IS было прадстаўлена на Жэнеўскім аўтасалоне ў сакавіку 2005 года ў якасці перадсерыйнай мадэлі, а серыйная версія дэбютавала на Нью-Ёркскім міжнародным аўтасалоне 2005 года ў красавіку таго ж года. Продажы седана (пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1928-1930 Renault NN2 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]], [[Renault 4CV|1947-1951 Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Renault 4CV|Hino Renault 4CV 4-door saloon car]], [[Hino Contessa#1961-1964|Hino Contessa PC10 4-door sedan]], [[Hino Contessa#1964–1967|Hino Contessa PD100 4-door sedan]], [[Toyota Mark II|1968–1972 Toyota Mark II 4-door sedan]], [[Toyota Mark II|1972–1976 Toyota Mark II 4-door sedan]], [[Toyota Mark II|1976-1980 Toyota Mark II 4-door sedan]], [[Toyota Mark II|1980–1984 Toyota Mark II 4-door sedan]], [[Toyota Mark II|1984–1988 Toyota Mark II 4-door sedan]], [[Toyota Mark II|1988–1991 Toyota Mark II 4-door sedan]], [[Toyota Mark II|Toyota Mark II 4-door sedan (1992-1996)]], [[Toyota Mark II|1996–2000 Toyota Mark II 4-door sedan]], [[Lexus IS#2000–2003|2000–2003 Lexus IS 4-door sedan]], і [[Lexus IS#2003–2005|2003–2005 Lexus IS 4-door sedan]]) па ўсім свеце пачаліся ў верасні і кастрычніку 2005 года як мадэль 2006 года, прычым назва Toyota Altezza была спынена з-за з'яўлення маркі Lexus у Японіі, а павольна прадаваная версія універсала SportCross была цалкам знята з вытворчасці. ==Трэцяе пакаленне (XE30; 2013 г.)== Серыйная версія IS была прадстаўлена на Паўночнаамэрыканскім міжнародным аўтасалоне ў студзені 2013 года, а затым на аўтасалоне Auto Shanghai 2013 года. Дызайн экстэр'ера быў выкананы Масанары Сакаэ ў 2010–2011 гадах, а стылізацыя мадэляў F Sport была распрацавана Юкі Ісагаем у 2011 годзе. Для трэцяга пакалення аўтамабіля Lexus таксама намякнуў на адраджэнне ўніверсала IS SportCross, але гэтага не адбылося. [[Катэгорыя:Аўтамабілі 1998-х]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі Lexus|IS]] [[Катэгорыя:Сэданы]] 0v6odsunnwvuz7zf3gan83mzviy0xf3 DAF LF 0 299764 2677909 2677361 2026-07-06T20:12:59Z ~2026-38116-85 98677 2677909 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «DAF LF» |выява = [[Файл:Rainsbows 155 FJ07VSO Nightfreight.jpg|300пкс]] | вытворца = «[[DAF Trucks]]» | гады = 2001-present (LF renamed to XB on October 6, 2023) | папярэднік = «[[DAF 45/55]]» | наступнік = «[[DAF XB]]» | вытворчасьць = | тып кузаву = | прывад = 4×2, 4×4 | колавая база = | даўжыня = | шырыня = | вышыня = | маса = | поўная маса = | каляіна пярэдняя = 1543 | каляіна задняя = 1583 | клірэнс = | грузападымальнасць = 550 | аб'ём бака = 60 л | дызайнэр = | рухавік = | кпп = 6-хутк. [[МКПП]] <br /> 8-хутк. [[АКПП]] | падобныя = [[Avia D|Avia D90/D120]]<br/> [[Dongfeng KR]]<br/>[[Hyundai Mega Truck]]<br/>[[Iveco EuroCargo]]<br/>[[Nissan Atleon]]/[[Nissan NT500]]<br/>[[MAN L2000]]/[[MAN TGL]]<br/>[[Mercedes-Benz Atego]]<br/>[[Renault Midlum]]/[[Renault Trucks D]]<br/>[[Volvo FL]]<br/>[[КамАЗ-4308]]<br/>[[МАЗ-4370]]<br/>[[МАЗ-4371]]<br/>[[МАЗ-4471]]<br/> [[Hino Ranger]]<br/> [[Mitsubishi Fuso Fighter]]<br/>[[Isuzu Forward]] <br/> [[Nissan Diesel Condor]]<br/>[[КрАЗ-5401]] }} '''DAF XB''' (раней DAF LF з 2001 па 6 кастрычніка 2023 года) — гэта серыя лёгкіх/сярэдніх грузавікоў, якія выпускаюцца галандскім вытворцам [[DAF Trucks]]. Гэта пераробка [[Leyland Roadrunner]] 1984 года, Грузавік DAF LF/XB мае тры канфігурацыі кабіны: 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Mack AC|1917-1919 Mack AC 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chain Drive Single-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Mack AC|1920-1923 Mack AC 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Mack AC|1920-1923 Mack AC 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Mack AC|1924-1925 Mack AC 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Renault NN|1926-1929 Renault type SY Dual Rear Wheel Châssis Cabine]], [[Renault Monasix|Renault Type SZ 15 hp Dual Rear Wheel Châssis Cabine]], [[Renault|Enclosed Cab Camion Renault type ZJC 43 cv 2.5 tonnes]], [[Diamond T|1935-1936 Diamond T De Luxe 1½ Ton 2-Door Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Rigid Truck]], [[Diamond T|1937-1940 Diamond T 406 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Rigid Truck]], [[REO Speed Wagon|1941-1947 Reo Speed Wagon 19B 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck]], [[Leyland Comet|1948-1954 Leyland Comet 90 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry]], [[Leyland Comet|Leyland Comet LAD 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry]], [[Leyland Terrier|Leyland Terrier G-Series 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry]], [[DAF F500-F1500|DAF F500-F1500 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry (1975-1977)]], [[DAF F500-F1500|DAF F500-F1500 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry (1978-1980)]], [[DAF F500-F1500|DAF F500-F1500 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry (1980-1992)]], [[DAF 45/55|DAF 45/55 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry (1991-1996)]], і [[DAF 45/55|DAF 45/55 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Lorry (1997-2000)]]), 2-Door Day Cab 4x2 Tractor Unit (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Renault SY|Renault SY Tracteur]], [[Diamond T|1935-1936 Diamond T De Luxe 1½ Ton 2-Door Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Tractor Unit]], [[Diamond T|1937-1940 Diamond T 406 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Tractor Unit]], [[REO Speed Wagon|1941-1947 Reo Speed Wagon 19B 2-Door Standard Cab Single Axle Tractor Unit]], [[Leyland Comet|1948-1954 Leyland Comet 90 2-Door Standard Cab Single Axle Tractor Unit]], [[Leyland Comet|Leyland Comet LAD 2-Door Standard Cab Single Axle Tractor Unit]], [[Leyland Terrier|Leyland Terrier G-Series 2-Door Standard Cab Single Axle Tractor Unit]], [[DAF F500-F1500|DAF F500-F1500 2-Door Standard Cab Single Axle Tractor Unit (1975-1977)]], [[DAF F500-F1500|DAF F500-F1500 2-Door Standard Cab Single Axle Tractor Unit (1978-1980)]], [[DAF F500-F1500|DAF F500-F1500 2-Door Standard Cab Single Axle Tractor Unit (1980-1992)]], [[DAF 45/55|DAF 45/55 2-Door Standard Cab Single Axle Tractor Unit (1991-1996)]], і [[DAF 45/55|DAF 45/55 2-Door Standard Cab Single Axle Tractor Unit (1997-2000)]]), падоўжаная дзённая кабіна і спальная кабіна. Гэтыя кабіны прызначаны для гарадскіх і рэгіянальных перавозак, з варыянтамі электрычных або дызельных сілавых агрэгатаў і такімі функцыямі, як 12-цалевы лічбавы дысплей, нізкая прыступка і акно для агляду бардзюра для паляпшэння бачнасці. ==Рухавік== LF45 і LF55 абсталяваны рухавікамі Cummins серыі B. У развозных грузавіках і пікапах LF45 выкарыстоўваецца 4-цыліндравы рухавік, у LF45 з такім абсталяваннем, як смеццевозы і вакуумныя цыстэрны, — 6-цыліндравы, а ва ўсіх LF55 — 6-цыліндравы з-за павялічаных памераў і вагі. ==Дызайн== Кабіна XB падобная да канструкцыі кабіны [[Renault Midlum]] і [[Volvo FL]]. Яна таксама з'яўляецца асновай для сярэднетанажных грузавікоў [[Kenworth]] і [[Peterbilt]]. ==Гісторыя== LF атрымаў узнагароду «Міжнародны грузавік года 2002». У 2024 годзе LF быў зняты з вытворчасці і заменены новым DAF XB. ==LF Гібрыд== У верасні 2010 года кампанія DAF прадставіла гібрыдную версію LF45 на выставе IAA 2010 у Гановеры. LF Hybrid мае дызельны рухавік магутнасцю 118 кілават у спалучэнні з бесшчоткавым электрарухавіком магутнасцю 44 кВт з пастаянным магнітам, размешчаным паміж счапленнем і аўтаматычнай каробкай перадач. Электрарухавік сілкуецца ад 96 літый-іённых акумулятараў напружаннем 3,4 вольта кожны, агульнай вагой 100 кг. Акумулятарны блок дазваляе грузавіку праехаць каля 2 кіламетраў з выключаным дызельным рухавіком і назапашваць энергію ад тармажэння для выкарыстання ў будучыні. [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:DAF Trucks]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі, якія выпускаюцца]] e6tgmpqqa1shie54gj6jlhgr24n32zw Ford F-Series 0 299788 2677971 2677716 2026-07-07T01:43:29Z ~2026-38116-85 98677 /* Трэцяе пакаленне (1957–1960) */ 2677971 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «Ford F-Series» |выява = [[Файл:2015 Ford F-150 Debut.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1948]]—present |зборка = |кляса = пікап |тып кузаву = |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае, заднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = |commons = }} '''Ford F-Series''' — гэта серыя лёгкіх грузавікоў, якія прадаюцца і вырабляюцца кампаніяй Ford Motor Company з 1948 мадэльнага года ў якасці лінейкі паўнапамерных пікапаў, якія займаюць месца паміж пікапамі [[Ford Ranger]] і [[Ford Super Duty]]. Акрамя F-150 (прадстаўленага ў 1975 годзе), серыя F таксама ўключае серыю Super Duty (прадстаўленую ў 1999 годзе), якая ўключае больш цяжкія пікапы ад F-250 да F-450, шасі з кабінай F-450/F-550 і камерцыйныя грузавікі класа 6–8 F-600/F-650/F-750. Найбольш папулярнай версіяй мадэльнага шэрагу з'яўляецца пікап F-150, які ў цяперашні час знаходзіцца ў чатырнаццатым пакаленні (прадстаўленым у 2021 мадэльным годзе). З 1953 па 1983 год базавым пікапам серыі F быў паўтонны F-100. Пачынаючы з 1984 года, базавым узроўнем стаў F-150. F-150 мае даўнюю высокапрадукцыйную пазадарожную камплектацыю, прадстаўленую ў 2010 годзе, прычым (SVT) Raptor у цяперашні час складаецца з трох пакаленняў. Вытворчасць F-150 SVT Raptor скончылася ў 2014 годзе, а ў 2017 годзе яго змяніў новы F-150 Raptor, які заснаваны на трынаццатым і чатырнаццатым пакаленнях F-150. Грузавікі серыі F былі распрацаваны ў шырокім дыяпазоне канфігурацый канструкцый. Нароўні з грузавікамі сярэдняй грузавіка і звычайнымі грузавікамі "Big Job" (папярэднікамі [[Ford L-Series Trucks|серыі Ford L]]), мадэльны шэраг прадаваўся як грузавік з кабінай шасі і фургон (папярэднік [[Ford E-Series|серыі Ford E]]). Серыя F служыла платформай для розных паўнапамерных пазадарожнікаў Ford, у тым ліку [[Ford Bronco]], [[Ford Expedition]]/[[Lincoln Navigator]] і [[Ford Excursion]]. Серыя F прадавалася трыма паўночнаамерыканскімі брэндамі: Mercury як серыя M (у Канадзе з 1948 па 1968 год), і Lincoln у 2000-х гадах як Blackwood і пазней Mark LT (у 2010-х гадах толькі ў Мексіцы). З 1977 года серыя F застаецца самай прадаванай лінейкай пікапаў у Злучаных Штатах; яна з'яўляецца самым прадаваным аўтамабілем у цэлым з 1981 года. Серыя F з'яўляецца самым прадаваным грузавіком у Канадзе больш за 50 гадоў. Па стане на 2018 мадэльны год, серыя F прынесла Ford 41 мільярд долараў (прыблізна 50,3 мільярда долараў у 2024 годзе) штогадовага даходу. Да студзеня 2022 года мадэлі серыі F прадалі больш за 40 мільёнаў адзінак. У цяперашні час Ford вырабляе серыю F на чатырох заводах у Злучаных Штатах. ==Першае пакаленне (1948–1952)== {{Аўтамабіль |назва = «1948–1952 Ford F-Series» |выява = [[Файл:Payana Museum, Karnataka (2025) 184.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1948]]—[[1952]] |зборка = |папярэднік = [[Ford Six and Eight|1942–1947 Ford pickup]] |наступнік = [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|1953 Ford F-Series]] |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''F-1 Pickup Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3100 Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC 100 Half-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1947-1950 Willys Jeep Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1950 Studebaker 2R5 Pickup Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 1-1/2 Ton Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-1 Pickup Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-110 Pickup Truck]]<br/>'''F-1 Pickup Truck (1951):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC 100 Half-Ton Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-110 Pickup Truck]]<br/> [[Dodge B series|1951 Dodge 1-1/2 Ton Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3100 Pickup Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R5 Pickup Truck]] <br/>'''F-1 Pickup Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 1-1/2 Ton Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC 100 Half-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1952 Willys Jeep Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-110 Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3100 Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R5 Pickup Truck]]<br/> '''F-1 Panel Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3100 Panel Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1948-1950 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 1-1/2 Ton Panel Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-1 Panel Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-110 Panel Truck]] <br/>'''F-1 Panel Truck (1951):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC Panel Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-110 Panel Truck]]<br/> [[Dodge B series|1951 Dodge Panel Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3100 Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1951 Willys Jeep Panel Delivery]] <br/>'''F-1 Panel Truck (1952):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC Panel Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge Panel Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-110 Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1952 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3100 Panel Truck]]<br/> '''F-2 Pickup Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3600 Pickup Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1948-1950 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-2 Pickup Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-120 Pickup Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1950 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/>'''F-2 Pickup Truck (1951):'''<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-120 Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3600 Pickup Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/>'''F-2 Pickup Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1952 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-120 Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3600 Pickup Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/> '''F-2 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1948-1950 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-2 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-120 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R10 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-2 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-120 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R10 Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-2 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1952 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-120 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3600 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>'''F-3 Single Rear Wheel Pickup Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-3 Single Rear Wheel Pickup Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br/>[[Willys Jeep Truck|1948-1950 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Pickup Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Pickup Truck]] <br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R10 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Pickup Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R10 Pickup Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-3 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>[[Willys Jeep Truck|1948-1950 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R10 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R10 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-3 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-130 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep 1-Ton Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3800 Single Rear Wheel Chassis Cab Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R10 Chassis Cab Truck]] <br/> '''F-4 Dually Chassis Cab Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet Advance Design 3800 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge B-1-C 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-4 Dually Chassis Cab Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-140 Dually Chassis Cab Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1948-1950 Studebaker 2R 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1948-1950 Willys Jeep Truck Dual Rear Wheel Chassis Cab]] <br/>'''F-4 Dually Chassis Cab Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge B-1-C 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-140 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet Advance Design 3800 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1951 Willys Jeep Truck Dual Rear Wheel Chassis Cab]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]] <br/>'''F-4 Dually Chassis Cab Truck (1952):'''<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge B-1-C 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-140 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet Advance Design 3800 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]] <br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC FC-253 Dually 2-Door Chassis Cab Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 1-Ton Dually Chassis Cab Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1952 Willys Jeep Truck Dual Rear Wheel Chassis Cab]]<br/> '''F-5 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-5 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1947-1950 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 4400 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Diamond T|1951 Diamond T Model 520 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1951 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 520 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 4400 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1952 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 4400 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1947-1950 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/>[[Diamond T|1951 Diamond T Model 520 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1951 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 520 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-150 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 4400 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1952 Nash Haul Thrift 1.5-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-6 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Diamond T|1951 Diamond T Model 323 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 323 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/> '''F-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Diamond T|1951 Diamond T Model 323 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Nash Haul Thrift|1951 Nash Haul Thrift 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 323 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-160 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6400 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/> '''F-7 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-7 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/> '''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-7 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-7 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-170 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/> '''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-7 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-7 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-170 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-8 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-8 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 420 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-180 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-8 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1948-1950 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Rigid Truck]]<br/>[[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 23 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester K & KB-Series|1948 International Harvester KB-8 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1949-1950 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1947-1950 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/> [[Diamond T|1951 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1951 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1951 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>'''F-8 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Diamond T|1952 Diamond T Model 353 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B series|1952 Dodge 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-180 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet 6100 Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]] <br/>[[Studebaker 2R/3R|1952 Studebaker 2R 2-Ton Conventional Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1948-1950 Dodge COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Diamond T|1948-1949 Diamond T COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International K & KB series|International Harvester KB-5/KB-6/KB-7/KB-8 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1950 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1951 Dodge COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1952 Dodge COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 Chevrolet COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1948-1950 GMC COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1948-1950 Dodge COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Diamond T|1948-1949 Diamond T COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International K & KB series|International Harvester KB-5/KB-6/KB-7/KB-8 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]/[[International Harvester L-Series|1950 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Single-Axle Semi-Tractor Truck (1951):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 Chevrolet COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1951 GMC COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1951 Dodge COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1951 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>'''COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1952):'''<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 Chevrolet COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet Advance Design|1952 GMC COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge B Series|1952 Dodge COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester L-Series|1952 International Harvester L-150/L-160/L-170/L-180 COE Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]] |commons = }} Пікап серыі F першага пакалення (вядомы як Ford Bonus-Built) быў прадстаўлены ў 1948 годзе ў якасці замены папярэдняй лінейкі пікапаў на базе легкавых аўтамабіляў, прадстаўленай у 1942 годзе. Серыя F прадавалася ў васьмі розных вагавых класах: F-1 пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], і [[1941 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]]), F-2 & F-3 пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], і [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]]), вагончык грузавік (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton Panel Truck (11C)]], і [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1942-1947)]]), COE Single Axle Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Ford COE|Ford COE Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1940)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1941-1947)]]), COE Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Steam Wagon]], [[Ford COE|Ford COE Tandem Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Chassis Truck (1938-1940)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1941-1947)]]), COE Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Ford COE|Ford COE Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1940)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947)]]), COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Ford COE|Ford COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1938-1940)]], і [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947)]]), F-4 Dually Chassis Cab Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-5 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-6 Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-5 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], і [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]]), F-6 Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]]), F-7/F-8 Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (пасля-Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-7/F-8 Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]]), F-7/F-8 Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle]] [[Fageol|Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (1942-1947)]]), F-7/F-8 Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], і [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]]), B-Series Dual Rear Wheel School Bus Chassis (пасля-[[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis without Cab]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 4x2 School Bus Chassis (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 4x2 School Bus Chassis]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Dual Rear Wheel 4x2 School Bus Chassis]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]], і [[Ford Six and Eight|1942-1947 Ford V8 1½-Ton, 1.5-Ton, 2-Ton, and 3-Ton Dual Rear Wheel School Bus Chassis]]), і дастаўка пасылак. ==Другое пакаленне (1953–1956)== {{Аўтамабіль |назва = «1953–1956 Ford F-Series» |выява = [[Файл:Dayville - DPLA - f778b41f43f15423f69cbd8c4c45f28d.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1953]]—[[1956]] |зборка = |папярэднік = [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|1952 Ford F-Series]] |наступнік = [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|1957 Ford F-Series]] |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = |commons = }} У 1953 мадэльным годзе Ford прадставіў другое пакаленне грузавікоў серыі F. Павялічаныя габарыты, палепшаныя рухавікі і абноўленае шасі былі асаблівасцямі другога пакалення. У іншым змяненні наменклатура мадэляў F-Series была пашырана да трох нумароў; гэта застаецца ў выкарыстанні ў наш час, F-Series (1953-1956) вядомы сваёй трывалай канструкцыяй, сучаснымі сістэмамі бяспекі і зручнай тэхналогіяй, што робіць яго папулярным выбарам на рынку камерцыйных транспартных сродкаў, прапаноўваўся з рознымі тыпамі кузава: F-100 пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]]), F-250 пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 2-Door Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 2-Door Pickup (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 2-Door Pickup (1952)]]), F-350 Single Rear Wheel пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 2-Door Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 2-Door Pickup (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 2-Door Pickup (1952)]]), вагончык грузавік (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton Panel Truck (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1952)]]), COE Single Axle Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single Axle Steam Lorry]], [[Ford COE|Ford COE Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1940)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1941-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1952)]]), COE Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Steam Wagon]], [[Ford COE|Ford COE Tandem Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Chassis Truck (1938-1940)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1941-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952)]]), COE Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Single-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Ford COE|Ford COE Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1940)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Sentinel Waggon Works|Sentinel DG6 Tandem-Axle Fifth Wheel Tractor]], [[Ford COE|Ford COE Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford COE|Ford-Dearborn Line COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1938-1940)]], [[Ford COE|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1941-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford COE 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), F-350 Dually Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1952)]]), F-500 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1952)]]), F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), F-600 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1952)]]), F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Rigid Truck (пасля-Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1952)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], і [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952)]]), дастаўка пасылак, і шасі школьнага аўтобуса. ==Трэцяе пакаленне (1957–1960)== {{Аўтамабіль |назва = «1957–1960 Ford F-Series» |выява = [[Файл:1957 Ford (9584864067).jpg|300пкс]] |вытворца = [[Ford Motor Company]] |вядомы як = |гады = [[1957]]—[[1960]] |зборка = |папярэднік = [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|1956 Ford F-Series]] |наступнік = [[Ford E-Series#Першае пакаленьне|1961-1967 Ford Econoline]] (panel truck)<br/>[[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|1961 Ford F-Series]] |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''F-100 Styleside Pickup Truck (1957):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet Cameo Carrier Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Task-Force|1957 GMC Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Styleside Pickup Truck (1958):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Cameo Carrier Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Task-Force|1958 GMC Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958 Studebaker E-Series Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1958 International Harvester A-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Styleside Pickup Truck (1959):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Cameo Carrier Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet Task-Force|1959 GMC Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1959 Studebaker E-Series Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1959 Dodge C-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1959 International Harvester B-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Styleside Pickup Truck (1960):'''<br/>[[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet C-10 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Chevrolet C/K|1960 GMC C-10 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker Champ|1960 Studebaker Champ Styleside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge C-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1960 International Harvester B-100 Styleside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Flareside Pickup Truck (1957):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet 3100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1957 Studebaker E-Series Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge C-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1957 Willys Jeep 2-Door Half-Ton Stepside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Flareside Pickup Truck (1958):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Apache Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1958 Studebaker E-Series Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge C-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1958 Willys Jeep 2-Door Half-Ton Stepside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1958 International Harvester A-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Flareside Pickup Truck (1959):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Apache Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker E-series truck|1959 Studebaker E-Series Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1959 Willys Jeep 2-Door Half-Ton Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1959 Dodge C-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1959 International Harvester B-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Flareside Pickup Truck (1960):'''<br/>[[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet C-10 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Studebaker Champ|1960 Studebaker Champ Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Willys Jeep Truck|1960 Willys Jeep 2-Door Half-Ton Stepside Pickup Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge C-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1960 International Harvester B-100 Stepside Pickup Truck]]<br/>'''F-100 Panel Truck (1957):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1957 Chevrolet 3100 Panel Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1957 Dodge Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1957 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[International Harvester A-Series|1957 International Harvester A-100 Panel Truck]]<br/>'''F-100 Panel Truck (1958):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1958 Chevrolet Panel Truck]]<br/>[[Dodge C Series|1958 Dodge Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1958 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[International Harvester A-Series|1958 International Harvester A-100 Panel Truck]]<br/>'''F-100 Panel Truck (1959):'''<br/>[[Chevrolet Task-Force|1959 Chevrolet Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1959 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[Dodge C Series|1959 Dodge Panel Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1959 International Harvester B-100 Panel Truck]]<br/>'''F-100 Panel Truck (1960):'''<br/>[[Chevrolet C/K|1960 Chevrolet C-10 Panel Truck]]<br/>[[Willys Jeep Station Wagon|1960 Willys Jeep Panel Delivery]]<br/>[[Dodge C Series|1960 Dodge Panel Truck]]<br/>[[International Harvester A-Series|1960 International Harvester B-100 Panel Truck]] |commons = }} Прадстаўленая ў 1957 годзе, трэцяе пакаленне серыі F было значнай мадэрнізацыяй і перапраектаваным. Пярэднія крылы сталі інтэграванымі ў кузаў, а новая платформа «Styleside» працягвала плаўныя лініі ў задняй частцы пікапа, F-Series (1957-1960) вядомы сваёй трывалай канструкцыяй, сучаснымі сістэмамі бяспекі і зручнай тэхналогіяй, што робіць яго папулярным выбарам на рынку камерцыйных транспартных сродкаў, прапаноўваўся з рознымі тыпамі кузава: F-100 Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), F-100 Flareside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]]), F-250 Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), F-350 Single Rear Wheel Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), F-250 Flareside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), F-350 Single Rear Wheel Flareside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]]), вагончык грузавік (пасля-Turners horse-drawn bakers van, 1904 Cadillac Model A 6 1/2hp Two-seater/Delivery Van, [[Packard|1925 Packard 333 Panel Truck]], [[Durant Motors|1926 Star Panel Truck]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1927-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A Panel Truck (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Panel Truck]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Panel Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton Panel Truck (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton Panel Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 Panel Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 Panel Truck (1956)]]), F-350 Dually Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1956)]]), F-500 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Regular Cab Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1956)]]), F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), F-600 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Regular Cab Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1956)]]), F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Rigid Truck (пасля-Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), дастаўка пасылак, і шасі школьнага аўтобуса. ==Чацвёртае пакаленне (1961–1966)== Ford F-Series 1961–1966 гадоў выпуску — гэта чацвёртае пакаленне культавай лінейкі пікапаў Ford. Вядомае сваёй шырокай кабінай і вытанчаным, квадратным стылем, гэта пакаленне з'яўляецца вельмі запатрабаванай класікай у аўтамабільным свеце, прапаноўваўся з рознымі тыпамі кузава: F-100 Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Pickup (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Pickup (1960)]]), F-100 Flareside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford ½-Ton Closed Cab Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Pickup (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Pickup (1960)]]), F-250 Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Styleside Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Styleside Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Styleside Pickup (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-250 Styleside Pickup (1960)]]), F-350 Single Rear Wheel Styleside пікап (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-3 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Single Rear Wheel Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Styleside Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Styleside Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Styleside Pickup (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Styleside Pickup (1960)]]), F-350 Dually Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1½-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-4 2-Door Standard Cab Dual Rear Wheel Single Axle Chassis Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-350 Dually Chassis Cab (1960)]]), F-500 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Chassis Cab (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Regular Cab Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Chassis Cab (1960)]]), F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 1.5-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-5 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1960)]]), F-600 2-Door Chassis Cab (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Chassis Cab (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Regular Cab Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-600 2-Door Chassis Cab (1960)]]), F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-6 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-500 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], і [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-600 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Rigid Truck (пасля-Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Truck (1960)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Rigid Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Chassis Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Rigid Truck (1960)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Single Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1960)]]), F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty Tandem Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Dual Rear Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 3-Ton Dual Rear Tandem-Axle Conventional Cab Semi-Tractor Truck]], [[Ford Six and Eight|Ford V8 3-Ton Conventional Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-7/F-8 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1959)]], і [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-700/F-750/F-800/F-900/F-1000 Super Duty 2-Door Standard Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck (1960)]]), дастаўка пасылак, і шасі школьнага аўтобуса. ==Пятае пакаленне (1967–1972)== ==Шостае пакаленне (1973–1979)== ==Сёмае пакаленне (1980–1986)== ==Восьмае пакаленне (1987–1991)== ==Дзевятае пакаленне (1992–1997)== Дзевятае пакаленне серыі F было прадстаўлена ў 1992 годзе як другая рэдызайн архітэктуры серыі F 1980 года. Адаптуючы элементы дызайну з нядаўна прадстаўленага Explorer і перапрацаваных серыі E і Ranger, серыя F атрымала крыху ніжэйшую лінію капота, акругленне пярэдніх крылаў, бампера і рашоткі радыятара. Лёгкія аўтамабілі серыі F атрымалі падушку бяспекі з боку кіроўцы, пачынаючы з 1994 мадэльнага года. ==Дзесятае пакаленне (1997–2004)== Дзясятае пакаленне Ford F-150 — гэта лінейка паўнапамерных пікапаў, якія выпускаліся кампаніяй Ford з 1997 па 2004 год. Гэта пакаленне ўяўляла сабой значныя змены для серыі F, бо яно мела зусім новую платформу, больш аэрадынамічны, круглявы дызайн экстэр'ера і новую лінейку рухавікоў. Ford пазіцыянаваў гэты F-150 як грузавік для асабістага карыстання, у той час як больш цяжкія F-250 і F-350 былі выдзелены ў асобную лінейку Super Duty для камерцыйнага выкарыстання, Ён даступны ў Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Short-Bed Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], і [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]]), Regular Cab Long-Bed Styleside Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T C Cab Long-Bed Pickup Truck (1920-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], і [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]]), Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], і [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1992–1996)]]), Regular Cab Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Closed Cab Single Rear Wheel Chassis Truck]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Chassis Truck (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1987–1991)]], і [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Chassis Truck (1992–1996)]]), SuperCab Chassis Truck, SuperCrew Chassis Truck, SuperCab Short-Bed Styleside Pickup, SuperCab Long-Bed Styleside Pickup, SuperCab Short-Bed Flareside Pickup, SuperCab Long-Bed Flareside Pickup, SuperCrew Short-Bed Styleside Pickup, SuperCrew Short-Bed Flareside Pickup, SuperCrew Long-Bed Styleside Pickup, і SuperCrew Long-Bed Flareside Pickup. ==Адзінаццатае пакаленне (2004–2008)== 11-е пакаленне Ford F-150, вырабленнае з 2004 па 2008 год, прадставіла перапрацаванае цела, новае шасі з незалежнай перадняй падвескай і вонкавымі заднімі амартызатарамі для лепшай якасці язды, а таксама прапанавала рухавікі Triton V8 разам з папулярнымі камплектацыямі, такімі як FX4 і King Ranch, вядомымі сваім унікальным дызайнам у стылі Super Duty, але таксама мелі агульныя праблемы з штыфтамі выхлапной сістэмы, свечкамі запальвання і фазавай сістэмай на 3-клапанных рухавіках, Ён даступны ў Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], і [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1997–2003)]]), Regular Cab Long-Bed Styleside Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Express Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford 1½-Ton Closed Cab Express Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford V8 1½-Ton 2-Door Regular Cab Express Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-2 Pickup Truck (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-250 2-Door Regular Cab Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]], і [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1997–2003)]]), Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], і [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Flareside Short-Bed Pickup (1997–2003)]]), SuperCab Short-Bed Flareside Pickup, і SuperCrew Short-Bed Flareside Pickup. ==Дванаццатае пакаленне (2009–2014)== Ford F-150 12-га пакалення (2009-2014) быў трывалым, папулярным пікапам, вядомым сваім смелым стылем, разнастайнымі камплектацыямі (у тым ліку першым Raptor) і абноўленымі сілавымі агрэгатамі, такімі як 5,0-літровы V8 і 3,5-літровы EcoBoost V6, якія забяспечвалі высокую прадукцыйнасць і буксіроўку, хоць некаторыя распаўсюджаныя праблемы ўключаюць уцечкі вадзянога помпы і патэнцыйныя праблемы з турбакампрэсарам/фазай фаз газаразмеркавання на рухавіках EcoBoost, якія часта можна вырашыць з дапамогай тэхнічнага абслугоўвання і звычайных мадэрнізацый, такіх як абарона парогаў, Ён даступны ў Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (пасля-Hansen Light Duty Express Wagon, [[International Harvester|International Harvester Auto Wagon Pickup Truck]], [[Ford Model T|Ford Model T Closed Cab Pickup Truck (1917-1924)]], [[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1997–2003)]], і [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (2004—2008)]]), Regular Cab Long-Bed Styleside Pickup (пасля-[[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)|1932 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1933 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)|1934 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1997–2003)]], і [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (2004—2008)]]), SuperCab Short-Bed Styleside Pickup, SuperCab Long-Bed Styleside Pickup, SuperCrew Short-Bed Styleside Pickup, і SuperCrew Long-Bed Styleside Pickup. ==Трынаццатае пакаленне (2015–2020)== Ford прадставіў 13-е пакаленне серыі F у мадэльным годзе 2015 года. Папярэдне прадстаўлены канцэпт-кар Ford Atlas на Дэтройцкім аўтасалоне 2013 года, новы дызайн быў вядомы шырокім выкарыстаннем алюмінію, што дазволіла знізіць вагу аўтамабіля амаль на 750 фунтаў без змяншэння яго знешняга выгляду. Алюмініевыя штампаваныя элементы кузава замянілі сталь, за выключэннем брандмаўэра. Сама рама засталася з высокатрывалай сталі. Каб праверыць трываласць канструкцыі з выкарыстаннем алюмінію падчас распрацоўкі, Ford выставіў камуфляжныя прататыпы на гонку на цягавітасць Baja 1000, дзе аўтамабілі фінішавалі, Ён даступны ў Regular Cab Short-Bed Pickup (пасля-[[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1997–2003)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (2004—2008)]], і [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (2008—2014)]]), Regular Cab Long-Bed Pickup (пасля-[[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1997–2003)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (2004—2008)]], і [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (2008—2014)]]), SuperCab Short-Bed Pickup, SuperCab Long-Bed Pickup, SuperCrew Short-Bed Pickup, і SuperCrew Long-Bed Pickup. ==Чатырнаццатае пакаленне (2021–цяперашні час)== 14-е пакаленне Ford F-150, якое выпускалася з 2021 года па цяперашні час, мае перапрацаваны кузаў з выкарыстаннем алюмінію, абноўлены інтэр'ер і новыя тэхналогіі, такія як даступная гібрыдная сістэма PowerBoost. Ключавыя асаблівасці ўключаюць новы 12-цалевы сэнсарны экран з сістэмай SYNC 4, Pro Power Onboard для знешняга харчавання і даступную тэхналогію кіравання без дапамогі рук BlueCruise. Абноўленая мадэль была выпушчана для мадэльнага года 2024 года, у тым ліку новы задні борт Pro Access для паляпшэння доступу да грузу, Ён даступны ў Regular Cab Short-Bed Pickup (пасля-[[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Short-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford Closed Cab Short-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1997–2003)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Short-Bed Pickup (2004—2008)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (2008—2014)]], [[Ford F-Series#Трынаццатае пакаленне (2015–2020)|Ford F-150 Regular Cab Short-Bed Pickup (2014—2016)]], і [[Ford F-Series#Трынаццатае пакаленне (2015–2020)|Ford F-150 Regular Cab Short-Bed Pickup (2017—2021)]]), Regular Cab Long-Bed Pickup (пасля-[[Ford Model T|Ford Model T All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup Truck (1925-1927)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-A All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1928-1929)]], [[Ford Model A (1927-1931)|Ford Model A 82-B All-Steel Top Closed Cab Long-Bed Pickup (1930-1931)]], [[Ford Model B (1932)#1932|1932 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1933|1933 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model B (1932)#1934|1934 Ford Closed Cab Long-Bed Pickup]], [[Ford Model 48|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1935-1936)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1937)]], [[1937 Ford|Ford V8 ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1938-1939)]], [[1937 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (11C)]], [[1941 Ford|Ford ½-Ton 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1942-1947)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1948-1950)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1951)]], [[Ford F-Series#Першае пакаленне (1948–1952)|Ford F-1 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1952)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1953)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1954)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1955)]], [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (1956)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1957)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1958)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Short-Bed Pickup (1959)]], [[Ford F-Series#Трэцяе пакаленне (1957–1960)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1960)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1961)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1962)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1963)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1964)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1965)]], [[Ford F-Series#Чацвёртае пакаленне (1961–1966)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1966)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1967)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1968)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1969)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1970)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1971)]], [[Ford F-Series#Пятае пакаленне (1967–1972)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1972)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1973-1975)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1976)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1977)]], [[Ford F-Series#Шостае пакаленне (1973–1979)|Ford F-100 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1978-1979)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1980-1981)]], [[Ford F-Series#Сёмае пакаленне (1980–1986)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1982-1986)]], [[Ford F-Series#Восьмае пакаленне (1987–1991)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1987–1991)]], [[Ford F-Series#Дзевятае пакаленне (1992–1997)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1992–1996)]], [[Ford F-Series#Дзесятае пакаленне (1997–2004)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (1997–2003)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Long-Bed Pickup (2004—2008)]], [[Ford F-Series#Дванаццатае пакаленне (2009–2014)|Ford F-150 2-Door Regular Cab Styleside Long-Bed Pickup (2008—2014)]], [[Ford F-Series#Трынаццатае пакаленне (2015–2020)|Ford F-150 Regular Cab Long-Bed Pickup (2014—2016)]], і [[Ford F-Series#Трынаццатае пакаленне (2015–2020)|Ford F-150 Regular Cab Long-Bed Pickup (2017—2021)]]), SuperCab Short-Bed Pickup, SuperCab Long-Bed Pickup, SuperCrew Short-Bed Pickup, і SuperCrew Long-Bed Pickup. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Ford|F-Series]] n5p79m7mff09mm18dus1ylkw7aowzzl ЗІЛ-130 0 299818 2677970 2672590 2026-07-07T01:24:57Z ~2026-38321-46 98728 /* */ 2677970 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «ЗІЛ-130» |выява = [[Файл:ParkPatriot2015part13-370.jpg|300пкс]] |вытворца = [[ЗІЛ]] |вядомы як = |гады = [[1962]]—[[2012]] |зборка = |папярэднік = [[ЗІЛ-164|ЗИЛ-164]] |наступнік = [[ЗІЛ-4331|ЗИЛ-4331]] |кляса = грузавы |тып кузаву = |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае, заднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''130 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck:'''<br/>[[ГАЗ-53|ГАЗ-52/53 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[Żubr A80|Żubr A80 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[IFA W50|IFA W50 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[Tatra 137|Tatra 137 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[Škoda 706|Škoda-Liaz 706 MTS 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[Praga S5T|Praga S5T 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>'''130 with 131 hood 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck:'''<br/>[[ГАЗ-66|ГАЗ-66-21 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[KrAZ-5133|КрА́З-5133 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[Żubr A80|Żubr A80 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[IFA W50|IFA W50 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[Tatra 137|Tatra 137 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[Škoda 706|Škoda-Liaz 706 MTS 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>[[Praga S5T|Praga S5T 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]<br/>'''130 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck:'''<br/>[[ГАЗ-53|ГАЗ-52/53 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Żubr A80|Żubr A80 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[IFA W50|IFA W50 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Tatra 137|Tatra 137 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Škoda 706|Škoda-Liaz 706 MTS 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Praga S5T|Praga S5T 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>'''130 with 131 hood 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck:'''<br/>[[ГАЗ-66|ГАЗ-66-21 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[KrAZ-5133|КрА́З-5133 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Żubr A80|Żubr A80 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[IFA W50|IFA W50 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Tatra 137|Tatra 137 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Škoda 706|Škoda-Liaz 706 MTS 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Praga S5T|Praga S5T 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>'''130 4-door double cab:'''<br/>[[ГАЗ-53|ГАЗ-52/53 4-door double cab]]<br/>[[Żubr A80|Żubr A80 4-door double cab]]<br/>[[IFA W50|IFA W50 4-door double cab]]<br/>[[Tatra 137|Tatra 137 4-door double cab]]<br/>[[Škoda 706|Škoda 706 RT 4-door double cab]]<br/>[[Praga S5T|Praga S5T 4-door double cab]]<br/>'''130 with 131 hood 4-door double cab:'''<br/>[[ГАЗ-66|ГАЗ-66-21 4-door double cab]]<br/>[[KrAZ-5133|КрА́З-5133 4-door double cab]]<br/>[[Żubr A80|Żubr A80 4-door double cab]]<br/>[[IFA W50|IFA W50 4-door double cab]]<br/>[[Tatra 137|Tatra 137 4-door double cab]]<br/>[[Škoda 706|Škoda 706 RT 4-door double cab]]<br/>[[Praga S5T|Praga S5T 4-door double cab]] |commons = }} '''ЗІЛ-130''' ''(з 1986 года — '''ЗІЛ-431410''')'' — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] і [[Расія|расійскі]] [[грузавы аўтамабіль]] вытворчасці [[ЗІЛ|завода імя Ліхачова (ЗІЛ)]]. Прыйшоў на змену [[ЗІЛ-164]], ЗіЛ-130 даступны ў якасці 130 2-Door Standard Cab 4x2 Chassis Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1928 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Dual Rear Wheel Chassis Truck]], [[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch SA 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck]], [[ЗІС-5|1933-1941 ЗИС-5 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck]], [[ЗІС-5|1942–1946 ЗИС-5V 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Rigid Truck]], [[ЗІС-150|1947-1955 ЗИС-150 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]], [[ЗІС-150|1956–1958 ЗИЛ-150 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]], і [[ЗІЛ-164|ЗИЛ-164 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]), 130 2-Door Standard Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Enclosed Cab 4x2 semi-tractor truck]], [[Fageol|1927-1928 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 semi-tractor truck]], [[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch SA 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-5|1933-1941 ЗИС-5 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-5|1942–1946 ЗИС-5V 2-Door Enclosed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-150|1947-1955 ЗИС-150 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[ЗІС-150|1956–1958 ЗИЛ-150 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], і [[ЗІЛ-164|ЗИЛ-164 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]), 130 with 131 hood 2-Door Standard Cab 4x2 Chassis Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck (1928-1929)]], [[Citroën C4 і C6|1930-1932 Citroën AC4 Enclosed Cab Dual Rear Wheel Châssis Cabine]], [[International Harvester CS-30 Truck|International CS-30 2-Door Standard Closed Cab Conventional 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[International Harvester DS-30 Truck|International Harvester DS-30 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-6/K-7 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[ЗІС-150|1947-1955 ЗИС-150 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]], [[ЗІС-150|1956–1958 ЗИЛ-150 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]], і [[ЗІЛ-164|ЗИЛ-164 2-door standard cab 4x2 chassis rigid truck]]), 130 with 131 hood 2-Door Standard Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab 4x2 Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1928-1929)]], [[Citroën C4 і C6|Citroën Type 32 Tracteur]], [[International Harvester CS-30 Truck|International CS-30 2-Door Standard Closed Cab Conventional 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[International Harvester DS-30 Truck|International Harvester DS-30 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[International K and KB series|International Harvester K-6/K-7 2-Door Standard Cab Conventional 4x2 Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-150|1947-1955 ЗИС-150 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], [[ЗІС-150|1956–1958 ЗИЛ-150 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]], і [[ЗІЛ-164|ЗИЛ-164 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]), хоць спецыяльныя мадыфікацыі ўключалі версіі з падвойнай кабінай для пажарных машын і іншых мадэляў толькі на шасі. Розныя канфігурацыі часта грунтаваліся на шасі, у тым ліку бартавыя грузавікі, самазвалы і цягачы з прычэпамі, але асноўная канструкцыя кабіны заставалася ў асноўным нязменнай, за некаторымі выключэннямі. == Гісторыя == У 1962–1963 гг. аўтамабілі збіраліся па абыходных тэхналогіях, адпрацоўваўся зборачны працэс. Масавы выпуск ЗІЛ-130 быў арганізаваны з кастрычніка 1964 года, Першы прататып быў пабудаваны праз некалькі месяцаў і меў цалкам новую кабіну, а таксама больш шырокае лабавое шкло, якое абкручвала яго, і V-вобразную эмблему, ідэнтычную грузавікам [[Ford F-Series#Другое пакаленне (1953–1956)|1956 Ford F-Series]]<ref name="zr1967-11">{{артыкул |загаловак = Годы и факты |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1967/11/gody-fakty-1 |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1967 |нумар = 11 |старонкі = 19 }} {{ref-ru}}</ref>. [[3 чэрвеня]] [[1974]] года быў выраблены мільённы грузавік сямейства ЗІЛ-130 (ім стаў ''ЗІЛ-130Г'')<ref name="zr1974-12">{{артыкул |загаловак = Год миллионов |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1974/12/god-millionov |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1974 |нумар = 12 }} {{ref-ru}}</ref>, а ў жніўні 1982 года — двухмільённы (таксама мадыфікацыі ''ЗІЛ-130Г'')<ref name="zr1982-09">{{артыкул |загаловак = Двухмиллионный |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1982/09/novosti-sobytiia-fakty |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1982 |нумар = 09 |старонкі = 9 }} {{ref-ru}}</ref>. У 1977 годзе канструкцыю ўнеслі шэраг змяненняў, якія дазволілі павялічыць грузападымальнасць з 5 да 6 т. Поўная маса прычэпа дасягала 8 т. У адпаведнасці з патрабаваннямі стандарту на размяшчэнне вонкавых святлотэхнічных прыбораў была змененае абліцоўванне радыятара і оптыка. Пасля абнаўлення базавая машына атрымала пазначэнне '''ЗІЛ-130-76'''. У 1986 годзе аўтамабілям сямейства прысвоена новае пазначэнне ў адпаведнасці з галіновай сістэмай індэксаў: '''ЗІЛ-431410''' — ЗІЛ-130, '''ЗІЛ-431510''' — ЗІЛ-130Г, '''ЗІЛ-441510''' — ЗІЛ-130В1, '''ЗІЛ-431810''' — ЗІЛ-138, '''ЗІЛ-431610''' — ЗІЛ-138А і г.д. Усяго па снежань 1994 года было выраблена 3 383 312 шт. == Канструкцыя == Аўтамабіль камплектуецца 8-цыліндравым [[карбюратар]]ным чатырохтактным V-падобным верхняклапанным рухавіком ЗІЛ-130 магутнасцю 150 к.с. пры 3200 аб/хв (з абмежавальнікам), максімальным круцільным момантам 41 кГм пры 1800 аб/хв, ступенню сціску 6,5 і рабочым аб'ёмам 5969 см³. Аўтамабіль ЗІЛ-130 быў абсталяваны гідраўзмацняльнікам руля, сінхранізаванай 5-ці ступеністай [[Каробка перадач|каробкай перадач]], трохмеснай кабінай з амывальнікам ветравога шкла. Частка аўтамабіляў камплектавалася прадпускавым падагравальнікам рухавіка. Пасля былі ўведзеныя [[транзістарнае запальванне]], генератар пераменнага току, зменены шчыток прыбораў. Пазней былі ўжытыя змененая канструкцыя шарніраў карданнай перадачы і іншыя новаўвядзенні. Кабіны ранніх аўтамабіляў мелі два вентыляцыйныя люкі ў даху кабіны і лючок паветравода ў левай частцы кабіны вышэй педалі счаплення. Потым гэты лючок быў прыбраны. У сямідзесятых гадах быў скасаваны спачатку левы вентыляцыйны люк, а потым і правы. Да 1970 года бартавыя аўтамабілі мелі вышыню бартоў 685 мм, у далейшым вышыня бартоў была зменшана да 575 мм. == Мадыфікацыі == === Бартавыя і шасі === * '''ЗІЛ-130''' ''(1963-1966)'' — базавы бартавы аўтамабіль з рухавіком ЗІЛ-130 магутнасцю 148 к. с., першы серыйны варыянт. Грузападымальнасць вар'іравалася ў межах ад 4000 да 5500 кг у залежнасці ад тыпу дарожнага пакрыцця. Рэсурс да капітальнага рамонту складаў 135 тыс. км. * '''ЗІЛ-130-66''' ''(1966-1977)'' — варыянт 1966 года. Магутнасць рухавіка павялічана да 150 к. с., укаранёны шэраг удасканаленняў канструкцыі. Грузападымальнасць вызначана ў 5000 кг, рэсурс вырас да 200 тыс. км. [[Выява:ParkPatriot2015part13-370.jpg|thumb|ЗІЛ-130-76]] * '''ЗІЛ-130-76''' ''(1977-1984)'' — варыянт 1976 года. Грузападымальнасць павялічана да 6000 кг, рэсурс — да 300 тыс. км. * '''ЗІЛ-130-80''' ''(1984-1986)'' — варыянт 1980 года. Камплектаваўся трыма незалежнымі тармазнымі сістэмамі. * ''ЗІЛ-130Э (1965-1986)'' — бартавы грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130Т (1965-1986)'' — бартавы грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130Е (1967-1986)'' — бартавы з экранаваным электраабсталяваннем (ад [[ЗІЛ-131]]). * ''ЗІЛ-130ЕЭ (1967-1986)'' — бартавы з экранаваным электраабсталяваннем, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130ЕТ (1967-1986)'' — бартавы з экранаваным электраабсталяваннем, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130С'' — бартавы, адаптаваны для эксплуатацыі на поўначы<ref name="zr1975-07">{{артыкул |загаловак = ЗИЛ с читинского конвейера |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1975/07/novosti-sobytiia-fakty |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1975 |нумар = 07 |старонкі = 7 }} {{ref-ru}}</ref>. Ад базавай мадэлі паўночныя машыны адрозніваліся перадпускавым падагравальнікам, уцепленай кабінай з падвойным шкленнем, шынамі і гумавымі дэталямі з марозатрывалай гумы, дадатковым паліўным бакам ёмістасцю 40 л, фарай-пражэктарам, дадатковымі процітуманавымі фарамі. Невялікая колькасць машын камплектавалася каробкай адбора магутнасці і лябёдкай. Выпускаўся Чыцінскім аўтазборачным заводам са жніўня [[1974]] да студзеня [[1987]] года, пасля чаго вытворчасць паўночных машын перанесена ў Маскву. Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] выпуск паўночных мадыфікацый быў спынены{{sfn|ЗИС-110 №77|2017|с=4-5}}. * ''ЗІЛ-130АН (1974-1986)'' — бартавы з шасціцыліндравым рухавіком [[ЗІЛ-157]]Д магутнасцю 110 к. с. Шасі прызначалася для спецыялізаваных аўтамабіляў, якім ва ўмовах эксплуатацыі не патрабаваўся вялікі запас магутнасці<ref name="zr1976-11">{{артыкул |загаловак = ЗИЛ-130 с шестеркой |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1976/11/spravochnaia-sluzhba |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1976 |нумар = 11 |старонкі = 17 }} {{ref-ru}}</ref>. Аўтамабіль таксама мог пастаўляцца без бартавой платформы ў выглядзе шасі для спецаўтамабіляў. Аўтамабілі прызначаныя для перавозкі лёгказагаральных грузаў, абсталёўваліся глушыцелямі сістэмы выпуску газаў у пярэдняй частцы аўтамабіляў з вывадам выхлапной трубы направа<ref name="zr1977-06">{{артыкул |загаловак = Пять за шестерых |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1977/06/navstriechu-60-lietiiu-oktiabria |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1977 |нумар = 06 |старонкі = 4-5 }} {{ref-ru}}</ref>. === ЗІЛ-130Г === [[Выява:0731 - Nordkorea 2015 - Pjöngjang - Parade zum 75. JT der Arbeiterpartei (22982407311).jpg|thumb|ЗІЛ-130Г-76]] * '''ЗІЛ-130Г''' ''(1965-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) доўгабазны (база 4500 мм). * ''ЗІЛ-130ГЭ (1965-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) доўгабазны, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130ГТ (1965-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) доўгабазны, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130ГЕ (1967-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) доўгабазны з экранаваным электраабсталяваннем. * ''ЗІЛ-130ГЕТ (1967-1986)'' — бартавы доўгабазны з экранаваным электраабсталяваннем, грузападымальнасцю 6000 кг, экспартны варыянт для краін з умераным і трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130ГС (1974-1986)'' — бартавы доўгабазны, для раёнаў Поўначы. Выпускаўся Чыцінскім аўтазборачным заводам. * ''ЗІЛ-130ГУ (1977-1986)'' — бартавы асабліва з доўгай базай (5600 мм) з выкарыстаннем вузлоў ад [[ЗІЛ-133Г1]]. Выпускаўся невялікімі партыямі. === ЗІЛ-130В1 === [[Выява:ZiL-130V in Seversk.JPG|thumb|ЗІЛ-130В1 з паўпрычэпам]] * '''ЗІЛ-130В1''' ''(1964-1986)'' — седлавы цягач. Прызначаўся для выкарыстання з паўпрычэпам агульнай вагаю 10500 кг (для мадэлі ЗІЛ-130В1-66 — 12400 кг; для мадэлі ЗІЛ-130В1-76 — 14400 кг). * ''ЗІЛ-130В1С'' — седлавы цягач, адаптаваны для эксплуатацыі на поўначы. Акрамя паўночнай камплектацыі, у адрозненне ад серыйнага ЗІЛ-130В1 меў колавую базу 3800 мм і забяспечваўся двума запаснымі коламі, якія мацаваліся ў вертыкальнай стойцы ззаду кабіны, а таксама пятлёй для выцягвання, якая ўстанаўлівалася на задняй папярочке рамы. У [[1981]] годзе выраблена невялікая партыя з 17 машын{{sfn|ЗИС-110 №77|2017|с=4}}. * ''ЗІЛ-130В1Э (1965-1986)'' — седлавы цягач, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130В1Т (1965-1986)'' — седлавы цягач, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130В1Е (1967-1986)'' — седлавы цягач з экранаваным электраабсталяваннем. === Шасі для самазвалаў === [[Выява:ZiL-130 (IMG5326).JPG|thumb|ЗІЛ-ММЗ-555]] * ''ЗІЛ-130Д1 (1964-1986)'' — шасі пад прамысловыя самазвалы ЗІЛ-ММЗ-555 і ЗІЛ-ММЗ-4502 (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-130Д1Э (1965-1986)'' — шасі пад прамысловы самазвал ЗІЛ-ММЗ-555Э, экспартны варыянт для краін з умераным кліматам. * ''ЗІЛ-130Д1Т (1965-1986)'' — шасі пад прамысловы самазвал ЗІЛ-ММЗ-555Т, экспартны варыянт для краін з трапічным кліматам. * ''ЗІЛ-130Д2 (1968-1986)'' — шасі, абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад прамысловыя самазвалы-цягачы ЗІЛ-ММЗ-555А і ЗІЛ-ММЗ-45022 (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-130Д3'' — шасі, абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння [[Тармазная сістэма|тармазной сістэмы]] і электрапрыбораў прычэпа, пад самазвал-цягач (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-130Б2 (1972-1986)'' — шасі, абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад сельскагаспадарчыя самазвалы-цягачы ЗІЛ-ММЗ-554 і ЗІЛ-ММЗ-554М (колавая база 3800 мм). * ''ЗІЛ-130К (1974-1986)'' — шасі з рухавіком ЗІЛ-157Д магутнасцю 110 к.с., пад прамысловыя самазвалы ЗІЛ-ММЗ-555К і ЗІЛ-ММЗ-45021 (колавая база 3300 мм)<ref name="zr1976-11"/>. ==== ЗІЛ-ММЗ-4502 ==== ''ЗІЛ-ММЗ-4502'' — самазвал з прамабортным кузавам на шасі ''ЗІЛ-130Д1''<ref name="zr1977-01">{{артыкул |загаловак = ЗИЛ-ММЗ-4502 |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1977/01/novosti-sobytiia-fakty |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1977 |нумар = 01 |старонкі = 39 }} {{ref-ru}} </ref>. Грузападымальнасць — 5000 кг, аб'ём кузава 3,8 м³. Акрамя базавай, меў таксама мадыфікацыі: * ''ЗІЛ-ММЗ-45021'' (на шасі ''ЗІЛ-130К''); * ''ЗІЛ-ММЗ-45022'' (на шасі ''ЗІЛ-130Д2'') — абсталяваны пнеўма-, гідра- і электравывадамі для працы з прычэпам; * ''ЗІЛ-ММЗ-45023'' (на шасі ''ЗІЛ-130Д2'') — газабалонная мадыфікацыя самазвала. === ЗІЛ-136 === Для экспарту ў краіны, дзе аддавалі перавагу дызельным рухавікам, быў распрацаваны ЗІЛ-136І з радным шасціцыліндравымі дызелем Perkins 6.345 магутнасцю 110-140 к.с. пры 2800 аб/хв. У сувязі са змяненем характарыстык рухавіка, у аўтамабіляў ЗІЛ-136 быў зменены перадатачны лік галоўнай перадачы — да 6,97. * ''ЗІЛ-136І'' ({{lang-ru|ЗИЛ-136И}}) — бартавы ці шасі. * ''ЗІЛ-136ІГ'' ({{lang-ru|ЗИЛ-136ИГ}}) — доўгабазны бартавы ці шасі (база 4500 мм). * ''ЗІЛ-136ІВ1'' ({{lang-ru|ЗИЛ-136ИВ1}}) — седлавы цягач. * ''ЗІЛ-136ІД1'' ({{lang-ru|ЗИЛ-136ИД1}}) — шасі пад прамысловы самазвал. Аўтамабілі выпускаліся невялікімі партыямі ў 1967—1975 гг{{sfn|ЗИС-110 №77|2017|с=7}}. === ЗІЛ-138 === Газабалонная мадыфікацыя '''ЗІЛ-138''' адрозніваецца сістэмай сілкавання і працуе на звадкаваным прапан-бутане і развівае такую ж магутнасць як базавы бензінавы ЗІЛ-130<ref name="zr1982-07">{{артыкул |загаловак = ГАЗОБАЛОННЫЕ ЗИЛЫ |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1982/07/sovietskaia-tiekhnika |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1982 |нумар = 07 |старонкі = 10-11 }} {{ref-ru}} </ref>. Для гэтага ступень сціску была павышана з 6,5 да 8, што было дасягнута шляхам змянення канфігурацыі і аб'ёма камер згарання. Запас газа захоўваецца ў балоне аб'ёмам 255 літраў або ў двух аб'ёмам 117,4 л. Удзельны выдатак газа складае 240 г/к.с.·г, або 0,13 м³/к.с.·г. ''ЗІЛ-138'' прыстасаваны таксама для кароткачасовай працы на бензіне. * ''ЗІЛ-138 (1977-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) газабалонны для працы на звадкаваным нафтавым газе. * ''ЗІЛ-138В1 (1977-1986)'' — газабалонны седлавы цягач для працы на звадкаваным нафтавым газе. * ''ЗІЛ-138Д2 (1977-1986)'' — газабалоннае шасі для працы на звадкаваным нафтавым газе, абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счэпнай прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад прамысловы самазвал-цягач ЗІЛ-ММЗ-45023 (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-138А (1982-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) газабалонны грузападымальнасцю 5400 кг (5200 кг пры выкарыстанні балонаў з вугляродзістай сталі) для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне А-76, з рухавіком ЗІЛ-138А магутнасцю 120 к.с. і ступенню сціску 6,5. * ''ЗІЛ-138АГ (1982-1986)'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) газабалонны доўгабазны (база 4500 мм) грузападымальнасцю 5300 кг (5000 кг пры выкарыстанні балонаў з вугляродзістай сталі) для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне А-76, з рухавіком ЗІЛ-138А магутнасцю 120 к. с. і ступенню сціску 6,5. * ''ЗІЛ-138І'' — бартавы (і шасі для спецаўтамабіляў) газабалонны для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне АІ-93, з рухавіком ЗІЛ-138І магутнасцю пры працы на сціснутым газе 135 к. с. (100 кВт) і максімальным круцільным момантам 33 кГс*м (323.62 Н*м), пры працы на бензіне магутнасць складае 160 к.с. (117,3 кВт), ступень сціску павялічана 8,0. * ''ЗІЛ-138ІГ'' — бартавы газабалонны доўгабазны (база 4500 мм) для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне АІ-93, з рухавіком ЗІЛ-138І магутнасцю пры працы на сціснутым газе 135 к.с. (100 кВт) і максімальным круцільным момантам 33 кГс*м (323.62 Н*м), пры працы на бензіне магутнасць складае 160 к.с. (117,3 кВт), ступень сціску павялічана 8,0. === Вопытныя === * ''ЗІЛ-130Л (1957-1960)'' — бартавы, з радным 6-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-120ВК магутнасцю 130-140 к.с., без аснасткі для працы з прычэпам. * ''ЗІЛ-130ГЛ (1957)'' — бартавы доўгабазны (база 4500 мм), з радным 6-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-120ВК магутнасцю 130-140 к.с., без аснасткі для працы з прычэпам. * ''ЗІЛ-130ВЛ (1960)'' — седлавы цягач з радным 6-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-120ВК магутнасцю 130-140 к.с. * ''ЗІЛ-130М (1961)'' — бартавы, з V-падобным 8-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-130М магутнасцю 135-138 к. с. з рабочым аб'ёмам 5,5 л, без аснасткі для працы з прычэпам. * ''ЗІЛ-130ГМ (1961)'' — бартавы доўгабазны (база 4500 мм), з V-падобным 8-цыліндравым рухавіком ЗІЛ-130М магутнасцю 135-138 к.с. з рабочым аб'ёмам 5,5 л, без аснасткі для працы з прычэпам. * ''ЗІЛ-130А (1961)'' — бартавы цягач з двуххуткасным заднім мостам, абсталяваны камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа. * ''ЗІЛ-130АУ (1961)'' — бартавы цягач з двуххуткасным заднім мостам, абсталяваны камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, грузападымальнасцю 5500 кг з узмоцненай рамай і падвескай. * ''ЗІЛ-130ГУ'' — бартавы доўгабазны (база 4500 мм) грузападымальнасцю 5500 кг з узмоцненай рамай і падвескай. Пад гэтым індэксам у далейшым (з 1977 года) у абмежаваных колькасцях стаў выпускацца бартавы грузавік з асабліва доўгай базай (5600 мм). * ''ЗІЛ-130В (1961)'' — седлавы цягач з двуххуткасным заднім мостам. * ''ЗІЛ-130ВТ (1962)'' — седлавы цягач з узмоцненым двуххуткасным заднім мостам. * ''ЗІЛ-130В2'' — седлавы цягач з колавай базай 3800 мм. * ''ЗІЛ-130Д (1961)'' — шасі з двуххуткасным заднім мостам пад прамысловы самазвал (колавая база 3300 мм). * ''ЗІЛ-130Б (1961)'' — шасі пад сельскагаспадарчы самазвал (колавая база 3800 мм). * ''ЗІЛ-130Н (1961)'' — гідрафікаваны седлавы цягач з скрынкай адбору магутнасці і помпай для працы з самазвальным паўпрычэпам-зернявозам ММЗ-812. * ''ЗІЛ-130А1 (1962)'' — бартавы цягач з аднаскарастным заднім мостам, абсталяваны камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа. * ''ЗІЛ-Э130'' — бартавы, з алюмініевай платформай. * ''ЗІЛ-130-НІІАТ-03 (1969)'' — вопытны аўтамабіль колавай формулы 6х2 падвышанай да 8 тон грузападымальнасці<ref name="gp2011-09">{{артыкул |загаловак = ЗИЛ-130 6х2: третий не лишний… |спасылка = http://gruzovikpress.ru/article/9690-zil-130-niiat-03-zil-130-6h2-tretiy-ne-lishniy/ |выданне = Грузовик Пресс |тып = часопіс |год = 2011 |нумар = 09 }} {{ref-ru}}</ref>. Распрацаваны Навукова-даследчым інстытутам аўтамабільнага транспарта (г. Масква). Павышэнне грузападымальнасці было дасягнута за кошт падаўжэння задняй навісі рамы, устаноўкі новай бартавой платформы і выкарыстання дадатковай падкатнай трэцяй восі. Чатыры вопытныя аўтамабілі былі пабудаваныя ў 1969 годзе Арлоўскім вопытным заводам НІІАТ. * ''ЗІЛ-130ГМД (1981)'' — бартавы доўгабазны (база 4500 мм), з дызельным рухавіком і інтэгральным апярэннем. * ''ЗІЛ-Э138АВ (1981)'' — газабалонны седлавы цягач для працы на сціснутым газе. Колавая база 3800 мм, 8 газавых балонаў. * ''ЗІЛ-138АБ (1982)'' — газабалоннае шасі для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне А-76, з рухавіком ЗІЛ-138А магутнасцю 120 к.с. і ступенню сціску 6,5; абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад самазвал-цягач ЗІЛ-ММЗ-45054 (колавая база 3800 мм). Не пайшло ў серыю ў сувязі з негатоўнасцю ММЗ да вытворчасці самазвальнай надбудовы. У далейшым атрымала найменне ''ЗІЛ-496110'' і выпускалася з 1987 года. * ''ЗІЛ-138ІБ (1982)'' — газабалонны шасі для працы на сціснутым прыродным газе і бензіне АІ-93, з рухавіком ЗІЛ-138І магутнасцю 135 к.с. і ступенню сціску 8,0; абсталяванае камбінаваным тармазным кранам, цягава-счапной прыладай, пнеўма- і электравывадамі для падлучэння тармазной сістэмы і электрапрыбораў прычэпа, пад мадыфікацыю самазвала-цягача ЗІЛ-ММЗ-45054. Не пайшло ў серыю з-за негатовасці ММЗ да вытворчасці самазвальнай надбудовы. === ЗІЛ-431410 (УАМЗ), АМУР-53131 === [[Выява:ЗИЛ-130 с кабиной от ЗИЛ-131.JPG|thumb|]] У 1991 годзе выпуск ''ЗІЛ-431410'' быў наладжаны на ўральскім аўтаматорным заводзе (УАМЗ). На выпусканых аўтамабілях у мэтах уніфікацыі кабіна і апярэнне былі ўсталяваныя ад [[ЗІЛ-131]]. Выпускаліся таксама мадыфікацыі ''ЗІЛ-431900'' (з рухавіком ЗІЛ-550, 132-136 к.с.) і ''ЗІЛ-431920'' (з рухавіком [[ММЗ Д-245|Д-245]], 105 к.с.)<ref name="zr1996-07">{{артыкул |загаловак = "Стотридцатка" по-уральски |спасылка = http://www.zr.ru/archive/zr/1996/07/kolieso |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1996 |нумар = 07 |старонкі = 10 }} {{ref-ru}}</ref>. У 2004 годзе пасля перайменавання прадпрыемства ў "Аўтамабілі і маторы Урала" (АМУР) атрымаў пазначэнне '''АМУР-53131'''. ''АМУР-53131'' абсталёўваецца рознымі тыпамі рухавікоў: бензінавым АМУР-456,10 (старае пазначэнне — ЗІЛ-508,10) магутнасці 150 к.с, дызельным Д-245.12 (108 к.с.) Мінскага маторнага завода і АМУР-0555 (7,6 л, 145 к.с.) і АМУР-5551 (6,28 л, 180 к.с.). У 2006 годзе мадыфікацыю ''АМУР-53131М'' абсталявалі 136-моцным дызелем Д-245.9Е2 ([[Еўра (экалагічны стандарт)|Еўра-2]])<ref name="gp2006-06">{{артыкул |загаловак = Возвращение «сто тридцатого» |спасылка = http://gruzovikpress.ru/article/3731-gruzovik-amur-53131-modifikatsiya-znamenitogo-zil-130-vozvrashchenie-sto-tridtsatogo/ |выданне = Грузовик Пресс |тып = часопіс |год = 2006 |нумар = 06 }} {{ref-ru}}</ref>. == Машыны на базе ЗІЛ-130 == [[Выява:Crane_truck_KS-2561K_on_Zil-130_base.JPG|справа|міні|Аўтакран КС-2561К на базе аўтамабіля ЗІЛ-130-76]] === Пажарныя аўтамабілі === [[Файл:Пожарная_автоцистерна_ПЧ-13_г.Котлас.JPG|справа|міні|[[Пажарны аўтамабіль]] АЦ-40(130)-63Б]] * АЦ-30(130)-63 * АЦ-30(130)-63А * АЦ-40(130)-63Б * АН-30(130)-64 * АН-30(130)-64А * АЦ-40(130Е)-126 * АН-40(130Е)-127 * АНР-40(130)-127А * АНР-40(130)-127Б * АГ-24(130)-198 {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Краткий автомобильный справочник НИИАТ. Издание пятое, переработанное и дополненное.|старонкі=146-150|старонак=543|год=1967|выдавецтва=«Транспорт»|месца=М.|мова=ru}} * {{артыкул |загаловак = «Стотридцатому» 50 лет. ЗИЛ-130 – полвека в истории |спасылка = http://gruzovikpress.ru/article/3196-zil-130-polveka-v-istorii/ |выданне = Грузовик Пресс |тып = часопіс |год = 2006 |нумар = 12 }} {{ref-ru}} * {{cite journal| authorlink = | title = | journal = ЗИС-110| volume = №77|year = 2017|issn = 2409-0115|publisher=«DeAgostini»|ref={{sfnref|ЗИС-110 №77|2017}}|lang=ru }} * Краткий автомобильный справочник НИИАТ. — М. Транспорт,1972,1979,1982,1985,1995. * Боровский Б., Попов М., Пронштейн М. Справочная книга автомобилиста. — Л. Лениздат, 1967, 1973. * Б. Е. Боровский, М. Д. Попов. Водителю 2 и 1 класса. — Л. Лениздат, 1971. * В. И. Анохин. Отечественные автомобили. — М. Машиностроение, 1964, 1968. * Автомобиль ЗИЛ-130-66 и его модификации. Модель 1966 г. Инструкция по эксплуатации / Московский автомобильный завод им. И. А. Лихачёва — М. 1966. * Автомобиль ЗИЛ-130 и его модификации. Модель 1968 г. Инструкция по эксплуатации. — М. Машиностроение, 1968. * Автомобиль ЗИЛ-130 и его модификации. Модель 1972 г. Инструкция по эксплуатации. — М. Машиностроение, 1973. * Автомобили ЗИЛ-130, ЗИЛ-138 и их модификации. Руководство по эксплуатации / Московский автомобильный завод им. И. А. Лихачёва — М. Машиностроение, 1985. * Грузовые автомобили ЗИЛ. Руководство по техническому обслуживанию и текущему ремонту. ч.1, 2. Автоэкспорт — М. Внешторгиздат, 1982. * Автомобили ЗИЛ-157К, ЗИЛ-130 и ЗИЛ-131. Руководство по войсковому ремонту. — М. Военное издательство, 1986. * Детали грузовых двухосных автомобилей ЗИЛ-130. Каталог-справочник. — М. Машиностроение, 1973. * ЗИЛ-130, 431410, 131. Руководство по техническому обслуживанию и ремонту. Издательский дом «Третий Рим», — М. 2004. * Шасси автомобиля ЗИЛ-130. Под ред. А. М. Кригера. — М. Машиностроение, 1973. * Автомобильный двигатель ЗИЛ-130. Под ред. А. М. Кригера. — М. Машиностроение, 1973. * А.А Зубарев. Регулировка автомобиля ЗИЛ-130. — М. Транспорт, 1964, 1969. * А. Г. Зарубин, А. А. Зубарев, П. Л. Семенков, Б. Ф. Хмелинин. Автомобили ЗИЛ. — М. Транспорт, 1971. * Конструктивные изменения автомобилей ЗИЛ. Дополнение к инструкциям. Выпуски 26, 27, 28. — М. 1971. * Рабинович Л. Ш., Ковалёв А. И., Адаменко С. А. Каталог изделий основного и опытного производства. Под ред. А. С. Мелик-Саркисьянца. Мытищинский машиностроительный завод, 1984. * НИИНавтопром. Автомобильный каталог. ч.1. Автомобили грузовые. — М. 1981. * Технические средства служб тыла. Справочник — М.Воениздат. 1979. * Руководство по эксплуатации газобаллонных автомобилей, работающих на сжатом природном газе. РД-200-РСФСР-12-0185-83. — Министерство автомобильного транспорта РСФСР. * Кленников Е. В., Мартиров О. А., Крылов М. Ф. Газобаллонные автомобили: техническая эксплуатация. — М. Транспорт, 1986. * Е. Г. Григорьев, Б. Д. Колубаев, В. И. Ерохов. Газобаллонные автомобили. — М. Машиностроение, 1989. * ГОСТ 5.979-71 Автомобиль-тягач грузовой ЗИЛ-130 и его модификации. Требования к качеству аттестационной продукции: стандарт / Гос. ком. стандартов Совета Министров СССР. — Офиц. изд. — Введ. с 01.07.71. — М. : Издательство стандартов, 1971. * Е.Кочнев. Автомобили Советской Армии 1946—1991. * В. Б. Певцов. Как создавался ЗИЛ-130. * Колеватов А. Сто тридцатый // Автомобильный моделизм, 2002, № 6, с. 2-8. * Сто тридцатый — самый массовый грузовик эпохи застоя //Автотрак, 2003, № 3. == Спасылкі == {{commonscat|ZiL-130}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Грузавыя аўтамабілі ЗІЛ}} [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі ЗІЛ]] m9nn0m9zgdvhrzd7zzk33bpvzd44krl ЗІЛ-131 0 299819 2677964 2665347 2026-07-07T00:59:30Z ~2026-38321-46 98728 /* */ 2677964 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «ЗІЛ-131» |выява = [[Файл:NVA ZiL-131.jpg|300пкс]] |вытворца = [[ЗІЛ]] |вядомы як = |гады = [[1964]]—[[2012]] |зборка = |папярэднік = [[ЗІЛ-157|ЗИЛ-157]] |наступнік = [[ЗІЛ-4334|ЗИЛ-4334]] |кляса = грузавы |тып кузаву = |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае, заднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''131 2-door standard cab:'''<br/>[[Praga V3S|Praga V3S 2-door standard cab]]<br/>[[Star 660|Star 660 2-door standard cab]]/[[Star 266|Star 266 2-door standard cab]]<br/>[[ГАЗ-66|ГАЗ-66 2-door standard cab]]<br/>[[Урал-375|Урал-375D 2-door standard cab]]/[[Урал-4320|Урал-4320 2-door standard cab]]<br/>[[КамАЗ-4310|КамАЗ-4310 2-door standard cab]]<br/>[[КрАЗ-255Б|КрАЗ-255Б 2-door standard cab]]<br/>'''131 4-door double cab:'''<br/>[[Praga V3S|Praga V3S 4-door double cab]]<br/> [[Star 660|Star 660 4-door double cab]]/[[Star 266|Star 266 4-door double cab]]<br/>[[ГАЗ-66|ГАЗ-66 4-door double cab]]<br/>[[Урал-375|Урал-375D 4-door double cab]]/[[Урал-4320|Урал-4320 4-door double cab]]<br/>[[КамАЗ-4310|КамАЗ-4310 4-door double cab]]<br/>[[КрАЗ-255Б|КрАЗ-255Б 4-door double cab]] |commons = }} '''ЗІЛ-131''' ({{lang-ru|ЗИЛ-131}}) — [[СССР|савецкі]] [[грузавы аўтамабіль]] павышанай праходнасці, які выпускаўся на [[Завод імя Ліхачова|заводзе імя Ліхачова]] ([[Масква]]), а таксама на [[Уральскі аўтаматорны завод|Уральскім аўтаматорным заводзе]] ([[Новаўральск]]), ЗіЛ-131 даступны ў якасці 2-Door Standard Cab 6x6 Chassis Rigid Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Chassis Rigid Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[ЗІС-6|ЗИС-6 2-Door Enclosed Cab Rigid Chassis Truck]], [[ЗІС-151|1947-1955 ЗИС-151 2-Door Standard Cab 6x6 Chassis Rigid Truck]], [[ЗІС-151|1956–1958 ЗИЛ-151 2-Door Standard Cab 6x6 Chassis Rigid Truck]], і [[ЗІЛ-157|ЗИЛ-157 2-Door Standard Cab 6x6 Chassis Rigid Truck]]), 2-Door Standard Cab 6x6 Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-6|ЗИС-6 2-Door Standard Cab 6x6 Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-151|1947-1955 ЗИС-151 2-Door Standard Cab 6x6 Semi-Tractor Truck]], [[ЗІС-151|1956–1958 ЗИЛ-151 2-Door Standard Cab 2-Door Standard Cab 6x6 Semi-Tractor Truck]], і [[ЗІЛ-157|ЗИЛ-157 2-Door Standard Cab 6x6 Semi-Tractor Truck]]), хоць спецыяльныя мадыфікацыі ўключалі версіі з падвойнай кабінай для пажарных машын і іншых мадэляў толькі на шасі. Розныя канфігурацыі часта грунтаваліся на шасі, у тым ліку бартавыя грузавікі, самазвалы і цягачы з прычэпамі, але асноўная канструкцыя кабіны заставалася ў асноўным нязменнай, за некаторымі выключэннямі. Быў распрацаваны на замену [[ЗІЛ-157]], аднак доўгі час абодва грузавікі выпускаліся паралельна. У [[Савецкая Армія|савецкіх Узброеных Сілах]], войсках краін [[Варшаўскі дагавор|Варшаўскага дагавора]] і іншых сяброўскіх СССР дзяржаў быў асноўным транспартным сродкам сярэдняй грузападымальнасці. Выкарыстоўваўся для перавозкі асабовага складу і грузаў, а таксама як цягач для буксіроўкі вайсковых прычэпаў і артылерыйскіх сістэм малога і сярэдняга калібру{{sfn|Кочнев|2011|с=385}}. Было выраблена {{num|998429|машын}}{{sfn|Кочнев|2011|с=385}}{{sfn|Автолегенды №15|с=11}}. У 1995 годзе пачаўся выпуск мадэлі-пераемніка [[ЗІЛ-4334]], але толькі невялікая іх колькасць трапіла ва [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|ўзброеныя сілы Расіі]], дзе ЗІЛ-131 у асноўным замянілі [[КамАЗ]]ы сямейства «Мустанг» і [[Урал-4320|Уралы]]<ref> {{cite web |url = http://www.military-today.com/trucks/zil_131.htm |title = ZiL-131 General utility truck |publisher = military-today.com |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>. == Гісторыя == === Распрацоўка === Першыя прататыпы былі пабудаваныя да 7 лістапада 1956 года{{sfn|Мазепа, Шелепенков. Т2|2016|с=273}}. Гэта былі артылерыйскі цягач ЗІЛ-131 і транспартная машына ЗІЛ-131А. Абодва мелі пад капотам 5,2-літровы рухавік V6, які разглядаўся на той час і для [[ЗІЛ-130]], але яго магутнасць была павялічана на 10 к.с. — да 135 к.с. Па выніках выпрабаванняў гэтыя рухавікі прызналі няўдалымі і пачалася распрацоўка новых матораў V8{{sfn|Автолегенды №15|с=4}}. ЗІЛ-131 ствараліся адначасова з цывільным ЗІЛ-130 і зварваць кабіны планавалася на адной лініі. Аднак форма лабавой шыбы была апратэставана прадстаўнікамі Міністэрства абароны, як непрымальная для вайсковага аўтамабіля. Вялікае гнутае шкло яны лічылі нязручным у перавозцы і замене. З меркаванняў уніфікацыі ў рэшце рэшт панарамная шыба засталася, але шкло было падзеленае на дзве часткі{{sfn|Мазепа, Шелепенков. Т1|2016|с=449—450, 467}}{{sfn|Автолегенды №15|с=4—6}}. Для спрашчэння рамонту ў палявых умовах ЗІЛ-131 атрымаў таксама адрознае ад ЗІЛ-130 апярэнне: спрошчаную абліцоўку, плоскія крылы і асобна размешчаныя фары з сілавой абаронай. У чэрвені 1958 года знешні выгляд і параметры тэхналагічнасці апярэння ЗІЛ-131 былі ўзгодненыя{{sfn|Мазепа, Шелепенков. Т1|2016|с=451}}. Наступныя прататыпы выйшлі ў 1959 годзе і гэтая версія ўжо была блізкая да канчатковай. Гэтыя аўтамабілі атрымалі новы рухавік V8 магутнасцю 150 к.с.{{sfn|Thompson|2021|с=149}} На гэтым этапе базавым варыянтам стала транспартная машына, якая стала звацца ЗІЛ-131, а артылерыйскі цягач атрымаў пазначэнне ЗІЛ-131А{{sfn|Автолегенды №15|с=4}}. У 1959—1960 гады машыны прайшлі завадскія выпрабаванні, а ў ліпені 1960 года пачаліся дзяржаўныя выпрабаванні. Па іх заканчэнні зроблена выснова аб мэтазгоднасці выпуску толькі ўніверсальнага транспартнага варыянту аўтамабіля, без цягавай версіі, а індэкс ЗІЛ-131А пазней быў нададзены спрошчанай цывільнай мадыфікацыі{{sfn|Автолегенды №15|с=4}}. У 1960 годзе адзін з прататыпаў бартавога аўтамабіля быў пераабсталяваны ў седлавы цягач ЗІЛ-131В. У далейшым былі пабудаваныя яшчэ некалькі доследных асобнікаў для дзяржаўных выпрабаванняў. У 1964 годзе цягачы былі рэкамендаваныя да серыйнага выпуску{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=5}}. === Пачатак вытворчасці === У 1963 годзе скончыліся дзяржаўныя выпрабаванні прататыпаў і пачалася падрыхтоўка серыйнай вытворчасці. У той час на ЗІЛе не хапала вытворчых плошчаў, з-за чаго ў 1965 годзе было прынятае рашэнне аб арганізацыі выпуску вузлоў трансмісіі на [[Бранскі аўтамабільны завод|Бранскім аўтамабільным заводзе]]. У [[Бранск]]у павінны былі вырабляць масты, раздатачныя каробкі, каробкі адбору магутнасці, балансірныя падвескі, буксіровачныя лябёдкі, а таксама карданныя валы, вытворчасць якіх пазней была перададзена ў [[Гродна]]. Вырабам рам, кабін, кузаваў, рухавікоў і канчатковай зборкай машын заняўся непасрэдна завод ЗІЛ{{sfn|Ячменев|2008|с=17, 53, 112}}. Першыя машыны былі вырабленыя ў канцы 1966 года{{sfn|Автолегенды №15|с=6}}. У сакавіку-красавіку 1967 года адбыліся пробная зборка і пуск новага канвеера па зборцы грузавых аўтамабіляў ЗІЛ-131{{sfn|Мазепа, Шелепенков. Т2|2016|с=7}}. Доўгі час выпуск машын стрымліваўся з-за недапаставак трансмісій з Бранску. Для кампенсацыі нявырабленых машын нават давялося працягваць вытворчасць састарэлага ЗІЛ-157{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=5}}. Наяўныя на БАЗе магутнасці па выпуску вузлоў і агрэгатаў для ЗІЛ-131 не маглі забяспечыць праектныя 55 тысяч камплектаў штогод. У першай палове 1970-х вытворчасць была пашырана. Быў праведзены мантаж новых аўтаматычных ліній, у тым ліку ўрадам заказана ў [[ЗША]] аўтаматычная лінія кампаніі «Cross» для механічнай апрацоўкі дэталяў і зборкі тармазных барабанаў. Былі куплены балансіровачныя станкі з [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Таксама быў уведзены ў эксплуатацыю шэраг агрэгатаў хіміка-тэрмічнай апрацоўкі дэталяў, сярод якіх быў імпартны «Aichelin» для апрацоўкі паўвосяў мастоў. Пасля праведзенай рэарганізацыі фактычны выпуск павялічыўся з 5171 камплекта ў 1968 годзе да 46303 камплектаў у 1977 годзе{{sfn|Ячменев|2008|с=20—21}}{{sfn|Ячменев|2008|с=127—128}}{{sfn|Основные Средства 09|2017}}{{sfn|Основные Средства 11|2017}}. У студзені 1971 года пачалі вырабляць цывільную мадыфікацыю '''ЗІЛ-131А''' без экранаванага электраабсталявання{{sfn|Thompson|2021|с=153}}. У 1980—1986 гады Чыцінскі аўтазборачны завод выпускаў паўночны варыянт '''ЗІЛ-131С''', які прызначаўся для эксплуатацыі пры тэмпературах да −60&nbsp;°C{{sfn|Кочнев|2011}}. У 1986 годзе яго выпуск перанеслі ў Маскву{{sfn|Автолегенды №15|с=11}}. === Няздзейсненая мадэрнізацыя кан. 1970-х — пач. 1980-х гг === У 1976 годзе быў выраблены адзін доследны мадэрнізаваны аўтамабіль з абазначэннем '''ЗІЛ-131-77'''. На гэтай машыне была новая панэль прыбораў, былі ўсталяваныя руль ад КамАЗа, новыя сядзенні вадзіцеля і пасажыраў, таксама ўніфікаваныя з аўтамабілямі КамАЗ. Яшчэ адной абновай стала новая бартавая платформа большага аб’ёму і з паніжанай пагрузачнай вышынёй. Гэтыя новаўвядзенні планавалася ўкараніць на серыйных грузавіках у 1977—1980 гады, але гэты працэс значна расцягнуўся і цалкам так і не быў рэалізаваны{{sfn|Автолегенды №15|с=10}}. У 1977—1978 гады былі пабудаваныя першыя ўзоры аўтамабіляў наступнага пакалення: ЗІЛ-169 (серыйны аўтамабіль атрымаў індэкс [[ЗІЛ-4331]]) і яго паўнапрывадных версій ЗІЛ-132 (будучы [[ЗІЛ-4334]]) і ЗІЛ-132В (ЗІЛ-4431). Аднак падрыхтоўка вытворчасці новага сямейства ішла марудна. На выпадак, калі выраб дызельнага рухавіка ЗІЛ-645 (156 к.с.) атрымалася б наладзіць раней выпуску новых кабін, у пачатку 1980-х гадоў былі створаныя прататыпы '''ЗІЛ-131М'''. Каб змясціць новы матор і пры гэтым не мяняць кампаноўку машыны, капот і бакавіны абліцоўвання былі ўдоўжаныя. З улікам досведу эксплуатацыі машын, у тым ліку ва ўмовах [[Афганская вайна (1979—1989)|вайны ў Афганістане]], зноў было актуалізавана пытанне абсталявання кабіны лабавой шыбай з плоскім шклом{{sfn|Мазепа, Шелепенков. Т1|2016|с=467—471}}. Паралельна працягваліся працы па машынах новага пакалення. Прататыпы ЗІЛ-4334 і ЗІЛ-4431, якія былі пабудаваныя ў 1981 годзе, знешне былі падобныя на ЗІЛ-131М і мелі старыя кабіны ад ЗІЛ-131, але іх астатняя агрэгатная частка была ўжо цалкам новая{{sfn|Автолегенды №15|с=11}}{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=9}}. У 1983 годзе пабудавалі прататып ЗІЛ-Э131 з кабінай з новым апярэннем інтэгральнага тыпу і лабавой шыбай з плоскім шклом{{sfn|Автолегенды №15|с=11}}. ЗІЛ-131М прайшлі неабходныя выпрабаванні, але засваенне іх вытворчасці ў рэшце рэшт было прызнана немэтазгодным{{sfn|Мазепа, Шелепенков. Т1|2016|с=472}}. === Пасля мадэрнізацыі 1986 года === У снежні 1986 года на канвеер стаў мадэрнізаваны аўтамабіль '''ЗІЛ-131Н'''{{sfn|Автолегенды №15|с=11}}. На машынах з’явіўся новы рухавік ЗІЛ-5081.10. Грузавая платформа атрымала тэнт з новага матэрыялу. Грузападымальнасць павялічылі да 3750 кг. Мадэрнізацыя закранула ўсе мадыфікацыі і разам з базавым варыянтам паўсталі абноўленыя цывільны ЗІЛ-131НА, цягач ЗІЛ-131НВ, а таксама паўночныя версіі ЗІЛ-131НС і ЗІЛ-131НВС{{sfn|Thompson|2021|с=233}}. Сабекошт аўтамабіля ў 1988 годзе складаў 5892,96 [[Савецкі рубель|руб.]], аптовая цана — 6970,00 руб{{sfn|Мазепа, Шелепенков. Т3|2016|с=527}}. Вытворчасць ЗІЛ-131Н у Маскве працягвалася да пачатку 1990-х гадоў, да моманту калі на ЗІЛе разгарнулі серыйны выпуск новага сямейства [[ЗІЛ-4331]] і пачалася падрыхтоўка вытворчасці новага паўнапрываднага грузавіка [[ЗІЛ-4334]]{{sfn|Кочнев|2011}}. Аднак з-за эканамічных цяжкасцяў вырабляць ЗІЛ-4334 пачалі толькі ў 1995 годзе, а новы седлавы цягач ЗІЛ-4431, які павінен быў стаць пераемнікам ЗІЛ-131В/-131НВ, так і не выйшаў{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=9}}. {| class="wikitable" style="font-size:90%; margin:auto; clear:both;" |+ Статыстыка вытворчасці ЗІЛ-131 на маскоўскім заводзе імя Ліхачова, адз.{{sfn|Мазепа, Шелепенков. Т3|2016|с=513}} |- align="center" ! 1986 ! 1987 ! 1988 ! 1989 ! 1990 ! 1991 ! 1992 ! 1993 ! 1994 ! 1995 ! 1996 |- align="center" | <!-- 1986 --> {{Num|52040}} | <!-- 1987 --> {{Num|53130}} | <!-- 1988 --> {{Num|51511}} | <!-- 1989 --> {{Num|46065}} | <!-- 1990 --> {{Num|42979}} | <!-- 1991 --> {{Num|31161}} | <!-- 1992 --> {{Num|9290}} | <!-- 1993 --> 6 | <!-- 1994 --> 0 | <!-- 1995 --> 1 | <!-- 1996 --> 2 |- |} === Выпуск у Новаўральску === У кастрычніку 1987 года зборку ЗІЛ-131Н і ЗІЛ-131НА пачаў філіял ЗІЛа [[Уральскі аўтаматорны завод]] у закрытым горадзе Свярдлоўск-44 (з 1994 года — [[Новаўральск]])<ref name="Модимио-№44"> {{cite magazine |title = АМУР-53131. Уральский долгожитель |journal = Легендарные грузовики СССР |issue = 44 |date = 2021-06-07 |issn = 2686-7273 |page = 11 с |publisher = «Модимио» |lang = ru }} </ref>{{sfn|Thompson|2021|с=234}}. {| class="wikitable" style="font-size:90%; margin:auto; clear:both;" |+ Статыстыка вытворчасці ЗІЛ-131 на УАМЗ у 1988—2001 гады, адз.{{sfn|Мазепа, Шелепенков. Т3|2016|с=513—514}} |- align="center" ! 1988 ! 1989 ! 1990 ! 1991 ! 1992 ! 1993 ! 1994 ! 1995 ! 1996 ! 1997 ! 1998 ! 1999 ! 2000 ! 2001 |- align="center" | <!-- 1988 --> {{Num|2409}} | <!-- 1989 --> {{Num|5848}} | <!-- 1990 --> {{Num|6806}} | <!-- 1991 --> {{Num|12139}} | <!-- 1992 --> {{Num|11627}} | <!-- 1993 --> {{Num|5690}} | <!-- 1994 --> {{Num|1735}} | <!-- 1995 --> {{Num|1706}} | <!-- 1996 --> 580 | <!-- 1997 --> 612 | <!-- 1998 --> 504 | <!-- 1999 --> 584 | <!-- 2000 --> 789 | <!-- 2001 --> 585 |- |} Пасля таго, як УАМЗ стаў самастойным прадпрыемствам, некаторы час аўтамабілі працягвалі выпускацца пад маркай «ЗІЛ», супраць чаго выступіў маскоўскі завод. У выніку з 2004 года прадпрыемства стала вырабляць аўтамабілі пад уласнай маркай «АМУР» ({{lang-ru|'''А'''втомобили и '''м'''оторы '''Ур'''ала}}): ЗІЛ-131НА з рухавіком ЗІЛ-508.10 атрымаў абазначэнне '''АМУР-5313''', пры гэтым рухавік таксама змяніў марку, стаўшы АМУР-456.10{{sfn|Thompson|2021|с=287—288}}. Мадыфікацыя АМУР-531305 мела рухавік [[Мінскі маторны завод|Мінскага маторнага завода]] [[ММЗ Д-245|Д-245]]<ref name="Автомобили и тракторы"/>. У сярэдзіне 2000-х гадоў кабіна была ўжо састарэлай, і АМУР рабіў спробы знайсці ёй замену. У 2005—2006 гады была выпушчана невялікая партыя аўтамабіляў АМУР-53123 з кабінай [[МАЗ]]. У 2008 годзе на Маскоўскім міжнародным аўтасалоне быў прадстаўлены грузавік АМУР-531325 з каркаснапанэльнай кабінай, якая была распрацавана дызайн-атэлье «Буран Стайлінг» ([[Ніжні Ноўгарад]]). Кабіна мела шклопластыкавы капот інтэгральнага тыпу, які адкідваўся наперад<ref name="Модимио-№44"/><ref>{{cite web |url = https://adt.by/s-mazovskoj-kabinoj/ |title = С Мазовской кабиной |publisher = adt.by |date = 2010-07-14 |access-date = 2023-03-03 |language = ru |url-status = dead }}</ref>. З 2008 года сталі выпускацца аўтамабілі экалагічнага класа Еўра-3: мадыфікацыя з бензінавым рухавіком атрымала назву АМУР-531342, дызельны варыянт з рухавіком ММЗ — АМУР-531340{{sfn|Thompson|2021|с=288}}. У 2010 годзе пачалася працэдура банкруцтва завода і ў чэрвені 2012 года ён спыніў існаванне{{sfn|Thompson|2021|с=289}}<ref> {{cite web |url = https://66.ru/auto/news/117808/ |title = Знаменитый завод «Автомобили и моторы Урала» прекратил существование |publisher = 66.ru |date = 2012-06-05 |access-date = 2023-03-03 |language = ru }} </ref>. == Канструкцыя == [[Выява:ParkPatriot2015part11-144.jpg|thumb|left]] ЗІЛ-131 — трохвосевы паўнапрывадны грузавы аўтамабіль. Кабіна — металічная, трохмесная, размешчана за рухавіком. Кузаў — драўляная платформа з адкідным заднім бортам. Унутраныя памеры платформы — 3600×2322 мм, пагрузачная вышыня — 1430 мм. Уздоўж бакавых бартоў замацаваныя адкідныя лаўкі на 16 месцаў, ёсць сярэдняя здымная лаўка на 8 месцаў. Прадугледжана ўстаноўка дуг і тэнта. Для мантажу спецыяльных кузаваў і ўстановак аўтамабіль мог выпускацца без платформы ў выглядзе шасі. Габарытныя памеры аўтамабіля без лябёдкі — 6900×2500×2480 мм, вышыня па тэнце — 2975 мм. Грузападымальнасць — 3,5 т пры руху па бездаражы, па шашы і добрых дарогах дасягала 5,0 т. Падрыхтаваная маса бартавога аўтамабіля без лябёдкі — 6460 кг, з лябёдкай — 6700 кг, поўная дапушчальная маса — 10 425 кг. Максімальная хуткасць — 80 км/г, мінімальная — 5,9 км/г. Без прычэпа ЗІЛ-131 мог пераадольваць 30-градусны пад’ём і брод глыбінёй да 1,4 м. Аўтамабіль спажываў 40—44 л бензіну на 100 км. У залежнасці ад умоў руху меў запас ходу 660—850 км, які забяспечвалі два паліўныя бакі па 170 л. Аўтамабіль складаецца з 3544 дэталяў. З гэтага ліку 1139 былі арыгінальнай канструкцыі, 1585 аднолькавыя з [[ЗІЛ-130]], астатнія — ад іншых мадэляў. Ад ЗІЛ-130 узяты рухавік, сістэма ахалоджвання, радыятар з жалюзі, вадзяная помпа, вентылятар; глушыцель; некаторыя часткі сістэмы сілкавання (карбюратар, паліўныя фільтры, бакі); счапленне; каробка перадач; шарніры і шліцавыя злучэнні карданных валоў; некаторыя папярочкі і кранштэйны рамы; пярэднія буксірныя крукі і задняя буксірная прылада; рулявое кіраванне; шарніры рулявых цягаў; кампрэсар, тармазны кран, паветраныя балоны, ручны тормаз; кабіна; капот; кантрольныя і вымяральныя прыборы<ref name="zr.ru-1967-06">{{артыкул |загаловак = ЗИЛ-131. Новый автомобиль высокой проходимости |спасылка = https://www.zr.ru/archive/zr/1967/06/tiekhnika-piatilietki |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1967 |нумар = 6 |старонкі = 8—9 |мова = ru }}</ref>. === Рухавікі === Рухавік — '''ЗІЛ-131''' — бензінавы, V-падобны, васьміцыліндравы, карбюратарны, чатырохтактны, верхняклапанны; аб’ём — 6 л; дыяметр цыліндра × ход поршня — 100×95 мм; ступень сціску — 6,5; магутнасць — 150 к.с. пры 3200 аб/хв; круцільны момант — 41 кгс·м пры 1800—2000 аб/хв. У параўнанні з рухавіком ЗІЛ-130, рухавік ЗІЛ-131 прыстасаваны да ўмоў руху пры значных падоўжных і бакавых нахілах машыны, а таксама да пераадолення броду. Была зменена канструкцыя картара: ён мае калодзеж, у які пастаянна пагружаны нерухомы маслапрыёмнік. Сістэма вентыляцыі картара зроблена такім чынам, каб яе можна было адключыць. Гэта неабходна для стварэння залішняга ціску ў картары, што павінна прадухіляць праніканне ў яго вады пры руху ўброд<ref name="zr.ru-1967-06"/>. Сярод іншых асаблівасцяў — экранаваная сістэма запальвання ў герметычным выкананні, а таксама інерцыйны паветраны фільтр з больш эфектыўнай трохступеньчатай сістэмай ачысткі. Старцёр, размеркавальнік і шпулька запальвання былі загерметызаваныя ад вады. Праз верхнюю гумавую гофру корпус фільтра злучаецца з паветраводам у капоце, і ў залежнасці ад становішча засланкі цягне паветра альбо з вуліцы праз правыя жабры, альбо з падкапотнай прасторы. Аўтамабіль мог дадаткова абсталёўвацца аўтаномным перадпускавым падагравальнікам рухавіка, які працаваў на бензіне з асобнага бачка размешчанага пад капотам, а выхлапны патрубак «катла» накіраваны на паддон картара для падагравання масла<ref> {{cite web |url = https://www.drom.ru/info/misc/86920.html |title = ЗИЛ-131: стойкий не оловянный солдатик |publisher = drom.ru |date = 2022-01-29 |access-date = 2023-03-03 |language = ru }} </ref>. <gallery widths="250px" heights="220px" class="center" > Выява:ZIL-130-engine-on-ZIL-131-r.jpg Выява:ZIL-130-engine-on-ZIL-131-l.jpg </gallery> На абноўлены ЗІЛ-131Н усталёўвалі рухавік '''ЗІЛ-5081.10''', які меў галоўку блока цыліндраў са шрубавымі ўпускнымі каналамі і паменшаным аб’ёмам камер згарання, а таксама новыя размеркавальнік запальвання і карбюратар. Ступень сціску была падвышана да 7,1. Магутнасць і круцільны момант засталіся ранейшымі, але палепшылася эканамічнасць і знізілася таксічнасць выхлапу{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=6}}. Аўтамабілі, якія выпускаліся на Уральскім аўтаматорным заводзе/АМУР, акрамя ЗІЛ-508.10 (ён жа АМУР-456.10) маглі абсталёўвацца дызельнымі рухавікамі ЗІЛ-0555, ЗІЛ-0550 або [[Мінскі маторны завод|ММЗ]] [[ММЗ Д-245|Д-245]]<ref name="Автомобили и тракторы"> {{кніга |аўтар = Баловнев В. И., Данилов Р. Г. |загаловак = Автомобили и тракторы: краткий справочник |частка = 1.3.4. Автомобиль Амур-5313 |месца = М. |выдавецтва = Издательский центр «Академия» |год = 2008 |старонак = 384 |старонкі = 71—72 |isbn = 978-5-7695-3562-8 |мова = ru }} </ref>. * '''ЗІЛ-0555''': дызельны, V-падобны, 8-цыліндравы, аб’ём — 7,3 л, дыяметр цыліндра × ход поршня — 108 × 110 мм, ступень сціску — 18, магутнасць — 110 кВт (150 к.с.) пры 2800 аб/хв, круцільны момант — 430 Н·м (44 кгс·м) пры 1500 аб/хв; * '''ЗІЛ-0550.40''': дызельны з турбанаддзіманнем і прамежкавым ахалоджваннем, V-падобны, 8-цыліндравы, аб’ём — 6,28 л, дыяметр цыліндра × ход поршня — 100 × 100 мм, ступень сціску — 17, магутнасць — 132 кВт (180 к.с.) пры 2400 аб/хв, круцільны момант — 570 Н·м (58 кгс·м) пры 1400 аб/хв, экалагічны клас — [[Еўра (экалагічны стандарт)|Еўра-2]]; * '''ММЗ Д-245.9Е2''': дызельны з турбанаддзіманнем і прамежкавым ахалоджваннем, магутнасць — 100 кВт (136 к.с.) пры 2400 аб/хв, экалагічны клас — Еўра-2. У 2008 годзе АМУР прывёў грузавікі ў адпаведнасць нормам Еўра-3. Абноўлены бензінавы матор АМУР-456.30 атрымаў электронны карбюратар. Яго магутнасць — 134 к.с.{{sfn|Thompson|2021|с=288}} === Шасі === Каробка перадач — пяціступеньчатая, з сінхранізатарамі на II, III, IV і V перадачах. Перадатачныя лікі: I – 7,44; II – 4,10; III – 2,29; IV – 1,47; V – 1,00; задні ход – 7,09. Для пераадолення броду дадаткова абсталявана сістэмай вентыляцыі. Счапленне — герметызаванае, аднадыскавае, з перыферыйнымі спружынамі і дэмпферам, прывад — механічны. Раздатачная каробка — двухступеньчатая, двуххадовая з муфтай уключэння пярэдняга моста. Мае дзве перадачы: прамую (перадатачны лік 1:1) і паніжальную (перадатачны лік 2,08:1). Пры ўключэнні паніжальнай перадачы раздатачнай каробкі пярэдні мост уключаецца аўтаматычна і пры пераходзе на прамую перадачу аўтаматычна адключаецца. Калі ўзнікае неабходнасць уключыць пярэдні мост пры руху на прамой перадачы, гэта можна зрабіць прымусова з дапамогай выключальніка ў кабіне. Усе масты аўтамабіля ЗІЛ-131 — вядучыя, са зварнымі бэлькамі. Рэдуктары мастоў двухступеньчатыя з парай канічных і парай цыліндрычных шасцерняў. Перадатачны лік рэдуктараў — 7,339:1. Рэдуктар пярэдняга моста размешчаны гарызантальна, а рэдуктары сярэдняга і задняга мастоў — вертыкальна. З гэтых асаблівасцяў размяшчэння картараў мастоў вынікаюць розныя значэнні дарожнага прасвету: 330 мм пад пярэднім і 355 мм пад сярэднім і заднім мастамі. Пярэдні мост кіраваны, з паўвосямі, забяспечанымі шарнірамі пастаяннай вуглавой хуткасці. Максімальны вугал павароту шарніраў — 30 градусаў. Канструктыўнай асаблівасцю пярэдняга моста з’яўляецца бакавы нахіл шворня. Рэдуктар сярэдняга моста — прахадны. Сярэдні і задні масты ўзаемазамяняльныя. Узаемазамяняльнымі таксама з’яўляюцца асноўныя дэталі ўсіх трох рэдуктараў. Дыферэнцыялы — канічныя з чатырма сатэлітамі. Паўвосі цалкам разгружанага тыпу. Колавая база ад пярэдняга да сярэдняга моста складае 3350 мм, база задняй цялежкі — 1250 мм. Каляіна ўсіх мастоў — 1820 мм. <gallery widths="220px" heights="220px" class="center" > Выява:Zil-131 wheels.JPG|Задняя цялежка Выява:ZIL-131 (37122492635).jpg|Сярэдні мост Выява:ZIL-131 (37122493195).jpg|Задні мост </gallery> Падвеска — на падоўжных паўэліптычных рысорах, якія дзейнічаюць разам з гідраўлічнымі тэлескапічнымі амартызатарамі двухбаковага дзеяння. Задняя падвеска балансірная на дзвюх рысорах перакуленага тыпу. Штурхаючыя высілкі і рэактыўны момант перадаюцца рэактыўнымі штангамі, якія размешчаны трапецападобна. Колы — дыскавыя, мацуюцца на 8 шпільках. Напачатку выпуску мелі раздымны вобад і распорнае кальцо, на машыны пасля 1974 года ўсталёўваліся колы з нераздымнымі дыскамі{{sfn|Автолегенды №15|с=7}}. Ашыноўка аднаскатная. Шыны — павялічанага профілю, з накіраваным пазадарожным малюнкам пратэктара, памер — 12,00-20. Маецца сістэма рэгулявання ціску паветра ў шынах, дзякуючы якой ціск можна змяняць ад 0,5 да 4,2 кг/см². Тармазы — калодачныя, барабаннага тыпу. Нажныя — з пнеўматычным аднаконтурным прывадам. Ручны тормаз — з механічным прывадам, усталяваны на другасным вале раздатачнай каробкі. Рулявы механізм — шруба з шарыкавай гайкай і поршань-рэйка, якая зачапляецца з зубчастым сектарам вала сошкі. З гідраўзмацняльнікам. Аўтамабіль мог дадаткова камплектавацца лябёдкай, якая ўсталёўвалася за пярэднім бамперам. Яна мела механічны прывад праз карданную перадачу ад каробкі адбору магутнасці, усталяванай справа на каробцы перадач. == Мадыфікацыі == ;Серыйныя * '''ЗІЛ-131''' — базавая мадэль выпуску 1966—1986 гадоў. * '''ЗІЛ-131Н''' — базавая мадэль пасля мадэрнізацыі. * '''ЗІЛ-131А''' — спрошчаная цывільная мадыфікацыя без экранаванага электраабсталявання{{sfn|Автолегенды №15|с=7}}. Максімальная глыбіня пераадолення броду ў гэтай версіі была меншая (0,9 м){{sfn|Thompson|2021|с=153}}. * '''ЗІЛ-131С''' — мадыфікацыя, адаптаваная для эксплуатацыі ў паўночных рэгіёнах. Ад стандартнага, яна адрознівалася цеплаізаляцыяй кабіны з падвойным шклом і аўтаномным абагравальнікам, супрацьтуманнымі фарамі і ўжываннем марозаўстойлівых матэрыялаў{{sfn|Кочнев|2011}}. ;Прататыпы * '''ЗІЛ-131Г''' — доследны варыянт з герметызаванай кабінай для выкарыстання ва ўмовах радыяцыйнага забруджвання{{sfn|Автолегенды №15|с=14}}. * '''ЗІЛ-131Л''' — доследны лесавоз. У 1970 годзе былі выраблены два асобнікі. Распрацоўка была спынена з-за нізкай эфектыўнасці і недастатковай трываласці. У [[Міністэрства аўтамабільнай прамысловасці СССР|Мінаўтапраме]] аддалі перавагу нарошчванню аб’ёмаў выпуску [[МАЗ-509]]{{sfn|Автолегенды №15|с=14}}{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=11}}. * '''ЗІЛ-131Н4''' — мадыфікацыя з чатырохцыліндравым дызельным рухавіком ''Caterpillar 3114'' аб’ёмам 4,4 л і магутнасцю 148 к.с. Падрыхтаваная маса — 6705 кг, карысная нагрузка — 5 т (па бездаражы — 3,75 т), максімальная хуткасць — 80 км/г, выдатак паліва (пры хуткасці 60 км/г) — 25 л на 100 км. Пабудаваны ў 1993 годзе ў межах супрацоўніцтва ЗІЛа з амерыканскімі кампаніямі [[Caterpillar]] і [[Kenworth]]<ref> {{артыкул |спасылка = https://gruzovikpress.ru/article/17434-sotrudnichestvo-amo-zil-s-caterpillar-i-paccar-gruzoviki-zil-s-dvigatelyami-caterpillar-upushchenniy-shans-ili-nesbyvshiesya-nadejdy-zavoda-zil-ch-1/ |загаловак = Упущенный шанс, или Несбывшиеся надежды завода ЗИЛ (Часть 1) |выданне = ГрузовикПресс |тып = часопіс |год = 2018 |нумар = 4 |мова = ru }} </ref>. * '''ЗІЛ-131Х''' — доследны варыянт для эксплуатацыі ва ўмовах гарачага і пустыннага клімату{{sfn|Автолегенды №15|с=12}}. === ЗІЛ-131В === [[Выява:ZiL-131V VS3.jpg|thumb|ЗІЛ-131В]] '''ЗІЛ-131В''' — седлавы цягач. Серыйны выпуск пачаўся ў 1969 годзе{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=5}}. У адрозненне ад бартавога аўтамабіля, ЗІЛ-131В меў раму са скарочанай задняй навіссю, простую пятлю замест задняй буксірнай прылады, два запасныя колы, люстэркі большага памеру. Заднія ліхтары і нумарны знак мацаваліся на задніх крылах. Скрыня для інструмента ўсталёўвалася ў сярэдняй частцы рамы{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=6}}. З 1986 года выпускалася мадэрнізаваная версія '''ЗІЛ-131НВ''', які атрымаў усе ўдасканаленні, што і базавая мадэль. Дапушчальная нагрузка на сядло павялічылася з 3500 да 3700 кг, дапушчальная маса паўпрычэпа пры гэтым засталася нязменнай — 7500 кг{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=6}}. === ЗІЛ-137-137Б === [[Выява:Bangladesh Army Mobile Field Bakery System with Zil-137 tractor. (39311065191).jpg|thumb|Хлебапякарны блок АХБ-60091 на базе аўтацягніка ЗІЛ-137-137Б]] Аўтацягнік павышанай праходнасці для перавозкі даўгамерных грузаў. Складаецца з седлавога цягача '''ЗІЛ-137''' і паўпрычэпа '''ЗІЛ-137Б''' з вядучымі мастамі. На цягачы ўсталявана гідрапомпа з прывадам ад рухавіка цягача. Прывад ажыццяўляецца карданным валам ад каробкі адбору магутнасці, якая мацуецца на раздатачнай каробцы. На паўпрычэпе зманціраваны гідраматор. Праз паніжальны рэдуктар і карданныя валы матор прыводзіць у дзеянне вядучыя масты прычэпа, такія самыя як на цягачы. Гідрапомпа і гідраматор звязаныя між сабой двума гнуткімі шлангамі высокага ціску, па якіх цыркулюе масла. Гідрапрывад аўтаматычна падключаецца падчас руху на першай і другой перадачах, а таксама пры паніжанай перадачы ў раздатачнай каробцы і заднім ходзе{{sfn|Гоголев|1990|с=103—104}}. ;Тэхнічныя характарыстыкі * Колавая формула: 10×10; * Падрыхтаваная маса: 10800 кг (7000 кг цягач + 3800 кг паўпрычэп); * Грузападымальнасць: 7200 кг; * Максімальная хуткасць: 80 км/г; * Габарыты: ** даўжыня: 14080 мм; ** шырыня: 2500 мм; ** вышыня: 2480 мм; * Дарожны прасвет: 330 мм. Засваенне вытворчасці аўтацягнікоў пачалося ў 1970 годзе на Бранскім аўтамабільным заводзе. Выпуск ЗІЛ-137 працягваўся да 1978 года, усяго вырабілі 1972 цягнікі{{sfn|Ячменев|2008|с=54—55}}. Канструктарамі БАЗа быў распрацаваны аўтацягнік '''БАЗ-137-137М''' (10×10), які замест гідраўлічнага меў механічны прывад колаў паўпрычэпа. Перадача круцільнага моманту ажыццяўлялася сістэмай карданных валоў. З 1976 года вытворчасць такіх аўтацягнікоў ажыццяўлялася на [[Бранскі машынабудаўнічы завод|Бранскім машынабудаўнічым заводзе]]{{sfn|Легендарные грузовики СССР №8|с=6}}{{sfn|Ячменев|2008|с=54—55}}. == Спецыяльныя машыны на шасі ЗІЛ-131 == === Вайсковыя === На шасі аўтамабіля манціравалася рознае абсталяванне, як распрацаванае раней для шасі [[ЗІЛ-157]], так і надбудовы, створаныя спецыяльна для ЗІЛ-131. Шасі аўтамабіля выступала базай для палівазапраўшчыкаў, маслазапраўшчыкаў і аўтацыстэрнаў, тэхнікі аэрадромных службаў, машын войскаў хімічнай абароны, эвакуацыйнай і інжынернай тэхнікі ды іншых{{sfn|Гоголев|1990|с=175}}{{sfn|Кочнев|2011|}}. <gallery widths="180px" heights="180px" class="center" > Выява:ZiL-131, technical museum, Togliatti-2.JPG|<small>Абмывачна-нейтралізацыйная машына 8Т311М</small> Выява:AMK-24.jpg|<small>Авіяцыйны кандыцыянер АМК-24/56 для падрыхтоўкі вышыннай амуніцыі лётчыкаў</small> Выява:AIR KORYO IL76 FLIGHT PYONGYANG SUNAN TO SONDOK HAMHUNG P912 DPR KOREA OCT 2012 (8196226509).jpg|<small>Пускавы агрэгат АПА-50М</small> Выява:Russian Military Truck (50496608308).jpg|<small>Аўтаразліўная станцыя АРС-14 для дэгазацыі і дэзактывацыі ўзбраення і тэхнікі</small> Выява:ParkPatriot2015part9-29.jpg|<small>Аўтацыстэрна АЦ-4,0-131</small> Выява:VZ-20.jpg|<small>Паветразапраўшчык ВЗ-20</small> Выява:UPG-300.jpg|<small>Устаноўка УПГ-300 для праверкі і запраўкі самалётных гідрасістэм</small> </gallery> ==== Баявыя ==== [[Выява:БМ-13НММ (Индекс ГРАУ — 2Б7Р) - 5.jpg|thumb|[[БМ-13|БМ-13НММ]]]] Акрамя выкарыстання ЗІЛ-131 у якасці агульнавайсковага транспарту, грузавік таксама быў носьбітам некаторых узораў зброі. У 1966 годзе на ўзбраенне была прынята трэцяя і апошняя мадыфікацыя баявых машын «Кацюша» — устаноўка '''[[БМ-13|БМ-13НММ]]''' (2Б7Р). Грузавік атрымаў бронеабарону кабіны і бензабака. Адзіным вонкавым адрозненнем БМ-13НММ ад папярэднікаў была адкідная падножка ў задняй частцы шасі для палягчэння працы наводчыка<ref> {{cite web |url = https://www.kolesa.ru/article/ot-obekta-233-do-katyushi-razrabotka-vypusk-i-razvitie-luchshej-v-mire-sistemy-zalpovogo-ognya |title = От «объекта 233» до «Катюши»: разработка и развитие лучшей в мире системы залпового огня |publisher = kolesa.ru |date = 2019-05-05 |access-date = 2023-03-03 |language = ru }} </ref>. Яшчэ адной сістэмай залпавага агню, адаптаванай да шасі ЗІЛ-131, стала '''[[БМ-14|БМ-14ММ]]''' (2Б2Р) з артылерыйскай часткай ад устаноўкі БМ-14-16 на базе [[ЗІС-151]]{{sfn|Кочнев|2011|}}. [[Выява:9P138 Grad-1 BM-21b.jpg|thumb|left|[[9К55|«Град-1»]]]] У 1976 годзе на ўзбраенне была прынятая рэактыўная сістэма залпавага агню '''[[9К55|«Град-1»]]'''. Яна прызначалася для артылерыйскіх падраздзяленняў мотастралковых палкоў і марской пяхоты. У адрозненне ад [[Град (РСЗА)|БМ-21]] пакет накіроўчых на Град-1 меў 36 ствалоў, размешчаных у чатыры шэрагі: два верхнія мелі па 10 ствалоў, два ніжнія — па 8. У транспартным стане для змяншэння габарытнай вышыні артылерыйская частка разварочвалася задам наперад, казённай часткай да кабіны. Гэта дазволіла размясціць пакет накіроўчых ніжэй, каб спрасціць зараджанне ўстаноўкі. Агонь мог весціся ўсімі відамі боепрыпасаў, створанымі для БМ-21. Акрамя пускавой устаноўкі 9П138, для «Град-1» у 1983 годзе на ўзбраенне была прынятая транспартна-зараджальная машына 9Т450, таксама зробленая на шасі ЗІЛ-131<ref> {{cite magazine |title = ЗИЛ-131 «Град-1». Опасный противник |journal = Легендарные грузовики СССР |issue = 49 |date = 2021-10-25 |issn = 2686-7273 |pages = 16 с |publisher = «Модимио» |lang = ru }} </ref>. Зенітна-ракетныя комплексы [[Куб (ЗРК)|Куб]], [[С-75]] і [[С-125]] мелі транспартна-зараджальныя машыны на шасі ЗІЛ-131. Для транспарціроўкі і перагрузкі ракет 8К14 і 8К11 з ядзернымі боегалоўкамі аператыўна-тактычнага комплексу [[9К72 «Эльбрус»|«Эльбрус»]] былі створаны мадэрнізаваныя аднавосевыя паўпрычэпныя грунтавыя транспартныя машыны 2Т3М1, якія буксіраваліся седлавымі цягачамі ЗІЛ-131В{{sfn|Кочнев|2011|}}. <gallery widths="180px" heights="180px" class="center" > Выява:Romanian SA-2 VOLHOV 3.jpg|<small>Транспартна-зараджальная машына ПР-11ДА з цягачом ЗІЛ-131В са складу ЗРК [[С-75]]</small> Выява:2TZM-5306.JPG|<small>Транспартна-зараджальная машына 2Т3М з цягачом ЗІЛ-131В са складу ракетнага комплекса [[9К72 «Эльбрус»|«Эльбрус»]]</small> Выява:Independence Day Parade - Flickr - Kerri-Jo (86).jpg|<small>Транспартна-зараджальная машына ПР-14АМ са складу ЗРК [[С-125]]</small> Выява:RS Kub Zil 131 PVO VS - Odbrana slobode 2019 Niš 1.jpg|<small>Транспартна-зараджальная машына 2Т7М са складу ЗРК [[Куб (ЗРК)|«Куб»]]</small> </gallery> ==== Кузавы-фургоны ==== На шасі ЗІЛ-131 усталёўваліся некалькі тыпаў уніфікаваных кузаваў-фургонаў. Уніфікаванымі яны завуцца таму, што з невялікімі зменамі былі прыдатнымі для мантажу самага рознага абсталявання{{sfn|Гоголев|1990|с=115}}. Першапачаткова на ЗІЛ-131 ставілі драўляна-металічныя кузавы-фургоны КУНГ-1М і бескаркасныя К-66У1Д, якія раней усталёўвалі на шасі [[ЗІЛ-157]]. У некаторых выпадках ужываўся таксама мадэрнізаваны каркасна-драўляны КУНГ-1МД. У сярэдзіне 1960-х гадоў спецыяльна для ЗІЛ-131 былі распрацаваныя новыя кузавы К131 і КМ131{{sfn|Кочнев|2011|}}. [[Выява:Танкоремонтна майстерня ТРМ-А-80.JPG|thumb|left|ЗІЛ-131 з уніфікаваным кузавам-фургонам КМ131]] КМ131 — каркасна-металічны кузаў-фургон. Панэлі кузава прадстаўляюць сабой каркас, звараны са сталёвых гнутых профіляў. Звонку ён абліцаваны лістамі з алюмініевага сплава, а знутры — ДВП. Паміж вонкавай і ўнутранай ашалёўкай укладзена цеплаізаляцыя з пенапласту. У бакавых панэлях і скосах даху маюцца вокны. З тылу кузава размешчаны двухстворкавыя дзверы. На задняй сценцы замацавана запасное кола з механізмам для яго апускання і падымання. Кузаў абсталяваны ацяпляльна-вентыляцыйнай устаноўкай. Для выкарыстання ва ўмовах ужывання зброі масавага паражэння маецца фільтравентыляцыйная ўстаноўка. К131 — падобны кузаў, але з панэляў арміраванага пенапласту{{sfn|Гоголев|1990|с=115}}. Унутраныя памеры абодвух кузаваў: даўжыня — 4000 мм; шырыня — 2250 мм; вышыня па падоўжнай восі — 1800 мм; вышыня па бакавой сценцы — 1500 мм; плошча падлогі кузава — 9 м²; аб’ём кузава — 13,5 м³{{sfn|Технические средства тылового обеспечения|2003|с=49—51}}. Аўтамабілі з такімі кузавамі абсталёўвалі як камандна-штабныя машыны, пункты кіравання войскамі, сістэмы радыёсувязі, радыёлакацыі і разведкі, перасоўныя аўтарамонтныя майстэрні, медыцынскія лабараторыі, кухні і палявыя сталовыя{{sfn|Кочнев|2011|}}{{sfn|Технические средства тылового обеспечения|2003|с=227—232, 248, 262, 324—333}}. === Пажарныя === [[Выява:Fire engine ZIL-131 2009 G1.jpg|thumb|left|АЦ-40(131)-137А]] Адной з самых масавых пажарных машын была '''АЦ-40(131)-137''', якую з 1970 года выпускаў завод «Пажмашына» ([[Прылукы]], [[Украіна]]). Машына мела падвойную кабіну для 7 чалавек (разам з кіроўцам). Аб’ём цыстэрны — 2400 літраў, пенабака — 170 літраў. Помпа магла падаваць 40 літраў вады ў секунду. У 1983 годзе з’явілася ўдасканаленая версія ''АЦ-40(131)-137А'', якая адрознівалася павялічаным да 2500 літраў аб’ёмам цыстэрны і кіраваным з кабіны лафетным ствалом. Для лясной і сельскагаспадарчай мясцовасці прызначалася мадыфікацыя ''АЦ-40(131)-137А.04'', якая мела аднарадную кабіну і павялічаны да 3200 літраў аб’ём цыстэрны. Таксама выпускаўся аўтамабіль аэрадромнага тушэння ''АА-40(131)-139'', які дадаткова абсталёўваўся пенагенератарамі для заліўкі пенай разлітага паліва і рыштункам для ратавання экіпажаў і пасажыраў самалётаў<ref name="onliner.by-2022-01-03"> {{cite web |url = https://auto.onliner.by/2022/01/03/starenkie-zil-131-na-sluzhbe-mchs |title = Пожарная классика. Старенькие ЗиЛ-131 на службе МЧС |publisher = [[Onliner.by]] |date = 2022-01-03 |access-date = 2023-03-03 |language = ru }} </ref><ref> {{cite magazine |title = АЦ-40(131)-137. Ветеран пожарной службы |journal = Легендарные грузовики СССР |issue = 1 |date = 2019-09-02 |issn = 2686-7273 |pages = 16 с |publisher = «Модимио» |lang = ru }} </ref>. [[Выява:Čyhunačny rajon, Viciebsk, Belarus - panoramio (17).jpg|thumb|АЦ-3.0-40 (131)]] Выпускаліся іншыя, падобныя на АЦ-40, аўтацыстэрны: ''АЦ-2,5-40 (131Н) 6ВР'' (вытворца — «Варгашынскі завод супрацьпажарнага і спецыяльнага абсталявання», пас. [[Варгашы]], [[Курганская вобласць]], [[Расія]]), ''АЦ-2,5/40 (131НА) ПМ-548'' (ААТ «Пажтэхніка», [[Таржок]], Расія), ''АЦ-40 (ЗІЛ-131) 137ВК'' (UAB «IKSADA», [[Літва]]). У Беларусі ТАА «Пажснаб» ([[Барысаў]]) вырабляла на шасі ЗІЛ-131 і Амур-5313 пажарныя аўтацыстэрны ''АЦ-3.0-40 (131)''<ref name="onliner.by-2022-01-03"/><ref>{{cite web |url = https://belautoprom-g2n.jimdofree.com/%D0%BF%D0%BE%D0%B6%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B1/%D0%B0%D1%86-%D0%BF%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%80/a%D1%86-2-5-3-0/ |title = AЦ 2,5 (3,0) (АМУР-5313) |publisher = Автопром Беларуси // belautoprom-g2n.jimdofree.com |access-date = 2023-03-03 |language = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20230624031757/https://belautoprom-g2n.jimdofree.com/%D0%BF%D0%BE%D0%B6%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B1/%D0%B0%D1%86-%D0%BF%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%80/a%D1%86-2-5-3-0/ |archive-date = 24 чэрвеня 2023 |url-status = dead }}</ref>. [[Выява:Čyhunačny rajon, Viciebsk, Belarus - panoramio (31).jpg|thumb|АЛ-30 (131)]] Акрамя пажарных цыстэрн, завод «Пажмашына» таксама выпускаў рукаўныя аўтамабілі ''АР-2(131А)-133'' прызначаныя для пракладкі трубаправодаў да месца ўзгарання. Для падачы вады пад ціскам у пракладзеныя трубаправоды выпускалася пажарна-помпавая станцыя ''ПНС-110(131)-131''. Таржоцкі машынабудаўнічы завод выпускаў 30-метровыя аўтадрабіны ''АЛ-30(131)''. <gallery widths="180px" heights="180px" class="center" > Выява:Hose tender (ZiL-131), Kotlas (01).jpg|<small>АР-2(131А)-133А</small> Выява:Пожар на заводе Серп и Молот 12.08.2014. (14901347791).jpg|<small>ПНС-110(131)-131А</small> </gallery> === Іншыя === * '''ДЭ-210''' — шнэкаротарны снегаачышчальнік. Адметнасцю машыны было тое, што штатны матор аўтамабіля быў дэмантаваны з шасі, а ззаду кабіны ў спецыяльным кузаве ўсталяваны шасціцыліндравы дызельны рухавік У2Д6-250ТК, ад прывада якога як рухалася машына, так і задзейнічаўся рабочы механізм ачышчальніка. * '''ВС-222-01''' — гідраўлічны пад’ёмнік (аўтавышка). Вытворца — ААТ «[[Пінскі завод сродкаў малой механізацыі]]» ([[Пінск]])<ref>{{cite web |url = https://belautoprom-g2n.jimdofree.com/%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B4-%D1%81%D0%BC%D0%BC/%D0%B2%D1%81-222/ |title = ВС-222-01 |publisher = Автопром Беларуси // belautoprom-g2n.jimdofree.com |access-date = 2023-03-03 |language = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20230619133331/https://belautoprom-g2n.jimdofree.com/%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B4-%D1%81%D0%BC%D0%BC/%D0%B2%D1%81-222/ |archive-date = 19 чэрвеня 2023 |url-status = dead }}</ref>. <gallery widths="180px" heights="180px" class="center" > Выява:ZIL 131 snehová fréza-2.jpg|<small>ДЭ-210</small> Выява:Crane truck in Belarus.jpg|<small>ВС-222-01</small> </gallery> == На ўзбраенні == {{Multicol}} *; Цяперашнія аператары ** {{Сцягафікацыя|Арменія}}<ref name="militaryfactory.com"> {{cite web |url = https://www.militaryfactory.com/armor/detail.php?armor_id=1238 |title = ZiL-131 6x6 Wheeled Military Truck 1964 |publisher = militaryfactory.com |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; ** {{Сцягафікацыя|Балгарыя}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Бангладэш}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Беларусь}}; ** {{Сцягафікацыя|В'етнам}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Грузія}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Емен}}<ref> {{cite web |url = https://www.oryxspioenkop.com/2015/09/pre-war-yemeni-fighting-vehicles_20.html |title = Handbook Of Pre-War Yemeni Fighting Vehicles |publisher = [[Oryx (сайт)|Oryx]] |date = 2015-09-20 |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; ** {{Сцягафікацыя|Казахстан}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|КНДР}}<ref>{{cite web |url = https://www.oryxspioenkop.com/2014/01/the-oryx-handbook-of-north-korean.html |title = A Visual Guide To North Korea’s Fighting Vehicles |publisher = [[Oryx (сайт)|Oryx]] |date = 2014-01-15 |access-date = 2023-03-03 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220929042453/https://www.oryxspioenkop.com/2014/01/the-oryx-handbook-of-north-korean.html |archive-date = 29 верасня 2022 |language = en |url-status = dead}}</ref>; ** {{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Малі}}<ref> {{cite web |url = https://www.oryxspioenkop.com/2021/10/sons-of-bamako-malian-armed-forces.html |title = Sons of Bamako - Malian Armed Forces Fighting Vehicles |publisher = [[Oryx (сайт)|Oryx]] |date = 2021-10-22 |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; ** {{Сцягафікацыя|Манголія}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Польшча}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Расія}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Румынія}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Сірыя}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Узбекістан}}<ref name="militaryfactory.com"/>; ** {{Сцягафікацыя|Украіна}}<ref name="militaryfactory.com"/>. {{Multicol-break}} *; Былыя<ref name="militaryfactory.com"/> ** {{Сцягафікацыя|ГДР}}; ** {{Сцягафікацыя|Ірак}}; ** {{Сцягафікацыя|СССР}}; ** {{Сцягафікацыя|Чэхаславакія}}; ** {{Сцягафікацыя|Югаславія}}. {{Multicol-end}} == У масавай культуры == === У кіно === Фільмы, дзе задзейнічаны ЗІЛ-131: * Аднавяскоўцы ([[СССР]], [[1974]])<ref> {{cite web |url = https://imcdb.org/vehicle_1691783-ZiL-131-V-1968.html |title = ZiL 131 V in Odnoselchane, Movie, 1974 |publisher = imcdb.org |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * {{нп3|Груз 300 (фільм)|Груз 300|ru|Груз 300 (фильм)}} (СССР, [[1989]])<ref> {{cite web |url = https://imcdb.org/vehicle_416172-ZiL-131.html |title = ZiL 131 URB 2.5 in Gruz 300, Movie, 1989 |publisher = imcdb.org |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * ''[[:en:The Abandoned (2006 film)|The Abandoned]]'' ([[2006]])<ref> {{cite web |url = https://imcdb.org/vehicle_219596-ZiL-131-1967.html |title = ZiL 131 in The Abandoned, Movie, 2006 |publisher = imcdb.org |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * ''[[:en:Midsummer Madness (2007 film)|Midsummer Madness]]'' ([[2007]])<ref> {{cite web |url = https://imcdb.org/vehicle_1175478-ZiL-131.html |title = ZiL 131 in Midsummer Madness, Movie, 2007 |publisher = imcdb.org |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * [[Прывідны гоншчык 2]] ([[ЗША]], [[2011]])<ref> {{cite web |url = https://imcdb.org/vehicle_491657-ZiL-131.html |title = ZiL 131 in Ghost Rider: Spirit of Vengeance, Movie, 2011 |publisher = imcdb.org |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * [[Нястрымныя 2]] (ЗША, [[2012]])<ref> {{cite web |url = https://imcdb.org/vehicle_538823-ZiL-131.html |title = ZiL 131 in The Expendables 2, Movie, 2012 |publisher = imcdb.org |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * [[Смяротная гонка 4: За межамі анархіі]] (ЗША, [[2018]])<ref> {{cite web |url = https://imcdb.org/vehicle_1148912-ZiL-131.html |title = ZiL 131 with 1966 GAZ 21 Volga body in Death Race 4: Beyond Anarchy, Movie, 2018 |publisher = imcdb.org |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * [[Атлантыда (фільм, 2019)|Атлантыда]] ([[Украіна]], [[2019]])<ref> {{cite web |url = https://imcdb.org/vehicle_1725788-ZiL-131.html |title = ZiL 131 in Atlantyda, Movie, 2019 |publisher = imcdb.org |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>. === У камп’ютарных гульнях === * [[Body Harvest]] (1998)<ref> {{cite web |url = https://igcd.net/game.php?id=10000779 |title = Vehicles/Cars list for Body Harvest |publisher = IGCD.net |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * Confrontation: Peace Enforcement / {{lang-ru|Противостояние. Принуждение к миру}} (2008)<ref> {{cite web |url = https://igcd.net/game.php?id=1000009524 |title = Vehicles/Cars list for Protivostoyanie: Prinuzhdenie k miru |publisher = IGCD.net |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * [[18 Wheels of Steel: Extreme Trucker]] (2009)<ref> {{cite web |url = https://igcd.net/game.php?id=30072207 |title = Vehicles/Cars list for 18 Wheels of Steel: Extreme Trucker |publisher = IGCD.net |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * 18 Wheels of Steel: Extreme Trucker 2 (2011)<ref> {{cite web |url = https://igcd.net/game.php?id=100000211 |title = Vehicles/Cars list for 18 Wheels of Steel: Extreme Trucker 2 |publisher = IGCD.net |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * [[Spintires]] (2014)<ref> {{cite web |url = https://igcd.net/game.php?id=1000009664 |title = Vehicles/Cars list for Spintires |publisher = IGCD.net |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * [[Wargame: Red Dragon]] (2014)<ref> {{cite web |url = https://igcd.net/game.php?id=1000010959 |title = Vehicles/Cars list for Wargame: Red Dragon |publisher = IGCD.net |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * [[MudRunner]] (2017)<ref> {{cite web |url = https://igcd.net/game.php?id=1000013006 |title = Vehicles/Cars list for MudRunner |publisher = IGCD.net |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>; * [[Far Cry 6]] (2021)<ref> {{cite web |url = https://igcd.net/game.php?id=1000014954 |title = Vehicles/Cars list for Far Cry 6 |publisher = IGCD.net |access-date = 2023-03-03 |language = en }} </ref>. === У філатэліі === {{External media | image1 = [https://colnect.com/en/stamps/stamp/346429-Rescue_Vehicle_1975-Fire_Protection_week-Cuba Паштовая марка Кубы, 1977 год] | image2 = [https://colnect.com/en/stamps/stamp/932307-September_1_Revolution_12th_Anniv-September_1_Revolution_12th_Anniv-Libya Счэпка дзвюх марак Лівіі, 1981 год] | image3 = [https://colnect.com/en/stamps/stamp/356564-Fire_Truck-SINACOI_Foundation_6th_Anniv-Nicaragua Паштовая марка Нікарагуа, 1985 год] | image4 = [https://colnect.com/en/stamps/stamp/447217-ZIL-131-Fire_trucks-Cambodia Паштовая марка Камбоджы, 1987 год] | image5 = [https://colnect.com/en/stamps/stamp/950745-Fire_Trucks-Fire_Engines_2010-Guinea-Bissau Малы аркуш Гвінеі-Бісау, 2010 год] | image6 = [https://colnect.com/en/stamps/stamp/576820-Fire_engines-Fire_trucks-Korea_North Паштовая марка КНДР, 2011 год] | image7 = [https://colnect.com/en/stamps/stamp/1326633-Russian_Fire_Brigade_Vehicles-Russian_Fire_Brigade_Vehicles_2013-Guinea Паштовая марка Гвінеі, 2013 год] | image8 = [https://colnect.com/en/stamps/stamp/719298-ZIL_131_fire_engine_1967-Fire_Engines_20162-Maldives Паштовая марка Мальдываў, 2016 год] | image9 = [https://colnect.com/en/stamps/stamp/1315603-ZIL-131_Truck-Transport_Vehicles_2022-Tajikistan Паштовая марка Таджыкістана, 2022 год] }} [[Паштовая марка|Паштовыя маркі]] з выявай ЗІЛ-131 альбо машын на яго базе выпусцілі ў [[Азербайджан]]е{{Mi|668A}}{{sfn|Міхель|2015|с=22}}, [[Гвінея|Гвінеі]]{{Mi|9708}}{{sfn|Міхель|2015|с=110}}, [[Гвінея-Бісау|Гвінеі-Бісау]]{{Mi|4716}}{{sfn|Міхель|2015|с=114}}, [[Камбоджа|Камбоджы]]{{Mi|902}}{{sfn|Міхель|2015|с=141}}, [[КНДР]]{{Mi|5797}}{{sfn|Міхель|2015|с=156}}, [[Лівія|Лівіі]]{{Mi|911 і 912}}{{sfn|Міхель|2015|с=167}}, [[Нікарагуа]]{{Mi|2616I}}{{sfn|Міхель|2015|с=211}}, [[СССР]]{{Mi|5562}}{{sfn|Міхель|2015|с=280}}, [[Таджыкістан]]е, на [[Куба|Кубе]]{{Mi|2229}} і [[Мальдывы|Мальдывах]]{{Mi|6523}}. <gallery mode="packed"> Выява:1985 CPA 5683.jpg|<small>Пажарныя аўтадрабіны АЛ-30 (131) на паштовай марцы СССР, 1985 год</small> Выява:Stamp of Azerbaijan - 2006 - Colnect 387312 - Transportation Road Motor vehicles.jpeg|<small>Пажарны аўтамабіль АЦ-2,5-40 на паштовай марцы Азербайджана, 2006 год</small> </gallery> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == {{refbegin}} * {{артыкул |загаловак = ЗИЛ-131. Новый автомобиль высокой проходимости |спасылка = https://www.zr.ru/archive/zr/1967/06/tiekhnika-piatilietki |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1967 |нумар = 6 |старонкі = 8—9 |мова = ru }} * {{артыкул |загаловак = ЗИЛ-131. Новый автомобиль высокой проходимости |спасылка = https://www.zr.ru/archive/zr/1967/08/zil-131-novyi-avtomobil-vysokoi-prokhodimosti |выданне = За рулём |тып = часопіс |год = 1967 |нумар = 8 |старонкі = 8—9 |мова = ru }} * {{артыкул |загаловак = Применение автомобиля повышенной проходимости ЗиЛ-131 |аўтар = Колеватов А. |выданне = Автомобильный моделизм |тып = часопіс |год = 2003 |нумар = 4 |старонкі = 2—8 |мова = ru }} * {{кніга |аўтар = Мазепа В.Г., Шелепенков М.А. |загаловак = Завод и люди. 1916–2016: В 3 томах. |адказны = Под ред. М.А. Шелепенкова, А. В. Курковой |месца = М. |выдавецтва = Московский политехнический университет |год = 2016 |том = 1: Зарождение автомобилестроения |старонак = 548 |isbn = 978-5-2760-2389-2 |ref = Мазепа, Шелепенков. Т1 |мова = ru }} * {{кніга |аўтар = Мазепа В.Г., Шелепенков М.А. |загаловак = Завод и люди. 1916–2016: В 3 томах. |адказны = Под ред. М.А. Шелепенкова, А. В. Курковой |месца = М. |выдавецтва = Московский политехнический университет |год = 2016 |том = 2: Флагман отрасли |старонак = 412 |isbn = 978-5-2760-2390-8 |мова = ru |ref = Мазепа, Шелепенков. Т2 }} * {{кніга |аўтар = Мазепа В.Г., Шелепенков М.А. |загаловак = Завод и люди. 1916–2016: В 3 томах. |адказны = Под ред. М.А. Шелепенкова, А. В. Курковой |месца = М. |выдавецтва = Московский политехнический университет |год = 2016 |том = 3: Сдача позиций |старонак = 556 |isbn = 978-5-2760-2409-7 |мова = ru |ref = Мазепа, Шелепенков. Т3 }} * {{артыкул |загаловак = Сердца и души вкладывали в дело (Часть 1). Подготовка, организация и освоение массового производства узлов и агрегатов к автомобилям ЗИЛ-131 |аўтар = Буненков Н. |спасылка = https://os1.ru/article/12472-podgotovka-organizatsiya-i-osvoenie-massovogo-proizvodstva-uzlov-i-agregatov-k-avtomobilyam-zil-131-serdtsa-i-dushi-vkladyvali-v-delo |выданне = Основные Средства |тып = часопіс |год = 2017 |нумар = 09 |мова = ru |ref = Основные Средства 09 }} * {{артыкул |загаловак = Сердца и души вкладывали в дело (Часть 2). Подготовка, организация и освоение массового производства узлов и агрегатов к автомобилям ЗИЛ-131 |аўтар = Буненков Н. |спасылка = https://os1.ru/article/13837-podgotovka-organizatsiya-i-osvoenie-massovogo-proizvodstva-uzlov-i-agregatov-k-avtomobilyam-zil-131-serdtsa-i-dushi-vkladyvali-v-delo-ch-2 |выданне = Основные Средства |тып = часопіс |год = 2017 |нумар = 11 |мова = ru |ref = Основные Средства 11 }} * {{cite magazine |title = ЗИЛ-131 |journal = Автолегенды СССР. Грузовики |issue = 15 |date = 2017-12-14 |issn = 2071-095X |pages = 16 с |publisher = «DeAgostini» |lang = ru |ref = {{sfnref|Автолегенды №15}} }} * {{cite magazine |title = ЗИЛ-131НВ. Непризнанный гений |journal = Легендарные грузовики СССР |issue = 8 |date = 2019-12-16 |issn = 2686-7273 |pages = 16 с |publisher = «Модимио» |lang = ru |ref = {{sfnref|Легендарные грузовики СССР №8}} }} * {{кніга |загаловак = Краткий автомобильный справочник НИИАТ |частка = Автомобиль ЗИЛ-131 (6х6) |выданне = 6-е |месца = М. |выдавецтва = Транспорт |год = 1971 |старонак = 512 |старонкі = 238—242 |мова = ru }} * {{кніга |загаловак = Пожарная техника. Часть I. Пожарные автомобили и мотопомпы. Каталог-справочник |месца = М. |выдавецтва = ЦНИИТЭстроймаш |год = 1979 |мова = ru |ref = Пожарная техника }} * {{кніга |аўтар = Гоголев Л. Д. |загаловак = Автомобили-солдаты: Очерки об истории развития и военном применении автомобилей |месца = М. |выдавецтва = Патриот |год = 1990 |старонак = 191 |isbn = 5-7030-0226-5 |мова = ru |ref = Гоголев }} * {{кніга |загаловак = Краткий автомобильный справочник НИИАТ |частка = Автомобиль ЗИЛ-131Н (6х6) |выданне = 11-е |месца = М. |выдавецтва = Трансконсалтинг |год = 1994 |старонкі = 259—262 |мова = ru }} * {{кніга |загаловак = Технические средства тылового обеспечения. Справочник |месца = М. |выдавецтва = [[Воениздат]] |год = 2003 |старонак = 343 |мова = ru |ref = Технические средства тылового обеспечения }} * {{кніга |загаловак = БАЗ – 50 лет. Этапы большого пути |адказны = Под общей ред. B. C. Ячменева. |месца = М. |выдавецтва = «Типография «Новости» |год = 2008 |старонак = 192 |мова = ru |ref = Ячменев }} * {{кніга |аўтар = Кочнев Е. Д. |загаловак = Автомобили советской армии 1946-1991 |месца = М. |выдавецтва = Яуза, Эксмо |серыя = Война моторов |год = 2011 |старонак = 640 |isbn = 978-5-699-46736-5 |мова = ru |ref = Кочнев }} * {{кніга |загаловак = [[Міхель (каталог марак)|Michel]] Automobile — Ganze Welt |выдавецтва = Schwaneberger Verlag GmbH |год = 2015 |старонак = 352 |isbn = 978-3-95402-118-5 |мова = de |ref = Міхель }} * {{кніга |аўтар = Энди Томпсон. |загаловак = Грузовые автомобили СССР: Полная история |арыгінал = Trucks of the Soviet Union: The Definitive History |адказны = Пер. с англ. В. Брылёва, Р. Белика |месца = М. |выдавецтва = КоЛибри, Азбука-Аттикус |год = 2021 |старонак = 392 |isbn = 978-5-389-14376-0 |мова = ru |ref = Thompson }} {{refend}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{cite web |url = https://www.kolesa.ru/article/luchshiy-sovetskiy-voennyy-gruzovik-rodoslovnaya-armeyskogo-avtomobilya-zil-131 |title = Лучший советский военный грузовик: родословная армейского автомобиля ЗИЛ-131 |publisher = kolesa.ru |date = 2021-01-17 |access-date = 2023-03-03 |language = ru }} * {{cite web |url = https://www.kolesa.ru/article/master-khimik-zapravshchik-raketchik-i-ne-tolko-beskonechnye-voennye-professii-gruzovika-zil-131 |title = Мастер, химик, заправщик, ракетчик и не только: бесконечные военные профессии грузовика ЗИЛ-131 |publisher = kolesa.ru |date = 2021-05-09 |access-date = 2023-03-03 |language = ru }} * {{cite web |url = https://auto.onliner.by/2022/01/03/starenkie-zil-131-na-sluzhbe-mchs |title = Пожарная классика. Старенькие ЗиЛ-131 на службе МЧС |publisher = [[Onliner.by]] |date = 2022-01-03 |access-date = 2023-03-03 |language = ru }} * {{cite web |url = https://www.drom.ru/info/misc/86920.html |title = ЗИЛ-131: стойкий не оловянный солдатик |publisher = drom.ru |date = 2022-01-29 |access-date = 2023-03-03 |language = ru }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Грузавыя аўтамабілі ЗІЛ}} [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі ЗІЛ]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] 73u9v0dke8fvm0vf64hmkyjb9flq7o5 Mack Granite 0 299840 2677910 2673765 2026-07-06T20:13:17Z ~2026-38116-85 98677 2677910 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Mack Granite» |выява = [[Файл:Steam Whistle Mack truck 20110613-IMG 3584.JPG|300пкс]] | вытворца = «[[Mack]]» | гады = 2001-present | папярэднік = «Mack R and DM Series» | вытворчасьць = | тып кузаву = | прывад = 4×2, 6×2, 6×4, 8×4 | колавая база = | даўжыня = | шырыня = | вышыня = | маса = | поўная маса = | каляіна пярэдняя = 1543 | каляіна задняя = 1583 | клірэнс = | грузападымальнасць = 550 | аб'ём бака = 60 л | дызайнэр = | рухавік = | кпп = 6-хутк. [[МКПП]] <br /> 8-хутк. [[АКПП]] | падобныя = '''Granite Set-Forward Front Axle 2-Door Day Cab:'''<br/>[[Volvo VN#VHD|Volvo VHD Set-Forward Front Axle 2-Door Day Cab]]<br/>[[Freightliner Business Class M2#108SD/114SD|Freightliner 108SD/114SD Set-Forward Front Axle 2-Door Day Cab]]<br/>[[Sterling L-Line|Sterling LT-9500 Set-Forward Front Axle 2-Door Day Cab]]<br/>[[Kenworth W900S|Kenworth W-900 S Set-Forward Front Axle 2-Door Day Cab]]/[[Kenworth T880|Kenworth T-880 S Set-Forward Front Axle 2-Door Day Cab]]<br/>[[International WorkStar|International WorkStar Set-Forward Front Axle 2-Door Day Cab]]/[[International HV|International HV Set-Forward Front Axle 2-Door Day Cab]]<br/>'''Granite Set-Back Front Axle 2-Door Day Cab:'''<br/>[[Volvo VN#VHD|Volvo VHD Set-Back Front Axle 2-Door Day Cab]]<br/>[[Freightliner Business Class M2#108SD/114SD|Freightliner 108SD/114SD Set-Back Front Axle 2-Door Day Cab]]<br/>[[Sterling L-Line|Sterling LT-9500 Set-Back Front Axle 2-Door Day Cab]]<br/>[[Kenworth T800|Kenworth T-800 Set-Back Front Axle 2-Door Day Cab]]/[[Kenworth T880|Kenworth T-880 Set-Back Front Axle 2-Door Day Cab]]<br/>[[International WorkStar|International WorkStar Set-Back Front Axle 2-Door Day Cab]]/[[International HV|International HV Set-Back Front Axle 2-Door Day Cab]]<br/> '''Granite Set-Forward Front Axle 2-Door Extended Cab:'''<br/>[[Volvo VN#VHD|Volvo VHD Set-Forward Front Axle 2-Door Extended Cab]]<br/>[[Freightliner Business Class M2#108SD/114SD|Freightliner 108SD/114SD Set-Forward Front Axle 2-Door Extended Cab]]<br/>[[Sterling L-Line|Sterling LT-9500 Set-Forward Front Axle 2-Door Extended Cab]]<br/>[[Kenworth W900S|Kenworth W-900 S Set-Forward Front Axle 2-Door Extended Cab]]/[[Kenworth T880|Kenworth T-880 S Set-Forward Front Axle 2-Door Extended Cab]]<br/>[[International WorkStar|International WorkStar Set-Forward Front Axle 2-Door Extended Cab]]/[[International HV|International HV Set-Forward Front Axle 2-Door Extended Cab]]<br/>'''Granite Set-Back Front Axle 2-Door Extended Cab:'''<br/>[[Volvo VN#VHD|Volvo VHD Set-Back Front Axle 2-Door Extended Cab]]<br/>[[Freightliner Business Class M2#108SD/114SD|Freightliner 108SD/114SD Set-Back Front Axle 2-Door Extended Cab]]<br/>[[Sterling L-Line|Sterling LT-9500 Set-Back Front Axle 2-Door Extended Cab]]<br/>[[Kenworth T800|Kenworth T-800 Set-Back Front Axle 2-Door Extended Cab]]/[[Kenworth T880|Kenworth T-880 Set-Back Front Axle 2-Door Extended Cab]]<br/>[[International WorkStar|International WorkStar Set-Back Front Axle 2-Door Extended Cab]]/[[International HV|International HV Set-Back Front Axle 2-Door Extended Cab]]<br/> '''Granite Set-Forward Front Axle 4-Door Crew Cab:'''<br/>[[Volvo VN#VHD|Volvo VHD Set-Forward Front Axle 4-Door Crew Cab]]<br/>[[Freightliner Business Class M2#108SD/114SD|Freightliner 108SD/114SD Set-Forward Front Axle 4-Door Crew Cab]]<br/>[[Sterling L-Line|Sterling LT-9500 Set-Forward Front Axle 4-Door Crew Cab]]<br/>[[Kenworth W900S|Kenworth W-900 S Set-Forward Front Axle 4-Door Crew Cab]]/[[Kenworth T880|Kenworth T-880 S Set-Forward Front Axle 4-Door Crew Cab]]<br/>[[International WorkStar|International WorkStar Set-Forward Front Axle 4-Door Crew Cab]]/[[International HV|International HV Set-Forward Front Axle 4-Door Crew Cab]]<br/>'''Granite Set-Back Front Axle 4-Door Crew Cab:'''<br/>[[Volvo VN#VHD|Volvo VHD Set-Back Front Axle 4-Door Crew Cab]]<br/>[[Freightliner Business Class M2#108SD/114SD|Freightliner 108SD/114SD Set-Back Front Axle 4-Door Crew Cab]]<br/>[[Sterling L-Line|Sterling LT-9500 Set-Back Front Axle 4-Door Crew Cab]]<br/>[[Kenworth T800|Kenworth T-800 Set-Back Front Axle 4-Door Crew Cab]]/[[Kenworth T880|Kenworth T-880 Set-Back Front Axle 4-Door Crew Cab]]<br/>[[International WorkStar|International WorkStar Set-Back Front Axle 4-Door Crew Cab]]/[[International HV|International HV Set-Back Front Axle 4-Door Crew Cab]] }} '''Mack Granite''' — гэта сэрыя цяжкіх грузавікоў (кляс 8) і грузавікоў для сур’ёзных работ, вырабленых кампаніяй [[Mack Trucks]]. Ён мае доўгі нізкапрофільны капот і кабіну з добрай бачнасьцю. Распрацаваны як грузавікі з прамой кузавай для мясцовага будаўніцтва, вывазу адходаў і іншых прафесійных работ, ён таксама даступны ў выглядзе паўцяга. Прадстаўлены ў 2001 годзе, ён працягвае вытворчасць па сённяшні дзень, Варыянты Mack Granite ўключаюць Set-Forward Front Axle Day Cab Single-Axle Rigid Chassis Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Mack AC|1917-1919 Mack AC 2-Door All-Steel Enclosed Cab Chain Drive Single-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Mack AC|1920-1923 Mack AC 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Mack AC|1920-1923 Mack AC 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Mack AC|1924-1925 Mack AC 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Renault SF|1928-1929 Renault SF Camion]], [[Renault TL|Renault TL Camion]], [[Renault YF|Renault YFAC Camion]], [[Mack EH|Mack EH 2-Door Regular Cab Single-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Mack L-Series|Mack CA-31 2-door day cab single-axle rigid chassis truck]], [[Mack B series|Mack B-61 SFA 2-door day cab single-axle rigid chassis truck]], [[Mack R series|1966–1975 Mack RD SFA 2-door day cab single-axle rigid chassis truck]], [[Mack R series|1975–1985 Mack RD SFA 2-door day cab single-axle rigid chassis truck]], [[Mack R series|1985–1995 Mack RD SFA 2-door day cab single-axle rigid chassis truck]], і [[Mack R series|1995–2004 Mack RD SFA 2-door day cab single-axle rigid chassis truck]]), Set-Forward Front Axle Day Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Chassis Rigid Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Truck]], [[Renault|Renault tout terrain VTD camion]], [[Mack EH|Mack EH 2-Door Day Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Mack L-Series|Mack CA-31 2-door day cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Mack B series|Mack B-61 SFA 2-door day cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Mack R series|1966–1975 Mack RD SFA 2-door day cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Mack R series|1975–1985 Mack RD SFA 2-door day cab tandem-axle rigid chassis truck]], [[Mack R series|1985–1995 Mack RD SFA 2-door day cab tandem-axle rigid chassis truck]], і [[Mack R series|1995–2004 Mack RD SFA 2-door day cab tandem-axle rigid chassis truck]]), Set-Forward Front Axle Day Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Regular Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Standard Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol Flyer Model 130 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Renault SY|Renault SY Tracteur]], [[Mack EH|Mack EH 2-door day cab single-axle semi-tractor truck]], [[Mack L-Series|Mack CA-31 2-door day cab single-axle semi-tractor truck]], [[Mack B series|Mack B-61 SFA 2-door day cab single-axle semi-tractor truck]], [[Mack R series|1966–1975 Mack RD SFA 2-door day cab single-axle semi-tractor truck]], [[Mack R series|1975–1985 Mack RD SFA 2-door day cab single-axle semi-tractor truck]], [[Mack R series|1985–1995 Mack RD SFA 2-door day cab single-axle semi-tractor truck]], і [[Mack R series|1995–2004 Mack RD SFA 2-door day cab single-axle semi-tractor truck]]), Set-Forward Front Axle Day Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Semi-Tractor Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]], [[Renault TT|Renault TTD6 Tracteur 6 15 tonnes]], [[Mack EH|Mack EH 2-door day cab tandem-axle semi tractor truck]], [[Mack L-Series|Mack CA-31 2-door day cab tandem-axle semi tractor truck]], [[Mack B series|Mack B-61 SFA 2-door day cab tandem-axle semi tractor truck]], [[Mack R series|1966–1975 Mack RD SFA 2-door day cab tandem-axle semi tractor truck]], [[Mack R series|1975–1985 Mack RD SFA 2-door day cab tandem-axle semi tractor truck]], [[Mack R series|1985–1995 Mack RD SFA 2-door day cab tandem-axle semi tractor truck]], і [[Mack R series|1995–2004 Mack RD SFA 2-door day cab tandem-axle semi tractor truck]]), грузавік з дзённай кабінай і адкінутай пярэдняй воссю (пасля-[[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Truck with doors]], [[Mack AC|1916-1919 Mack AC 4-Cylinder All-Steel Windshield C-Cab Truck with doors]], [[Mack AC|1920-1923 Mack AC 4-Cylinder All-Steel Windshield C-Cab Truck with doors]], [[Mack AC|1924-1926 Mack AC 4-Cylinder 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Mack AC|1927-1929 Mack AC 4-Cylinder 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Mack BB / BC / BF / BG / BJ / BL|1930-1937 Mack Model BQ 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Mack A-Series|Mack A-Series 2-door day cab truck]], [[Mack L-Series|Mack L-Series 2-door day cab truck]], [[Mack B series|Mack B-87 SBA 2-door day cab truck]], [[Mack R series|1965–1975 Mack DM 2-door day cab truck]], [[Mack R series|1975–1985 Mack DM 2-door day cab truck]], [[Mack R series|1985–1995 Mack DM 2-door day cab truck]], і [[Mack R series|1995–2004 Mack DM 2-door day cab truck]]), грузавік з падоўжанай кабінай і адкінутай пярэдняй воссю, грузавік з падоўжанай кабінай і адкінутай пярэдняй воссю, грузавік з двух'яруснай кабінай і адкінутай пярэдняй воссю, і двух'яруснай кабінай. [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] 0zz6or0g29fpqgn7fnrardncevcq835 Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году 0 299853 2677917 2677744 2026-07-06T21:03:47Z Dymitr 10914 /* Плэй-оф */ абнаўленьне зьвестак 2677917 wikitext text/x-wiki {{Актуальнае спаборніцтва|Футбол}} {{Чэмпіянат сьвету па футболе |год = 2026 |месца = [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], [[Канада]], [[Мэксыка]] |назва = |лягатып = 2026 FIFA World Cup emblem.svg |памер = |подпіс = |час = 11 чэрвеня — 19 ліпеня 2026 году |удзельнікаў = |удзельнікаўфінал = 48 |фінал = [[Мэтлайф-стэдыюм]],<br />[[Іст-Ратэрфард]] |чэмпіён = |2 месца = |3 месца = |4 месца = |гульняў = |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = |год папярэдняга = 2022 |год наступнага = 2030 }} '''Чэмпіяна́т сьве́ту па футбо́ле 2026 году''' — 23-і чэмпіянат сьвету па футболе, фінальны турнір якога ладзіцца ў 2026 годзе ў [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], [[Канада|Канадзе]] і [[Мэксыка|Мэксыцы]]. Турнір будзе згуляны з 11 чэрвеня па 19 ліпеня 2026 году, а яго сумесна прымуць 16 гарадоў з трох паўночнаамэрыканскіх краінаў. Фінальны матч будзе ладзіцца ў ЗША. Турнір стане першым, гаспадарамі якога будуць адразу тры краіны<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|загаловак=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|дата копіі=01.2021}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Carlise, Jeff|спасылка=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|загаловак=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=04.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|дата копіі=04.2017}}</ref>. Таксама гэты турнір ёсьць першым, у якім возьмуць удзел 48 зборных, то бок колькасьць удзельнікаў павялічыцца з 32. Гэта таксама першы з [[чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|чэмпіянату сьвету 2002 году]] турнір, які арганізоўваюць больш чым адная краіна. Мэксыка ўжо ладзіла турніры ў 1970 і 1986 гадах, то бок яна ёсьць першай краінай, якая тройчы рабіла чэмпіянат сьвету, пры гэтым ЗША раней былі арганізатарамі чэмпіянату сьвету 1994 году. Канада ж упершыню ёсьць гаспадыняй таго кшталту турніру. Па папярэднім чэмпіянаце сьвету 2022 году ў Катары, які гуляўся ў лістападзе і сьнежні, гэтае спаборніцтва вернецца да свайго традыцыйнага летняга раскладу. Зборныя [[Зборная ЗША па футболе|ЗША]], [[Зборная Канады па футболе|Канады]] і [[Зборная Мэксыкі па футболе|Мэксыкі]], як прадстаўнікі краінаў-гаспадароў турніру, аўтаматычна кваліфікаваліся на спаборніцтва. Зборныя [[Зборная Каба-Вэрдэ па футболе|Каба-Вэрдэ]], [[Зборная Кюрасао па футболе|Кюрасао]], [[Зборная Ўзбэкістану па футболе|Узбэкістану]] і [[Зборная Ярданіі па футболе|Ярданіі]] дэбютуюць на чэмпіянатах сьвету. Дзейным чэмпіёнам да пачатку турніру ёсьць [[Зборная Аргентыны па футболе|зборная Аргентыны]], якая ў 2022 годзе здабыла свой трэці тытул у гісторыі. == Выбары гаспадароў == У час з 2013 па 2017 гады [[рада ФІФА]] стала абмяркоўвала абмежаваньні ў ратацыі правядзеньня чэмпіянатаў у залежнасьці ад кантынэнтальных канфэдэрацыяў. Спачатку было ўсталявана, што заяўкі на арганізацыю чэмпіянату ня будуць прымацца ад краінаў, якія не ўваходзяць у склад канфэдэрацыяў, што ладзілі два папярэднія турніры. Гэтае правіла было часова зьмененае, каб забараніць падаваць заяўкі на правядзеньне наступнага турніру толькі краінам, якія ўваходзяць у склад канфэдэрацыі, што ладзіла папярэдні чэмпіянат сьвету<ref>{{навіна|спасылка=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html|загаловак=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained|выдавец=FIFA|дата публікацыі=05.2015|копія=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html|дата копіі=05.2015}}</ref>, пасьля чаго правіла было вернутае да папярэдняй рэдакцыі двух чэмпіянатаў сьвету. Рада ФІФА зрабіла выключэньне, якое патэнцыйна дае права на арганізацыю чэмпіянату асацыяцыям-сябрам канфэдэрацыі перадапошняй краіны-гаспадара чэмпіянату сьвету ў выпадку, калі аніводная з атрыманых заявак не адпавядае строгім тэхнічным і фінансавым патрабаваньням<ref name="fifacouncil">{{навіна|спасылка=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top|загаловак=FIFA Council discusses vision for the future of football|выдавец=FIFA|дата публікацыі=10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top|дата копіі=10.2016}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717|загаловак=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances|выдавец=Canadian Broadcasting Corporation|дата публікацыі=10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717|дата копіі=10.2016}}</ref>. У сакавіку 2017 году прэзыдэнт ФІФА [[Джаньні Інфантына]] пацьвердзіў, што Эўропа ([[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]]) і Азія ([[АФК]]) былі выкрасьлены з заяўкі па выбары [[Расея|Расеі]] і [[Катар]]у ў 2018 і 2022 гадах адпаведна<ref>{{навіна|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup|загаловак=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=03.2017|копія=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup|дата копіі=11.2021}}</ref>. Такім чынам, чэмпіянат сьвету 2026 году можа быць аддадзены адной з чатырох іншых канфэдэрацыяў, як то [[КОНКАКАФ]] (Паўночная Амэрыка; апошні раз ладзіла турнір у 1994 годзе), [[КАФ]] (Афрыка; апошні раз вылучала гаспадара турніру ў 2010 годзе), [[КОНМЭБОЛ]] (Паўднёвая Амэрыка; апошні раз арганізоўвала першынство ў 2014 годзе) або [[КФА]] (Акіянія, дзе аніколі раней не гулялі матчы чэмпіянатаў сьвету), або, магчыма, УЭФА ў выпадку, калі аніводная заяўка ад гэтых чатырох канфэдэрацыяў ня будзе адпавядаць патрабаваньням. Сумеснае ладжаньне чэмпіянату сьвету, якое было забароненае ФІФА па [[чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|чэмпіянаце сьвету 2002 году]], было ўхваленае для чэмпіянату сьвету 2026 году, але і не абмяжоўвалася канкрэтнай колькасьцю, а разглядалася ў кожным канкрэтным выпадку. Таксама ў 2026 годзе генэральны сакратарыят ФІФА, па кансультацыі з Камітэтам па спаборніцтвах, меў права выключаць з турніру заяўнікаў, якія не адпавядалі мінімальным тэхнічным патрабаваньням для правядзеньня спаборніцтваў<ref name="fifacouncil"/>. ЗША, Канада і Мэксыка публічна разглядалі мажлівасьць высунуць заяўку на правядзеньне турніру асобна, але сумесная заяўка была абвешчаная 10 красавіка 2017 году<ref>{{артыкул|спасылка=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|загаловак=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC|выданьне=Sports Illustrated|год=04.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|дата копіі=04.2017}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Carlise, Jeff|спасылка=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|загаловак=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=04.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|дата копіі=04.2017}}</ref>. У сакавіку 2022 году прэзыдэнт мэксыканскай [[Ліга МХ|Лігі МХ]] Мікель Арыёля заявіў, што ўдзел Мэксыкі ў якасьці суарганізатара мог быць пад пагрозай, калі б ліга і фэдэрацыя не адрэагавалі хутка на забурэньні заўзятараў клюбаў «[[Керэтара Сант’яга-дэ-Керэтара|Керэтара]]» і «[[Атляс Гвадаляхара|Атлясу]]», у выніку якіх 26 гледачоў атрымалі раненьні і 14 былі арыштаваныя. Арыёля сказаў, што ФІФА была «шакаваная» інцыдэнтам, але Інфантына быў задаволены тым, як прадстаўнікі лігі разьвязалі праблему<ref>{{навіна|аўтар=Garcia, Arriana|спасылка=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4612705/mexico-violence-almost-cost-world-cup-2026-hosting-duties-liga-mx-president|загаловак=Mexico violence almost cost World Cup 2026 hosting duties - Liga MX president|выдавец=ESPN|дата публікацыі=03.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220317194809/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4612705/mexico-violence-almost-cost-world-cup-2026-hosting-duties-liga-mx-president|дата копіі=03.2022}}</ref>. === Галасаваньне === [[Файл:2026 world cup bid election.png|значак|400пкс|Вынікі галасаваньня: {| |- !Мелі дазвол галасаваць !! Ня мелі дазволу галасаваць |- |{{легенда|#867650|Галасавалі за ЗША/Канаду/Мэксыку}}||{{легенда|#FFBD41|ЗША, Канада, Мэксыка}} |- |{{легенда|#2770AB|Галасавалі за Марока}}||{{легенда|#55208D|Марока}} |- |{{легенда|#008E2A|Галасавалі супраць усіх}}||{{легенда|#000000|Адхіленыя ФІФА}} |- |{{легенда|#B32A2F|Устрымаліся ад галасаваньня}}||{{легенда|#C1C1C1|Ня сябра ФІФА}} |} ]] Галасаваньне адбылося 13 чэрвеня 2018 году падчас 68-га кангрэса ФІФА ў [[Масква|Маскве]]. У ім узялі ўдзел 203 прадстаўнікоў, якія мелі права голасу<ref>{{спасылка|аўтар=Graham, Bryan Armen|спасылка=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live|загаловак=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live|дата копіі=07.2018}}</ref>. Аб’яднаная заяўка паўночнаамэрыканскіх дзяржаваў перамагла, атрымаўшы 134 галасы, у той час як заяўка [[Марока]] была падтрыманая 65-ю галасамі. [[Іран]] прагаласаваў за аніводны варыянт, а [[Куба]], [[Славенія]] і [[Гішпанія]] ўстрымаліся ад галасаваньня. Гана была дыскваліфікавана ФІФА праз карупцыйны скандалу і таму ня мела права галасаваць<ref>{{навіна|аўтар=Gyamera-Antwi, Evans|спасылка=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9|загаловак=Ghana & Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote|выдавец=Goal.com|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9|дата копіі=10.2023}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php|загаловак=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA|выдавец=myjoyonline.com|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php|дата копіі=06.2018}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780|загаловак=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift'|выдавец=BBC News|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780|дата копіі=06.2018}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top|загаловак=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com|дата публікацыі=05.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top|дата копіі=05.2017}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834|загаловак=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding|выдавец=ABC News|дата публікацыі=06.2015|копія=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834|дата копіі=04.2024}}</ref>. {| class="wikitable" style="margin: 0 auto;text-align: center" |- !rowspan="2"|Краіна !colspan="2"|Галасы |- !1-ы раўнд |- style="background:#90ee90" |align=left|'''ЗША, Канада, Мэксыка''' |'''134''' |- |align=left|Марока |65 |- |align=left|Аніводная заяўка |1 |- |align=left|Устрымаліся |3 |- !align=left|Агульная колькасьць !200 |- !align=left|Патрабаваная колькасьць !101 |} == Удзельнікі == === Кваліфікацыя === [[Файл:2026 world cup qualification map.svg|значак|зьлева| {| |- |{{легенда|#0000ff|Кваліфікаваныя каманды}} |- |{{легенда|#2ad4ff|Каманды з мажлівасьцю да кваліфікацыі}} |- |{{легенда|#ffcc00|Некваліфікаваныя каманды}} |- |{{легенда|#000000|Выключаныя каманды}} |- |{{легенда|#cccccc|Ня сябры ФІФА}} |}]] Складальнікі агульнай заяўкі паўночнаамэрыканскіх краінаў меркавалі, што ўсе тры краіны-гаспадары аўтаматычна трапяць на чэмпіянат<ref>{{спасылка|спасылка=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf|загаловак=United 2026 bid book|выдавецтва=united2026.com|копія=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf|дата копіі=09.2021}}</ref>. 31 жніўня 2022 году прэзыдэнт ФІФА Джаньні Інфантына пацьвердзіў, што шэсьць каманд [[КОНКАКАФ]] кваліфікуюцца на чэмпіянат сьвету, пры гэтым [[Зборная ЗША па футболе|зборныя ЗША]], [[Зборная Канады па футболе|Канады]] і [[Зборная Мэксыкі па футболе|Мэксыкі]] аўтаматычна кваліфікуюцца ў якасьці гаспадароў<ref>{{спасылка|спасылка=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026|загаловак=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026|выдавецтва=ESPN Deportes|дата публікацыі=08.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026|дата копіі=09.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/|загаловак=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026|выдавецтва=CRHoy.com|дата публікацыі=08.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/|дата копіі=08.2022}}</ref>. Гэта было пацьверджанае Радай ФІФА 14 лютага 2023 году<ref>{{навіна|спасылка=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football|загаловак=FIFA Council highlights record breaking revenue in football|выдавец=FIFA|дата публікацыі=02.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football|дата копіі=02.2023}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|загаловак=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup|выдавец=Reuters|дата публікацыі=02.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|дата копіі=02.2023}}</ref>. Беспасярэдне перад 67-м Кангрэсам ФІФА Рада ФІФА зацьвердзіла разьмеркаваньне месцаў на паседжаньні ў [[Манама|Манаме]]<ref name=slot>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254|загаловак=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2017|копія=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254|дата копіі=06.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/39448474|загаловак=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament|выдавецтва=BBC|дата публікацыі=03.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474|дата копіі=03.2017}}</ref>. Была высунутая і ўхваленая ідэя стварэньня міжкантынэнтальнага плэй-оф турніру з удзелам шасьці каманд, каб вызначыць апошнія два месцы на чэмпіянат<ref name=fifa_council>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|загаловак=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=05.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|дата копіі=06.2017}}</ref>. Шэсьць камандаў у плэй-оф будуць складацца з адной каманды ад кожнай канфэдэрацыі, за выняткам [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]], і адной дадатковай каманды ад канфэдэрацыі краінаў-гаспадароў (КОНКАКАФ). Дзьве каманды будуць разьмеркаваныя паводле рэйтынгу ў адпаведнасьці з сусьветным рэйтынгам і згуляюць зь пераможцамі двух гульняў плэй-оф паміж чатырма нясеянымі камандамі за два месцы на чэмпіянат. Турнір з чатырох гульняў будзе ладзіцца ў адной або некалькіх краінах-гаспадарах, а таксама будзе выкарыстоўвацца ў якасьці праверкі<ref name="slot" />. Ратыфікацыя разьмеркаваньня месцаў таксама ўпершыню надала [[КФА]] гарантаванае месца ў фінальным турніры, то бок гэты чэмпіянат сьвету стаў першым турнірам, у якім усе шэсьць канфэдэрацыяў мелі хаця б адно гарантаванае месца, а таксама першым з 2010 году, калі ўсе канфэдэрацыі маюць каманду, якая кваліфікавалася ў чэмпіянату сьвету<ref name="slot" />. [[Зборная Эрытрэі па футболе|Зборная Эрытрэі]] зьнялася з кваліфікацыі перад пачаткам адборачных матчаў праз боязь, што гульцы будуць шукаць палітычнага прытулку, калі ім дазволяць выехаць за мяжу<ref>{{спасылка|спасылка=http://dehai.org/dehai/dehai-news/494254|загаловак=Eritrea Pull Out Of 2026 World Cup Qualifier|выдавецтва=Dehai News|копія=https://web.archive.org/web/20231109141912/http://dehai.org/dehai/dehai-news/494254|дата копіі=11.2023}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2023/nov/13/eritrea-withdrew-from-2026-world-cup-qualifying-over-fears-players-will-flee|загаловак=Eritrea withdrew from 2026 World Cup qualifying 'over fears players will flee'|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=14.11.2023|копія=https://web.archive.org/web/20231113160357/https://www.theguardian.com/football/2023/nov/13/eritrea-withdrew-from-2026-world-cup-qualifying-over-fears-players-will-flee|дата копіі=11.2023}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/eritrea-withdraw-fifa-world-cup-qualifiers|загаловак=Eritrea withdraw from FIFA World Cup qualifiers|выдавецтва=FIFA|копія=https://web.archive.org/web/20231113083754/https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/eritrea-withdraw-fifa-world-cup-qualifiers|дата копіі=11.2023}}</ref>. [[Зборная Рэспублікі Конга па футболе|Зборная Рэспублікі Конга]], якая трапіла ў тую ж групу, што і Эрытрэя, была дыскваліфікаваная 6 лютага 2025 году праз умяшальніцтва ўраду ў справы мясцовай футбольнай фэдэрацыі<ref>{{артыкул|спасылка=https://digitalhub.fifa.com/m/49a18836a3532246/original/Circular-1922_Suspension-of-the-Congolese-Football-Association-FECOFOOT.pdf|загаловак=Suspension of the Congolese Football Association (FECOFOOT) from 6 February 2025 until further notice|выданьне=FIFA Circular|нумар=1922|год=06.02.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250211201642/https://digitalhub.fifa.com/m/49a18836a3532246/original/Circular-1922_Suspension-of-the-Congolese-Football-Association-FECOFOOT.pdf|дата копіі=02.2025}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.reuters.com/sports/soccer/fifa-suspends-congo-republic-pakistan-2025-02-07/#:~:text=Feb%207%20(Reuters)%20%2D%20FIFA,governing%20body%20said%20on%20Thursday.|загаловак=FIFA suspends Congo Republic and Pakistan|выдавец=Reuters|дата публікацыі=07.02.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250208122018/https://www.reuters.com/sports/soccer/fifa-suspends-congo-republic-pakistan-2025-02-07|дата копіі=02.2025}}</ref>. КАФ спачатку ўвогуле скасавала ўсе астатнія матчы зборнай Рэспублікі Конга, аднак пазьней [[Зборная Танзаніі па футболе|зборным Танзаніі]] і [[Зборная Замбіі па футболе|Замбіі]] залічылі тэхнічныя перамогі зь лікам 3:0<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/qualifiers/caf/scores-fixtures|загаловак=Scores & Fixtures|выдавецтва=FIFA|копія=https://web.archive.org/web/20231128140036/https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/qualifiers/caf/scores-fixtures|дата копіі=11.2023}}</ref>. === Па адборы === З 42 камандаў, якія кваліфікаваліся на сёньня, 26 таксама бралі ўдзел у папярэднім турніры. Папярэдні гаспадар турніру [[Зборная Катару па футболе|зборная Катару]] першы раз трапіла на чэмпіянат сьвету праз адборачную сетку<ref>{{спасылка|спасылка=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|загаловак=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=10.2025}}</ref>. [[Зборная Калюмбіі па футболе|Зборныя Калюмбіі]]<ref name="Colombia-Paraguay">{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/colombia-paraguay-uruguay-qualify|загаловак=Uruguay, Colombia and Paraguay qualify as Messi equals Cristiano|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=09.2025}}</ref>, [[Зборная Эгіпту па футболе|Эгіпту]] і [[Зборная Панамы па футболе|Панамы]] вярнуліся на турнір пасьля свайго апошняга ўдзелу ў 2018 годзе. [[Зборная Альжыру па футболе|Зборныя Альжыру]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/algeria-qualify|загаловак=Algeria seal World Cup return|выдавецтва=FIFA}}</ref> і [[Зборная Кот д’Івуару па футболе|Кот д’Івуару]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cote-divoire-qualify|загаловак=Côte d’Ivoire clinch return to world stage|выдавецтва=FIFA}}</ref> чакалі на вяртаньне з свайго апошняга ўдзелу ў 2014 годзе. [[Зборная Новай Зэляндыі па футболе|Зборныя Новай Зэляндыі]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/new-zealand-qualify-world-cup|загаловак=Second-half blitz sends New Zealand to the World Cup|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2025}}</ref>, [[Зборная Парагваю па футболе|Парагваю]]<ref name="Colombia-Paraguay"/> і [[Зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|ПАР]] апошні раз бралі ўдзел у чэмпіянаце сьвету 2010 году. [[Зборная Аўстрыі па футболе|Зборныя Аўстрыі]], [[Зборная Нарвэгіі па футболе|Нарвэгіі]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff|загаловак=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff|выдавец=Fox Sports|дата публікацыі=16.11.2025}}</ref>, [[Зборная Шатляндыі па футболе|Шатляндыі]] і [[Зборная Гаіці па футболе|Гаіці]]<ref name="Curacao">{{навіна|аўтар=Wilson, Jonathan|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup|загаловак=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup|выдавец=The Guardian}}</ref> апошнім разам спаборнічалі ў сусьветным першынстве яшчэ ў XX стагодзьдзі. [[Зборная Каба-Вэрдэ па футболе|Зборныя Каба-Вэрдэ]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify|загаловак=Cabo Verde seal historic World Cup qualification|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=13.10.2025}}</ref>, [[Зборная Кюрасао па футболе|Кюрасао]]<ref name="Curacao"/>, [[Зборная Ярданіі па футболе|Ярданіі]] і [[Зборная Ўзбэкістану па футболе|Ўзбэкістану]]<ref>{{навіна|аўтар=Millar, Colin|спасылка=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/|загаловак=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=05.06.2025}}</ref> наагул дэбютуюць на чэмпіянатах сьвету. Упершыню сем арабскіх краінаў будуць змагацца на чэмпіянаце сьвету<ref>{{навіна|аўтар=Amin, Ahmed|спасылка=https://scoopempire.com/arabs-in-world-cup/|загаловак=For the First Time, Seven Arab Countries Qualify for the World Cup 2026|выдавец=Scoop Empire|дата публікацыі=16.10.2025}}</ref>. Кваліфікаваныя каманды, адсартаваныя паводле сваіх канфэдэрацыяў: {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} '''АФК''': * {{Футбол|Аўстралія|няма}} * {{Футбол|Ірак|няма}} * {{Футбол|Іран|няма}} * {{Футбол|Катар|няма}} * {{Футбол|Рэспубліка Карэя|няма}} * {{Футбол|Саудаўская Арабія|няма}} * {{Футбол|Узбэкістан|няма}} * {{Футбол|Японія|няма}} * {{Футбол|Ярданія|няма}} {{Слупок-новы}} '''КАФ''': * {{Футбол|Альжыр|няма}} * {{Футбол|Гана|няма}} * {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга|няма}} * {{Футбол|Каба-Вэрдэ|няма}} * {{Футбол|Кот д’Івуар|няма}} * {{Футбол|Марока|няма}} * {{Футбол|ПАР|няма}} * {{Футбол|Сэнэгал|няма}} * {{Футбол|Туніс|няма}} * {{Футбол|Эгіпет|няма}} {{Слупок-новы}} '''КОМНЭБОЛ''': * {{Футбол|Аргентына|няма}} * {{Футбол|Бразылія|няма}} * {{Футбол|Калюмбія|няма}} * {{Футбол|Парагвай|няма}} * {{Футбол|Уругвай|няма}} * {{Футбол|Эквадор|няма}} {{Слупок-новы}} '''КОНКАКАФ''': * {{Футбол|Канада|няма}} * {{Футбол|Кюрасао|няма}} * {{Футбол|Гаіці|няма}} * {{Футбол|Мэксыка|няма}} * {{Футбол|Панама|няма}} * {{Футбол|ЗША|няма}} '''КФА''': * {{Футбол|Новая Зэляндыя|няма}} {{Слупок-новы}} '''УЭФА''': * {{Футбол|Ангельшчына|няма}} * {{Футбол|Аўстрыя|няма}} * {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна|няма}} * {{Футбол|Бэльгія|няма}} * {{Футбол|Гішпанія|няма}} * {{Футбол|Нарвэгія|няма}} * {{Футбол|Нідэрлянды|няма}} * {{Футбол|Нямеччына|няма}} * {{Футбол|Партугалія|няма}} * {{Футбол|Турэччына|няма}} * {{Футбол|Францыя|няма}} * {{Футбол|Харватыя|няма}} * {{Футбол|Чэхія|няма}} * {{Футбол|Шатляндыя|няма}} * {{Футбол|Швайцарыя|няма}} * {{Футбол|Швэцыя|няма}} {{Слупок-канец}} == Склады камандаў == {{Асноўны артыкул|Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году (склады)}} Перад падачай канчатковага складу на турнір каманды за месяц да пачатку павінны былі назваць папярэдні сьпіс з 35–55 гульцоў. Канчатковыя склады павінны быць зацьверджаныя да 2 чэрвеня. Калі гулец атрымлівае траўму або цяжка захварэе і ня можа браць удзел у турніры, яго можна замяніць іншым гульцом з папярэдняга сьпісу не пазьней чым за 24 гадзіны да першага матчу каманды. Аднак траўмаванага або хворага брамніка дазваляецца замяніць іншым брамнікам з папярэдняга сьпісу ў любы момант турніру<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/squad-lists-number-date|загаловак=When are World Cup squads named, and how many players will feature?|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=05.2026}}</ref>. == Групавы этап == Стадыёны ўжо былі разьмеркаваныя паміж групамі яшчэ да фінальнага лёсаваньня. Па лёсаваньні пары былі разьмеркаваны па пэўных матчах, і быў зацверджаны час пачатку гульняў<ref>{{спасылка|спасылка=https://digitalhub.fifa.com/m/23aa99b288fe8a0d/original/FWC26-Match-Schedule-Q-A.pdf|загаловак=FIFA World Cup 26 match schedule Q&A|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=02.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/23aa99b288fe8a0d/original/FWC26-Match-Schedule-Q-A.pdf|дата копіі=02.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures?country=CA&wtw-filter=ALL|загаловак=Scores & Fixtures|выдавецтва=FIFA}}</ref>. === Група A === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=MEX |каманда2=RSA |каманда3=KOR |каманда4=CZE <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_MEX=3 |нічыі_MEX=0 |паразы_MEX=0 |мз_MEX=6 |мп_MEX=0 |перамогі_RSA=1 |нічыі_RSA=1 |паразы_RSA=1 |мз_RSA=2 |мп_RSA=3 |перамогі_KOR=1 |нічыі_KOR=0 |паразы_KOR=2 |мз_KOR=2 |мп_KOR=3 |перамогі_CZE=0 |нічыі_CZE=1 |паразы_CZE=2 |мз_CZE=2 |мп_CZE=6 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_MEX={{Футбол|Мэксыка}} |назва_RSA={{Футбол|ПАР}} |назва_KOR={{Футбол|Рэспубліка Карэя}} |назва_CZE={{Футбол|Чэхія}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 11 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Мэксыка|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|ПАР}} |галы1 = [[Хуліян Кіньёнэс|Кіньёнэс]] {{Гол|9}}<br>[[Рауль Хімэнэс|Р. Хімэнэс]] {{Гол|67}} |галы2 = |стадыён = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]] |гледачы = 80824 |судзьдзя = [[Вілтан Сампаю]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 12 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Рэспубліка Карэя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Чэхія}} |галы1 = [[Хван Ін Бом]] {{Гол|67}}<br>[[О Хён Гю]] {{Гол|80}} |галы2 = [[Ладзіслаў Крэйчы (1999)|Крэйчы]] {{Гол|59}} |стадыён = [[Акрон (стадыён)|Акрон]], [[Сапопан]] |гледачы = 44985 |судзьдзя = [[Амін Амар]] (Эгіпет) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 18 чэрвеня 2026 |час = 19:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Чэхія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|ПАР}} |галы1 = [[Міхал Садзілек|Садзілек]] {{Гол|6}} |галы2 = [[Тэбога Макаэна|Макаэна]] {{Гол|83|пэн.}} |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = 67442 |судзьдзя = [[Торы Пэнса]] (ЗША) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 19 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Мэксыка|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Рэспубліка Карэя}} |галы1 = [[Люіс Рома|Рома]] {{Гол|50}} |галы2 = |стадыён = [[Акрон (стадыён)|Акрон]], [[Сапопан]] |гледачы = 45522 |судзьдзя = [[Густава Тэхэра]] (Уругвай) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Чэхія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:3 |каманда2 = {{Футбол|Мэксыка}} |галы1 = |галы2 = [[Матэо Чавэс|М. Чавэс]] {{Гол|55}}<br>[[Хуліян Кіньёнэс|Кіньёнэс]] {{Гол|61}}<br>[[Альвара Фідальга|Фідальга]] {{Гол|90+4}} |стадыён = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]] |гледачы = 80824 |судзьдзя = [[Яэль Фалькон]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|ПАР|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Рэспубліка Карэя}} |галы1 = [[Тапэлё Масэка|Масэка]] {{Гол|63}} |галы2 = |стадыён = [[Эстадыё BBVA]], [[Гвадалюпэ]] |гледачы = 51243 |судзьдзя = [[Факунда Тэльлё]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 Справаздача] |смі = }} === Група B === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=SUI |каманда2=CAN |каманда3=BIH |каманда4=QAT <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_CAN=1 |нічыі_CAN=1 |паразы_CAN=1 |мз_CAN=8 |мп_CAN=3 |перамогі_BIH=1 |нічыі_BIH=1 |паразы_BIH=1 |мз_BIH=5 |мп_BIH=6 |перамогі_QAT=0 |нічыі_QAT=1 |паразы_QAT=2 |мз_QAT=2 |мп_QAT=10 |перамогі_SUI=2 |нічыі_SUI=1 |паразы_SUI=0 |мз_SUI=7 |мп_SUI=3 |заўвага_CAN=Нічыя паміж сабою (Канада 1:1 Босьнія і Герцагавіна). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў. |заўвага_BIH=CAN <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_CAN={{Футбол|Канада}} |назва_BIH={{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}} |назва_QAT={{Футбол|Катар}} |назва_SUI={{Футбол|Швайцарыя}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 12 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Канада|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}} |галы1 = [[Кайл Ларын|Ларын]] {{Гол|78}} |галы2 = [[Ёва Лукіч|Лукіч]] {{Гол|21}} |стадыён = [[БМО Філд]], [[Таронта]] |гледачы = 43002 |судзьдзя = [[Факунда Тэльлё]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 13 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Катар|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Швайцарыя}} |галы1 = [[Буалем Хухі|Хухі]] {{Гол|90+4}} |галы2 = [[Брээль Эмбалё|Эмбалё]] {{Гол|17|пэн.}} |стадыён = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]] |гледачы = 67966 |судзьдзя = [[Саід Мартынэс]] (Гандурас) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 18 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Швайцарыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 4:1 |каманда2 = {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}} |галы1 = [[Жаан Манзамбі|Манзамбі]] {{Гол|74}}, {{Гол|90}}<br>[[Рубэн Варгас|Варгас]] {{Гол|84}}<br>[[Граніт Джака|Джака]] {{Гол|90+7|пэн.}} |галы2 = [[Эрмін Магміч|Магміч]] {{Гол|90+3}} |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 70026 |судзьдзя = [[Жуан Піньейру]] (Партугалія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 19 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Канада|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 6:0 |каманда2 = {{Футбол|Катар}} |галы1 = [[Кайл Ларын|Ларын]] {{Гол|16}}<br>[[Джонатан Крыстыян Дэйвід|Дж. Дэйвід]] {{Гол|29}}, {{Гол|45+3}}, {{Гол|90+2}}<br>[[Натан Саліба|Саліба]] {{Гол|64}}<br>[[Магамэд Манаі|Манаі]] {{Гол|75|а/г}} |галы2 = |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = 52497 |судзьдзя = [[Крыстыян Гарай]] (Чылі) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 24 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Швайцарыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Канада}} |галы1 = [[Рубэн Варгас|Варгас]] {{Гол|46}}<br>[[Жаан Манзамбі|Манзамбі]] {{Гол|57}} |галы2 = [[Проміс Дэйвід|П. Дэйвід]] {{Гол|76}} |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = 52497 |судзьдзя = [[Рамон Абацьці]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 24 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:1 |каманда2 = {{Футбол|Катар}} |галы1 = [[Керым Алайбэгавіч|Алайбэгавіч]] {{Гол|29}}<br>[[Магмуд Абунада|Абунада]] {{Гол|34|а/г}}<br>[[Эрмін Магміч|Магміч]] {{Гол|80}} |галы2 = [[Гасан аль-Гайдас|аль-Гайдас]] {{Гол|42}} |стадыён = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]] |гледачы = 66925 |судзьдзя = [[Хэсус Валенсуэля]] (Вэнэсуэла) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 Справаздача] |смі = }} === Група C === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=BRA |каманда2=MAR |каманда3=SCO |каманда4=HAI <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_BRA=2 |нічыі_BRA=1 |паразы_BRA=0 |мз_BRA=7 |мп_BRA=1 |перамогі_MAR=2 |нічыі_MAR=1 |паразы_MAR=0 |мз_MAR=6 |мп_MAR=3 |перамогі_HAI=0 |нічыі_HAI=0 |паразы_HAI=3 |мз_HAI=2 |мп_HAI=8 |перамогі_SCO=1 |нічыі_SCO=0 |паразы_SCO=2 |мз_SCO=1 |мп_SCO=4 |заўвага_BRA=Нічыя паміж сабою (Бразылія 1:1 Марока). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў. |заўвага_MAR=BRA <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BRA={{Футбол|Бразылія}} |назва_MAR={{Футбол|Марока}} |назва_HAI={{Футбол|Гаіці}} |назва_SCO={{Футбол|Шатляндыя}} <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 14 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бразылія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Марока}} |галы1 = [[Вінісіюс Жуніяр|Вінісіюс]] {{Гол|32}} |галы2 = [[Ісмаэль Сайбары|Сайбары]] {{Гол|21}} |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80663 |судзьдзя = [[Слаўка Вінчыч]] (Славенія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 14 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Гаіці|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Шатляндыя}} |галы1 = |галы2 = [[Джон Макгін|Макгін]] {{Гол|28}} |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = 64146 |судзьдзя = [[Мустафа Гарбаль]] (Альжыр) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 20 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Шатляндыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Марока}} |галы1 = |галы2 = [[Ісмаэль Сайбары|Сайбары]] {{Гол|21}} |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = 64146 |судзьдзя = [[Ілгіз Танташаў]] (Узбэкістан) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 20 чэрвеня 2026 |час = 03:30 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бразылія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:0 |каманда2 = {{Футбол|Гаіці}} |галы1 = [[Матэўс Куньня|Куньня]] {{Гол|23}}, {{Гол|36}}<br>[[Вінісіюс Жуніяр|Вінісіюс]] {{Гол|45+3}} |галы2 = |стадыён = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]] |гледачы = 68324 |судзьдзя = [[Алехандра Эрнандэс Эрнандэс]] (Гішпанія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Шатляндыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:3 |каманда2 = {{Футбол|Бразылія}} |галы1 = |галы2 = [[Вінісіюс Жуніяр|Вінісіюс]] {{Гол|7}}, {{Гол|45+3}}<br>[[Матэўс Куньня|Куньня]] {{Гол|60}} |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = 64478 |судзьдзя = [[Сэсар Артура Рамас]] (Мэксыка) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Марока|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 4:2 |каманда2 = {{Футбол|Гаіці}} |галы1 = [[Ашраф Гакімі|Гакімі]] {{Гол|39}}<br>[[Ісмаэль Сайбары|Сайбары]] {{Гол|45+1}}<br>[[Суфіян Рагімі|Рагімі]] {{Гол|78}}<br>[[Жэсім Ясін|Ясін]] {{Гол|89}} |галы2 = [[Ясін Буну|Буну]] {{Гол|10|а/г}}<br>[[Вільсон Ізыдор|Ізыдор]] {{Гол|43}} |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = 68239 |судзьдзя = [[Дані Макелі]] (Нідэрлянды) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 Справаздача] |смі = }} === Група D === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=USA |каманда2=AUS |каманда3=PAR |каманда4=TUR <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_USA=2 |нічыі_USA=0 |паразы_USA=1 |мз_USA=8 |мп_USA=4 |перамогі_PAR=1 |нічыі_PAR=1 |паразы_PAR=1 |мз_PAR=2 |мп_PAR=4 |перамогі_AUS=1 |нічыі_AUS=1 |паразы_AUS=1 |мз_AUS=2 |мп_AUS=2 |перамогі_TUR=1 |нічыі_TUR=0 |паразы_TUR=2 |мз_TUR=3 |мп_TUR=5 |заўвага_AUS=Нічыя паміж сабою (Парагвай 0:0 Аўстралія). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў. |заўвага_PAR=AUS <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_USA={{Футбол|ЗША}} |назва_PAR={{Футбол|Парагвай}} |назва_AUS={{Футбол|Аўстралія}} |назва_TUR={{Футбол|Турэччына}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 13 чэрвеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|ЗША|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 4:1 |каманда2 = {{Футбол|Парагвай}} |галы1 = [[Даміян Бабадыльля|Бабадыльля]] {{Гол|7|а/г}}<br>[[Фоларын Балоган|Балоган]] {{Гол|31}}, {{Гол|45+5}}<br>[[Джаваньні Рэйна|Рэйна]] {{Гол|90+8}} |галы2 = [[Маўрысію Магальяйнс Праду|Маўрысію]] {{Гол|73}} |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 70492 |судзьдзя = [[Дані Макелі]] (Нідэрлянды) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 14 чэрвеня 2026 |час = 06:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аўстралія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Турэччына}} |галы1 = [[Нэстары Іранкунда|Іранкунда]] {{Гол|27}}<br>[[Конар Мэткалф|Мэткалф]] {{Гол|75}} |галы2 = |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = 52497 |судзьдзя = [[Хэсус Валенсуэля]] (Вэнэсуэла) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 19 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|ЗША|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Аўстралія}} |галы1 = [[Кэмэран Бэрджэс|Бэрджэс]] {{Гол|11|а/г}}<br>[[Алекс Фрымэн|Фрымэн]] {{Гол|43}} |галы2 = |стадыён = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]] |гледачы = 66925 |судзьдзя = [[Фэлікс Цваер]] (Нямеччына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 20 чэрвеня 2026 |час = 06:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Турэччына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Парагвай}} |галы1 = |галы2 = [[Матыяс Галярса Фонда|Галярса]] {{Гол|2}} |стадыён = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]] |гледачы = 68827 |судзьдзя = [[Іван Бартан]] (Сальвадор) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Турэччына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:2 |каманда2 = {{Футбол|ЗША}} |галы1 = [[Арда Гюлер|Гюлер]] {{Гол|10}}<br>[[Барыш Ілмаз|Ілмаз]] {{Гол|31}}<br>[[Каан Айхан|Айхан]] {{Гол|90+8}} |галы2 = [[Остан Трасьці|Трасьці]] {{Гол|3}}<br>[[Сэбастыян Бэргалтэр|Бэргалтэр]] {{Гол|49}} |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 70492 |судзьдзя = [[Мустафа Гарбаль]] (Альжыр) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Парагвай|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Аўстралія}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]] |гледачы = 68827 |судзьдзя = [[Клеман Цюрпэн]] (Францыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 Справаздача] |смі = }} === Група E === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=GER |каманда2=CIV |каманда3=ECU |каманда4=CUW <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_GER=2 |нічыі_GER=0 |паразы_GER=1 |мз_GER=10|мп_GER=4 |перамогі_CUW=0 |нічыі_CUW=1 |паразы_CUW=2 |мз_CUW=1 |мп_CUW=9 |перамогі_CIV=2 |нічыі_CIV=0 |паразы_CIV=1 |мз_CIV=4 |мп_CIV=2 |перамогі_ECU=1 |нічыі_ECU=1 |паразы_ECU=1 |мз_ECU=2 |мп_ECU=2 |заўвага_GER=Нямеччына 2:1 Кот д’Івуар. |заўвага_CIV=GER <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_GER={{Футбол|Нямеччына}} |назва_CUW={{Футбол|Кюрасао}} |назва_CIV={{Футбол|Кот д’Івуар}} |назва_ECU={{Футбол|Эквадор}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 14 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нямеччына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 7:1 |каманда2 = {{Футбол|Кюрасао}} |галы1 = [[Фэлікс Нмэча|Нмэча]] {{Гол|6}}<br>[[Ніка Шлётэрбэк|Шлётэрбэк]] {{Гол|38}}<br>[[Кай Гавэрц|Гавэрц]] {{Гол|45+5|пэн.}}, {{Гол|88}}<br>[[Джамал Мусіяла|Мусіяла]] {{Гол|47}}<br>[[Натаніел Браўн|Браўн]] {{Гол|68}}<br>[[Дэніз Ундаў|Ундаў]] {{Гол|78}} |галы2 = [[Лівана Камэнэнсія|Камэнэнсія]] {{Гол|21}} |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68021 |судзьдзя = [[Джаляль Джаед]] (Марока) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021464 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 15 чэрвеня 2026 |час = 02:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Кот д’Івуар|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Эквадор}} |галы1 = [[Амад Дыяльлё|Дыяльлё]] {{Гол|90}} |галы2 = |стадыён = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]] |гледачы = 68274 |судзьдзя = [[Франсуа Летэксье]] (Францыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 20 чэрвеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нямеччына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Кот д’Івуар}} |галы1 = [[Дэніз Ундаў|Ундаў]] {{Гол|68}}, {{Гол|90+4}} |галы2 = [[Франк Кесье|Кесье]] {{Гол|30}} |стадыён = [[БМО Філд]], [[Таронта]] |гледачы = 43036 |судзьдзя = [[Хуан Габрыель Бэнітэс|Хуан Бэнітэс]] (Парагвай) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 21 чэрвеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Эквадор|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Кюрасао}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]] |гледачы = 68598 |судзьдзя = [[Ма Нін]] (Кітай) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Кюрасао|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:2 |каманда2 = {{Футбол|Кот д’Івуар}} |галы1 = |галы2 = [[Нікаля Пэпэ|Пэпэ]] {{Гол|7}}, {{Гол|64}} |стадыён = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]] |гледачы = 68324 |судзьдзя = [[Глен Нюбэрг]] (Швэцыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Эквадор|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Нямеччына}} |галы1 = [[Нільсан Ангулё|Ангулё]] {{Гол|9}}<br>[[Гансалё Плята|Плята]] {{Гол|77}} |галы2 = [[Лерой Санэ|Санэ]] {{Гол|2}} |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80663 |судзьдзя = [[Торы Пэнса]] (ЗША) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 Справаздача] |смі = }} === Група F === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=NED |каманда2=JPN |каманда3=SWE |каманда4=TUN <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_NED=2 |нічыі_NED=1 |паразы_NED=0 |мз_NED=10|мп_NED=4 |перамогі_JPN=1 |нічыі_JPN=2 |паразы_JPN=0 |мз_JPN=7 |мп_JPN=3 |перамогі_SWE=1 |нічыі_SWE=1 |паразы_SWE=1 |мз_SWE=7 |мп_SWE=7 |перамогі_TUN=0 |нічыі_TUN=0 |паразы_TUN=3 |мз_TUN=2 |мп_TUN=12 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_NED={{Футбол|Нідэрлянды}} |назва_JPN={{Футбол|Японія}} |назва_SWE={{Футбол|Швэцыя}} |назва_TUN={{Футбол|Туніс}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 14 чэрвеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нідэрлянды|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:2 |каманда2 = {{Футбол|Японія}} |галы1 = [[Вірджыл ван Дэйк|ван Дэйк]] {{Гол|50}}<br>[[Крысэнсіё Сумэрвіль|Сумэрвіль]] {{Гол|64}} |галы2 = [[Кейто Накамура|Накамура]] {{Гол|57}}<br>[[Даіці Камада|Камада]] {{Гол|88}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 69285 |судзьдзя = [[Ісмаіл Эльфат]] (ЗША) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 15 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Швэцыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 5:1 |каманда2 = {{Футбол|Туніс}} |галы1 = [[Ясін Аяры|Аяры]] {{Гол|7}}, {{Гол|90+6}}<br>[[Аляксандар Ісак|Ісак]] {{Гол|30}}<br>[[Віктар Д’ёкерэш|Д’ёкерэш]] {{Гол|59}}<br>[[Матыяс Сванбэрг|Сванбэрг]] {{Гол|84}} |галы2 = [[Амар Рэкік|Рэкік]] {{Гол|43}} |стадыён = [[Эстадыё BBVA]], [[Гвадалюпэ]] |гледачы = 50987 |судзьдзя = [[Яэль Фалькон]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 20 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нідэрлянды|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 5:1 |каманда2 = {{Футбол|Швэцыя}} |галы1 = [[Браян Бробэй|Бробэй]] {{Гол|5}}, {{Гол|17}}<br>[[Кодзі Гакпа|Гакпа]] {{Гол|47}}, {{Гол|54}}<br>[[Крысэнсіё Сумэрвіль|Сумэрвіль]] {{Гол|89}} |галы2 = [[Энтані Элянга|Элянга]] {{Гол|59}} |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68777 |судзьдзя = [[Майкл Олівэр]] (Ангельшчына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 21 чэрвеня 2026 |час = 07:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Туніс|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:4 |каманда2 = {{Футбол|Японія}} |галы1 = |галы2 = [[Даіці Камада|Камада]] {{Гол|4}}<br>[[Аясэ Ўэда|Уэда]] {{Гол|31}}, {{Гол|83}}<br>[[Дзюнья Іта|Дз. Іта]] {{Гол|69}} |стадыён = [[Эстадыё BBVA]], [[Гвадалюпэ]] |гледачы = 51243 |судзьдзя = [[Іштван Ковач]] (Румынія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2026 |час = 02:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Японія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Швэцыя}} |галы1 = [[Дайдзэн Маэда|Маэда]] {{Гол|56}} |галы2 = [[Энтані Элянга|Элянга]] {{Гол|62}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 70137 |судзьдзя = [[Іван Бартан]] (Сальвадор) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2026 |час = 02:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Туніс|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:3 |каманда2 = {{Футбол|Нідэрлянды}} |галы1 = [[Газэм Мастуры|Мастуры]] {{Гол|54}} |галы2 = [[Эльес Схіры|Схіры]] {{Гол|3|а/г}}<br>[[Браян Бробэй|Бробэй]] {{Гол|7}}<br>[[Ян-Паўль ван Гэке|ван Гэке]] {{Гол|62}} |стадыён = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]] |гледачы = 68391 |судзьдзя = [[Каця Іцэль Гарсія]] (Мэксыка) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 Справаздача] |смі = }} === Група G === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=BEL |каманда2=EGY |каманда3=IRN |каманда4=NZL <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_BEL=1 |нічыі_BEL=2 |паразы_BEL=0 |мз_BEL=6 |мп_BEL=2 |перамогі_EGY=1 |нічыі_EGY=2 |паразы_EGY=0 |мз_EGY=5 |мп_EGY=3 |перамогі_IRN=0 |нічыі_IRN=3 |паразы_IRN=0 |мз_IRN=3 |мп_IRN=3 |перамогі_NZL=0 |нічыі_NZL=1 |паразы_NZL=2 |мз_NZL=4 |мп_NZL=10 |заўвага_BEL=Нічыя паміж сабою (Бэльгія 1:1 Эгіпет). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў. |заўвага_EGY=BEL <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BEL={{Футбол|Бэльгія}} |назва_EGY={{Футбол|Эгіпет}} |назва_IRN={{Футбол|Іран}} |назва_NZL={{Футбол|Новая Зэляндыя}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 15 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бэльгія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Эгіпет}} |галы1 = [[Магамэд Гані|Гані]] {{Гол|66|а/г}} |галы2 = [[Эмам Ашур|Ашур]] {{Гол|19}} |стадыён = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]] |гледачы = 66775 |судзьдзя = [[Рамон Абацьці]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 16 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Іран|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:2 |каманда2 = {{Футбол|Новая Зэляндыя}} |галы1 = [[Рамін Рэзаэян|Рэзаэян]] {{Гол|32}}<br>[[Магамад Магэбі|Магэбі]] {{Гол|64}} |галы2 = [[Элайджа Джаст|Джаст]] {{Гол|7}}, {{Гол|54}} |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 70108 |судзьдзя = [[Сэсар Артура Рамас]] (Мэксыка) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 21 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бэльгія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Іран}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 70317 |судзьдзя = [[Дарыё Ўмбэрта Эрэра|Дарыё Эрэра]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 22 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Новая Зэляндыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:3 |каманда2 = {{Футбол|Эгіпет}} |галы1 = [[Фін Сэрман|Сэрман]] {{Гол|15}} |галы2 = [[Мастафа Зыку|Зыку]] {{Гол|58}}<br>[[Магамэд Саляг|Саляг]] {{Гол|67}}<br>[[Трэзэге (футбаліст)|Трэзэге]] {{Гол|82}} |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = 52497 |судзьдзя = [[Амар аль-Алі]] (ААЭ) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 27 чэрвеня 2026 |час = 06:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Эгіпет|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Іран}} |галы1 = [[Магмуд Сабэр|Сабэр]] {{Гол|5}} |галы2 = [[Рамін Рэзаэян|Рэзаэян]] {{Гол|14}} |стадыён = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]] |гледачы = 66925 |судзьдзя = [[Шыман Марціняк]] (Польшча) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 27 чэрвеня 2026 |час = 06:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Новая Зэляндыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:5 |каманда2 = {{Футбол|Бэльгія}} |галы1 = [[Элайджа Джаст|Джаст]] {{Гол|84}} |галы2 = [[Леандра Трасар|Трасар]] {{Гол|28}}, {{Гол|50}}<br>[[Кевін дэ Бройнэ|дэ Бройнэ]] {{Гол|66}}<br>[[Рамэлю Люкаку|Люкаку]] {{Гол|86}}<br>[[Алексіс Салемакерс|Салемакерс]] {{Гол|90+4}} |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = 52497 |судзьдзя = [[Адгам Махадмэ]] (Ярданія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 Справаздача] |смі = }} === Група H === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=ESP |каманда2=CPV |каманда3=URU |каманда4=KSA <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_ESP=2 |нічыі_ESP=1 |паразы_ESP=0 |мз_ESP=5 |мп_ESP=0 |перамогі_CPV=0 |нічыі_CPV=3 |паразы_CPV=0 |мз_CPV=2 |мп_CPV=2 |перамогі_KSA=0 |нічыі_KSA=2 |паразы_KSA=1 |мз_KSA=1 |мп_KSA=5 |перамогі_URU=0 |нічыі_URU=2 |паразы_URU=1 |мз_URU=3 |мп_URU=4 |заўвага_URU=Нічыя паміж сабою (Саудаўская Арабія 1:1 Уругвай). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў. |заўвага_KSA=URU <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ESP={{Футбол|Гішпанія}} |назва_CPV={{Футбол|Каба-Вэрдэ}} |назва_KSA={{Футбол|Саудаўская Арабія}} |назва_URU={{Футбол|Уругвай}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 15 чэрвеня 2026 |час = 19:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Гішпанія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Каба-Вэрдэ}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = 67640 |судзьдзя = [[Адгам Махадмэ]] (Ярданія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 16 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Саудаўская Арабія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Уругвай}} |галы1 = [[Абдулела аль-Амры|аль-Амры]] {{Гол|41}} |галы2 = [[Максіміляна Арауха|М. Арауха]] {{Гол|80}} |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = 62764 |судзьдзя = [[Маўрыцыё Марыяні]] (Італія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 21 чэрвеня 2026 |час = 19:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Гішпанія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 4:0 |каманда2 = {{Футбол|Саудаўская Арабія}} |галы1 = [[Лямін Ямаль|Ямаль]] {{Гол|10}}<br>[[Мікель Аярсабаль|Аярсабаль]] {{Гол|21}}, {{Гол|24}}<br>[[Гасан Тамбакці|Тамбакці]] {{Гол|49|а/г}} |галы2 = |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = 68239 |судзьдзя = [[Рафаэл Клаўс]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 22 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Уругвай|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:2 |каманда2 = {{Футбол|Каба-Вэрдэ}} |галы1 = [[Максіміляна Арауха|М. Арауха]] {{Гол|44}}<br>[[Агустын Канобіё|Канобіё]] {{Гол|45+6}} |галы2 = [[Кевін Піна|К. Піна]] {{Гол|21}}<br>[[Элію Варэла|Варэла]] {{Гол|61}} |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = 64003 |судзьдзя = [[Эспэн Эскас]] (Нарвэгія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 27 чэрвеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Каба-Вэрдэ|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Саудаўская Арабія}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68278 |судзьдзя = [[Франсуа Летэксье]] (Францыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 27 чэрвеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Уругвай|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Гішпанія}} |галы1 = |галы2 = [[Алекс Баэна|Баэна]] {{Гол|42}} |стадыён = [[Акрон (стадыён)|Акрон]], [[Сапопан]] |гледачы = 45065 |судзьдзя = [[Ісмаіл Эльфат]] (ЗША) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 Справаздача] |смі = }} === Група I === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=FRA |каманда2=NOR |каманда3=SEN |каманда4=IRQ <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_FRA=3 |нічыі_FRA=0 |паразы_FRA=0 |мз_FRA=10|мп_FRA=2 |перамогі_SEN=1 |нічыі_SEN=0 |паразы_SEN=2 |мз_SEN=8 |мп_SEN=6 |перамогі_IRQ=0 |нічыі_IRQ=0 |паразы_IRQ=3 |мз_IRQ=1 |мп_IRQ=12 |перамогі_NOR=2 |нічыі_NOR=0 |паразы_NOR=1 |мз_NOR=8 |мп_NOR=7 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_FRA={{Футбол|Францыя}} |назва_SEN={{Футбол|Сэнэгал}} |назва_IRQ={{Футбол|Ірак}} |назва_NOR={{Футбол|Нарвэгія}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 16 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Францыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:1 |каманда2 = {{Футбол|Сэнэгал}} |галы1 = [[Кіліян Мбапэ|Мбапэ]] {{Гол|66}}, {{Гол|90+6}}<br>[[Брадлі Баркаля|Баркаля]] {{Гол|82}} |галы2 = [[Ібраім Мбай|Мбай]] {{Гол|90+5}} |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80545 |судзьдзя = [[Алірэза Фагані]] (Аўстралія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 17 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Ірак|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:4 |каманда2 = {{Футбол|Нарвэгія}} |галы1 = [[Аймэн Гусэйн|Гусэйн]] {{Гол|39}} |галы2 = [[Эрлінг Голян|Голян]] {{Гол|29}}, {{Гол|43}}<br>[[Лео Эстыгар|Эстыгар]] {{Гол|76}}<br>[[Аймэн Гусэйн|Гусэйн]] {{Гол|90+6|а/г}} |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = 63106 |судзьдзя = [[П’ер Ачо]] (Габон) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 22 чэрвеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Францыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:0 |каманда2 = {{Футбол|Ірак}} |галы1 = [[Кіліян Мбапэ|Мбапэ]] {{Гол|14}}, {{Гол|54}}<br>[[Усман Дэмбэле|Дэмбэле]] {{Гол|66}} |галы2 = |стадыён = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]] |гледачы = 68324 |судзьдзя = [[Дру Фішэр]] (Канада) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 23 чэрвеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нарвэгія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:2 |каманда2 = {{Футбол|Сэнэгал}} |галы1 = [[Маркус Пэдэрсэн|Пэдэрсэн]] {{Гол|43}}<br>[[Эрлінг Голян|Голян]] {{Гол|48}}, {{Гол|58}} |галы2 = [[Ісмаіля Сар|І. Сар]] {{Гол|53}}, {{Гол|90+3}} |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80663 |судзьдзя = [[Вілтан Сампаю]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нарвэгія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:4 |каманда2 = {{Футбол|Францыя}} |галы1 = [[Тэлё Осгар|Осгар]] {{Гол|21}} |галы2 = [[Усман Дэмбэле|Дэмбэле]] {{Гол|7}}, {{Гол|20}}, {{Гол|32}}<br>[[Дэзырэ Дуэ|Дуэ]] {{Гол|90+4}} |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = 64146 |судзьдзя = [[Майкл Олівэр]] (Ангельшчына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Сэнэгал|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 5:0 |каманда2 = {{Футбол|Ірак}} |галы1 = [[Абіб Дыяра|Дыяра]] {{Гол|4}}<br>[[Ісмаіля Сар|І. Сар]] {{Гол|56}}<br>[[Пап Гей|П. Гей]] {{Гол|59}}, {{Гол|71}}<br>[[Іліман Ндыяй|І. Ндыяй]] {{Гол|82}} |галы2 = |стадыён = [[БМО Філд]], [[Таронта]] |гледачы = 43036 |судзьдзя = [[Энтані Тэйлар]] (Ангельшчына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 Справаздача] |смі = }} === Група J === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=ARG |каманда2=AUT |каманда3=ALG |каманда4=JOR <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_ARG=3 |нічыі_ARG=0 |паразы_ARG=0 |мз_ARG=8 |мп_ARG=1 |перамогі_ALG=1 |нічыі_ALG=1 |паразы_ALG=1 |мз_ALG=5 |мп_ALG=7 |перамогі_AUT=1 |нічыі_AUT=1 |паразы_AUT=1 |мз_AUT=6 |мп_AUT=6 |перамогі_JOR=0 |нічыі_JOR=0 |паразы_JOR=3 |мз_JOR=3 |мп_JOR=8 |заўвага_AUT=Нічыя паміж сабою (Альжыр 3:3 Аўстрыя). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў. |заўвага_ALG=AUT <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ARG={{Футбол|Аргентына}} |назва_ALG={{Футбол|Альжыр}} |назва_AUT={{Футбол|Аўстрыя}} |назва_JOR={{Футбол|Ярданія}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 17 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:0 |каманда2 = {{Футбол|Альжыр}} |галы1 = [[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|17}}, {{Гол|60}}, {{Гол|76}} |галы2 = |стадыён = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]] |гледачы = 69045 |судзьдзя = [[Шыман Марціняк]] (Польшча) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 17 чэрвеня 2026 |час = 08:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аўстрыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:1 |каманда2 = {{Футбол|Ярданія}} |галы1 = [[Рамана Шмід|Шмід]] {{Гол|21}}<br>[[Язан аль-Араб|аль-Араб]] {{Гол|77|а/г}}<br>[[Марка Арнаутавіч|Арнаутавіч]] {{Гол|90+12|пэн.}} |галы2 = [[Алі Альван|Альван]] {{Гол|50}} |стадыён = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]] |гледачы = 68527 |судзьдзя = [[Даганэ Бэйда]] (Маўрытанія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 22 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Аўстрыя}} |галы1 = [[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|38}}, {{Гол|90+5}} |галы2 = |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 70649 |судзьдзя = [[Амін Амар]] (Эгіпет) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 23 чэрвеня 2026 |час = 06:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Ярданія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:2 |каманда2 = {{Футбол|Альжыр}} |галы1 = [[Нізар аль-Рашдан|аль-Рашдан]] {{Гол|36}} |галы2 = [[Надыр Бэнбуалі|Бэнбуалі]] {{Гол|69}}<br>[[Амін Гуіры|Гуіры]] {{Гол|82}} |стадыён = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]] |гледачы = 68371 |судзьдзя = [[Слаўка Вінчыч]] (Славенія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Альжыр|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:3 |каманда2 = {{Футбол|Аўстрыя}} |галы1 = [[Рафік Бэльгалі|Бэльгалі]] {{Гол|45}}<br>[[Рыяд Магрэз|Магрэз]] {{Гол|60}}, {{Гол|90+3}} |галы2 = [[Марка Арнаутавіч|Арнаутавіч]] {{Гол|28}}<br>[[Марсэль Забіцэр|Забіцэр]] {{Гол|55}}<br>[[Саша Калайджыч|Калайджыч]] {{Гол|90+6}} |стадыён = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]] |гледачы = 69045 |судзьдзя = [[Ілгіз Танташаў]] (Узбэкістан) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Ярданія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:3 |каманда2 = {{Футбол|Аргентына}} |галы1 = [[Муса аль-Таамары|аль-Таамары]] {{Гол|55}} |галы2 = [[Джавані Лё Сэльса|Лё Сэльса]] {{Гол|19}}<br>[[Ляўтара Мартынэс|Ляўт. Мартынэс]] {{Гол|31|пэн.}}<br>[[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|80}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 70649 |судзьдзя = [[Іштван Ковач]] (Румынія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 Справаздача] |смі = }} === Група K === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=COL |каманда2=POR |каманда3=COD |каманда4=UZB <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_POR=1 |нічыі_POR=2 |паразы_POR=0 |мз_POR=6 |мп_POR=1 |перамогі_COD=1 |нічыі_COD=1 |паразы_COD=1 |мз_COD=4 |мп_COD=3 |перамогі_UZB=0 |нічыі_UZB=0 |паразы_UZB=3 |мз_UZB=2 |мп_UZB=11 |перамогі_COL=2 |нічыі_COL=1 |паразы_COL=0 |мз_COL=4 |мп_COL=1 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_POR={{Футбол|Партугалія}} |назва_COD={{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}} |назва_UZB={{Футбол|Узбэкістан}} |назва_COL={{Футбол|Калюмбія}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 17 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Партугалія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}} |галы1 = [[Жуан Нэвіш|Нэвіш]] {{Гол|6}} |галы2 = [[Яан Віса|Віса]] {{Гол|45+5}} |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68777 |судзьдзя = [[Абдульрагман аль-Джасім]] (Катар) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 18 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Узбэкістан|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:3 |каманда2 = {{Футбол|Калюмбія}} |галы1 = [[Абасбэк Файзулаеў|Файзулаеў]] {{Гол|60}} |галы2 = [[Даніель Муньяс Мэхія|Муньяс]] {{Гол|40}}<br>[[Люіс Фэрнанда Дыяс|Дыяс]] {{Гол|65}}<br>[[Хамінтан Кампас|Кампас]] {{Гол|90+9}} |стадыён = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]] |гледачы = 80824 |судзьдзя = [[Энтані Тэйлар]] (Ангельшчына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 23 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Партугалія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 5:0 |каманда2 = {{Футбол|Узбэкістан}} |галы1 = [[Крыштыяну Раналду|Раналду]] {{Гол|6}}, {{Гол|39}}<br>[[Нуну Алешандры Таварыш Мэндыш|Мэндыш]] {{Гол|17}}<br>[[Абдувахід Нэматаў|Нэматаў]] {{Гол|60|а/г}}<br>[[Рафаэл Леан|Леан]] {{Гол|87}} |галы2 = |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68777 |судзьдзя = [[Джаляль Джаед]] (Марока) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 24 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Калюмбія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}} |галы1 = [[Даніель Муньяс Мэхія|Муньяс]] {{Гол|76}} |галы2 = |стадыён = [[Акрон (стадыён)|Акрон]], [[Сапопан]] |гледачы = 45358 |судзьдзя = [[Маўрыцыё Марыяні]] (Італія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 02:30 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Калюмбія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Партугалія}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі Гардэнз]] |гледачы = 64478 |судзьдзя = [[Алірэза Фагані]] (Аўстралія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 02:30 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:1 |каманда2 = {{Футбол|Узбэкістан}} |галы1 = [[Яан Віса|Віса]] {{Гол|68|пэн.}}, {{Гол|90+1}}<br>[[Фістон Маель|Маель]] {{Гол|78}} |галы2 = [[Эльдор Шамуродаў|Шамуродаў]] {{Гол|10}} |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = 68239 |судзьдзя = [[Фэлікс Цваер]] (Нямеччына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 Справаздача] |смі = }} === Група L === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=ENG |каманда2=CRO |каманда3=GHA |каманда4=PAN <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_ENG=2 |нічыі_ENG=1 |паразы_ENG=0 |мз_ENG=6 |мп_ENG=2 |перамогі_CRO=2 |нічыі_CRO=0 |паразы_CRO=1 |мз_CRO=5 |мп_CRO=5 |перамогі_GHA=1 |нічыі_GHA=1 |паразы_GHA=1 |мз_GHA=2 |мп_GHA=2 |перамогі_PAN=0 |нічыі_PAN=0 |паразы_PAN=3 |мз_PAN=0 |мп_PAN=4 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ENG={{Футбол|Ангельшчына}} |назва_CRO={{Футбол|Харватыя}} |назва_GHA={{Футбол|Гана}} |назва_PAN={{Футбол|Панама}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 17 чэрвеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Ангельшчына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 4:2 |каманда2 = {{Футбол|Харватыя}} |галы1 = [[Гары Кейн|Кейн]] {{Гол|12|пэн.}}, {{Гол|42}}<br>[[Джуд Бэлінггэм|Бэлінггэм]] {{Гол|47}}<br>[[Маркус Рашфард|Рашфард]] {{Гол|85}} |галы2 = [[Марцін Батурына|Батурына]] {{Гол|36}}<br>[[Пэтар Муса|Муса]] {{Гол|45+5}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 70389 |судзьдзя = [[Клеман Цюрпэн]] (Францыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 18 чэрвеня 2026 |час = 02:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Гана|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Панама}} |галы1 = [[Калеб Ірэнк’і|Ірэнк’і]] {{Гол|90+5}} |галы2 = |стадыён = [[БМО Філд]], [[Таронта]] |гледачы = 42942 |судзьдзя = [[Глен Нюбэрг]] (Швэцыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 23 чэрвеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Ангельшчына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Гана}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = 63983 |судзьдзя = [[Саід Мартынэс]] (Гандурас) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 24 чэрвеня 2026 |час = 02:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Панама|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Харватыя}} |галы1 = |галы2 = [[Антэ Будзімір|Будзімір]] {{Гол|54}} |стадыён = [[БМО Філд]], [[Таронта]] |гледачы = 43036 |судзьдзя = [[П’ер Ачо]] (Габон) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Панама|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:2 |каманда2 = {{Футбол|Ангельшчына}} |галы1 = |галы2 = [[Джуд Бэлінггэм|Бэлінггэм]] {{Гол|62}}<br>[[Гары Кейн|Кейн]] {{Гол|67}} |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80663 |судзьдзя = [[Абдульрагман аль-Джасім]] (Катар) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Харватыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Гана}} |галы1 = [[Пэтар Сучыч|П. Сучыч]] {{Гол|31}}<br>[[Нікала Ўлашыч|Улашыч]] {{Гол|83}} |галы2 = [[Дэрык Люкасэн|Люкасэн]] {{Гол|73}} |стадыён = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]] |гледачы = 68324 |судзьдзя = [[Дру Фішэр]] (Канада) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 Справаздача] |смі = }} == Плэй-оф == {{#invoke:RoundN|main|columns=5 |RD1=1/16 фіналу |RD2=1/8 фіналу |29 чэрвеня|{{Футбол|Нямеччына}}|1 (3)¹|'''{{Футбол|Парагвай}}'''|'''1 (4)''' |1 ліпеня|'''{{Футбол|Францыя}}'''|'''3'''|{{Футбол|Швэцыя}}|0 |28 чэрвеня|{{Футбол|ПАР}}|0|'''{{Футбол|Канада}}'''|'''1''' |30 чэрвеня|{{Футбол|Нідэрлянды}}|1 (2)¹|'''{{Футбол|Марока}}'''|'''1 (3)''' |3 ліпеня|'''{{Футбол|Партугалія}}'''|'''2'''|{{Футбол|Харватыя}}|1 |2 ліпеня|'''{{Футбол|Гішпанія}}'''|'''3'''|{{Футбол|Аўстрыя}}|0 |2 ліпеня|'''{{Футбол|ЗША}}'''|'''2'''|{{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}}|0 |1 ліпеня|'''{{Футбол|Бэльгія}}'''|'''3²'''|{{Футбол|Сэнэгал}}|2 |29 чэрвеня|'''{{Футбол|Бразылія}}'''|'''2'''|{{Футбол|Японія}}|1 |30 чэрвеня|{{Футбол|Кот д’Івуар}}|1|'''{{Футбол|Нарвэгія}}'''|'''2''' |1 ліпеня|'''{{Футбол|Мэксыка}}'''|'''2'''|{{Футбол|Эквадор}}|0 |1 ліпеня|'''{{Футбол|Ангельшчына}}'''|'''2'''|{{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}}|1 |4 ліпеня|'''{{Футбол|Аргентына}}'''|'''3²'''|{{Футбол|Каба-Вэрдэ}}|2 |3 ліпеня|{{Футбол|Аўстралія}}|1 (2)¹|'''{{Футбол|Эгіпет}}'''|'''1 (4)''' |3 ліпеня|'''{{Футбол|Швайцарыя}}'''|'''2'''|{{Футбол|Альжыр}}|0 |4 ліпеня|'''{{Футбол|Калюмбія}}'''|'''1'''|{{Футбол|Гана}}|0 |5 ліпеня|{{Футбол|Парагвай}}|0|'''{{Футбол|Францыя}}'''|'''1''' |4 ліпеня|{{Футбол|Канада}}|0|'''{{Футбол|Марока}}'''|'''3''' |6 ліпеня|{{Футбол|Партугалія}}|0|'''{{Футбол|Гішпанія}}'''|'''1''' |7 ліпеня|{{Футбол|ЗША}}||{{Футбол|Бэльгія}}| |5 ліпеня|{{Футбол|Бразылія}}|1|'''{{Футбол|Нарвэгія}}'''|'''2''' |6 ліпеня|{{Футбол|Мэксыка}}|2|'''{{Футбол|Ангельшчына}}'''|'''3''' |7 ліпеня|{{Футбол|Аргентына}}||{{Футбол|Эгіпет}}| |7 ліпеня|{{Футбол|Швайцарыя}}||{{Футбол|Калюмбія}}| |9 ліпеня|{{Футбол|Францыя}}||{{Футбол|Марока}}| |11 ліпеня|{{Футбол|Гішпанія}}||| |12 ліпеня|{{Футбол|Нарвэгія}}||{{Футбол|Ангельшчына}}| |12 ліпеня|||| |14 ліпеня|||| |15 ліпеня|||| |19 ліпеня|||| |19 ліпеня|||| }} :<small>¹ — матч завершыўся ў сэрыі пэнальці</small> :<small>² — матч завершыўся ў дадатковы час</small> === 1/16 фіналу === {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|ПАР|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Канада}} |галы1 = |галы2 = [[Стывэн Эўштакію|Эўштакію]] {{Гол|90+2}} |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 69237 |судзьдзя = [[Жуан Піньейру]] (Партугалія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 29 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бразылія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Японія}} |галы1 = [[Казэміру]] {{Гол|56}}<br>[[Габрыел Мартынэльлі|Мартынэльлі]] {{Гол|90+5}} |галы2 = [[Кайсю Сано|Сано]] {{Гол|29}} |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68777 |судзьдзя = [[Маўрыцыё Марыяні]] (Італія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 29 чэрвеня 2026 |час = 23:30 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нямеччына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Парагвай}} |галы1 = [[Кай Гавэрц|Гавэрц]] {{Гол|54}} |галы2 = [[Хуліё Сэсар Энсыса Эсьпіналя|Энсыса]] {{Гол|42}} |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = 63945 |судзьдзя = [[Джаляль Джаед]] (Марока) |лік па пэнальці = 3:4 |пэнальці1 = [[Кай Гавэрц|Гавэрц]] {{пэнміма}}<br>[[Ёзуа Кіміх|Кіміх]] {{пэнгол}}<br>[[Джамал Мусіяла|Мусіяла]] {{пэнгол}}<br>[[Нік Вольтэмадэ|Вольтэмадэ]] {{пэнміма}}<br>[[Надым Аміры|Аміры]] {{пэнгол}}<br>[[Ёнатан Та|Та]] {{пэнміма}} |пэнальці2 = {{пэнгол}} [[Маўрысію Магальяйнс Праду|Маўрысію]]<br>{{пэнгол}} [[Густава Гомэс|Г. Гомэс]]<br>{{пэнгол}} [[Матыяс Галярса Фонда|Галярса]]<br>{{пэнміма}} [[Антоніё Санабрыя|Санабрыя]]<br>{{пэнміма}} [[Фабіян Бальбуэна|Бальбуэна]]<br>{{пэнгол}} [[Хасэ Канале|Канале]] |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 30 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нідэрлянды|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Марока}} |галы1 = [[Кодзі Гакпа|Гакпа]] {{Гол|72}} |галы2 = [[Іса Дыёп|Дыёп]] {{Гол|90+1}} |стадыён = [[Эстадыё BBVA]], [[Гвадалюпэ]] |гледачы = 51243 |судзьдзя = [[Вілтан Сампаю]] (Бразылія) |лік па пэнальці = 2:3 |пэнальці1 = [[Тэн Коопмэйнэрс|Коопмэйнэрс]] {{пэнгол}}<br>[[Джастын Клёйвэрт|Клёйвэрт]] {{пэнміма}}<br>[[Ваўт Вэггорст|Вэггорст]] {{пэнгол}}<br>[[Кінтэн Тымбэр|Тымбэр]] {{пэнміма}}<br>[[Крысэнсіё Сумэрвіль|Сумэрвіль]] {{пэнміма}} |пэнальці2 = {{пэнміма}} [[Ніль Эль-Айнаўі|Эль-Айнаўі]]<br>{{пэнгол}} [[Суфіян Рагімі|Рагімі]]<br>{{пэнгол}} [[Шэмсдын Тальбі|Тальбі]]<br>{{пэнміма}} [[Ашраф Гакімі|Гакімі]]<br>{{пэнгол}} [[Ісмаэль Сайбары|Сайбары]] |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 30 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Кот д’Івуар|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:2 |каманда2 = {{Футбол|Нарвэгія}} |галы1 = [[Амад Дыяльлё|Дыяльлё]] {{Гол|74}} |галы2 = [[Антоніё Нуса|Нуса]] {{Гол|39}}<br>[[Эрлінг Голян|Голян]] {{Гол|86}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 69665 |судзьдзя = [[Хэсус Валенсуэля]] (Вэнэсуэла) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 1 ліпеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Францыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:0 |каманда2 = {{Футбол|Швэцыя}} |галы1 = [[Кіліян Мбапэ|Мбапэ]] {{Гол|45}}, {{Гол|74}}<br>[[Брадлі Баркаля|Баркаля]] {{Гол|53}} |галы2 = |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80663 |судзьдзя = [[Дані Макелі]] (Нідэрлянды) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 1 ліпеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Мэксыка|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Эквадор}} |галы1 = [[Хуліян Кіньёнэс|Кіньёнэс]] {{Гол|22}}<br>[[Рауль Хімэнэс|Хімэнэс]] {{Гол|31}} |галы2 = |стадыён = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]] |гледачы = 80824 |судзьдзя = [[Слаўка Вінчыч]] (Славенія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 1 ліпеня 2026 |час = 19:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Ангельшчына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}} |галы1 = [[Гары Кейн|Кейн]] {{Гол|75}}, {{Гол|86}} |галы2 = [[Брыян Сыпэнга|Сыпэнга]] {{Гол|7}} |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = 68239 |судзьдзя = [[Адгам Махадмэ]] (Ярданія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 1 ліпеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бэльгія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:2 (д. ч.) |каманда2 = {{Футбол|Сэнэгал}} |галы1 = [[Рамэлю Люкаку|Люкаку]] {{Гол|86}}<br>[[Юры Тылеманс|Тылеманс]] {{Гол|89}}, {{Гол|120+5|пэн.}} |галы2 = [[Абіб Дыяра|Дыяра]] {{Гол|25}}<br>[[Ісмаіля Сар|І. Сар]] {{Гол|51}} |стадыён = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]] |гледачы = 66925 |судзьдзя = [[Саід Мартынэс]] (Гандурас) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 2 ліпеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|ЗША|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}} |галы1 = [[Фоларын Балоган|Балоган]] {{Гол|45}}<br>[[Малік Тыльман|Тыльман]] {{Гол|82}} |галы2 = |стадыён = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]] |гледачы = 68827 |судзьдзя = [[Рафаэл Клаўс]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 2 ліпеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Гішпанія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:0 |каманда2 = {{Футбол|Аўстрыя}} |галы1 = [[Мікель Аярсабаль|Аярсабаль]] {{Гол|36}}, {{Гол|89}}<br>[[Пэдра Пора|Пора]] {{Гол|66}} |галы2 = |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 70492 |судзьдзя = [[Глен Нюбэрг]] (Швэцыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 3 ліпеня 2026 |час = 02:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Партугалія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Харватыя}} |галы1 = [[Крыштыяну Раналду|Раналду]] {{Гол|68|пэн.}}<br>[[Гансалу Рамуш|Рамуш]] {{Гол|90+4}} |галы2 = [[Іван Пэрышыч|Пэрышыч]] {{Гол|53}} |стадыён = [[БМО Філд]], [[Таронта]] |гледачы = 43036 |судзьдзя = [[Эспэн Эскас]] (Нарвэгія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 3 ліпеня 2026 |час = 06:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Швайцарыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Альжыр}} |галы1 = [[Брээль Эмбалё|Эмбалё]] {{Гол|10}}<br>[[Дан Ндой|Ндой]] {{Гол|46}} |галы2 = |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = 52497 |судзьдзя = [[Яэль Фалькон]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 3 ліпеня 2026 |час = 21:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аўстралія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Эгіпет}} |галы1 = [[Магамэд Гані|Гані]] {{Гол|55|а/г}} |галы2 = [[Эмам Ашур|Ашур]] {{Гол|13}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 70244 |судзьдзя = [[Густава Тэхэра]] (Уругвай) |лік па пэнальці = 2:4 |пэнальці1 = [[Гары Сутар|Сутар]] {{пэнміма}}<br>[[Джэксан Ірвін|Ірвін]] {{пэнгол}}<br>[[Авэр Мабіл|Мабіл]] {{пэнгол}}<br>[[Лукас Гэрынгтан|Гэрынгтан]] {{пэнміма}} |пэнальці2 = {{пэнгол}} [[Магмуд Сабэр|Сабэр]]<br>{{пэнгол}} [[Рамі Рабія|Рабія]]<br>{{пэнгол}} [[Магамэд Саляг|Саляг]]<br>{{пэнгол}} [[Гасам Абдэльмагід|Абдэльмагід]] |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 4 ліпеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:2 |каманда2 = {{Футбол|Каба-Вэрдэ}} |галы1 = [[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|29}}<br>[[Лісандра Мартынэс|Ліс. Мартынэс]] {{Гол|92}}<br>[[Дыні Баржэс|Дыні]] {{Гол|111|а/г}} |галы2 = [[Дэрой Дуарці|Д. Дуарці]] {{Гол|59}}<br>[[Сыдні Кабрал|С. Кабрал]] {{Гол|103}} |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = 64478 |судзьдзя = [[Дру Фішэр]] (Канада) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 4 ліпеня 2026 |час = 04:30 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Калюмбія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Гана}} |галы1 = [[Джон Арыяс|Дж. Арыяс]] {{Гол|14}} |галы2 = |стадыён = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]] |гледачы = 69045 |судзьдзя = [[Клеман Цюрпэн]] (Францыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 Справаздача] |смі = }} === 1/8 фіналу === {{Справаздача пра матч |дата = 4 ліпеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Канада|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:3 |каманда2 = {{Футбол|Марока}} |галы1 = |галы2 = [[Азэдын Унаі|Унаі]] {{Гол|50}}, {{Гол|82}}<br>[[Суфіян Рагімі|Рагімі]] {{Гол|90+8}} |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68777 |судзьдзя = [[Майкл Олівэр]] (Ангельшчына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 5 ліпеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Парагвай|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Францыя}} |галы1 = |галы2 = [[Кіліян Мбапэ|Мбапэ]] {{Гол|70|пэн.}} |стадыён = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]] |гледачы = 68324 |судзьдзя = [[Ілгіз Танташаў]] (Узбэкістан) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 5 ліпеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бразылія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:2 |каманда2 = {{Футбол|Нарвэгія}} |галы1 = [[Нэймар]] {{Гол|90+10|пэн.}} |галы2 = [[Эрлінг Голян|Голян]] {{Гол|79}}, {{Гол|90}} |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80663 |судзьдзя = [[Ісмаіл Эльфат]] (ЗША) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 6 ліпеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Мэксыка|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:3 |каманда2 = {{Футбол|Ангельшчына}} |галы1 = [[Хуліян Кіньёнэс|Кіньёнэс]] {{Гол|42}}<br>[[Рауль Хімэнэс|Хімэнэс]] {{Гол|69|пэн.}} |галы2 = [[Джуд Бэлінггэм|Бэлінггэм]] {{Гол|36}}, {{Гол|38}}<br>[[Гары Кейн|Кейн]] {{Гол|60|пэн.}} |стадыён = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]] |гледачы = 80824 |судзьдзя = [[Алірэза Фагані]] (Аўстралія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 6 ліпеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Партугалія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Гішпанія}} |галы1 = |галы2 = [[Мікель Мэрына|Мэрына]] {{Гол|90+1}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 70649 |судзьдзя = [[Энтані Тэйлар]] (Ангельшчына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 7 ліпеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|ЗША|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = : |каманда2 = {{Футбол|Бэльгія}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]] |гледачы = |судзьдзя = [[Адгам Махадмэ]] (Ярданія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 7 ліпеня 2026 |час = 19:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = : |каманда2 = {{Футбол|Эгіпет}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = |судзьдзя = [[Франсуа Летэксье]] (Францыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 7 ліпеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Швайцарыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = : |каманда2 = {{Футбол|Калюмбія}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = |судзьдзя = [[Іван Бартан]] (Сальвадор) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 Справаздача] |смі = }} === 1/4 фіналу === {{Справаздача пра матч |дата = 9 ліпеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Францыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = : |каманда2 = {{Футбол|Марока}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 11 ліпеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Гішпанія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = : |каманда2 = |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 12 ліпеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нарвэгія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = : |каманда2 = {{Футбол|Ангельшчына}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 12 ліпеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = |лік = : |каманда2 = |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 Справаздача] |смі = }} === 1/2 фіналу === {{Справаздача пра матч |дата = 14 ліпеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = |лік = : |каманда2 = |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021541 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 15 ліпеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = |лік = : |каманда2 = |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021540 Справаздача] |смі = }} === Матч за 3-е месца === {{Справаздача пра матч |дата = 19 ліпеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = |лік = : |каманда2 = |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289291/400021542 Справаздача] |смі = }} === Фінал === {{Справаздача пра матч |дата = 19 ліпеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = |лік = : |каманда2 = |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289292/400021543 Справаздача] |смі = }} == Маркетынг == === Брэндаваньне === Афіцыйная эмблема і брэндавая ідэнтычнасьць былі высунутыя для публікі 17 траўня 2023 году ў [[абсэрваторыі Грыфіта]] ў [[Лос-Анджэлес]]е. Базавая форма эмблемы складаецца з вэртыкальна «складзеных» лічбаў 26 з выявай [[Кубак сьвету ФІФА (прыз)|Кубка сьвету ФІФА]] на пярэднім пляне. Пры гэтым упершыню ў гісторыі трафэй быў выяўлены на эмблеме чэмпіянату сьвету як фатаграфія, а не стылізаванае графічнае адлюстраваньне. Дызайн быў распрацаваны гэтак, каб яго можна было адаптаваць да рознага кшталту тла<ref>{{спасылка|аўтар=Cook, Glenn|спасылка=https://news.sportslogos.net/2023/05/17/fifa-unveils-visual-identity-for-2026-world-cup-in-north-america/soccer/|загаловак=FIFA Unveils Logo For 2026 World Cup in North America|выдавецтва=SportsLogos.Net News|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230518041252/https://news.sportslogos.net/2023/05/17/fifa-unveils-visual-identity-for-2026-world-cup-in-north-america/soccer/|дата копіі=05.2023}}</ref><ref name=":0" >{{спасылка|аўтар=Cook, Glenn|спасылка=https://news.sportslogos.net/2023/05/18/is-that-it-reaction-to-2026-world-cup-logo-swift-overwhelmingly-negative/soccer/|загаловак='Is That It?': Reaction to 2026 World Cup Logo Swift, Overwhelmingly Negative|выдавецтва=SportsLogos.Net News|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230518200435/https://news.sportslogos.net/2023/05/18/is-that-it-reaction-to-2026-world-cup-logo-swift-overwhelmingly-negative/soccer/|дата копіі=05.2023}}</ref>. [[Файл:2026 FIFA WC countdown clock Paseo de la Reforma.jpg|значак|Гадзіньнік адліку часу да пачатку чэмпіянату, усталяваны ў [[Мэксыка|Мэксыцы]].]] Наступнага дня ФІФА прадставіла варыянты эмблемы для кожнага гораду-гаспадара. Гэтак яны ўтрымліваюць каляровыя мадыфікацыі і элемэнты, якія адлюстроўваюць мясцовы ляндшафт або культуру. Да прыкладу, у эмблеме, распрацавай для Лос-Анджэлесу, былі стылізаваныя сонца і хвалі, а ў эмблеме [[Мантэрэй|Мантэрэю]] зьмешчаная выява гары [[Сэра-дэ-ля-Сыльля]], а ў эмблеме [[Таронта]] выяўленыя гарадзкі краявід і [[Сі-Эн Таўэр]]<ref>{{спасылка|аўтар=Cook, Glenn|спасылка=https://news.sportslogos.net/2023/05/19/fifa-host-cities-roll-out-specific-branding-for-2026-world-cup/soccer/|загаловак=FIFA, Host Cities Roll Out Specific Branding for 2026 World Cup|выдавецтва=SportsLogos.Net News|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20231125024742/https://news.sportslogos.net/2023/05/19/fifa-host-cities-roll-out-specific-branding-for-2026-world-cup/soccer/|дата копіі=11.2023}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/unprecedented-host-city-brands-launched-to-bring-fifa-world-cup-26-tm|загаловак=Unprecedented Host City brands launched to bring FIFA World Cup 26 destinations to life|выдавецтва=www.fifa.com|копія=https://web.archive.org/web/20231125024745/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/unprecedented-host-city-brands-launched-to-bring-fifa-world-cup-26-tm|дата копіі=11.2023}}</ref>. Рэакцыя на эмблему па ейнай прэзэнтацыі была пераважна нэгатыўная, бо многія палічылі, што дызайн выглядае няскончаным і непрадуманым у параўнаньні з эмблемамі мінулых чэмпіянатаў сьвету. Дзеля параўнаньня, гулец [[Зборная ЗША па футболе|зборнай ЗША]] [[Хэсус Фэрэйра]] назваў эмблему «прыгожай»<ref>{{спасылка|аўтар=Shah, Parshva|спасылка=https://www.goal.com/en-us/news/it-s-beautiful-usmnt-striker-jesus-ferreira-disagrees-with-people-who-hate-fifa-s-world-cup-2026-logo/blt5889b73a50f9d6bc|загаловак='It's beautiful' – USMNT striker Jesus Ferreira disagrees with people who hate FIFA's World Cup 2026 logo|выдавецтва=Goal.com|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230518232153/https://www.goal.com/en-us/news/it-s-beautiful-usmnt-striker-jesus-ferreira-disagrees-with-people-who-hate-fifa-s-world-cup-2026-logo/blt5889b73a50f9d6bc|дата копіі=05.2023}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Borg, Simon|спасылка=https://www.sportingnews.com/ca/soccer/news/fifa-world-cup-2026-logo-reveal-usa-mexico-canada/x2dpsllp98zqaj2bkxwsdqhi|загаловак=Fans rip FIFA World Cup 2026 logo after official reveal for men's tournament in USA, Mexico and Canada|выдавецтва=Sporting News|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230519060838/https://www.sportingnews.com/ca/soccer/news/fifa-world-cup-2026-logo-reveal-usa-mexico-canada/x2dpsllp98zqaj2bkxwsdqhi|дата копіі=05.2023}}</ref><ref name=":0" />. [[Файл:Coca Cola 2026 FIFA World Cup.jpg|значак|зьлева|Самаход з брэндаваньнем, зробленым да чэмпіянату сьвету.]] У сакавіку і красавіку 2025 году ФІФА прадставіла набор з 16 афіцыйных постэраў, якія выяўляюць кожнае места-гаспадара чэмпіянату сьвету 2026 году. Постэры, створаныя мясцовымі мастакамі, былі прызначаныя для таго, каб адлюстраваць асаблівую ідэнтычнасьць і спадчыну кожнага гораду<ref>{{спасылка|спасылка=https://inside.fifa.com/organisation/news/unique-local-spirit-official-world-cup-26-host-city-posters|загаловак=Unique local spirit highlighted in Official FIFA World Cup 26 Host City Posters|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2025}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.footyheadlines.com/2025/04/the-2026-wc-posters.html|загаловак=The 2026 World Cup Posters Revealed|выдавецтва=footyheadlines.com/|дата публікацыі=04.2025}}</ref>. 3 сакавіка 2026 году быў высунуты агульны афіцыйны постэр турніру. Упершыню тры мастакі аб’ядналі свае навычкі і мастацкія стылі дзеля стварэньня афіцыйнага постэра. Пры гэтым кожны зь іх паходзіў з адной з краінаў-гаспадароў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/official-posters|загаловак=Official Tournament Poster|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2026}}</ref>. === Тэлевізійныя правы === 12 лютага 2015 году ФІФА падоўжыла кантракты на вяшчальныя правы ў ЗША і Канадзе для кампаніі [[Fox Sports]], [[NBCUniversal]] і [[Bell Media]] на чэмпіянат сьвету 2026 году, не прымаючы іншых заявак. Паводле ''[[The New York Times]]'', гэтае падаўжэньне разглядалася як кампэнсацыя за перанос [[чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянату сьвету 2022 году]] на лістапад–сьнежань замест традыцыйнага графіку чэрвень–ліпень, бо гэта стварыла значныя канфлікты з буйнымі прафэсійнымі лігамі, якія звычайна маюць міжсэзоньне ў час мундыялю<ref>{{спасылка|аўтар=Deitsch, Richard|спасылка=https://www.si.com/planet-futbol/2015/02/12/fifa-fox-usa-tv-rights-world-cup-2026-telemundo|загаловак=FIFA grants Fox, Telemundo U.S. TV rights for World Cup through 2026|дата публікацыі=02.2015|копія=https://web.archive.org/web/20200408163522/https://www.si.com/planet-futbol/2015/02/12/fifa-fox-usa-tv-rights-world-cup-2026-telemundo|дата копіі=04.2020}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Sandomir, Richard|спасылка=https://www.nytimes.com/2015/02/27/sports/soccer/why-fifa-made-deal-with-fox-for-2026-cup.html|загаловак=Why FIFA Made Deal With Fox for 2026 Cup|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=02.2015|копія=https://web.archive.org/web/20200408163525/https://www.nytimes.com/2015/02/27/sports/soccer/why-fifa-made-deal-with-fox-for-2026-cup.html|дата копіі=04.2020}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/fifa-extending-tv-deals-through-2026-world-cup-with-ctv-tsn-and-rds/article22965136/|загаловак=FIFA extending TV deals through 2026 World Cup with CTV, TSN and RDS|выдавец=The Globe and Mail|дата публікацыі=02.2015|копія=https://web.archive.org/web/20160410181248/http://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/fifa-extending-tv-deals-through-2026-world-cup-with-ctv-tsn-and-rds/article22965136/|дата копіі=04.2016}}</ref>. Fútbol de Primera атрымала правы на гішпанамоўнае радыёвяшчаньне ў ЗША і [[Пуэрта-Рыка]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://digitalhub.fifa.com/m/af2cdbbd380d70c/original/FWC26-Media-Rights-Licensees-Overview.pdf|загаловак=FIFA World Cup 26 Media Partners|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2025}}</ref>. Міжнародны вяшчальны цэнтар будзе разьмешчаны ў канфэрэнц-цэнтры [[Кей-Бэйлі-Гатчынсан]] у [[Далас]]е<ref>{{спасылка|аўтар=Rosenbaum, Steven|спасылка=https://www.cbsnews.com/texas/news/dallas-texas-2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-media-hub/|загаловак=Dallas approves $15 million spending to serve as media hub for the 2026 FIFA World Cup|выдавецтва=CBS News|дата публікацыі=12.2024|копія=https://web.archive.org/web/20241212105138/https://www.cbsnews.com/texas/news/dallas-texas-2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-media-hub/|дата копіі=12.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fox4news.com/news/2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-will-be-dallas|загаловак=2026 FIFA World Cup International Broadcast Center will be in Dallas|выдавецтва=FOX News|дата публікацыі=12.2024|копія=https://web.archive.org/web/20241211232758/https://www.fox4news.com/news/2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-will-be-dallas|дата копіі=12.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-international-broadcast-centre-dallas|загаловак=FIFA World Cup 26™ International Broadcast Centre to be hosted in Dallas|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250318125506/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-international-broadcast-centre-dallas|дата копіі=03.2025}}</ref>. 8 студзеня 2026 году ФІФА склала ўгоду, паводле якой [[TikTok]] стаў «пераважнай плятформай» для відэакантэнту чэмпіянату сьвету. У межах дамовы вяшчальнікі могуць трансьляваць часткі матчаў у адмысловым разьдзеле ў дадатку TikTok<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/47552269/fifa-tiktok-video-content-partner-2026-world-cup|загаловак=FIFA picks TikTok as video content partner at 2026 World Cup|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=01.2026}}</ref>. Пазьней, 17 сакавіка, ФІФА ўхваліла аналягічнае пагадненьне з [[YouTube]], якое дазваляе вяшчальнікам трансьляваць выбраныя матчы цалкам на сваіх каналах, а таксама трансьляваць першыя 10 хвілінаў кожнага матчу, каб заахвоціць маладую аўдыторыю глядзець далей на традыцыйных каналах<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48231331/youtube-fifa-agree-live-broadcast-deal-world-cup|загаловак=YouTube, FIFA agree to live broadcast deal for World Cup|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=03.2026}}</ref>. Пазьней было пацьверджана, што YouTube пашырыў гэтую дамову разам зь ФІФА і [[CazéTV]], каб дармова трансьляваць усе матчы турніру ў [[Бразылія|Бразыліі]]<ref>{{спасылка|аўтар=Filho, Adalberto Leister|спасылка=https://maquinadoesporte.com.br/midia/apos-parceria-com-youtube-fifa-confirma-exclusividade-digital-de-cazetv-para-copa-2026/|загаловак=Após parceria com YouTube, Fifa confirma exclusividade digital da CazéTV no Brasil para Copa 2026|выдавецтва=Máquina do Esporte|дата публікацыі=03.2026}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Laloni, Marco|спасылка=https://www.mktesportivo.com/2026/03/em-parceria-com-a-cazetv-youtube-lanca-o-filme-publicitario-a-agente-do-hexa/|загаловак=YouTube e CazéTV lançam o filme publicitário “A Agente do Hexa”|выдавецтва=MKT Esportivo|дата публікацыі=03.2026}}</ref>. === Квіткі === Кошты квіткоў на чэмпіянат сьвету 2026 году першапачаткова былі ад 60 даляраў за матчы групавога этапу да {{Лік|6730}} даляраў за фінал, што было значна больш за цэны на квіткі папярэдняга [[чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянату сьвету 2022 году]]. Аднак у верасьні 2025 году ФІФА пацьвердзіла, што ўпершыню будзе выкарыстоўваць дынамічнае цэнаўтварэньне, паводле мадэлі, ужытай на [[клюбны чэмпіянат сьвету па футболе 2025 году|клюбным чэмпіянаце сьвету 2025 году]]<ref name=":1" >{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46147005/2026-world-cup-tickets-fifa-dynamic-pricing-prices|загаловак=FIFA to use dynamic pricing for World Cup tickets|выдавецтва=ESPN.com|дата публікацыі=09.2025}}</ref>. Месцы ў гасьцінных зонах сталі дасяжныя ў красавіку 2025 году праз афіцыйнага білетнага партнэра ФІФА<ref>{{спасылка|спасылка=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/limited-initial-release-of-fifa-world-cup-26-tm-hospitality-packages-for|загаловак=Limited initial release of FIFA World Cup 26 hospitality packages for matches in United States launched|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=05.2025|копія=http://web.archive.org/web/20250714204258/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/limited-initial-release-of-fifa-world-cup-26-tm-hospitality-packages-for|дата копіі=07.2025}}</ref>. Першая фаза лёсаваньня квіткоў прайшла 10—19 верасьня 2025 году і была абмежаваная трымальнікамі картаў [[Visa]]. Другая фаза ладзілася 27—31 кастрычніка, а трэцяя пачалася пасьля фінальнага лёсаваньня камандаў 5 сьнежня. Продаж быў абмежаваны чатырма квіткамі на чалавека на матч, і аніхто ня можа набыць больш за 40 квіткоў на ўвесь турнір. Афіцыйная плятформа перапродажу квіткоў ФІФА запрацавала 2 кастрычніка 2026 году<ref name=":1" /><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/resale-ticket-exchange-marketplace|загаловак=FIFA Resale/Exchange Marketplace|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=09.2025}}</ref>. Заключная фаза «апошняй хвіліны» продажаў адкрылася 22 красавіка 2026 году, прыкладна за 50 дзён да пачатку турніру. Квіткі на ўсе 104 матчы прадаваліся згодна з прынцыпам «хто першы — таго і месца». На той момант было прададзена больш за пяць мільёнаў квіткоў з чаканых больш як шасьці мільёнаў, а дадатковыя квіткі павінны былі выпускацца паэтапна да самага фіналу, у залежнасьці ад наяўнасьці<ref>{{навіна|спасылка=https://www.reuters.com/sports/soccer/world-cup-last-minute-ticket-sales-phase-re-opens-50-days-kick-off-2026-04-22/|загаловак=World Cup last-minute ticket sales phase re-opens 50 days from kick-off|выдавец=Reuters|дата публікацыі=04.2026}}</ref>. Усе гарады ЗША, якія ладзяць у сябе чэмпіянат сьвету, ухвалілі законы, паводле якіх продаж квіткоў на падзеі мундыялю вызваляецца ад дзяржаўных і мясцовых падаткаў з продажаў<ref>{{навіна|аўтар=Wilson, Jonathan|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2026/apr/02/world-cup-countries-face-extra-costs-fifa-tax-deal-us-government|загаловак=More than half of World Cup countries face extra costs as Fifa fails to agree US tax deal|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=04.2026}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Gray, Page|спасылка=https://itep.org/fifa-2026-world-cup-tickets-sales-tax-exemption/|загаловак=Not-So-Free Kick: How the 2026 FIFA World Cup Will Cost Cities Millions|выдавец=Institute on Taxation and Economic Policy|дата публікацыі=12.2025}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ Афіцыйны сайт]. {{Чэмпіянаты сьвету па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты сьвету па футболе|2026]] e3xnagzrdfzbmc9j47d5v75t341ohof 2677977 2677917 2026-07-07T06:26:14Z Dymitr 10914 /* Плэй-оф */ абнаўленьне зьвестак 2677977 wikitext text/x-wiki {{Актуальнае спаборніцтва|Футбол}} {{Чэмпіянат сьвету па футболе |год = 2026 |месца = [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], [[Канада]], [[Мэксыка]] |назва = |лягатып = 2026 FIFA World Cup emblem.svg |памер = |подпіс = |час = 11 чэрвеня — 19 ліпеня 2026 году |удзельнікаў = |удзельнікаўфінал = 48 |фінал = [[Мэтлайф-стэдыюм]],<br />[[Іст-Ратэрфард]] |чэмпіён = |2 месца = |3 месца = |4 месца = |гульняў = |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = |год папярэдняга = 2022 |год наступнага = 2030 }} '''Чэмпіяна́т сьве́ту па футбо́ле 2026 году''' — 23-і чэмпіянат сьвету па футболе, фінальны турнір якога ладзіцца ў 2026 годзе ў [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]], [[Канада|Канадзе]] і [[Мэксыка|Мэксыцы]]. Турнір будзе згуляны з 11 чэрвеня па 19 ліпеня 2026 году, а яго сумесна прымуць 16 гарадоў з трох паўночнаамэрыканскіх краінаў. Фінальны матч будзе ладзіцца ў ЗША. Турнір стане першым, гаспадарамі якога будуць адразу тры краіны<ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|загаловак=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament|выдавец=BBC Sport|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|дата копіі=01.2021}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Carlise, Jeff|спасылка=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|загаловак=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=04.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|дата копіі=04.2017}}</ref>. Таксама гэты турнір ёсьць першым, у якім возьмуць удзел 48 зборных, то бок колькасьць удзельнікаў павялічыцца з 32. Гэта таксама першы з [[чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|чэмпіянату сьвету 2002 году]] турнір, які арганізоўваюць больш чым адная краіна. Мэксыка ўжо ладзіла турніры ў 1970 і 1986 гадах, то бок яна ёсьць першай краінай, якая тройчы рабіла чэмпіянат сьвету, пры гэтым ЗША раней былі арганізатарамі чэмпіянату сьвету 1994 году. Канада ж упершыню ёсьць гаспадыняй таго кшталту турніру. Па папярэднім чэмпіянаце сьвету 2022 году ў Катары, які гуляўся ў лістападзе і сьнежні, гэтае спаборніцтва вернецца да свайго традыцыйнага летняга раскладу. Зборныя [[Зборная ЗША па футболе|ЗША]], [[Зборная Канады па футболе|Канады]] і [[Зборная Мэксыкі па футболе|Мэксыкі]], як прадстаўнікі краінаў-гаспадароў турніру, аўтаматычна кваліфікаваліся на спаборніцтва. Зборныя [[Зборная Каба-Вэрдэ па футболе|Каба-Вэрдэ]], [[Зборная Кюрасао па футболе|Кюрасао]], [[Зборная Ўзбэкістану па футболе|Узбэкістану]] і [[Зборная Ярданіі па футболе|Ярданіі]] дэбютуюць на чэмпіянатах сьвету. Дзейным чэмпіёнам да пачатку турніру ёсьць [[Зборная Аргентыны па футболе|зборная Аргентыны]], якая ў 2022 годзе здабыла свой трэці тытул у гісторыі. == Выбары гаспадароў == У час з 2013 па 2017 гады [[рада ФІФА]] стала абмяркоўвала абмежаваньні ў ратацыі правядзеньня чэмпіянатаў у залежнасьці ад кантынэнтальных канфэдэрацыяў. Спачатку было ўсталявана, што заяўкі на арганізацыю чэмпіянату ня будуць прымацца ад краінаў, якія не ўваходзяць у склад канфэдэрацыяў, што ладзілі два папярэднія турніры. Гэтае правіла было часова зьмененае, каб забараніць падаваць заяўкі на правядзеньне наступнага турніру толькі краінам, якія ўваходзяць у склад канфэдэрацыі, што ладзіла папярэдні чэмпіянат сьвету<ref>{{навіна|спасылка=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2015/m=5/news=current-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html|загаловак=Current allocation of FIFA World Cup confederation slots maintained|выдавец=FIFA|дата публікацыі=05.2015|копія=https://web.archive.org/web/20150530211217/http://www.fifa.com/worldcup/news/y%3D2015/m%3D5/news%3Dcurrent-allocation-of-fifa-world-cuptm-confederation-slots-maintained-2610611.html|дата копіі=05.2015}}</ref>, пасьля чаго правіла было вернутае да папярэдняй рэдакцыі двух чэмпіянатаў сьвету. Рада ФІФА зрабіла выключэньне, якое патэнцыйна дае права на арганізацыю чэмпіянату асацыяцыям-сябрам канфэдэрацыі перадапошняй краіны-гаспадара чэмпіянату сьвету ў выпадку, калі аніводная з атрыманых заявак не адпавядае строгім тэхнічным і фінансавым патрабаваньням<ref name="fifacouncil">{{навіна|спасылка=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2016/m=10/news=fifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top|загаловак=FIFA Council discusses vision for the future of football|выдавец=FIFA|дата публікацыі=10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161017181207/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2016/m%3D10/news%3Dfifa-council-discusses-vision-for-the-future-of-football-2843681.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top|дата копіі=10.2016}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717|загаловак=FIFA blocks Europe from hosting 2026 World Cup, lifting Canada's chances|выдавец=Canadian Broadcasting Corporation|дата публікацыі=10.2016|копія=https://web.archive.org/web/20161014191406/http://www.cbc.ca/sports/soccer/world-cup-expanded-1.3804717|дата копіі=10.2016}}</ref>. У сакавіку 2017 году прэзыдэнт ФІФА [[Джаньні Інфантына]] пацьвердзіў, што Эўропа ([[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]]) і Азія ([[АФК]]) былі выкрасьлены з заяўкі па выбары [[Расея|Расеі]] і [[Катар]]у ў 2018 і 2022 гадах адпаведна<ref>{{навіна|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup|загаловак=Trump travel ban could prevent United States hosting World Cup|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=03.2017|копія=https://web.archive.org/web/20211114173744/https://www.theguardian.com/football/2017/mar/09/donald-trump-travel-ban-could-prevent-united-states-hosting-football-world-cup|дата копіі=11.2021}}</ref>. Такім чынам, чэмпіянат сьвету 2026 году можа быць аддадзены адной з чатырох іншых канфэдэрацыяў, як то [[КОНКАКАФ]] (Паўночная Амэрыка; апошні раз ладзіла турнір у 1994 годзе), [[КАФ]] (Афрыка; апошні раз вылучала гаспадара турніру ў 2010 годзе), [[КОНМЭБОЛ]] (Паўднёвая Амэрыка; апошні раз арганізоўвала першынство ў 2014 годзе) або [[КФА]] (Акіянія, дзе аніколі раней не гулялі матчы чэмпіянатаў сьвету), або, магчыма, УЭФА ў выпадку, калі аніводная заяўка ад гэтых чатырох канфэдэрацыяў ня будзе адпавядаць патрабаваньням. Сумеснае ладжаньне чэмпіянату сьвету, якое было забароненае ФІФА па [[чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|чэмпіянаце сьвету 2002 году]], было ўхваленае для чэмпіянату сьвету 2026 году, але і не абмяжоўвалася канкрэтнай колькасьцю, а разглядалася ў кожным канкрэтным выпадку. Таксама ў 2026 годзе генэральны сакратарыят ФІФА, па кансультацыі з Камітэтам па спаборніцтвах, меў права выключаць з турніру заяўнікаў, якія не адпавядалі мінімальным тэхнічным патрабаваньням для правядзеньня спаборніцтваў<ref name="fifacouncil"/>. ЗША, Канада і Мэксыка публічна разглядалі мажлівасьць высунуць заяўку на правядзеньне турніру асобна, але сумесная заяўка была абвешчаная 10 красавіка 2017 году<ref>{{артыкул|спасылка=https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|загаловак=USA, Mexico, Canada announce bid to host '26 WC|выданьне=Sports Illustrated|год=04.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170411054626/https://www.si.com/planet-futbol/2017/04/10/2026-world-cup-usa-mexico-canada-host-bid|дата копіі=04.2017}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Carlise, Jeff|спасылка=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|загаловак=U.S., Mexico and Canada officially launch bid to co-host 2026 World Cup|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=04.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|дата копіі=04.2017}}</ref>. У сакавіку 2022 году прэзыдэнт мэксыканскай [[Ліга МХ|Лігі МХ]] Мікель Арыёля заявіў, што ўдзел Мэксыкі ў якасьці суарганізатара мог быць пад пагрозай, калі б ліга і фэдэрацыя не адрэагавалі хутка на забурэньні заўзятараў клюбаў «[[Керэтара Сант’яга-дэ-Керэтара|Керэтара]]» і «[[Атляс Гвадаляхара|Атлясу]]», у выніку якіх 26 гледачоў атрымалі раненьні і 14 былі арыштаваныя. Арыёля сказаў, што ФІФА была «шакаваная» інцыдэнтам, але Інфантына быў задаволены тым, як прадстаўнікі лігі разьвязалі праблему<ref>{{навіна|аўтар=Garcia, Arriana|спасылка=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4612705/mexico-violence-almost-cost-world-cup-2026-hosting-duties-liga-mx-president|загаловак=Mexico violence almost cost World Cup 2026 hosting duties - Liga MX president|выдавец=ESPN|дата публікацыі=03.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220317194809/https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4612705/mexico-violence-almost-cost-world-cup-2026-hosting-duties-liga-mx-president|дата копіі=03.2022}}</ref>. === Галасаваньне === [[Файл:2026 world cup bid election.png|значак|400пкс|Вынікі галасаваньня: {| |- !Мелі дазвол галасаваць !! Ня мелі дазволу галасаваць |- |{{легенда|#867650|Галасавалі за ЗША/Канаду/Мэксыку}}||{{легенда|#FFBD41|ЗША, Канада, Мэксыка}} |- |{{легенда|#2770AB|Галасавалі за Марока}}||{{легенда|#55208D|Марока}} |- |{{легенда|#008E2A|Галасавалі супраць усіх}}||{{легенда|#000000|Адхіленыя ФІФА}} |- |{{легенда|#B32A2F|Устрымаліся ад галасаваньня}}||{{легенда|#C1C1C1|Ня сябра ФІФА}} |} ]] Галасаваньне адбылося 13 чэрвеня 2018 году падчас 68-га кангрэса ФІФА ў [[Масква|Маскве]]. У ім узялі ўдзел 203 прадстаўнікоў, якія мелі права голасу<ref>{{спасылка|аўтар=Graham, Bryan Armen|спасылка=https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live|загаловак=North America to host 2026 World Cup after winning vote over Morocco – as it happened|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180718045428/https://www.theguardian.com/football/live/2018/jun/13/world-cup-2026-vote-fifa-nations-choose-between-north-america-and-morocco-live|дата копіі=07.2018}}</ref>. Аб’яднаная заяўка паўночнаамэрыканскіх дзяржаваў перамагла, атрымаўшы 134 галасы, у той час як заяўка [[Марока]] была падтрыманая 65-ю галасамі. [[Іран]] прагаласаваў за аніводны варыянт, а [[Куба]], [[Славенія]] і [[Гішпанія]] ўстрымаліся ад галасаваньня. Гана была дыскваліфікавана ФІФА праз карупцыйны скандалу і таму ня мела права галасаваць<ref>{{навіна|аўтар=Gyamera-Antwi, Evans|спасылка=http://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9|загаловак=Ghana & Kosovo excluded from Fifa Congress ahead of 2026 World Cup vote|выдавец=Goal.com|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20231021220157/https://www.goal.com/en-gh/news/ghana-kosovo-excluded-from-fifa-congress-ahead-of-2026-world-cup-/zhbmtfxdo6fe1i4r07wrr39b9|дата копіі=10.2023}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php|загаловак=Breaking News: President Akufo-Addo dissolves GFA|выдавец=myjoyonline.com|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180612162226/https://www.myjoyonline.com/news/2018/June-7th/breaking-news-president-akufo-addo-dissolves-gfa.php|дата копіі=06.2018}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780|загаловак=Fifa bans Ghana football head Kwesi Nyantakyi over 'cash gift'|выдавец=BBC News|дата публікацыі=06.2018|копія=https://web.archive.org/web/20180609011624/https://www.bbc.com/news/world-africa-44414780|дата копіі=06.2018}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top|загаловак=FIFA Congress confirms next steps of the bidding process for the 2026 FIFA World Cup - FIFA.com|дата публікацыі=05.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170515003503/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-congress-confirms-next-steps-of-the-bidding-process-for-the-2026--2883665.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top|дата копіі=05.2017}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834|загаловак=Scandal-plagued FIFA postpones 2026 World Cup bidding|выдавец=ABC News|дата публікацыі=06.2015|копія=https://web.archive.org/web/20240416202847/https://www.abc.net.au/news/2015-06-10/fifa-world-cup-2026-bidding-postponed/6536834|дата копіі=04.2024}}</ref>. {| class="wikitable" style="margin: 0 auto;text-align: center" |- !rowspan="2"|Краіна !colspan="2"|Галасы |- !1-ы раўнд |- style="background:#90ee90" |align=left|'''ЗША, Канада, Мэксыка''' |'''134''' |- |align=left|Марока |65 |- |align=left|Аніводная заяўка |1 |- |align=left|Устрымаліся |3 |- !align=left|Агульная колькасьць !200 |- !align=left|Патрабаваная колькасьць !101 |} == Удзельнікі == === Кваліфікацыя === [[Файл:2026 world cup qualification map.svg|значак|зьлева| {| |- |{{легенда|#0000ff|Кваліфікаваныя каманды}} |- |{{легенда|#2ad4ff|Каманды з мажлівасьцю да кваліфікацыі}} |- |{{легенда|#ffcc00|Некваліфікаваныя каманды}} |- |{{легенда|#000000|Выключаныя каманды}} |- |{{легенда|#cccccc|Ня сябры ФІФА}} |}]] Складальнікі агульнай заяўкі паўночнаамэрыканскіх краінаў меркавалі, што ўсе тры краіны-гаспадары аўтаматычна трапяць на чэмпіянат<ref>{{спасылка|спасылка=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf|загаловак=United 2026 bid book|выдавецтва=united2026.com|копія=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf|дата копіі=09.2021}}</ref>. 31 жніўня 2022 году прэзыдэнт ФІФА Джаньні Інфантына пацьвердзіў, што шэсьць каманд [[КОНКАКАФ]] кваліфікуюцца на чэмпіянат сьвету, пры гэтым [[Зборная ЗША па футболе|зборныя ЗША]], [[Зборная Канады па футболе|Канады]] і [[Зборная Мэксыкі па футболе|Мэксыкі]] аўтаматычна кваліфікуюцца ў якасьці гаспадароў<ref>{{спасылка|спасылка=https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026|загаловак=Presidente de la FIFA confirma cantidad de plazas de Concacaf para el Mundial de 2026|выдавецтва=ESPN Deportes|дата публікацыі=08.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220922004259/https://espndeportes.espn.com/futbol/guatemala/nota/_/id/10856065/presidente-fifa-gianni-infantino-plazas-concacaf-mundial-2026|дата копіі=09.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/|загаловак=Infantino anuncia cuántos cupos tendrá la Concacaf para el Mundial de 2026|выдавецтва=CRHoy.com|дата публікацыі=08.2022|копія=https://web.archive.org/web/20220831205624/https://www.crhoy.com/deportes/infantino-anuncia-cuantos-cupos-tendra-la-concacaf-para-el-mundial-de-2026/|дата копіі=08.2022}}</ref>. Гэта было пацьверджанае Радай ФІФА 14 лютага 2023 году<ref>{{навіна|спасылка=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football|загаловак=FIFA Council highlights record breaking revenue in football|выдавец=FIFA|дата публікацыі=02.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230214163245/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-highlights-record-breaking-revenue-in-football|дата копіі=02.2023}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|загаловак=FIFA confirms U.S., Mexico, Canada automatically in '26 World Cup|выдавец=Reuters|дата публікацыі=02.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230215070258/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/fifa-confirms-us-mexico-canada-automatically-26-world-cup-2023-02-15/|дата копіі=02.2023}}</ref>. Беспасярэдне перад 67-м Кангрэсам ФІФА Рада ФІФА зацьвердзіла разьмеркаваньне месцаў на паседжаньні ў [[Манама|Манаме]]<ref name=slot>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254|загаловак=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2017|копія=https://web.archive.org/web/20220619161123/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/media-releases/bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254|дата копіі=06.2022}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.bbc.com/sport/football/39448474|загаловак=World Cup 2026: Fifa reveals allocation for 48-team tournament|выдавецтва=BBC|дата публікацыі=03.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170330224520/http://www.bbc.com/sport/football/39448474|дата копіі=03.2017}}</ref>. Была высунутая і ўхваленая ідэя стварэньня міжкантынэнтальнага плэй-оф турніру з удзелам шасьці каманд, каб вызначыць апошнія два месцы на чэмпіянат<ref name=fifa_council>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|загаловак=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=05.2017|копія=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|дата копіі=06.2017}}</ref>. Шэсьць камандаў у плэй-оф будуць складацца з адной каманды ад кожнай канфэдэрацыі, за выняткам [[Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў|УЭФА]], і адной дадатковай каманды ад канфэдэрацыі краінаў-гаспадароў (КОНКАКАФ). Дзьве каманды будуць разьмеркаваныя паводле рэйтынгу ў адпаведнасьці з сусьветным рэйтынгам і згуляюць зь пераможцамі двух гульняў плэй-оф паміж чатырма нясеянымі камандамі за два месцы на чэмпіянат. Турнір з чатырох гульняў будзе ладзіцца ў адной або некалькіх краінах-гаспадарах, а таксама будзе выкарыстоўвацца ў якасьці праверкі<ref name="slot" />. Ратыфікацыя разьмеркаваньня месцаў таксама ўпершыню надала [[КФА]] гарантаванае месца ў фінальным турніры, то бок гэты чэмпіянат сьвету стаў першым турнірам, у якім усе шэсьць канфэдэрацыяў мелі хаця б адно гарантаванае месца, а таксама першым з 2010 году, калі ўсе канфэдэрацыі маюць каманду, якая кваліфікавалася ў чэмпіянату сьвету<ref name="slot" />. [[Зборная Эрытрэі па футболе|Зборная Эрытрэі]] зьнялася з кваліфікацыі перад пачаткам адборачных матчаў праз боязь, што гульцы будуць шукаць палітычнага прытулку, калі ім дазволяць выехаць за мяжу<ref>{{спасылка|спасылка=http://dehai.org/dehai/dehai-news/494254|загаловак=Eritrea Pull Out Of 2026 World Cup Qualifier|выдавецтва=Dehai News|копія=https://web.archive.org/web/20231109141912/http://dehai.org/dehai/dehai-news/494254|дата копіі=11.2023}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2023/nov/13/eritrea-withdrew-from-2026-world-cup-qualifying-over-fears-players-will-flee|загаловак=Eritrea withdrew from 2026 World Cup qualifying 'over fears players will flee'|выдавецтва=The Guardian|дата публікацыі=14.11.2023|копія=https://web.archive.org/web/20231113160357/https://www.theguardian.com/football/2023/nov/13/eritrea-withdrew-from-2026-world-cup-qualifying-over-fears-players-will-flee|дата копіі=11.2023}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/eritrea-withdraw-fifa-world-cup-qualifiers|загаловак=Eritrea withdraw from FIFA World Cup qualifiers|выдавецтва=FIFA|копія=https://web.archive.org/web/20231113083754/https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/eritrea-withdraw-fifa-world-cup-qualifiers|дата копіі=11.2023}}</ref>. [[Зборная Рэспублікі Конга па футболе|Зборная Рэспублікі Конга]], якая трапіла ў тую ж групу, што і Эрытрэя, была дыскваліфікаваная 6 лютага 2025 году праз умяшальніцтва ўраду ў справы мясцовай футбольнай фэдэрацыі<ref>{{артыкул|спасылка=https://digitalhub.fifa.com/m/49a18836a3532246/original/Circular-1922_Suspension-of-the-Congolese-Football-Association-FECOFOOT.pdf|загаловак=Suspension of the Congolese Football Association (FECOFOOT) from 6 February 2025 until further notice|выданьне=FIFA Circular|нумар=1922|год=06.02.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250211201642/https://digitalhub.fifa.com/m/49a18836a3532246/original/Circular-1922_Suspension-of-the-Congolese-Football-Association-FECOFOOT.pdf|дата копіі=02.2025}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.reuters.com/sports/soccer/fifa-suspends-congo-republic-pakistan-2025-02-07/#:~:text=Feb%207%20(Reuters)%20%2D%20FIFA,governing%20body%20said%20on%20Thursday.|загаловак=FIFA suspends Congo Republic and Pakistan|выдавец=Reuters|дата публікацыі=07.02.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250208122018/https://www.reuters.com/sports/soccer/fifa-suspends-congo-republic-pakistan-2025-02-07|дата копіі=02.2025}}</ref>. КАФ спачатку ўвогуле скасавала ўсе астатнія матчы зборнай Рэспублікі Конга, аднак пазьней [[Зборная Танзаніі па футболе|зборным Танзаніі]] і [[Зборная Замбіі па футболе|Замбіі]] залічылі тэхнічныя перамогі зь лікам 3:0<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/qualifiers/caf/scores-fixtures|загаловак=Scores & Fixtures|выдавецтва=FIFA|копія=https://web.archive.org/web/20231128140036/https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/qualifiers/caf/scores-fixtures|дата копіі=11.2023}}</ref>. === Па адборы === З 42 камандаў, якія кваліфікаваліся на сёньня, 26 таксама бралі ўдзел у папярэднім турніры. Папярэдні гаспадар турніру [[Зборная Катару па футболе|зборная Катару]] першы раз трапіла на чэмпіянат сьвету праз адборачную сетку<ref>{{спасылка|спасылка=https://global.espn.com/football/story/_/id/46597037/qatar-saudi-arabia-qualify-2026-fifa-world-cup|загаловак=Qatar and Saudi Arabia qualify for 2026 World Cup|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=10.2025}}</ref>. [[Зборная Калюмбіі па футболе|Зборныя Калюмбіі]]<ref name="Colombia-Paraguay">{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/colombia-paraguay-uruguay-qualify|загаловак=Uruguay, Colombia and Paraguay qualify as Messi equals Cristiano|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=09.2025}}</ref>, [[Зборная Эгіпту па футболе|Эгіпту]] і [[Зборная Панамы па футболе|Панамы]] вярнуліся на турнір пасьля свайго апошняга ўдзелу ў 2018 годзе. [[Зборная Альжыру па футболе|Зборныя Альжыру]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/algeria-qualify|загаловак=Algeria seal World Cup return|выдавецтва=FIFA}}</ref> і [[Зборная Кот д’Івуару па футболе|Кот д’Івуару]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cote-divoire-qualify|загаловак=Côte d’Ivoire clinch return to world stage|выдавецтва=FIFA}}</ref> чакалі на вяртаньне з свайго апошняга ўдзелу ў 2014 годзе. [[Зборная Новай Зэляндыі па футболе|Зборныя Новай Зэляндыі]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/new-zealand-qualify-world-cup|загаловак=Second-half blitz sends New Zealand to the World Cup|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2025}}</ref>, [[Зборная Парагваю па футболе|Парагваю]]<ref name="Colombia-Paraguay"/> і [[Зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|ПАР]] апошні раз бралі ўдзел у чэмпіянаце сьвету 2010 году. [[Зборная Аўстрыі па футболе|Зборныя Аўстрыі]], [[Зборная Нарвэгіі па футболе|Нарвэгіі]]<ref>{{навіна|спасылка=https://www.foxsports.com/stories/soccer/norway-qualifies-2026-world-cup-sends-italy-dreaded-playoff|загаловак=Norway Qualifies for 2026 World Cup and Sends Italy To Dreaded Playoff|выдавец=Fox Sports|дата публікацыі=16.11.2025}}</ref>, [[Зборная Шатляндыі па футболе|Шатляндыі]] і [[Зборная Гаіці па футболе|Гаіці]]<ref name="Curacao">{{навіна|аўтар=Wilson, Jonathan|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-complete-fairytale-with-battling-draw-in-jamaica-to-qualify-for-world-cup|загаловак=Curaçao complete fairytale with battling draw in Jamaica to qualify for World Cup|выдавец=The Guardian}}</ref> апошнім разам спаборнічалі ў сусьветным першынстве яшчэ ў XX стагодзьдзі. [[Зборная Каба-Вэрдэ па футболе|Зборныя Каба-Вэрдэ]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/cabo-verde-qualify|загаловак=Cabo Verde seal historic World Cup qualification|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=13.10.2025}}</ref>, [[Зборная Кюрасао па футболе|Кюрасао]]<ref name="Curacao"/>, [[Зборная Ярданіі па футболе|Ярданіі]] і [[Зборная Ўзбэкістану па футболе|Ўзбэкістану]]<ref>{{навіна|аўтар=Millar, Colin|спасылка=https://www.nytimes.com/athletic/6229851/2025/06/05/uzbekistan-world-cup-qualification-2026/|загаловак=Uzbekistan, Jordan qualify for World Cup for first time|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=05.06.2025}}</ref> наагул дэбютуюць на чэмпіянатах сьвету. Упершыню сем арабскіх краінаў будуць змагацца на чэмпіянаце сьвету<ref>{{навіна|аўтар=Amin, Ahmed|спасылка=https://scoopempire.com/arabs-in-world-cup/|загаловак=For the First Time, Seven Arab Countries Qualify for the World Cup 2026|выдавец=Scoop Empire|дата публікацыі=16.10.2025}}</ref>. Кваліфікаваныя каманды, адсартаваныя паводле сваіх канфэдэрацыяў: {{Слупок-пачатак}} {{Слупок-новы}} '''АФК''': * {{Футбол|Аўстралія|няма}} * {{Футбол|Ірак|няма}} * {{Футбол|Іран|няма}} * {{Футбол|Катар|няма}} * {{Футбол|Рэспубліка Карэя|няма}} * {{Футбол|Саудаўская Арабія|няма}} * {{Футбол|Узбэкістан|няма}} * {{Футбол|Японія|няма}} * {{Футбол|Ярданія|няма}} {{Слупок-новы}} '''КАФ''': * {{Футбол|Альжыр|няма}} * {{Футбол|Гана|няма}} * {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга|няма}} * {{Футбол|Каба-Вэрдэ|няма}} * {{Футбол|Кот д’Івуар|няма}} * {{Футбол|Марока|няма}} * {{Футбол|ПАР|няма}} * {{Футбол|Сэнэгал|няма}} * {{Футбол|Туніс|няма}} * {{Футбол|Эгіпет|няма}} {{Слупок-новы}} '''КОМНЭБОЛ''': * {{Футбол|Аргентына|няма}} * {{Футбол|Бразылія|няма}} * {{Футбол|Калюмбія|няма}} * {{Футбол|Парагвай|няма}} * {{Футбол|Уругвай|няма}} * {{Футбол|Эквадор|няма}} {{Слупок-новы}} '''КОНКАКАФ''': * {{Футбол|Канада|няма}} * {{Футбол|Кюрасао|няма}} * {{Футбол|Гаіці|няма}} * {{Футбол|Мэксыка|няма}} * {{Футбол|Панама|няма}} * {{Футбол|ЗША|няма}} '''КФА''': * {{Футбол|Новая Зэляндыя|няма}} {{Слупок-новы}} '''УЭФА''': * {{Футбол|Ангельшчына|няма}} * {{Футбол|Аўстрыя|няма}} * {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна|няма}} * {{Футбол|Бэльгія|няма}} * {{Футбол|Гішпанія|няма}} * {{Футбол|Нарвэгія|няма}} * {{Футбол|Нідэрлянды|няма}} * {{Футбол|Нямеччына|няма}} * {{Футбол|Партугалія|няма}} * {{Футбол|Турэччына|няма}} * {{Футбол|Францыя|няма}} * {{Футбол|Харватыя|няма}} * {{Футбол|Чэхія|няма}} * {{Футбол|Шатляндыя|няма}} * {{Футбол|Швайцарыя|няма}} * {{Футбол|Швэцыя|няма}} {{Слупок-канец}} == Склады камандаў == {{Асноўны артыкул|Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году (склады)}} Перад падачай канчатковага складу на турнір каманды за месяц да пачатку павінны былі назваць папярэдні сьпіс з 35–55 гульцоў. Канчатковыя склады павінны быць зацьверджаныя да 2 чэрвеня. Калі гулец атрымлівае траўму або цяжка захварэе і ня можа браць удзел у турніры, яго можна замяніць іншым гульцом з папярэдняга сьпісу не пазьней чым за 24 гадзіны да першага матчу каманды. Аднак траўмаванага або хворага брамніка дазваляецца замяніць іншым брамнікам з папярэдняга сьпісу ў любы момант турніру<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/squad-lists-number-date|загаловак=When are World Cup squads named, and how many players will feature?|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=05.2026}}</ref>. == Групавы этап == Стадыёны ўжо былі разьмеркаваныя паміж групамі яшчэ да фінальнага лёсаваньня. Па лёсаваньні пары былі разьмеркаваны па пэўных матчах, і быў зацверджаны час пачатку гульняў<ref>{{спасылка|спасылка=https://digitalhub.fifa.com/m/23aa99b288fe8a0d/original/FWC26-Match-Schedule-Q-A.pdf|загаловак=FIFA World Cup 26 match schedule Q&A|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=02.2024|копія=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/23aa99b288fe8a0d/original/FWC26-Match-Schedule-Q-A.pdf|дата копіі=02.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures?country=CA&wtw-filter=ALL|загаловак=Scores & Fixtures|выдавецтва=FIFA}}</ref>. === Група A === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=MEX |каманда2=RSA |каманда3=KOR |каманда4=CZE <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_MEX=3 |нічыі_MEX=0 |паразы_MEX=0 |мз_MEX=6 |мп_MEX=0 |перамогі_RSA=1 |нічыі_RSA=1 |паразы_RSA=1 |мз_RSA=2 |мп_RSA=3 |перамогі_KOR=1 |нічыі_KOR=0 |паразы_KOR=2 |мз_KOR=2 |мп_KOR=3 |перамогі_CZE=0 |нічыі_CZE=1 |паразы_CZE=2 |мз_CZE=2 |мп_CZE=6 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_MEX={{Футбол|Мэксыка}} |назва_RSA={{Футбол|ПАР}} |назва_KOR={{Футбол|Рэспубліка Карэя}} |назва_CZE={{Футбол|Чэхія}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 11 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Мэксыка|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|ПАР}} |галы1 = [[Хуліян Кіньёнэс|Кіньёнэс]] {{Гол|9}}<br>[[Рауль Хімэнэс|Р. Хімэнэс]] {{Гол|67}} |галы2 = |стадыён = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]] |гледачы = 80824 |судзьдзя = [[Вілтан Сампаю]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 12 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Рэспубліка Карэя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Чэхія}} |галы1 = [[Хван Ін Бом]] {{Гол|67}}<br>[[О Хён Гю]] {{Гол|80}} |галы2 = [[Ладзіслаў Крэйчы (1999)|Крэйчы]] {{Гол|59}} |стадыён = [[Акрон (стадыён)|Акрон]], [[Сапопан]] |гледачы = 44985 |судзьдзя = [[Амін Амар]] (Эгіпет) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 18 чэрвеня 2026 |час = 19:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Чэхія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|ПАР}} |галы1 = [[Міхал Садзілек|Садзілек]] {{Гол|6}} |галы2 = [[Тэбога Макаэна|Макаэна]] {{Гол|83|пэн.}} |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = 67442 |судзьдзя = [[Торы Пэнса]] (ЗША) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021440 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 19 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Мэксыка|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Рэспубліка Карэя}} |галы1 = [[Люіс Рома|Рома]] {{Гол|50}} |галы2 = |стадыён = [[Акрон (стадыён)|Акрон]], [[Сапопан]] |гледачы = 45522 |судзьдзя = [[Густава Тэхэра]] (Уругвай) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021442 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Чэхія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:3 |каманда2 = {{Футбол|Мэксыка}} |галы1 = |галы2 = [[Матэо Чавэс|М. Чавэс]] {{Гол|55}}<br>[[Хуліян Кіньёнэс|Кіньёнэс]] {{Гол|61}}<br>[[Альвара Фідальга|Фідальга]] {{Гол|90+4}} |стадыён = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]] |гледачы = 80824 |судзьдзя = [[Яэль Фалькон]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021444 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|ПАР|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Рэспубліка Карэя}} |галы1 = [[Тапэлё Масэка|Масэка]] {{Гол|63}} |галы2 = |стадыён = [[Эстадыё BBVA]], [[Гвадалюпэ]] |гледачы = 51243 |судзьдзя = [[Факунда Тэльлё]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021445 Справаздача] |смі = }} === Група B === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=SUI |каманда2=CAN |каманда3=BIH |каманда4=QAT <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_CAN=1 |нічыі_CAN=1 |паразы_CAN=1 |мз_CAN=8 |мп_CAN=3 |перамогі_BIH=1 |нічыі_BIH=1 |паразы_BIH=1 |мз_BIH=5 |мп_BIH=6 |перамогі_QAT=0 |нічыі_QAT=1 |паразы_QAT=2 |мз_QAT=2 |мп_QAT=10 |перамогі_SUI=2 |нічыі_SUI=1 |паразы_SUI=0 |мз_SUI=7 |мп_SUI=3 |заўвага_CAN=Нічыя паміж сабою (Канада 1:1 Босьнія і Герцагавіна). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў. |заўвага_BIH=CAN <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_CAN={{Футбол|Канада}} |назва_BIH={{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}} |назва_QAT={{Футбол|Катар}} |назва_SUI={{Футбол|Швайцарыя}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 12 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Канада|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}} |галы1 = [[Кайл Ларын|Ларын]] {{Гол|78}} |галы2 = [[Ёва Лукіч|Лукіч]] {{Гол|21}} |стадыён = [[БМО Філд]], [[Таронта]] |гледачы = 43002 |судзьдзя = [[Факунда Тэльлё]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 13 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Катар|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Швайцарыя}} |галы1 = [[Буалем Хухі|Хухі]] {{Гол|90+4}} |галы2 = [[Брээль Эмбалё|Эмбалё]] {{Гол|17|пэн.}} |стадыён = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]] |гледачы = 67966 |судзьдзя = [[Саід Мартынэс]] (Гандурас) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 18 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Швайцарыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 4:1 |каманда2 = {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}} |галы1 = [[Жаан Манзамбі|Манзамбі]] {{Гол|74}}, {{Гол|90}}<br>[[Рубэн Варгас|Варгас]] {{Гол|84}}<br>[[Граніт Джака|Джака]] {{Гол|90+7|пэн.}} |галы2 = [[Эрмін Магміч|Магміч]] {{Гол|90+3}} |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 70026 |судзьдзя = [[Жуан Піньейру]] (Партугалія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021446 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 19 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Канада|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 6:0 |каманда2 = {{Футбол|Катар}} |галы1 = [[Кайл Ларын|Ларын]] {{Гол|16}}<br>[[Джонатан Крыстыян Дэйвід|Дж. Дэйвід]] {{Гол|29}}, {{Гол|45+3}}, {{Гол|90+2}}<br>[[Натан Саліба|Саліба]] {{Гол|64}}<br>[[Магамэд Манаі|Манаі]] {{Гол|75|а/г}} |галы2 = |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = 52497 |судзьдзя = [[Крыстыян Гарай]] (Чылі) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021450 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 24 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Швайцарыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Канада}} |галы1 = [[Рубэн Варгас|Варгас]] {{Гол|46}}<br>[[Жаан Манзамбі|Манзамбі]] {{Гол|57}} |галы2 = [[Проміс Дэйвід|П. Дэйвід]] {{Гол|76}} |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = 52497 |судзьдзя = [[Рамон Абацьці]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021451 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 24 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:1 |каманда2 = {{Футбол|Катар}} |галы1 = [[Керым Алайбэгавіч|Алайбэгавіч]] {{Гол|29}}<br>[[Магмуд Абунада|Абунада]] {{Гол|34|а/г}}<br>[[Эрмін Магміч|Магміч]] {{Гол|80}} |галы2 = [[Гасан аль-Гайдас|аль-Гайдас]] {{Гол|42}} |стадыён = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]] |гледачы = 66925 |судзьдзя = [[Хэсус Валенсуэля]] (Вэнэсуэла) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021448 Справаздача] |смі = }} === Група C === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=BRA |каманда2=MAR |каманда3=SCO |каманда4=HAI <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_BRA=2 |нічыі_BRA=1 |паразы_BRA=0 |мз_BRA=7 |мп_BRA=1 |перамогі_MAR=2 |нічыі_MAR=1 |паразы_MAR=0 |мз_MAR=6 |мп_MAR=3 |перамогі_HAI=0 |нічыі_HAI=0 |паразы_HAI=3 |мз_HAI=2 |мп_HAI=8 |перамогі_SCO=1 |нічыі_SCO=0 |паразы_SCO=2 |мз_SCO=1 |мп_SCO=4 |заўвага_BRA=Нічыя паміж сабою (Бразылія 1:1 Марока). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў. |заўвага_MAR=BRA <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BRA={{Футбол|Бразылія}} |назва_MAR={{Футбол|Марока}} |назва_HAI={{Футбол|Гаіці}} |назва_SCO={{Футбол|Шатляндыя}} <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 14 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бразылія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Марока}} |галы1 = [[Вінісіюс Жуніяр|Вінісіюс]] {{Гол|32}} |галы2 = [[Ісмаэль Сайбары|Сайбары]] {{Гол|21}} |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80663 |судзьдзя = [[Слаўка Вінчыч]] (Славенія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 14 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Гаіці|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Шатляндыя}} |галы1 = |галы2 = [[Джон Макгін|Макгін]] {{Гол|28}} |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = 64146 |судзьдзя = [[Мустафа Гарбаль]] (Альжыр) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 20 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Шатляндыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Марока}} |галы1 = |галы2 = [[Ісмаэль Сайбары|Сайбары]] {{Гол|21}} |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = 64146 |судзьдзя = [[Ілгіз Танташаў]] (Узбэкістан) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021454 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 20 чэрвеня 2026 |час = 03:30 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бразылія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:0 |каманда2 = {{Футбол|Гаіці}} |галы1 = [[Матэўс Куньня|Куньня]] {{Гол|23}}, {{Гол|36}}<br>[[Вінісіюс Жуніяр|Вінісіюс]] {{Гол|45+3}} |галы2 = |стадыён = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]] |гледачы = 68324 |судзьдзя = [[Алехандра Эрнандэс Эрнандэс]] (Гішпанія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021457 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Шатляндыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:3 |каманда2 = {{Футбол|Бразылія}} |галы1 = |галы2 = [[Вінісіюс Жуніяр|Вінісіюс]] {{Гол|7}}, {{Гол|45+3}}<br>[[Матэўс Куньня|Куньня]] {{Гол|60}} |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = 64478 |судзьдзя = [[Сэсар Артура Рамас]] (Мэксыка) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021455 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Марока|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 4:2 |каманда2 = {{Футбол|Гаіці}} |галы1 = [[Ашраф Гакімі|Гакімі]] {{Гол|39}}<br>[[Ісмаэль Сайбары|Сайбары]] {{Гол|45+1}}<br>[[Суфіян Рагімі|Рагімі]] {{Гол|78}}<br>[[Жэсім Ясін|Ясін]] {{Гол|89}} |галы2 = [[Ясін Буну|Буну]] {{Гол|10|а/г}}<br>[[Вільсон Ізыдор|Ізыдор]] {{Гол|43}} |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = 68239 |судзьдзя = [[Дані Макелі]] (Нідэрлянды) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021452 Справаздача] |смі = }} === Група D === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=USA |каманда2=AUS |каманда3=PAR |каманда4=TUR <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_USA=2 |нічыі_USA=0 |паразы_USA=1 |мз_USA=8 |мп_USA=4 |перамогі_PAR=1 |нічыі_PAR=1 |паразы_PAR=1 |мз_PAR=2 |мп_PAR=4 |перамогі_AUS=1 |нічыі_AUS=1 |паразы_AUS=1 |мз_AUS=2 |мп_AUS=2 |перамогі_TUR=1 |нічыі_TUR=0 |паразы_TUR=2 |мз_TUR=3 |мп_TUR=5 |заўвага_AUS=Нічыя паміж сабою (Парагвай 0:0 Аўстралія). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў. |заўвага_PAR=AUS <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_USA={{Футбол|ЗША}} |назва_PAR={{Футбол|Парагвай}} |назва_AUS={{Футбол|Аўстралія}} |назва_TUR={{Футбол|Турэччына}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 13 чэрвеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|ЗША|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 4:1 |каманда2 = {{Футбол|Парагвай}} |галы1 = [[Даміян Бабадыльля|Бабадыльля]] {{Гол|7|а/г}}<br>[[Фоларын Балоган|Балоган]] {{Гол|31}}, {{Гол|45+5}}<br>[[Джаваньні Рэйна|Рэйна]] {{Гол|90+8}} |галы2 = [[Маўрысію Магальяйнс Праду|Маўрысію]] {{Гол|73}} |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 70492 |судзьдзя = [[Дані Макелі]] (Нідэрлянды) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 14 чэрвеня 2026 |час = 06:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аўстралія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Турэччына}} |галы1 = [[Нэстары Іранкунда|Іранкунда]] {{Гол|27}}<br>[[Конар Мэткалф|Мэткалф]] {{Гол|75}} |галы2 = |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = 52497 |судзьдзя = [[Хэсус Валенсуэля]] (Вэнэсуэла) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021463 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 19 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|ЗША|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Аўстралія}} |галы1 = [[Кэмэран Бэрджэс|Бэрджэс]] {{Гол|11|а/г}}<br>[[Алекс Фрымэн|Фрымэн]] {{Гол|43}} |галы2 = |стадыён = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]] |гледачы = 66925 |судзьдзя = [[Фэлікс Цваер]] (Нямеччына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021462 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 20 чэрвеня 2026 |час = 06:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Турэччына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Парагвай}} |галы1 = |галы2 = [[Матыяс Галярса Фонда|Галярса]] {{Гол|2}} |стадыён = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]] |гледачы = 68827 |судзьдзя = [[Іван Бартан]] (Сальвадор) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021460 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Турэччына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:2 |каманда2 = {{Футбол|ЗША}} |галы1 = [[Арда Гюлер|Гюлер]] {{Гол|10}}<br>[[Барыш Ілмаз|Ілмаз]] {{Гол|31}}<br>[[Каан Айхан|Айхан]] {{Гол|90+8}} |галы2 = [[Остан Трасьці|Трасьці]] {{Гол|3}}<br>[[Сэбастыян Бэргалтэр|Бэргалтэр]] {{Гол|49}} |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 70492 |судзьдзя = [[Мустафа Гарбаль]] (Альжыр) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021459 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Парагвай|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Аўстралія}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]] |гледачы = 68827 |судзьдзя = [[Клеман Цюрпэн]] (Францыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021461 Справаздача] |смі = }} === Група E === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=GER |каманда2=CIV |каманда3=ECU |каманда4=CUW <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_GER=2 |нічыі_GER=0 |паразы_GER=1 |мз_GER=10|мп_GER=4 |перамогі_CUW=0 |нічыі_CUW=1 |паразы_CUW=2 |мз_CUW=1 |мп_CUW=9 |перамогі_CIV=2 |нічыі_CIV=0 |паразы_CIV=1 |мз_CIV=4 |мп_CIV=2 |перамогі_ECU=1 |нічыі_ECU=1 |паразы_ECU=1 |мз_ECU=2 |мп_ECU=2 |заўвага_GER=Нямеччына 2:1 Кот д’Івуар. |заўвага_CIV=GER <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_GER={{Футбол|Нямеччына}} |назва_CUW={{Футбол|Кюрасао}} |назва_CIV={{Футбол|Кот д’Івуар}} |назва_ECU={{Футбол|Эквадор}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 14 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нямеччына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 7:1 |каманда2 = {{Футбол|Кюрасао}} |галы1 = [[Фэлікс Нмэча|Нмэча]] {{Гол|6}}<br>[[Ніка Шлётэрбэк|Шлётэрбэк]] {{Гол|38}}<br>[[Кай Гавэрц|Гавэрц]] {{Гол|45+5|пэн.}}, {{Гол|88}}<br>[[Джамал Мусіяла|Мусіяла]] {{Гол|47}}<br>[[Натаніел Браўн|Браўн]] {{Гол|68}}<br>[[Дэніз Ундаў|Ундаў]] {{Гол|78}} |галы2 = [[Лівана Камэнэнсія|Камэнэнсія]] {{Гол|21}} |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68021 |судзьдзя = [[Джаляль Джаед]] (Марока) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021464 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 15 чэрвеня 2026 |час = 02:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Кот д’Івуар|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Эквадор}} |галы1 = [[Амад Дыяльлё|Дыяльлё]] {{Гол|90}} |галы2 = |стадыён = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]] |гледачы = 68274 |судзьдзя = [[Франсуа Летэксье]] (Францыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 20 чэрвеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нямеччына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Кот д’Івуар}} |галы1 = [[Дэніз Ундаў|Ундаў]] {{Гол|68}}, {{Гол|90+4}} |галы2 = [[Франк Кесье|Кесье]] {{Гол|30}} |стадыён = [[БМО Філд]], [[Таронта]] |гледачы = 43036 |судзьдзя = [[Хуан Габрыель Бэнітэс|Хуан Бэнітэс]] (Парагвай) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021469 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 21 чэрвеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Эквадор|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Кюрасао}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]] |гледачы = 68598 |судзьдзя = [[Ма Нін]] (Кітай) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021465 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Кюрасао|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:2 |каманда2 = {{Футбол|Кот д’Івуар}} |галы1 = |галы2 = [[Нікаля Пэпэ|Пэпэ]] {{Гол|7}}, {{Гол|64}} |стадыён = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]] |гледачы = 68324 |судзьдзя = [[Глен Нюбэрг]] (Швэцыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021468 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 25 чэрвеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Эквадор|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Нямеччына}} |галы1 = [[Нільсан Ангулё|Ангулё]] {{Гол|9}}<br>[[Гансалё Плята|Плята]] {{Гол|77}} |галы2 = [[Лерой Санэ|Санэ]] {{Гол|2}} |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80663 |судзьдзя = [[Торы Пэнса]] (ЗША) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021466 Справаздача] |смі = }} === Група F === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=NED |каманда2=JPN |каманда3=SWE |каманда4=TUN <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_NED=2 |нічыі_NED=1 |паразы_NED=0 |мз_NED=10|мп_NED=4 |перамогі_JPN=1 |нічыі_JPN=2 |паразы_JPN=0 |мз_JPN=7 |мп_JPN=3 |перамогі_SWE=1 |нічыі_SWE=1 |паразы_SWE=1 |мз_SWE=7 |мп_SWE=7 |перамогі_TUN=0 |нічыі_TUN=0 |паразы_TUN=3 |мз_TUN=2 |мп_TUN=12 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_NED={{Футбол|Нідэрлянды}} |назва_JPN={{Футбол|Японія}} |назва_SWE={{Футбол|Швэцыя}} |назва_TUN={{Футбол|Туніс}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 14 чэрвеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нідэрлянды|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:2 |каманда2 = {{Футбол|Японія}} |галы1 = [[Вірджыл ван Дэйк|ван Дэйк]] {{Гол|50}}<br>[[Крысэнсіё Сумэрвіль|Сумэрвіль]] {{Гол|64}} |галы2 = [[Кейто Накамура|Накамура]] {{Гол|57}}<br>[[Даіці Камада|Камада]] {{Гол|88}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 69285 |судзьдзя = [[Ісмаіл Эльфат]] (ЗША) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 15 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Швэцыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 5:1 |каманда2 = {{Футбол|Туніс}} |галы1 = [[Ясін Аяры|Аяры]] {{Гол|7}}, {{Гол|90+6}}<br>[[Аляксандар Ісак|Ісак]] {{Гол|30}}<br>[[Віктар Д’ёкерэш|Д’ёкерэш]] {{Гол|59}}<br>[[Матыяс Сванбэрг|Сванбэрг]] {{Гол|84}} |галы2 = [[Амар Рэкік|Рэкік]] {{Гол|43}} |стадыён = [[Эстадыё BBVA]], [[Гвадалюпэ]] |гледачы = 50987 |судзьдзя = [[Яэль Фалькон]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 20 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нідэрлянды|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 5:1 |каманда2 = {{Футбол|Швэцыя}} |галы1 = [[Браян Бробэй|Бробэй]] {{Гол|5}}, {{Гол|17}}<br>[[Кодзі Гакпа|Гакпа]] {{Гол|47}}, {{Гол|54}}<br>[[Крысэнсіё Сумэрвіль|Сумэрвіль]] {{Гол|89}} |галы2 = [[Энтані Элянга|Элянга]] {{Гол|59}} |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68777 |судзьдзя = [[Майкл Олівэр]] (Ангельшчына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021472 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 21 чэрвеня 2026 |час = 07:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Туніс|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:4 |каманда2 = {{Футбол|Японія}} |галы1 = |галы2 = [[Даіці Камада|Камада]] {{Гол|4}}<br>[[Аясэ Ўэда|Уэда]] {{Гол|31}}, {{Гол|83}}<br>[[Дзюнья Іта|Дз. Іта]] {{Гол|69}} |стадыён = [[Эстадыё BBVA]], [[Гвадалюпэ]] |гледачы = 51243 |судзьдзя = [[Іштван Ковач]] (Румынія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021475 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2026 |час = 02:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Японія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Швэцыя}} |галы1 = [[Дайдзэн Маэда|Маэда]] {{Гол|56}} |галы2 = [[Энтані Элянга|Элянга]] {{Гол|62}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 70137 |судзьдзя = [[Іван Бартан]] (Сальвадор) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021471 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2026 |час = 02:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Туніс|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:3 |каманда2 = {{Футбол|Нідэрлянды}} |галы1 = [[Газэм Мастуры|Мастуры]] {{Гол|54}} |галы2 = [[Эльес Схіры|Схіры]] {{Гол|3|а/г}}<br>[[Браян Бробэй|Бробэй]] {{Гол|7}}<br>[[Ян-Паўль ван Гэке|ван Гэке]] {{Гол|62}} |стадыён = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]] |гледачы = 68391 |судзьдзя = [[Каця Іцэль Гарсія]] (Мэксыка) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021473 Справаздача] |смі = }} === Група G === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=BEL |каманда2=EGY |каманда3=IRN |каманда4=NZL <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_BEL=1 |нічыі_BEL=2 |паразы_BEL=0 |мз_BEL=6 |мп_BEL=2 |перамогі_EGY=1 |нічыі_EGY=2 |паразы_EGY=0 |мз_EGY=5 |мп_EGY=3 |перамогі_IRN=0 |нічыі_IRN=3 |паразы_IRN=0 |мз_IRN=3 |мп_IRN=3 |перамогі_NZL=0 |нічыі_NZL=1 |паразы_NZL=2 |мз_NZL=4 |мп_NZL=10 |заўвага_BEL=Нічыя паміж сабою (Бэльгія 1:1 Эгіпет). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў. |заўвага_EGY=BEL <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_BEL={{Футбол|Бэльгія}} |назва_EGY={{Футбол|Эгіпет}} |назва_IRN={{Футбол|Іран}} |назва_NZL={{Футбол|Новая Зэляндыя}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 15 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бэльгія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Эгіпет}} |галы1 = [[Магамэд Гані|Гані]] {{Гол|66|а/г}} |галы2 = [[Эмам Ашур|Ашур]] {{Гол|19}} |стадыён = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]] |гледачы = 66775 |судзьдзя = [[Рамон Абацьці]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021478 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 16 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Іран|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:2 |каманда2 = {{Футбол|Новая Зэляндыя}} |галы1 = [[Рамін Рэзаэян|Рэзаэян]] {{Гол|32}}<br>[[Магамад Магэбі|Магэбі]] {{Гол|64}} |галы2 = [[Элайджа Джаст|Джаст]] {{Гол|7}}, {{Гол|54}} |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 70108 |судзьдзя = [[Сэсар Артура Рамас]] (Мэксыка) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021476 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 21 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бэльгія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Іран}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 70317 |судзьдзя = [[Дарыё Ўмбэрта Эрэра|Дарыё Эрэра]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021477 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 22 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Новая Зэляндыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:3 |каманда2 = {{Футбол|Эгіпет}} |галы1 = [[Фін Сэрман|Сэрман]] {{Гол|15}} |галы2 = [[Мастафа Зыку|Зыку]] {{Гол|58}}<br>[[Магамэд Саляг|Саляг]] {{Гол|67}}<br>[[Трэзэге (футбаліст)|Трэзэге]] {{Гол|82}} |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = 52497 |судзьдзя = [[Амар аль-Алі]] (ААЭ) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021480 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 27 чэрвеня 2026 |час = 06:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Эгіпет|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Іран}} |галы1 = [[Магмуд Сабэр|Сабэр]] {{Гол|5}} |галы2 = [[Рамін Рэзаэян|Рэзаэян]] {{Гол|14}} |стадыён = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]] |гледачы = 66925 |судзьдзя = [[Шыман Марціняк]] (Польшча) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021479 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 27 чэрвеня 2026 |час = 06:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Новая Зэляндыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:5 |каманда2 = {{Футбол|Бэльгія}} |галы1 = [[Элайджа Джаст|Джаст]] {{Гол|84}} |галы2 = [[Леандра Трасар|Трасар]] {{Гол|28}}, {{Гол|50}}<br>[[Кевін дэ Бройнэ|дэ Бройнэ]] {{Гол|66}}<br>[[Рамэлю Люкаку|Люкаку]] {{Гол|86}}<br>[[Алексіс Салемакерс|Салемакерс]] {{Гол|90+4}} |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = 52497 |судзьдзя = [[Адгам Махадмэ]] (Ярданія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021481 Справаздача] |смі = }} === Група H === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=ESP |каманда2=CPV |каманда3=URU |каманда4=KSA <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_ESP=2 |нічыі_ESP=1 |паразы_ESP=0 |мз_ESP=5 |мп_ESP=0 |перамогі_CPV=0 |нічыі_CPV=3 |паразы_CPV=0 |мз_CPV=2 |мп_CPV=2 |перамогі_KSA=0 |нічыі_KSA=2 |паразы_KSA=1 |мз_KSA=1 |мп_KSA=5 |перамогі_URU=0 |нічыі_URU=2 |паразы_URU=1 |мз_URU=3 |мп_URU=4 |заўвага_URU=Нічыя паміж сабою (Саудаўская Арабія 1:1 Уругвай). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў. |заўвага_KSA=URU <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ESP={{Футбол|Гішпанія}} |назва_CPV={{Футбол|Каба-Вэрдэ}} |назва_KSA={{Футбол|Саудаўская Арабія}} |назва_URU={{Футбол|Уругвай}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 15 чэрвеня 2026 |час = 19:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Гішпанія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Каба-Вэрдэ}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = 67640 |судзьдзя = [[Адгам Махадмэ]] (Ярданія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021482 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 16 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Саудаўская Арабія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Уругвай}} |галы1 = [[Абдулела аль-Амры|аль-Амры]] {{Гол|41}} |галы2 = [[Максіміляна Арауха|М. Арауха]] {{Гол|80}} |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = 62764 |судзьдзя = [[Маўрыцыё Марыяні]] (Італія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021486 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 21 чэрвеня 2026 |час = 19:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Гішпанія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 4:0 |каманда2 = {{Футбол|Саудаўская Арабія}} |галы1 = [[Лямін Ямаль|Ямаль]] {{Гол|10}}<br>[[Мікель Аярсабаль|Аярсабаль]] {{Гол|21}}, {{Гол|24}}<br>[[Гасан Тамбакці|Тамбакці]] {{Гол|49|а/г}} |галы2 = |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = 68239 |судзьдзя = [[Рафаэл Клаўс]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021483 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 22 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Уругвай|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:2 |каманда2 = {{Футбол|Каба-Вэрдэ}} |галы1 = [[Максіміляна Арауха|М. Арауха]] {{Гол|44}}<br>[[Агустын Канобіё|Канобіё]] {{Гол|45+6}} |галы2 = [[Кевін Піна|К. Піна]] {{Гол|21}}<br>[[Элію Варэла|Варэла]] {{Гол|61}} |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = 64003 |судзьдзя = [[Эспэн Эскас]] (Нарвэгія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021487 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 27 чэрвеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Каба-Вэрдэ|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Саудаўская Арабія}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68278 |судзьдзя = [[Франсуа Летэксье]] (Францыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021485 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 27 чэрвеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Уругвай|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Гішпанія}} |галы1 = |галы2 = [[Алекс Баэна|Баэна]] {{Гол|42}} |стадыён = [[Акрон (стадыён)|Акрон]], [[Сапопан]] |гледачы = 45065 |судзьдзя = [[Ісмаіл Эльфат]] (ЗША) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021484 Справаздача] |смі = }} === Група I === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=FRA |каманда2=NOR |каманда3=SEN |каманда4=IRQ <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_FRA=3 |нічыі_FRA=0 |паразы_FRA=0 |мз_FRA=10|мп_FRA=2 |перамогі_SEN=1 |нічыі_SEN=0 |паразы_SEN=2 |мз_SEN=8 |мп_SEN=6 |перамогі_IRQ=0 |нічыі_IRQ=0 |паразы_IRQ=3 |мз_IRQ=1 |мп_IRQ=12 |перамогі_NOR=2 |нічыі_NOR=0 |паразы_NOR=1 |мз_NOR=8 |мп_NOR=7 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_FRA={{Футбол|Францыя}} |назва_SEN={{Футбол|Сэнэгал}} |назва_IRQ={{Футбол|Ірак}} |назва_NOR={{Футбол|Нарвэгія}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 16 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Францыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:1 |каманда2 = {{Футбол|Сэнэгал}} |галы1 = [[Кіліян Мбапэ|Мбапэ]] {{Гол|66}}, {{Гол|90+6}}<br>[[Брадлі Баркаля|Баркаля]] {{Гол|82}} |галы2 = [[Ібраім Мбай|Мбай]] {{Гол|90+5}} |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80545 |судзьдзя = [[Алірэза Фагані]] (Аўстралія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021490 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 17 чэрвеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Ірак|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:4 |каманда2 = {{Футбол|Нарвэгія}} |галы1 = [[Аймэн Гусэйн|Гусэйн]] {{Гол|39}} |галы2 = [[Эрлінг Голян|Голян]] {{Гол|29}}, {{Гол|43}}<br>[[Лео Эстыгар|Эстыгар]] {{Гол|76}}<br>[[Аймэн Гусэйн|Гусэйн]] {{Гол|90+6|а/г}} |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = 63106 |судзьдзя = [[П’ер Ачо]] (Габон) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021488 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 22 чэрвеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Францыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:0 |каманда2 = {{Футбол|Ірак}} |галы1 = [[Кіліян Мбапэ|Мбапэ]] {{Гол|14}}, {{Гол|54}}<br>[[Усман Дэмбэле|Дэмбэле]] {{Гол|66}} |галы2 = |стадыён = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]] |гледачы = 68324 |судзьдзя = [[Дру Фішэр]] (Канада) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021492 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 23 чэрвеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нарвэгія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:2 |каманда2 = {{Футбол|Сэнэгал}} |галы1 = [[Маркус Пэдэрсэн|Пэдэрсэн]] {{Гол|43}}<br>[[Эрлінг Голян|Голян]] {{Гол|48}}, {{Гол|58}} |галы2 = [[Ісмаіля Сар|І. Сар]] {{Гол|53}}, {{Гол|90+3}} |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80663 |судзьдзя = [[Вілтан Сампаю]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021491 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нарвэгія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:4 |каманда2 = {{Футбол|Францыя}} |галы1 = [[Тэлё Осгар|Осгар]] {{Гол|21}} |галы2 = [[Усман Дэмбэле|Дэмбэле]] {{Гол|7}}, {{Гол|20}}, {{Гол|32}}<br>[[Дэзырэ Дуэ|Дуэ]] {{Гол|90+4}} |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = 64146 |судзьдзя = [[Майкл Олівэр]] (Ангельшчына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021489 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 26 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Сэнэгал|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 5:0 |каманда2 = {{Футбол|Ірак}} |галы1 = [[Абіб Дыяра|Дыяра]] {{Гол|4}}<br>[[Ісмаіля Сар|І. Сар]] {{Гол|56}}<br>[[Пап Гей|П. Гей]] {{Гол|59}}, {{Гол|71}}<br>[[Іліман Ндыяй|І. Ндыяй]] {{Гол|82}} |галы2 = |стадыён = [[БМО Філд]], [[Таронта]] |гледачы = 43036 |судзьдзя = [[Энтані Тэйлар]] (Ангельшчына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021493 Справаздача] |смі = }} === Група J === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=ARG |каманда2=AUT |каманда3=ALG |каманда4=JOR <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_ARG=3 |нічыі_ARG=0 |паразы_ARG=0 |мз_ARG=8 |мп_ARG=1 |перамогі_ALG=1 |нічыі_ALG=1 |паразы_ALG=1 |мз_ALG=5 |мп_ALG=7 |перамогі_AUT=1 |нічыі_AUT=1 |паразы_AUT=1 |мз_AUT=6 |мп_AUT=6 |перамогі_JOR=0 |нічыі_JOR=0 |паразы_JOR=3 |мз_JOR=3 |мп_JOR=8 |заўвага_AUT=Нічыя паміж сабою (Альжыр 3:3 Аўстрыя). У выніку ўжытая агульная розьніца загнаных і прапушчаных галоў. |заўвага_ALG=AUT <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ARG={{Футбол|Аргентына}} |назва_ALG={{Футбол|Альжыр}} |назва_AUT={{Футбол|Аўстрыя}} |назва_JOR={{Футбол|Ярданія}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 17 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:0 |каманда2 = {{Футбол|Альжыр}} |галы1 = [[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|17}}, {{Гол|60}}, {{Гол|76}} |галы2 = |стадыён = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]] |гледачы = 69045 |судзьдзя = [[Шыман Марціняк]] (Польшча) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021496 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 17 чэрвеня 2026 |час = 08:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аўстрыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:1 |каманда2 = {{Футбол|Ярданія}} |галы1 = [[Рамана Шмід|Шмід]] {{Гол|21}}<br>[[Язан аль-Араб|аль-Араб]] {{Гол|77|а/г}}<br>[[Марка Арнаутавіч|Арнаутавіч]] {{Гол|90+12|пэн.}} |галы2 = [[Алі Альван|Альван]] {{Гол|50}} |стадыён = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]] |гледачы = 68527 |судзьдзя = [[Даганэ Бэйда]] (Маўрытанія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021498 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 22 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Аўстрыя}} |галы1 = [[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|38}}, {{Гол|90+5}} |галы2 = |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 70649 |судзьдзя = [[Амін Амар]] (Эгіпет) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021494 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 23 чэрвеня 2026 |час = 06:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Ярданія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:2 |каманда2 = {{Футбол|Альжыр}} |галы1 = [[Нізар аль-Рашдан|аль-Рашдан]] {{Гол|36}} |галы2 = [[Надыр Бэнбуалі|Бэнбуалі]] {{Гол|69}}<br>[[Амін Гуіры|Гуіры]] {{Гол|82}} |стадыён = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]] |гледачы = 68371 |судзьдзя = [[Слаўка Вінчыч]] (Славенія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021499 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Альжыр|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:3 |каманда2 = {{Футбол|Аўстрыя}} |галы1 = [[Рафік Бэльгалі|Бэльгалі]] {{Гол|45}}<br>[[Рыяд Магрэз|Магрэз]] {{Гол|60}}, {{Гол|90+3}} |галы2 = [[Марка Арнаутавіч|Арнаутавіч]] {{Гол|28}}<br>[[Марсэль Забіцэр|Забіцэр]] {{Гол|55}}<br>[[Саша Калайджыч|Калайджыч]] {{Гол|90+6}} |стадыён = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]] |гледачы = 69045 |судзьдзя = [[Ілгіз Танташаў]] (Узбэкістан) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021497 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Ярданія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:3 |каманда2 = {{Футбол|Аргентына}} |галы1 = [[Муса аль-Таамары|аль-Таамары]] {{Гол|55}} |галы2 = [[Джавані Лё Сэльса|Лё Сэльса]] {{Гол|19}}<br>[[Ляўтара Мартынэс|Ляўт. Мартынэс]] {{Гол|31|пэн.}}<br>[[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|80}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 70649 |судзьдзя = [[Іштван Ковач]] (Румынія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021495 Справаздача] |смі = }} === Група K === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=COL |каманда2=POR |каманда3=COD |каманда4=UZB <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_POR=1 |нічыі_POR=2 |паразы_POR=0 |мз_POR=6 |мп_POR=1 |перамогі_COD=1 |нічыі_COD=1 |паразы_COD=1 |мз_COD=4 |мп_COD=3 |перамогі_UZB=0 |нічыі_UZB=0 |паразы_UZB=3 |мз_UZB=2 |мп_UZB=11 |перамогі_COL=2 |нічыі_COL=1 |паразы_COL=0 |мз_COL=4 |мп_COL=1 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_POR={{Футбол|Партугалія}} |назва_COD={{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}} |назва_UZB={{Футбол|Узбэкістан}} |назва_COL={{Футбол|Калюмбія}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 17 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Партугалія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}} |галы1 = [[Жуан Нэвіш|Нэвіш]] {{Гол|6}} |галы2 = [[Яан Віса|Віса]] {{Гол|45+5}} |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68777 |судзьдзя = [[Абдульрагман аль-Джасім]] (Катар) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021502 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 18 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Узбэкістан|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:3 |каманда2 = {{Футбол|Калюмбія}} |галы1 = [[Абасбэк Файзулаеў|Файзулаеў]] {{Гол|60}} |галы2 = [[Даніель Муньяс Мэхія|Муньяс]] {{Гол|40}}<br>[[Люіс Фэрнанда Дыяс|Дыяс]] {{Гол|65}}<br>[[Хамінтан Кампас|Кампас]] {{Гол|90+9}} |стадыён = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]] |гледачы = 80824 |судзьдзя = [[Энтані Тэйлар]] (Ангельшчына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021504 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 23 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Партугалія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 5:0 |каманда2 = {{Футбол|Узбэкістан}} |галы1 = [[Крыштыяну Раналду|Раналду]] {{Гол|6}}, {{Гол|39}}<br>[[Нуну Алешандры Таварыш Мэндыш|Мэндыш]] {{Гол|17}}<br>[[Абдувахід Нэматаў|Нэматаў]] {{Гол|60|а/г}}<br>[[Рафаэл Леан|Леан]] {{Гол|87}} |галы2 = |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68777 |судзьдзя = [[Джаляль Джаед]] (Марока) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021503 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 24 чэрвеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Калюмбія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}} |галы1 = [[Даніель Муньяс Мэхія|Муньяс]] {{Гол|76}} |галы2 = |стадыён = [[Акрон (стадыён)|Акрон]], [[Сапопан]] |гледачы = 45358 |судзьдзя = [[Маўрыцыё Марыяні]] (Італія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021501 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 02:30 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Калюмбія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Партугалія}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі Гардэнз]] |гледачы = 64478 |судзьдзя = [[Алірэза Фагані]] (Аўстралія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021505 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 02:30 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:1 |каманда2 = {{Футбол|Узбэкістан}} |галы1 = [[Яан Віса|Віса]] {{Гол|68|пэн.}}, {{Гол|90+1}}<br>[[Фістон Маель|Маель]] {{Гол|78}} |галы2 = [[Эльдор Шамуродаў|Шамуродаў]] {{Гол|10}} |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = 68239 |судзьдзя = [[Фэлікс Цваер]] (Нямеччына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021500 Справаздача] |смі = }} === Група L === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |крыніца=[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/standings ФІФА] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=ENG |каманда2=CRO |каманда3=GHA |каманда4=PAN <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_ENG=2 |нічыі_ENG=1 |паразы_ENG=0 |мз_ENG=6 |мп_ENG=2 |перамогі_CRO=2 |нічыі_CRO=0 |паразы_CRO=1 |мз_CRO=5 |мп_CRO=5 |перамогі_GHA=1 |нічыі_GHA=1 |паразы_GHA=1 |мз_GHA=2 |мп_GHA=2 |перамогі_PAN=0 |нічыі_PAN=0 |паразы_PAN=3 |мз_PAN=0 |мп_PAN=4 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=Q1 |вынік2=Q1 |вынік3=Q1 <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ENG={{Футбол|Ангельшчына}} |назва_CRO={{Футбол|Харватыя}} |назва_GHA={{Футбол|Гана}} |назва_PAN={{Футбол|Панама}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў у асабістых матчах; 3) Загнаныя мячы ў асабістых матчах; 4) Розьніца мячоў агулам; 5) Загнаныя мячы агулам; 6) Ацэнка фэйр-плэй; 5) Рэйтынг ФІФА. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_Q1=green1|тэкст_Q1= }}</onlyinclude> {{Справаздача пра матч |дата = 17 чэрвеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Ангельшчына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 4:2 |каманда2 = {{Футбол|Харватыя}} |галы1 = [[Гары Кейн|Кейн]] {{Гол|12|пэн.}}, {{Гол|42}}<br>[[Джуд Бэлінггэм|Бэлінггэм]] {{Гол|47}}<br>[[Маркус Рашфард|Рашфард]] {{Гол|85}} |галы2 = [[Марцін Батурына|Батурына]] {{Гол|36}}<br>[[Пэтар Муса|Муса]] {{Гол|45+5}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 70389 |судзьдзя = [[Клеман Цюрпэн]] (Францыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021507 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 18 чэрвеня 2026 |час = 02:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Гана|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Панама}} |галы1 = [[Калеб Ірэнк’і|Ірэнк’і]] {{Гол|90+5}} |галы2 = |стадыён = [[БМО Філд]], [[Таронта]] |гледачы = 42942 |судзьдзя = [[Глен Нюбэрг]] (Швэцыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021510 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 23 чэрвеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Ангельшчына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:0 |каманда2 = {{Футбол|Гана}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = 63983 |судзьдзя = [[Саід Мартынэс]] (Гандурас) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021506 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 24 чэрвеня 2026 |час = 02:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Панама|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Харватыя}} |галы1 = |галы2 = [[Антэ Будзімір|Будзімір]] {{Гол|54}} |стадыён = [[БМО Філд]], [[Таронта]] |гледачы = 43036 |судзьдзя = [[П’ер Ачо]] (Габон) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021511 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Панама|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:2 |каманда2 = {{Футбол|Ангельшчына}} |галы1 = |галы2 = [[Джуд Бэлінггэм|Бэлінггэм]] {{Гол|62}}<br>[[Гары Кейн|Кейн]] {{Гол|67}} |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80663 |судзьдзя = [[Абдульрагман аль-Джасім]] (Катар) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021508 Справаздача] |смі = }} {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Харватыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Гана}} |галы1 = [[Пэтар Сучыч|П. Сучыч]] {{Гол|31}}<br>[[Нікала Ўлашыч|Улашыч]] {{Гол|83}} |галы2 = [[Дэрык Люкасэн|Люкасэн]] {{Гол|73}} |стадыён = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]] |гледачы = 68324 |судзьдзя = [[Дру Фішэр]] (Канада) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021509 Справаздача] |смі = }} == Плэй-оф == {{#invoke:RoundN|main|columns=5 |RD1=1/16 фіналу |RD2=1/8 фіналу |29 чэрвеня|{{Футбол|Нямеччына}}|1 (3)¹|'''{{Футбол|Парагвай}}'''|'''1 (4)''' |1 ліпеня|'''{{Футбол|Францыя}}'''|'''3'''|{{Футбол|Швэцыя}}|0 |28 чэрвеня|{{Футбол|ПАР}}|0|'''{{Футбол|Канада}}'''|'''1''' |30 чэрвеня|{{Футбол|Нідэрлянды}}|1 (2)¹|'''{{Футбол|Марока}}'''|'''1 (3)''' |3 ліпеня|'''{{Футбол|Партугалія}}'''|'''2'''|{{Футбол|Харватыя}}|1 |2 ліпеня|'''{{Футбол|Гішпанія}}'''|'''3'''|{{Футбол|Аўстрыя}}|0 |2 ліпеня|'''{{Футбол|ЗША}}'''|'''2'''|{{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}}|0 |1 ліпеня|'''{{Футбол|Бэльгія}}'''|'''3²'''|{{Футбол|Сэнэгал}}|2 |29 чэрвеня|'''{{Футбол|Бразылія}}'''|'''2'''|{{Футбол|Японія}}|1 |30 чэрвеня|{{Футбол|Кот д’Івуар}}|1|'''{{Футбол|Нарвэгія}}'''|'''2''' |1 ліпеня|'''{{Футбол|Мэксыка}}'''|'''2'''|{{Футбол|Эквадор}}|0 |1 ліпеня|'''{{Футбол|Ангельшчына}}'''|'''2'''|{{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}}|1 |4 ліпеня|'''{{Футбол|Аргентына}}'''|'''3²'''|{{Футбол|Каба-Вэрдэ}}|2 |3 ліпеня|{{Футбол|Аўстралія}}|1 (2)¹|'''{{Футбол|Эгіпет}}'''|'''1 (4)''' |3 ліпеня|'''{{Футбол|Швайцарыя}}'''|'''2'''|{{Футбол|Альжыр}}|0 |4 ліпеня|'''{{Футбол|Калюмбія}}'''|'''1'''|{{Футбол|Гана}}|0 |5 ліпеня|{{Футбол|Парагвай}}|0|'''{{Футбол|Францыя}}'''|'''1''' |4 ліпеня|{{Футбол|Канада}}|0|'''{{Футбол|Марока}}'''|'''3''' |6 ліпеня|{{Футбол|Партугалія}}|0|'''{{Футбол|Гішпанія}}'''|'''1''' |7 ліпеня|{{Футбол|ЗША}}|1|'''{{Футбол|Бэльгія}}'''|'''4''' |5 ліпеня|{{Футбол|Бразылія}}|1|'''{{Футбол|Нарвэгія}}'''|'''2''' |6 ліпеня|{{Футбол|Мэксыка}}|2|'''{{Футбол|Ангельшчына}}'''|'''3''' |7 ліпеня|{{Футбол|Аргентына}}||{{Футбол|Эгіпет}}| |7 ліпеня|{{Футбол|Швайцарыя}}||{{Футбол|Калюмбія}}| |9 ліпеня|{{Футбол|Францыя}}||{{Футбол|Марока}}| |11 ліпеня|{{Футбол|Гішпанія}}||{{Футбол|Бэльгія}}| |12 ліпеня|{{Футбол|Нарвэгія}}||{{Футбол|Ангельшчына}}| |12 ліпеня|||| |14 ліпеня|||| |15 ліпеня|||| |19 ліпеня|||| |19 ліпеня|||| }} :<small>¹ — матч завершыўся ў сэрыі пэнальці</small> :<small>² — матч завершыўся ў дадатковы час</small> === 1/16 фіналу === {{Справаздача пра матч |дата = 28 чэрвеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|ПАР|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Канада}} |галы1 = |галы2 = [[Стывэн Эўштакію|Эўштакію]] {{Гол|90+2}} |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 69237 |судзьдзя = [[Жуан Піньейру]] (Партугалія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 29 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бразылія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Японія}} |галы1 = [[Казэміру]] {{Гол|56}}<br>[[Габрыел Мартынэльлі|Мартынэльлі]] {{Гол|90+5}} |галы2 = [[Кайсю Сано|Сано]] {{Гол|29}} |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68777 |судзьдзя = [[Маўрыцыё Марыяні]] (Італія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 29 чэрвеня 2026 |час = 23:30 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нямеччына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Парагвай}} |галы1 = [[Кай Гавэрц|Гавэрц]] {{Гол|54}} |галы2 = [[Хуліё Сэсар Энсыса Эсьпіналя|Энсыса]] {{Гол|42}} |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = 63945 |судзьдзя = [[Джаляль Джаед]] (Марока) |лік па пэнальці = 3:4 |пэнальці1 = [[Кай Гавэрц|Гавэрц]] {{пэнміма}}<br>[[Ёзуа Кіміх|Кіміх]] {{пэнгол}}<br>[[Джамал Мусіяла|Мусіяла]] {{пэнгол}}<br>[[Нік Вольтэмадэ|Вольтэмадэ]] {{пэнміма}}<br>[[Надым Аміры|Аміры]] {{пэнгол}}<br>[[Ёнатан Та|Та]] {{пэнміма}} |пэнальці2 = {{пэнгол}} [[Маўрысію Магальяйнс Праду|Маўрысію]]<br>{{пэнгол}} [[Густава Гомэс|Г. Гомэс]]<br>{{пэнгол}} [[Матыяс Галярса Фонда|Галярса]]<br>{{пэнміма}} [[Антоніё Санабрыя|Санабрыя]]<br>{{пэнміма}} [[Фабіян Бальбуэна|Бальбуэна]]<br>{{пэнгол}} [[Хасэ Канале|Канале]] |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 30 чэрвеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нідэрлянды|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Марока}} |галы1 = [[Кодзі Гакпа|Гакпа]] {{Гол|72}} |галы2 = [[Іса Дыёп|Дыёп]] {{Гол|90+1}} |стадыён = [[Эстадыё BBVA]], [[Гвадалюпэ]] |гледачы = 51243 |судзьдзя = [[Вілтан Сампаю]] (Бразылія) |лік па пэнальці = 2:3 |пэнальці1 = [[Тэн Коопмэйнэрс|Коопмэйнэрс]] {{пэнгол}}<br>[[Джастын Клёйвэрт|Клёйвэрт]] {{пэнміма}}<br>[[Ваўт Вэггорст|Вэггорст]] {{пэнгол}}<br>[[Кінтэн Тымбэр|Тымбэр]] {{пэнміма}}<br>[[Крысэнсіё Сумэрвіль|Сумэрвіль]] {{пэнміма}} |пэнальці2 = {{пэнміма}} [[Ніль Эль-Айнаўі|Эль-Айнаўі]]<br>{{пэнгол}} [[Суфіян Рагімі|Рагімі]]<br>{{пэнгол}} [[Шэмсдын Тальбі|Тальбі]]<br>{{пэнміма}} [[Ашраф Гакімі|Гакімі]]<br>{{пэнгол}} [[Ісмаэль Сайбары|Сайбары]] |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 30 чэрвеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Кот д’Івуар|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:2 |каманда2 = {{Футбол|Нарвэгія}} |галы1 = [[Амад Дыяльлё|Дыяльлё]] {{Гол|74}} |галы2 = [[Антоніё Нуса|Нуса]] {{Гол|39}}<br>[[Эрлінг Голян|Голян]] {{Гол|86}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 69665 |судзьдзя = [[Хэсус Валенсуэля]] (Вэнэсуэла) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 1 ліпеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Францыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:0 |каманда2 = {{Футбол|Швэцыя}} |галы1 = [[Кіліян Мбапэ|Мбапэ]] {{Гол|45}}, {{Гол|74}}<br>[[Брадлі Баркаля|Баркаля]] {{Гол|53}} |галы2 = |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80663 |судзьдзя = [[Дані Макелі]] (Нідэрлянды) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 1 ліпеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Мэксыка|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Эквадор}} |галы1 = [[Хуліян Кіньёнэс|Кіньёнэс]] {{Гол|22}}<br>[[Рауль Хімэнэс|Хімэнэс]] {{Гол|31}} |галы2 = |стадыён = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]] |гледачы = 80824 |судзьдзя = [[Слаўка Вінчыч]] (Славенія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 1 ліпеня 2026 |час = 19:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Ангельшчына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Дэмакратычная Рэспубліка Конга|назва=ДР Конга}} |галы1 = [[Гары Кейн|Кейн]] {{Гол|75}}, {{Гол|86}} |галы2 = [[Брыян Сыпэнга|Сыпэнга]] {{Гол|7}} |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = 68239 |судзьдзя = [[Адгам Махадмэ]] (Ярданія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 1 ліпеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бэльгія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:2 (д. ч.) |каманда2 = {{Футбол|Сэнэгал}} |галы1 = [[Рамэлю Люкаку|Люкаку]] {{Гол|86}}<br>[[Юры Тылеманс|Тылеманс]] {{Гол|89}}, {{Гол|120+5|пэн.}} |галы2 = [[Абіб Дыяра|Дыяра]] {{Гол|25}}<br>[[Ісмаіля Сар|І. Сар]] {{Гол|51}} |стадыён = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]] |гледачы = 66925 |судзьдзя = [[Саід Мартынэс]] (Гандурас) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 2 ліпеня 2026 |час = 05:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|ЗША|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Босьнія і Герцагавіна}} |галы1 = [[Фоларын Балоган|Балоган]] {{Гол|45}}<br>[[Малік Тыльман|Тыльман]] {{Гол|82}} |галы2 = |стадыён = [[Левайс Стэдыюм]], [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]] |гледачы = 68827 |судзьдзя = [[Рафаэл Клаўс]] (Бразылія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 2 ліпеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Гішпанія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:0 |каманда2 = {{Футбол|Аўстрыя}} |галы1 = [[Мікель Аярсабаль|Аярсабаль]] {{Гол|36}}, {{Гол|89}}<br>[[Пэдра Пора|Пора]] {{Гол|66}} |галы2 = |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = 70492 |судзьдзя = [[Глен Нюбэрг]] (Швэцыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 3 ліпеня 2026 |час = 02:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Партугалія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:1 |каманда2 = {{Футбол|Харватыя}} |галы1 = [[Крыштыяну Раналду|Раналду]] {{Гол|68|пэн.}}<br>[[Гансалу Рамуш|Рамуш]] {{Гол|90+4}} |галы2 = [[Іван Пэрышыч|Пэрышыч]] {{Гол|53}} |стадыён = [[БМО Філд]], [[Таронта]] |гледачы = 43036 |судзьдзя = [[Эспэн Эскас]] (Нарвэгія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 3 ліпеня 2026 |час = 06:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Швайцарыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:0 |каманда2 = {{Футбол|Альжыр}} |галы1 = [[Брээль Эмбалё|Эмбалё]] {{Гол|10}}<br>[[Дан Ндой|Ндой]] {{Гол|46}} |галы2 = |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = 52497 |судзьдзя = [[Яэль Фалькон]] (Аргентына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 3 ліпеня 2026 |час = 21:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аўстралія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:1 |каманда2 = {{Футбол|Эгіпет}} |галы1 = [[Магамэд Гані|Гані]] {{Гол|55|а/г}} |галы2 = [[Эмам Ашур|Ашур]] {{Гол|13}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 70244 |судзьдзя = [[Густава Тэхэра]] (Уругвай) |лік па пэнальці = 2:4 |пэнальці1 = [[Гары Сутар|Сутар]] {{пэнміма}}<br>[[Джэксан Ірвін|Ірвін]] {{пэнгол}}<br>[[Авэр Мабіл|Мабіл]] {{пэнгол}}<br>[[Лукас Гэрынгтан|Гэрынгтан]] {{пэнміма}} |пэнальці2 = {{пэнгол}} [[Магмуд Сабэр|Сабэр]]<br>{{пэнгол}} [[Рамі Рабія|Рабія]]<br>{{пэнгол}} [[Магамэд Саляг|Саляг]]<br>{{пэнгол}} [[Гасам Абдэльмагід|Абдэльмагід]] |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 4 ліпеня 2026 |час = 01:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 3:2 |каманда2 = {{Футбол|Каба-Вэрдэ}} |галы1 = [[Ліянэль Мэсі|Мэсі]] {{Гол|29}}<br>[[Лісандра Мартынэс|Ліс. Мартынэс]] {{Гол|92}}<br>[[Дыні Баржэс|Дыні]] {{Гол|111|а/г}} |галы2 = [[Дэрой Дуарці|Д. Дуарці]] {{Гол|59}}<br>[[Сыдні Кабрал|С. Кабрал]] {{Гол|103}} |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = 64478 |судзьдзя = [[Дру Фішэр]] (Канада) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 4 ліпеня 2026 |час = 04:30 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Калюмбія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:0 |каманда2 = {{Футбол|Гана}} |галы1 = [[Джон Арыяс|Дж. Арыяс]] {{Гол|14}} |галы2 = |стадыён = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]] |гледачы = 69045 |судзьдзя = [[Клеман Цюрпэн]] (Францыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 Справаздача] |смі = }} === 1/8 фіналу === {{Справаздача пра матч |дата = 4 ліпеня 2026 |час = 20:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Канада|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:3 |каманда2 = {{Футбол|Марока}} |галы1 = |галы2 = [[Азэдын Унаі|Унаі]] {{Гол|50}}, {{Гол|82}}<br>[[Суфіян Рагімі|Рагімі]] {{Гол|90+8}} |стадыён = [[NRG Стэдыюм]], [[Г’юстан]] |гледачы = 68777 |судзьдзя = [[Майкл Олівэр]] (Ангельшчына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 5 ліпеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Парагвай|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Францыя}} |галы1 = |галы2 = [[Кіліян Мбапэ|Мбапэ]] {{Гол|70|пэн.}} |стадыён = [[Лінкальн Файнэншыял Філд]], [[Філадэлфія]] |гледачы = 68324 |судзьдзя = [[Ілгіз Танташаў]] (Узбэкістан) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 5 ліпеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Бразылія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:2 |каманда2 = {{Футбол|Нарвэгія}} |галы1 = [[Нэймар]] {{Гол|90+10|пэн.}} |галы2 = [[Эрлінг Голян|Голян]] {{Гол|79}}, {{Гол|90}} |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = 80663 |судзьдзя = [[Ісмаіл Эльфат]] (ЗША) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 6 ліпеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Мэксыка|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 2:3 |каманда2 = {{Футбол|Ангельшчына}} |галы1 = [[Хуліян Кіньёнэс|Кіньёнэс]] {{Гол|42}}<br>[[Рауль Хімэнэс|Хімэнэс]] {{Гол|69|пэн.}} |галы2 = [[Джуд Бэлінггэм|Бэлінггэм]] {{Гол|36}}, {{Гол|38}}<br>[[Гары Кейн|Кейн]] {{Гол|60|пэн.}} |стадыён = [[Ацтэка]], [[Мэхіка]] |гледачы = 80824 |судзьдзя = [[Алірэза Фагані]] (Аўстралія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 6 ліпеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Партугалія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 0:1 |каманда2 = {{Футбол|Гішпанія}} |галы1 = |галы2 = [[Мікель Мэрына|Мэрына]] {{Гол|90+1}} |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = 70649 |судзьдзя = [[Энтані Тэйлар]] (Ангельшчына) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 7 ліпеня 2026 |час = 03:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|ЗША|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = 1:4 |каманда2 = {{Футбол|Бэльгія}} |галы1 = [[Малік Тыльман|Тыльман]] {{Гол|31}} |галы2 = [[Шарль дэ Кетэлярэ|дэ Кетэлярэ]] {{Гол|9}}, {{Гол|33}}<br>[[Ганс Ванакен|Ванакен]] {{Гол|57}}<br>[[Рамэлю Люкаку|Люкаку]] {{Гол|90+3}} |стадыён = [[Люмэн Філд]], [[Сіетл]] |гледачы = 66925 |судзьдзя = [[Адгам Махадмэ]] (Ярданія) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 7 ліпеня 2026 |час = 19:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Аргентына|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = : |каманда2 = {{Футбол|Эгіпет}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = |судзьдзя = [[Франсуа Летэксье]] (Францыя) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 7 ліпеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Швайцарыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = : |каманда2 = {{Футбол|Калюмбія}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Бі-Сі Плэйс]], [[Ванкувэр]] |гледачы = |судзьдзя = [[Іван Бартан]] (Сальвадор) |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 Справаздача] |смі = }} === 1/4 фіналу === {{Справаздача пра матч |дата = 9 ліпеня 2026 |час = 23:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Францыя|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = : |каманда2 = {{Футбол|Марока}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Джылет Стэдыюм]], [[Фоксбара]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 11 ліпеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Гішпанія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = : |каманда2 = {{Футбол|Бэльгія}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Соў-Фай Стэдыюм]], [[Інгелўуд (Каліфорнія)|Інгелўуд]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 12 ліпеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = {{Футбол|Нарвэгія|разьмяшчэньне выявы=справа}} |лік = : |каманда2 = {{Футбол|Ангельшчына}} |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 12 ліпеня 2026 |час = 04:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = |лік = : |каманда2 = |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Эраўгэд Стэдыюм]], [[Канзас-Сіці (Мізуры)|Канзас-Сіці]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 Справаздача] |смі = }} === 1/2 фіналу === {{Справаздача пра матч |дата = 14 ліпеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = |лік = : |каманда2 = |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[AT&T Стэдыюм]], [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021541 Справаздача] |смі = }} ---- {{Справаздача пра матч |дата = 15 ліпеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = |лік = : |каманда2 = |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Мэрсэдэс-Бэнц Стэдыюм]], [[Атланта]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021540 Справаздача] |смі = }} === Матч за 3-е месца === {{Справаздача пра матч |дата = 19 ліпеня 2026 |час = 00:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = |лік = : |каманда2 = |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Гард-Рок Стэдыюм]], [[Маямі-Гардэнз]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289291/400021542 Справаздача] |смі = }} === Фінал === {{Справаздача пра матч |дата = 19 ліпеня 2026 |час = 22:00 ([[UTC+3]]) |каманда1 = |лік = : |каманда2 = |галы1 = |галы2 = |стадыён = [[Мэтлайф Стэдыюм]], [[Іст-Ратэрфард]] |гледачы = |судзьдзя = |пратакол = [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289292/400021543 Справаздача] |смі = }} == Маркетынг == === Брэндаваньне === Афіцыйная эмблема і брэндавая ідэнтычнасьць былі высунутыя для публікі 17 траўня 2023 году ў [[абсэрваторыі Грыфіта]] ў [[Лос-Анджэлес]]е. Базавая форма эмблемы складаецца з вэртыкальна «складзеных» лічбаў 26 з выявай [[Кубак сьвету ФІФА (прыз)|Кубка сьвету ФІФА]] на пярэднім пляне. Пры гэтым упершыню ў гісторыі трафэй быў выяўлены на эмблеме чэмпіянату сьвету як фатаграфія, а не стылізаванае графічнае адлюстраваньне. Дызайн быў распрацаваны гэтак, каб яго можна было адаптаваць да рознага кшталту тла<ref>{{спасылка|аўтар=Cook, Glenn|спасылка=https://news.sportslogos.net/2023/05/17/fifa-unveils-visual-identity-for-2026-world-cup-in-north-america/soccer/|загаловак=FIFA Unveils Logo For 2026 World Cup in North America|выдавецтва=SportsLogos.Net News|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230518041252/https://news.sportslogos.net/2023/05/17/fifa-unveils-visual-identity-for-2026-world-cup-in-north-america/soccer/|дата копіі=05.2023}}</ref><ref name=":0" >{{спасылка|аўтар=Cook, Glenn|спасылка=https://news.sportslogos.net/2023/05/18/is-that-it-reaction-to-2026-world-cup-logo-swift-overwhelmingly-negative/soccer/|загаловак='Is That It?': Reaction to 2026 World Cup Logo Swift, Overwhelmingly Negative|выдавецтва=SportsLogos.Net News|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230518200435/https://news.sportslogos.net/2023/05/18/is-that-it-reaction-to-2026-world-cup-logo-swift-overwhelmingly-negative/soccer/|дата копіі=05.2023}}</ref>. [[Файл:2026 FIFA WC countdown clock Paseo de la Reforma.jpg|значак|Гадзіньнік адліку часу да пачатку чэмпіянату, усталяваны ў [[Мэксыка|Мэксыцы]].]] Наступнага дня ФІФА прадставіла варыянты эмблемы для кожнага гораду-гаспадара. Гэтак яны ўтрымліваюць каляровыя мадыфікацыі і элемэнты, якія адлюстроўваюць мясцовы ляндшафт або культуру. Да прыкладу, у эмблеме, распрацавай для Лос-Анджэлесу, былі стылізаваныя сонца і хвалі, а ў эмблеме [[Мантэрэй|Мантэрэю]] зьмешчаная выява гары [[Сэра-дэ-ля-Сыльля]], а ў эмблеме [[Таронта]] выяўленыя гарадзкі краявід і [[Сі-Эн Таўэр]]<ref>{{спасылка|аўтар=Cook, Glenn|спасылка=https://news.sportslogos.net/2023/05/19/fifa-host-cities-roll-out-specific-branding-for-2026-world-cup/soccer/|загаловак=FIFA, Host Cities Roll Out Specific Branding for 2026 World Cup|выдавецтва=SportsLogos.Net News|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20231125024742/https://news.sportslogos.net/2023/05/19/fifa-host-cities-roll-out-specific-branding-for-2026-world-cup/soccer/|дата копіі=11.2023}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/unprecedented-host-city-brands-launched-to-bring-fifa-world-cup-26-tm|загаловак=Unprecedented Host City brands launched to bring FIFA World Cup 26 destinations to life|выдавецтва=www.fifa.com|копія=https://web.archive.org/web/20231125024745/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/origin1904-p.cxm.fifa.com/unprecedented-host-city-brands-launched-to-bring-fifa-world-cup-26-tm|дата копіі=11.2023}}</ref>. Рэакцыя на эмблему па ейнай прэзэнтацыі была пераважна нэгатыўная, бо многія палічылі, што дызайн выглядае няскончаным і непрадуманым у параўнаньні з эмблемамі мінулых чэмпіянатаў сьвету. Дзеля параўнаньня, гулец [[Зборная ЗША па футболе|зборнай ЗША]] [[Хэсус Фэрэйра]] назваў эмблему «прыгожай»<ref>{{спасылка|аўтар=Shah, Parshva|спасылка=https://www.goal.com/en-us/news/it-s-beautiful-usmnt-striker-jesus-ferreira-disagrees-with-people-who-hate-fifa-s-world-cup-2026-logo/blt5889b73a50f9d6bc|загаловак='It's beautiful' – USMNT striker Jesus Ferreira disagrees with people who hate FIFA's World Cup 2026 logo|выдавецтва=Goal.com|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230518232153/https://www.goal.com/en-us/news/it-s-beautiful-usmnt-striker-jesus-ferreira-disagrees-with-people-who-hate-fifa-s-world-cup-2026-logo/blt5889b73a50f9d6bc|дата копіі=05.2023}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Borg, Simon|спасылка=https://www.sportingnews.com/ca/soccer/news/fifa-world-cup-2026-logo-reveal-usa-mexico-canada/x2dpsllp98zqaj2bkxwsdqhi|загаловак=Fans rip FIFA World Cup 2026 logo after official reveal for men's tournament in USA, Mexico and Canada|выдавецтва=Sporting News|дата публікацыі=05.2023|копія=https://web.archive.org/web/20230519060838/https://www.sportingnews.com/ca/soccer/news/fifa-world-cup-2026-logo-reveal-usa-mexico-canada/x2dpsllp98zqaj2bkxwsdqhi|дата копіі=05.2023}}</ref><ref name=":0" />. [[Файл:Coca Cola 2026 FIFA World Cup.jpg|значак|зьлева|Самаход з брэндаваньнем, зробленым да чэмпіянату сьвету.]] У сакавіку і красавіку 2025 году ФІФА прадставіла набор з 16 афіцыйных постэраў, якія выяўляюць кожнае места-гаспадара чэмпіянату сьвету 2026 году. Постэры, створаныя мясцовымі мастакамі, былі прызначаныя для таго, каб адлюстраваць асаблівую ідэнтычнасьць і спадчыну кожнага гораду<ref>{{спасылка|спасылка=https://inside.fifa.com/organisation/news/unique-local-spirit-official-world-cup-26-host-city-posters|загаловак=Unique local spirit highlighted in Official FIFA World Cup 26 Host City Posters|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2025}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.footyheadlines.com/2025/04/the-2026-wc-posters.html|загаловак=The 2026 World Cup Posters Revealed|выдавецтва=footyheadlines.com/|дата публікацыі=04.2025}}</ref>. 3 сакавіка 2026 году быў высунуты агульны афіцыйны постэр турніру. Упершыню тры мастакі аб’ядналі свае навычкі і мастацкія стылі дзеля стварэньня афіцыйнага постэра. Пры гэтым кожны зь іх паходзіў з адной з краінаў-гаспадароў<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/official-posters|загаловак=Official Tournament Poster|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2026}}</ref>. === Тэлевізійныя правы === 12 лютага 2015 году ФІФА падоўжыла кантракты на вяшчальныя правы ў ЗША і Канадзе для кампаніі [[Fox Sports]], [[NBCUniversal]] і [[Bell Media]] на чэмпіянат сьвету 2026 году, не прымаючы іншых заявак. Паводле ''[[The New York Times]]'', гэтае падаўжэньне разглядалася як кампэнсацыя за перанос [[чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянату сьвету 2022 году]] на лістапад–сьнежань замест традыцыйнага графіку чэрвень–ліпень, бо гэта стварыла значныя канфлікты з буйнымі прафэсійнымі лігамі, якія звычайна маюць міжсэзоньне ў час мундыялю<ref>{{спасылка|аўтар=Deitsch, Richard|спасылка=https://www.si.com/planet-futbol/2015/02/12/fifa-fox-usa-tv-rights-world-cup-2026-telemundo|загаловак=FIFA grants Fox, Telemundo U.S. TV rights for World Cup through 2026|дата публікацыі=02.2015|копія=https://web.archive.org/web/20200408163522/https://www.si.com/planet-futbol/2015/02/12/fifa-fox-usa-tv-rights-world-cup-2026-telemundo|дата копіі=04.2020}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Sandomir, Richard|спасылка=https://www.nytimes.com/2015/02/27/sports/soccer/why-fifa-made-deal-with-fox-for-2026-cup.html|загаловак=Why FIFA Made Deal With Fox for 2026 Cup|выдавец=The New York Times|дата публікацыі=02.2015|копія=https://web.archive.org/web/20200408163525/https://www.nytimes.com/2015/02/27/sports/soccer/why-fifa-made-deal-with-fox-for-2026-cup.html|дата копіі=04.2020}}</ref><ref>{{навіна|спасылка=https://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/fifa-extending-tv-deals-through-2026-world-cup-with-ctv-tsn-and-rds/article22965136/|загаловак=FIFA extending TV deals through 2026 World Cup with CTV, TSN and RDS|выдавец=The Globe and Mail|дата публікацыі=02.2015|копія=https://web.archive.org/web/20160410181248/http://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/fifa-extending-tv-deals-through-2026-world-cup-with-ctv-tsn-and-rds/article22965136/|дата копіі=04.2016}}</ref>. Fútbol de Primera атрымала правы на гішпанамоўнае радыёвяшчаньне ў ЗША і [[Пуэрта-Рыка]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://digitalhub.fifa.com/m/af2cdbbd380d70c/original/FWC26-Media-Rights-Licensees-Overview.pdf|загаловак=FIFA World Cup 26 Media Partners|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2025}}</ref>. Міжнародны вяшчальны цэнтар будзе разьмешчаны ў канфэрэнц-цэнтры [[Кей-Бэйлі-Гатчынсан]] у [[Далас]]е<ref>{{спасылка|аўтар=Rosenbaum, Steven|спасылка=https://www.cbsnews.com/texas/news/dallas-texas-2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-media-hub/|загаловак=Dallas approves $15 million spending to serve as media hub for the 2026 FIFA World Cup|выдавецтва=CBS News|дата публікацыі=12.2024|копія=https://web.archive.org/web/20241212105138/https://www.cbsnews.com/texas/news/dallas-texas-2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-media-hub/|дата копіі=12.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fox4news.com/news/2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-will-be-dallas|загаловак=2026 FIFA World Cup International Broadcast Center will be in Dallas|выдавецтва=FOX News|дата публікацыі=12.2024|копія=https://web.archive.org/web/20241211232758/https://www.fox4news.com/news/2026-fifa-world-cup-international-broadcast-center-will-be-dallas|дата копіі=12.2024}}</ref><ref>{{спасылка|спасылка=https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-international-broadcast-centre-dallas|загаловак=FIFA World Cup 26™ International Broadcast Centre to be hosted in Dallas|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=03.2025|копія=https://web.archive.org/web/20250318125506/https://inside.fifa.com/organisation/news/world-cup-26-international-broadcast-centre-dallas|дата копіі=03.2025}}</ref>. 8 студзеня 2026 году ФІФА склала ўгоду, паводле якой [[TikTok]] стаў «пераважнай плятформай» для відэакантэнту чэмпіянату сьвету. У межах дамовы вяшчальнікі могуць трансьляваць часткі матчаў у адмысловым разьдзеле ў дадатку TikTok<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/47552269/fifa-tiktok-video-content-partner-2026-world-cup|загаловак=FIFA picks TikTok as video content partner at 2026 World Cup|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=01.2026}}</ref>. Пазьней, 17 сакавіка, ФІФА ўхваліла аналягічнае пагадненьне з [[YouTube]], якое дазваляе вяшчальнікам трансьляваць выбраныя матчы цалкам на сваіх каналах, а таксама трансьляваць першыя 10 хвілінаў кожнага матчу, каб заахвоціць маладую аўдыторыю глядзець далей на традыцыйных каналах<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48231331/youtube-fifa-agree-live-broadcast-deal-world-cup|загаловак=YouTube, FIFA agree to live broadcast deal for World Cup|выдавецтва=ESPN|дата публікацыі=03.2026}}</ref>. Пазьней было пацьверджана, што YouTube пашырыў гэтую дамову разам зь ФІФА і [[CazéTV]], каб дармова трансьляваць усе матчы турніру ў [[Бразылія|Бразыліі]]<ref>{{спасылка|аўтар=Filho, Adalberto Leister|спасылка=https://maquinadoesporte.com.br/midia/apos-parceria-com-youtube-fifa-confirma-exclusividade-digital-de-cazetv-para-copa-2026/|загаловак=Após parceria com YouTube, Fifa confirma exclusividade digital da CazéTV no Brasil para Copa 2026|выдавецтва=Máquina do Esporte|дата публікацыі=03.2026}}</ref><ref>{{спасылка|аўтар=Laloni, Marco|спасылка=https://www.mktesportivo.com/2026/03/em-parceria-com-a-cazetv-youtube-lanca-o-filme-publicitario-a-agente-do-hexa/|загаловак=YouTube e CazéTV lançam o filme publicitário “A Agente do Hexa”|выдавецтва=MKT Esportivo|дата публікацыі=03.2026}}</ref>. === Квіткі === Кошты квіткоў на чэмпіянат сьвету 2026 году першапачаткова былі ад 60 даляраў за матчы групавога этапу да {{Лік|6730}} даляраў за фінал, што было значна больш за цэны на квіткі папярэдняга [[чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянату сьвету 2022 году]]. Аднак у верасьні 2025 году ФІФА пацьвердзіла, што ўпершыню будзе выкарыстоўваць дынамічнае цэнаўтварэньне, паводле мадэлі, ужытай на [[клюбны чэмпіянат сьвету па футболе 2025 году|клюбным чэмпіянаце сьвету 2025 году]]<ref name=":1" >{{спасылка|спасылка=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46147005/2026-world-cup-tickets-fifa-dynamic-pricing-prices|загаловак=FIFA to use dynamic pricing for World Cup tickets|выдавецтва=ESPN.com|дата публікацыі=09.2025}}</ref>. Месцы ў гасьцінных зонах сталі дасяжныя ў красавіку 2025 году праз афіцыйнага білетнага партнэра ФІФА<ref>{{спасылка|спасылка=https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/limited-initial-release-of-fifa-world-cup-26-tm-hospitality-packages-for|загаловак=Limited initial release of FIFA World Cup 26 hospitality packages for matches in United States launched|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=05.2025|копія=http://web.archive.org/web/20250714204258/https://inside.fifa.com/tournament-organisation/commercial/news/limited-initial-release-of-fifa-world-cup-26-tm-hospitality-packages-for|дата копіі=07.2025}}</ref>. Першая фаза лёсаваньня квіткоў прайшла 10—19 верасьня 2025 году і была абмежаваная трымальнікамі картаў [[Visa]]. Другая фаза ладзілася 27—31 кастрычніка, а трэцяя пачалася пасьля фінальнага лёсаваньня камандаў 5 сьнежня. Продаж быў абмежаваны чатырма квіткамі на чалавека на матч, і аніхто ня можа набыць больш за 40 квіткоў на ўвесь турнір. Афіцыйная плятформа перапродажу квіткоў ФІФА запрацавала 2 кастрычніка 2026 году<ref name=":1" /><ref>{{спасылка|спасылка=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/resale-ticket-exchange-marketplace|загаловак=FIFA Resale/Exchange Marketplace|выдавецтва=FIFA|дата публікацыі=09.2025}}</ref>. Заключная фаза «апошняй хвіліны» продажаў адкрылася 22 красавіка 2026 году, прыкладна за 50 дзён да пачатку турніру. Квіткі на ўсе 104 матчы прадаваліся згодна з прынцыпам «хто першы — таго і месца». На той момант было прададзена больш за пяць мільёнаў квіткоў з чаканых больш як шасьці мільёнаў, а дадатковыя квіткі павінны былі выпускацца паэтапна да самага фіналу, у залежнасьці ад наяўнасьці<ref>{{навіна|спасылка=https://www.reuters.com/sports/soccer/world-cup-last-minute-ticket-sales-phase-re-opens-50-days-kick-off-2026-04-22/|загаловак=World Cup last-minute ticket sales phase re-opens 50 days from kick-off|выдавец=Reuters|дата публікацыі=04.2026}}</ref>. Усе гарады ЗША, якія ладзяць у сябе чэмпіянат сьвету, ухвалілі законы, паводле якіх продаж квіткоў на падзеі мундыялю вызваляецца ад дзяржаўных і мясцовых падаткаў з продажаў<ref>{{навіна|аўтар=Wilson, Jonathan|спасылка=https://www.theguardian.com/football/2026/apr/02/world-cup-countries-face-extra-costs-fifa-tax-deal-us-government|загаловак=More than half of World Cup countries face extra costs as Fifa fails to agree US tax deal|выдавец=The Guardian|дата публікацыі=04.2026}}</ref><ref>{{навіна|аўтар=Gray, Page|спасылка=https://itep.org/fifa-2026-world-cup-tickets-sales-tax-exemption/|загаловак=Not-So-Free Kick: How the 2026 FIFA World Cup Will Cost Cities Millions|выдавец=Institute on Taxation and Economic Policy|дата публікацыі=12.2025}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ Афіцыйны сайт]. {{Чэмпіянаты сьвету па футболе}} [[Катэгорыя:Чэмпіянаты сьвету па футболе|2026]] 7nti9aoraqn2lb7y38zf3yj0g44z8t8 MAN TGM 0 299900 2677912 2677582 2026-07-06T20:19:08Z ~2026-38116-85 98677 2677912 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «MAN TGM» |выява = [[Файл:MAN TGM 15.240 - Préfecture de police, Paris.jpg|300пкс]] |вытворца = [[MAN Truck & Bus]] |вядомы як = |гады = [[2005]]–present |зборка = |папярэднік = [[MAN M2000]] |кляса = MCV |тып кузаву = шасі, тэнт, фургон, самазвал, пажарны аўтамабіль і інш. |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае, заднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''TGM 2-door compact day cab 4x2 rigid truck (2005-2020):'''<br/>[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab 4x2 rigid truck (2006-2013)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab 4x2 rigid truck (2013-2017)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab 4x2 rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2005-2012)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2013-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Iveco EuroCargo|2005-2015 Iveco EuroCargo 2-door standard cab 4x2 rigid truck]]/[[Iveco EuroCargo|2015-2019 Iveco EuroCargo 2-door standard cab 4x2 rigid truck]]<br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2007-2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2004–2013)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2013–2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Axor|2004-2011 Mercedes-Benz Axor 2-door standard cab 4x2 rigid truck]]/[[Mercedes-Benz Antos|Mercedes-Benz Antos 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2012–2019)]]<br/>[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2005-2020)]]<br/>[[Nissan Atleon|2005–2013 Nissan Atleon 2-door standard cab 4x2 rigid truck]]<br>[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2004–2010)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2010–2017)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2017–2019)]]<br/>[[Renault Premium#Renault Premium Distribution (2006—2013)|2006—2013 Renault Premium Distribution 2-door day cab 4x2 rigid truck]]/[[Renault Trucks D|Renault Trucks D Wide 2.3 m 2-door day cab 4x2 rigid truck]]<br/>[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2004-2011)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2012-2016)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Volvo FL|Volvo FL 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2005-2019)]]<br/>[[Volvo FE|Volvo FE 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2006-2019)]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 2-door standard cab 4x2 rigid truck]]<br/>'''TGM 2-door compact day cab tandem-axle rigid truck (2005-2020):'''<br/>[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab tandem-axle rigid truck (2006-2013)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab tandem-axle rigid truck (2013-2017)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab tandem-axle rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2005-2012)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2013-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Iveco Tector|2005-2015 Iveco Tector 2-door standard cab tandem-axle rigid truck]]/[[Iveco Tector|2015-2019 Iveco Tector 2-door standard cab tandem-axle rigid truck]]<br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2007-2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Axor|2004-2011 Mercedes-Benz Axor 2-door standard cab tandem-axle rigid truck]]/[[Mercedes-Benz Antos|Mercedes-Benz Antos 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2012–2019)]]<br/>[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2005-2020)]]<br/>[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2004–2010)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2010–2017)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2017–2019)]]<br/>[[Renault Premium#Renault Premium Distribution (2006—2013)|2006—2013 Renault Premium Distribution 2-door day cab tandem-axle rigid truck]]/[[Renault Trucks D|Renault Trucks D Wide 2.3 m 2-door day cab tandem-axle rigid truck]]<br/>[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2004-2011)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2012-2016)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Volvo FE|Volvo FE 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2006-2019)]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 2-door standard cab tandem-axle rigid truck]]<br/>'''TGM 2-door compact day cab 4x2 semi-tractor truck (2005-2020):'''<br/>[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab 4x2 semi-tractor truck (2006-2013)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab 4x2 semi-tractor truck (2013-2017)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab 4x2 semi-tractor truck (2017-2020)]]<br/>[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2005-2012)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2013-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2017-2020)]]<br/>[[Iveco EuroCargo|2005-2015 Iveco EuroCargo 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]/[[Iveco EuroCargo|2015-2019 Iveco EuroCargo 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2007-2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2004–2013)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2013–2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Axor|2004-2011 Mercedes-Benz Axor 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]/[[Mercedes-Benz Antos|Mercedes-Benz Antos 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2012–2019)]]<br/>[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2005-2020)]]<br>[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2004–2010)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2010–2017)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2017–2019)]]<br/>[[Renault Premium#Renault Premium Distribution (2006—2013)|2006—2013 Renault Premium Distribution 2-door day cab 4x2 semi-tractor truck]]/[[Renault Trucks D|Renault Trucks D Wide 2.3 m 2-door day cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2004-2011)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2012-2016)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2017-2020)]]<br/>[[Volvo FE|Volvo FE 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2006-2019)]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>'''TGM 2-door compact day cab tandem-axle semi-tractor truck (2005-2020):'''<br/>[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab tandem-axle semi-tractor truck (2006-2013)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab tandem-axle semi-tractor truck (2013-2017)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab tandem-axle semi-tractor truck (2017-2020)]]<br/>[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2005-2012)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2013-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2017-2020)]]<br/>[[Iveco Tector|2005-2015 Iveco Tector 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck]]/[[Iveco Tector|2015-2019 Iveco Tector 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck]]<br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2007-2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Axor|2004-2011 Mercedes-Benz Axor 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck]]/[[Mercedes-Benz Antos|Mercedes-Benz Antos 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2012–2019)]]<br/>[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2005-2020)]]<br/>[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2004–2010)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2010–2017)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2017–2019)]]<br/>[[Renault Premium#Renault Premium Distribution (2006—2013)|2006—2013 Renault Premium Distribution 2-door day cab tandem-axle semi-tractor truck]]/[[Renault Trucks D|Renault Trucks D Wide 2.3 m 2-door day cab tandem-axle semi-tractor truck]]<br/>[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2004-2011)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2012-2016)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2017-2020)]]<br/>[[Volvo FE|Volvo FE 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2006-2019)]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck]]<br/>'''TGM 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2005-2020):'''<br/>[[DAF CF|DAF CF 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2006-2013)]]/[[DAF CF|DAF CF 4-door crew cab (2013-2017)]]/[[DAF CF|DAF CF 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Hino Ranger|Hino Ranger 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2005-2012)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2013-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Iveco EuroCargo|2005-2015 Iveco EuroCargo 4-door crew cab 4x2 rigid truck]]/[[Iveco EuroCargo|2015-2019 Iveco EuroCargo 4-door crew cab 4x2 rigid truck]]<br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2007-2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2004–2013)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2013–2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Axor|2004-2011 Mercedes-Benz Axor 4-door crew cab 4x2 rigid truck]]/[[Mercedes-Benz Antos|Mercedes-Benz Antos 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2012–2019)]]<br/>[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2005-2020)]]<br/>[[Nissan Atleon|2005–2013 Nissan Atleon 4-door crew cab 4x2 rigid truck]]<br>[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2004–2010)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2010–2017)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2017–2019)]]<br/>[[Renault Premium#Renault Premium Distribution|Renault Premium Distribution 4-door crew cab]]/[[Renault Trucks D|Renault Trucks D Wide 2.3 m 4-door crew cab 4x2 rigid truck]]<br/>[[Scania P|Scania P-series 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2004-2011)]]/[[Scania P|Scania P-series 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2012-2016)]]/[[Scania P|Scania P-series 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Volvo FL|Volvo FL 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2005-2019)]]<br/>[[Volvo FE|Volvo FE 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2006-2019)]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 4-door crew cab 4x2 rigid truck]] |commons = }} [[MAN TGM]] — гэта серыя сярэднетанажных грузавікоў ад нямецкага вытворцы [[MAN Truck & Bus]], прызначаных для эфектыўных і універсальных размеркавальных перавозак і выкарыстання на будаўнічых пляцоўках. Ён даступны ў розных канфігурацыях, такіх як 4x4 і 6x4, і вядомы сваёй манеўранасцю, эфектыўнасцю і камфортам, абсталяваны магутнымі і эканамічнымі рухавікамі, якія адпавядаюць стандартам выкідаў Euro 6. == Першае пакаленне == MAN TGM першага пакалення быў грузавіком сярэдняй грузападымальнасці, прадстаўленым у 2005 годзе і выпусканым да запуску новага пакалення ў 2020 годзе. Ён быў распрацаваны для перавозак сярэдняй грузападымальнасці, меў больш трывалае шасі і большую грузападымальнасць, чым лягчэйшая мадэль TGL. Раннія мадэлі, такія як 2012 года, былі даступныя з рухавіком 6.9 TDI, а дадатковыя опцыі ўключалі механічную каробку перадач або каробку перадач TipMatic, Грузавік MAN TGM першага пакалення меў розныя канфігурацыі кабін, у тым ліку кампактную дзённую (CC; пасля-Hansen Horse Drawn Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Steam Lorry, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault Galion|1947-1956 Renault Galion 2-door standard cab truck]], [[Renault Galion|1957-1965 Saviem Galion 2-door standard cab truck]], [[Renault Super Galion|MAN 6.126 F 2-door standard cab truck]], [[MAN G90|MAN G90-VW 2-door standard cab truck (1979-1987)]], [[MAN M90|MAN M90 2-door standard cab truck]], [[MAN M2000|1996-2001 MAN M2000 2-door standard cab truck]], і [[MAN M2000|2001-2005 MAN M2000 2-door standard cab truck]]), спальную кабіну нармальнай вышыні (TN), спальную кабіну сярэдняй вышыні (TM) і кабіну з двума сядзеннямі (DN). Кабіны CC і DN былі найбольш прыкметнымі ў спецыфікацыях для TGM першага пакалення, прычым CC была кампактным варыянтам, а DN — кабінай з двума сядзеннямі. == Другое пакаленне == MAN TGM другога пакалення — гэта грузавік сярэдняй грузападымальнасці, які ўваходзіць у новае пакаленне грузавікоў MAN, прадстаўленае ў 2020 годзе. Ён прызначаны для перавозкі сярэдняй грузападымальнасці і прапануе большую карысную нагрузку, чым MAN TGL. Ключавыя асаблівасці ўключаюць арыентаваную на кіроўцу кабіну, лічбавую інтэграцыю і акцэнт на паліўнай эфектыўнасці і бяспецы, а таксама шэраг сістэм дапамогі кіроўцу, Другое пакаленне MAN TGM прапануе некалькі канфігурацый кабін, у тым ліку CC (кампактная штодзённая; пасля-Hansen Horse Drawn Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Steam Lorry, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault Galion|1947-1956 Renault Galion 2-door standard cab truck]], [[Renault Galion|1957-1965 Saviem Galion 2-door standard cab truck]], [[Renault Super Galion|MAN 6.126 F 2-door standard cab truck]], [[MAN G90|MAN G90-VW 2-door standard cab truck (1979-1987)]], [[MAN M90|MAN M90 2-door standard cab truck]], [[MAN M2000|1996-2001 MAN M2000 2-door standard cab truck]], [[MAN M2000|2001-2005 MAN M2000 2-door standard cab truck]], [[MAN TGM#Першае пакаленне|MAN TGM 2-door standard cab (2005—2008)]], [[MAN TGM#Першае пакаленне|MAN TGM 2-door standard cab (2009—2012)]], [[MAN TGM#Першае пакаленне|MAN TGM 2-door standard cab (2013—2016)]], і [[MAN TGM#Першае пакаленне|MAN TGM 2-door standard cab (2017—2019)]]), TN (гнуткая), TM (камфортная), GN (прасторная) і DN (падвойная/двухмесная), кожная з якіх падыходзіць для розных задач. Іншыя варыянты кабін ўключаюць NN (практычная) для мясцовых перавозак і вялікую кабіну GX для міжнародных перавозак на вялікія адлегласці. [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] ryv3f34c9p2m9j7a9moja3y8yqeofdd 2677915 2677912 2026-07-06T20:22:36Z ~2026-38116-85 98677 2677915 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «MAN TGM» |выява = [[Файл:MAN TGM 15.240 - Préfecture de police, Paris.jpg|300пкс]] |вытворца = [[MAN Truck & Bus]] |вядомы як = |гады = [[2005]]–present |зборка = |папярэднік = [[MAN M2000]] |кляса = MCV |тып кузаву = шасі, тэнт, фургон, самазвал, пажарны аўтамабіль і інш. |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае, заднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''TGM 2-door compact day cab 4x2 rigid truck (2005-2020):'''<br/>[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab 4x2 rigid truck (2006-2013)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab 4x2 rigid truck (2013-2017)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab 4x2 rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2005-2012)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2013-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Iveco EuroCargo|2005-2015 Iveco EuroCargo 2-door standard cab 4x2 rigid truck]]/[[Iveco EuroCargo|2015-2019 Iveco EuroCargo 2-door standard cab 4x2 rigid truck]]<br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2007-2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2004–2013)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2013–2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Axor|2004-2011 Mercedes-Benz Axor 2-door standard cab 4x2 rigid truck]]/[[Mercedes-Benz Antos|Mercedes-Benz Antos 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2012–2019)]]<br/>[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2005-2020)]]<br/>[[Nissan Atleon|2005–2013 Nissan Atleon 2-door standard cab 4x2 rigid truck]]<br>[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2004–2010)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2010–2017)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2017–2019)]]<br/>[[Renault Premium#Renault Premium Distribution (2006—2013)|2006—2013 Renault Premium Distribution 2-door day cab 4x2 rigid truck]]/[[Renault Trucks D|Renault Trucks D Wide 2.3 m 2-door day cab 4x2 rigid truck]]<br/>[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2004-2011)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2012-2016)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Volvo FL|Volvo FL 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2005-2019)]]<br/>[[Volvo FE|Volvo FE 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2006-2019)]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 2-door standard cab 4x2 rigid truck]]<br/>'''TGM 2-door compact day cab tandem-axle rigid truck (2005-2020):'''<br/>[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab tandem-axle rigid truck (2006-2013)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab tandem-axle rigid truck (2013-2017)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab tandem-axle rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2005-2012)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2013-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Iveco Tector|2005-2015 Iveco Tector 2-door standard cab tandem-axle rigid truck]]/[[Iveco Tector|2015-2019 Iveco Tector 2-door standard cab tandem-axle rigid truck]]<br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2007-2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Axor|2004-2011 Mercedes-Benz Axor 2-door standard cab tandem-axle rigid truck]]/[[Mercedes-Benz Antos|Mercedes-Benz Antos 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2012–2019)]]<br/>[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2005-2020)]]<br/>[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2004–2010)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2010–2017)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2017–2019)]]<br/>[[Renault Premium#Renault Premium Distribution (2006—2013)|2006—2013 Renault Premium Distribution 2-door day cab tandem-axle rigid truck]]/[[Renault Trucks D|Renault Trucks D Wide 2.3 m 2-door day cab tandem-axle rigid truck]]<br/>[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2004-2011)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2012-2016)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Volvo FE|Volvo FE 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2006-2019)]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 2-door standard cab tandem-axle rigid truck]]<br/>'''TGM 2-door compact day cab 4x2 semi-tractor truck (2005-2020):'''<br/>[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab 4x2 semi-tractor truck (2006-2013)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab 4x2 semi-tractor truck (2013-2017)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab 4x2 semi-tractor truck (2017-2020)]]<br/>[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2005-2012)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2013-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2017-2020)]]<br/>[[Iveco EuroCargo|2005-2015 Iveco EuroCargo 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]/[[Iveco EuroCargo|2015-2019 Iveco EuroCargo 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2007-2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2004–2013)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2013–2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Axor|2004-2011 Mercedes-Benz Axor 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]/[[Mercedes-Benz Antos|Mercedes-Benz Antos 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2012–2019)]]<br/>[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2005-2020)]]<br>[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2004–2010)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2010–2017)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2017–2019)]]<br/>[[Renault Premium#Renault Premium Distribution (2006—2013)|2006—2013 Renault Premium Distribution 2-door day cab 4x2 semi-tractor truck]]/[[Renault Trucks D|Renault Trucks D Wide 2.3 m 2-door day cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2004-2011)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2012-2016)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2017-2020)]]<br/>[[Volvo FE|Volvo FE 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2006-2019)]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>'''TGM 2-door compact day cab tandem-axle semi-tractor truck (2005-2020):'''<br/>[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab tandem-axle semi-tractor truck (2006-2013)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab tandem-axle semi-tractor truck (2013-2017)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab tandem-axle semi-tractor truck (2017-2020)]]<br/>[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2005-2012)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2013-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2017-2020)]]<br/>[[Iveco Tector|2005-2015 Iveco Tector 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck]]/[[Iveco Tector|2015-2019 Iveco Tector 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck]]<br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2007-2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Axor|2004-2011 Mercedes-Benz Axor 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck]]/[[Mercedes-Benz Antos|Mercedes-Benz Antos 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2012–2019)]]<br/>[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2005-2020)]]<br/>[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2004–2010)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2010–2017)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2017–2019)]]<br/>[[Renault Premium#Renault Premium Distribution (2006—2013)|2006—2013 Renault Premium Distribution 2-door day cab tandem-axle semi-tractor truck]]/[[Renault Trucks D|Renault Trucks D Wide 2.3 m 2-door day cab tandem-axle semi-tractor truck]]<br/>[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2004-2011)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2012-2016)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2017-2020)]]<br/>[[Volvo FE|Volvo FE 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2006-2019)]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck]]<br/>'''TGM 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2005-2020):'''<br/>[[DAF CF|DAF CF 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2006-2013)]]/[[DAF CF|DAF CF 4-door crew cab (2013-2017)]]/[[DAF CF|DAF CF 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Hino Ranger|Hino Ranger 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2005-2012)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2013-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Iveco EuroCargo|2005-2015 Iveco EuroCargo 4-door crew cab 4x2 rigid truck]]/[[Iveco EuroCargo|2015-2019 Iveco EuroCargo 4-door crew cab 4x2 rigid truck]]<br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2007-2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2004–2013)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2013–2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Axor|2004-2011 Mercedes-Benz Axor 4-door crew cab 4x2 rigid truck]]/[[Mercedes-Benz Antos|Mercedes-Benz Antos 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2012–2019)]]<br/>[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2005-2020)]]<br/>[[Nissan Atleon|2005–2013 Nissan Atleon 4-door crew cab 4x2 rigid truck]]<br>[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2004–2010)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2010–2017)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2017–2019)]]<br/>[[Renault Premium#Renault Premium Distribution|Renault Premium Distribution 4-door crew cab]]/[[Renault Trucks D|Renault Trucks D Wide 2.3 m 4-door crew cab 4x2 rigid truck]]<br/>[[Scania P|Scania P-series 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2004-2011)]]/[[Scania P|Scania P-series 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2012-2016)]]/[[Scania P|Scania P-series 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Volvo FL|Volvo FL 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2005-2019)]]<br/>[[Volvo FE|Volvo FE 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2006-2019)]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 4-door crew cab 4x2 rigid truck]] |commons = }} [[MAN TGM]] — гэта серыя сярэднетанажных грузавікоў ад нямецкага вытворцы [[MAN Truck & Bus]], прызначаных для эфектыўных і універсальных размеркавальных перавозак і выкарыстання на будаўнічых пляцоўках. Ён даступны ў розных канфігурацыях, такіх як 4x4 і 6x4, і вядомы сваёй манеўранасцю, эфектыўнасцю і камфортам, абсталяваны магутнымі і эканамічнымі рухавікамі, якія адпавядаюць стандартам выкідаў Euro 6. == Першае пакаленне == MAN TGM першага пакалення быў грузавіком сярэдняй грузападымальнасці, прадстаўленым у 2005 годзе і выпусканым да запуску новага пакалення ў 2020 годзе. Ён быў распрацаваны для перавозак сярэдняй грузападымальнасці, меў больш трывалае шасі і большую грузападымальнасць, чым лягчэйшая мадэль TGL. Раннія мадэлі, такія як 2012 года, былі даступныя з рухавіком 6.9 TDI, а дадатковыя опцыі ўключалі механічную каробку перадач або каробку перадач TipMatic, Грузавік MAN TGM першага пакалення меў розныя канфігурацыі кабін, у 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck (пасля-, [[MAN M90|MAN M90 2-door standard cab 4x2 rigid truck]], [[MAN M2000|1996-2001 MAN M2000 2-door standard cab 4x2 rigid truck]], і [[MAN M2000|2001-2005 MAN M2000 2-door standard cab 4x2 rigid truck]]), спальную кабіну нармальнай вышыні (TN), спальную кабіну сярэдняй вышыні (TM) і кабіну з двума сядзеннямі (DN). Кабіны CC і DN былі найбольш прыкметнымі ў спецыфікацыях для TGM першага пакалення, прычым CC была кампактным варыянтам, а DN — кабінай з двума сядзеннямі. == Другое пакаленне == MAN TGM другога пакалення — гэта грузавік сярэдняй грузападымальнасці, які ўваходзіць у новае пакаленне грузавікоў MAN, прадстаўленае ў 2020 годзе. Ён прызначаны для перавозкі сярэдняй грузападымальнасці і прапануе большую карысную нагрузку, чым MAN TGL. Ключавыя асаблівасці ўключаюць арыентаваную на кіроўцу кабіну, лічбавую інтэграцыю і акцэнт на паліўнай эфектыўнасці і бяспецы, а таксама шэраг сістэм дапамогі кіроўцу, Другое пакаленне MAN TGM прапануе некалькі канфігурацый кабін, у тым ліку CC (кампактная штодзённая; пасля-Hansen Horse Drawn Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Steam Lorry, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault Galion|1947-1956 Renault Galion 2-door standard cab truck]], [[Renault Galion|1957-1965 Saviem Galion 2-door standard cab truck]], [[Renault Super Galion|MAN 6.126 F 2-door standard cab truck]], [[MAN G90|MAN G90-VW 2-door standard cab truck (1979-1987)]], [[MAN M90|MAN M90 2-door standard cab truck]], [[MAN M2000|1996-2001 MAN M2000 2-door standard cab truck]], [[MAN M2000|2001-2005 MAN M2000 2-door standard cab truck]], [[MAN TGM#Першае пакаленне|MAN TGM 2-door standard cab (2005—2008)]], [[MAN TGM#Першае пакаленне|MAN TGM 2-door standard cab (2009—2012)]], [[MAN TGM#Першае пакаленне|MAN TGM 2-door standard cab (2013—2016)]], і [[MAN TGM#Першае пакаленне|MAN TGM 2-door standard cab (2017—2019)]]), TN (гнуткая), TM (камфортная), GN (прасторная) і DN (падвойная/двухмесная), кожная з якіх падыходзіць для розных задач. Іншыя варыянты кабін ўключаюць NN (практычная) для мясцовых перавозак і вялікую кабіну GX для міжнародных перавозак на вялікія адлегласці. [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] j0c0phl46gdpjpdaa3t1v63brchh071 2677916 2677915 2026-07-06T20:32:14Z ~2026-38321-46 98728 2677916 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «MAN TGM» |выява = [[Файл:MAN TGM 15.240 - Préfecture de police, Paris.jpg|300пкс]] |вытворца = [[MAN Truck & Bus]] |вядомы як = |гады = [[2005]]–present |зборка = |папярэднік = [[MAN M2000]] |кляса = MCV |тып кузаву = шасі, тэнт, фургон, самазвал, пажарны аўтамабіль і інш. |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае, заднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''TGM 2-door compact day cab 4x2 rigid truck (2005-2020):'''<br/>[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab 4x2 rigid truck (2006-2013)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab 4x2 rigid truck (2013-2017)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab 4x2 rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2005-2012)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2013-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Iveco EuroCargo|2005-2015 Iveco EuroCargo 2-door standard cab 4x2 rigid truck]]/[[Iveco EuroCargo|2015-2019 Iveco EuroCargo 2-door standard cab 4x2 rigid truck]]<br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2007-2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2004–2013)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2013–2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Axor|2004-2011 Mercedes-Benz Axor 2-door standard cab 4x2 rigid truck]]/[[Mercedes-Benz Antos|Mercedes-Benz Antos 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2012–2019)]]<br/>[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2005-2020)]]<br/>[[Nissan Atleon|2005–2013 Nissan Atleon 2-door standard cab 4x2 rigid truck]]<br>[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2004–2010)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2010–2017)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2017–2019)]]<br/>[[Renault Premium#Renault Premium Distribution (2006—2013)|2006—2013 Renault Premium Distribution 2-door day cab 4x2 rigid truck]]/[[Renault Trucks D|Renault Trucks D Wide 2.3 m 2-door day cab 4x2 rigid truck]]<br/>[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2004-2011)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2012-2016)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Volvo FL|Volvo FL 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2005-2019)]]<br/>[[Volvo FE|Volvo FE 2-door standard cab 4x2 rigid truck (2006-2019)]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 2-door standard cab 4x2 rigid truck]]<br/>'''TGM 2-door compact day cab tandem-axle rigid truck (2005-2020):'''<br/>[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab tandem-axle rigid truck (2006-2013)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab tandem-axle rigid truck (2013-2017)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab tandem-axle rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2005-2012)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2013-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Iveco Tector|2005-2015 Iveco Tector 2-door standard cab tandem-axle rigid truck]]/[[Iveco Tector|2015-2019 Iveco Tector 2-door standard cab tandem-axle rigid truck]]<br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2007-2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Axor|2004-2011 Mercedes-Benz Axor 2-door standard cab tandem-axle rigid truck]]/[[Mercedes-Benz Antos|Mercedes-Benz Antos 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2012–2019)]]<br/>[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2005-2020)]]<br/>[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2004–2010)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2010–2017)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2017–2019)]]<br/>[[Renault Premium#Renault Premium Distribution (2006—2013)|2006—2013 Renault Premium Distribution 2-door day cab tandem-axle rigid truck]]/[[Renault Trucks D|Renault Trucks D Wide 2.3 m 2-door day cab tandem-axle rigid truck]]<br/>[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2004-2011)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2012-2016)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Volvo FE|Volvo FE 2-door standard cab tandem-axle rigid truck (2006-2019)]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 2-door standard cab tandem-axle rigid truck]]<br/>'''TGM 2-door compact day cab 4x2 semi-tractor truck (2005-2020):'''<br/>[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab 4x2 semi-tractor truck (2006-2013)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab 4x2 semi-tractor truck (2013-2017)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab 4x2 semi-tractor truck (2017-2020)]]<br/>[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2005-2012)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2013-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2017-2020)]]<br/>[[Iveco EuroCargo|2005-2015 Iveco EuroCargo 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]/[[Iveco EuroCargo|2015-2019 Iveco EuroCargo 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2007-2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2004–2013)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2013–2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Axor|2004-2011 Mercedes-Benz Axor 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]/[[Mercedes-Benz Antos|Mercedes-Benz Antos 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2012–2019)]]<br/>[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2005-2020)]]<br>[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2004–2010)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2010–2017)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2017–2019)]]<br/>[[Renault Premium#Renault Premium Distribution (2006—2013)|2006—2013 Renault Premium Distribution 2-door day cab 4x2 semi-tractor truck]]/[[Renault Trucks D|Renault Trucks D Wide 2.3 m 2-door day cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2004-2011)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2012-2016)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2017-2020)]]<br/>[[Volvo FE|Volvo FE 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck (2006-2019)]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 2-door standard cab 4x2 semi-tractor truck]]<br/>'''TGM 2-door compact day cab tandem-axle semi-tractor truck (2005-2020):'''<br/>[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab tandem-axle semi-tractor truck (2006-2013)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab tandem-axle semi-tractor truck (2013-2017)]]/[[DAF CF|DAF CF 2-door standard day cab tandem-axle semi-tractor truck (2017-2020)]]<br/>[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2005-2012)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2013-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2017-2020)]]<br/>[[Iveco Tector|2005-2015 Iveco Tector 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck]]/[[Iveco Tector|2015-2019 Iveco Tector 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck]]<br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2007-2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Axor|2004-2011 Mercedes-Benz Axor 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck]]/[[Mercedes-Benz Antos|Mercedes-Benz Antos 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2012–2019)]]<br/>[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2005-2020)]]<br/>[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2004–2010)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2010–2017)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2017–2019)]]<br/>[[Renault Premium#Renault Premium Distribution (2006—2013)|2006—2013 Renault Premium Distribution 2-door day cab tandem-axle semi-tractor truck]]/[[Renault Trucks D|Renault Trucks D Wide 2.3 m 2-door day cab tandem-axle semi-tractor truck]]<br/>[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2004-2011)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2012-2016)]]/[[Scania P|Scania P-series 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2017-2020)]]<br/>[[Volvo FE|Volvo FE 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck (2006-2019)]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 2-door standard cab tandem-axle semi-tractor truck]]<br/>'''TGM 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2005-2020):'''<br/>[[DAF CF|DAF CF 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2006-2013)]]/[[DAF CF|DAF CF 4-door crew cab (2013-2017)]]/[[DAF CF|DAF CF 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Hino Ranger|Hino Ranger 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2005-2012)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2013-2017)]]/[[Hino Ranger|Hino Ranger 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Iveco EuroCargo|2005-2015 Iveco EuroCargo 4-door crew cab 4x2 rigid truck]]/[[Iveco EuroCargo|2015-2019 Iveco EuroCargo 4-door crew cab 4x2 rigid truck]]<br/>[[Isuzu Forward|Isuzu Forward 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2007-2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2004–2013)]]/[[Mercedes-Benz Atego|Mercedes-Benz Atego 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2013–2019)]]<br/>[[Mercedes-Benz Axor|2004-2011 Mercedes-Benz Axor 4-door crew cab 4x2 rigid truck]]/[[Mercedes-Benz Antos|Mercedes-Benz Antos 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2012–2019)]]<br/>[[Mitsubishi Fuso Fighter|Mitsubishi Fuso Fighter 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2005-2020)]]<br/>[[Nissan Atleon|2005–2013 Nissan Atleon 4-door crew cab 4x2 rigid truck]]<br>[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2004–2010)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2010–2017)]]/[[Nissan Diesel Condor|UD Condor 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2017–2019)]]<br/>[[Renault Premium#Renault Premium Distribution|Renault Premium Distribution 4-door crew cab]]/[[Renault Trucks D|Renault Trucks D Wide 2.3 m 4-door crew cab 4x2 rigid truck]]<br/>[[Scania P|Scania P-series 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2004-2011)]]/[[Scania P|Scania P-series 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2012-2016)]]/[[Scania P|Scania P-series 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2017-2020)]]<br/>[[Volvo FL|Volvo FL 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2005-2019)]]<br/>[[Volvo FE|Volvo FE 4-door crew cab 4x2 rigid truck (2006-2019)]]<br/>[[КрАЗ-5401|КрАЗ-5401 4-door crew cab 4x2 rigid truck]] |commons = }} [[MAN TGM]] — гэта серыя сярэднетанажных грузавікоў ад нямецкага вытворцы [[MAN Truck & Bus]], прызначаных для эфектыўных і універсальных размеркавальных перавозак і выкарыстання на будаўнічых пляцоўках. Ён даступны ў розных канфігурацыях, такіх як 4x4 і 6x4, і вядомы сваёй манеўранасцю, эфектыўнасцю і камфортам, абсталяваны магутнымі і эканамічнымі рухавікамі, якія адпавядаюць стандартам выкідаў Euro 6. == Першае пакаленне == MAN TGM першага пакалення быў грузавіком сярэдняй грузападымальнасці, прадстаўленым у 2005 годзе і выпусканым да запуску новага пакалення ў 2020 годзе. Ён быў распрацаваны для перавозак сярэдняй грузападымальнасці, меў больш трывалае шасі і большую грузападымальнасць, чым лягчэйшая мадэль TGL. Раннія мадэлі, такія як 2012 года, былі даступныя з рухавіком 6.9 TDI, а дадатковыя опцыі ўключалі механічную каробку перадач або каробку перадач TipMatic, Грузавік MAN TGM першага пакалення меў розныя канфігурацыі кабін, у 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[GMC|1912 GMC Model H Enclosed Cab Truck]], [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1934-1936 Sentinel S4 Steam Lorry]], [[Autocar Company|1937-1949 Autocar Model UD Cabover Single Axle Chassis Truck]], [[Berliet GLA|Berliet GLA 2-Door Standard Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]], [[Berliet GAK|Berliet GAK 2-Door Day Cab Single Axle Rigid Chassis Truck]], [[MAN M90|MAN M90 2-door standard cab 4x2 rigid truck]], [[MAN M2000|1996-2001 MAN M2000 2-door standard cab 4x2 rigid truck]], і [[MAN M2000|2001-2005 MAN M2000 2-door standard cab 4x2 rigid truck]]), спальную кабіну нармальнай вышыні (TN), спальную кабіну сярэдняй вышыні (TM) і кабіну з двума сядзеннямі (DN). Кабіны CC і DN былі найбольш прыкметнымі ў спецыфікацыях для TGM першага пакалення, прычым CC была кампактным варыянтам, а DN — кабінай з двума сядзеннямі. == Другое пакаленне == MAN TGM другога пакалення — гэта грузавік сярэдняй грузападымальнасці, які ўваходзіць у новае пакаленне грузавікоў MAN, прадстаўленае ў 2020 годзе. Ён прызначаны для перавозкі сярэдняй грузападымальнасці і прапануе большую карысную нагрузку, чым MAN TGL. Ключавыя асаблівасці ўключаюць арыентаваную на кіроўцу кабіну, лічбавую інтэграцыю і акцэнт на паліўнай эфектыўнасці і бяспецы, а таксама шэраг сістэм дапамогі кіроўцу, Другое пакаленне MAN TGM прапануе некалькі канфігурацый кабін, у тым ліку CC (кампактная штодзённая; пасля-Hansen Horse Drawn Freight Wagon, 1914-1918 Foden Wagon 4 n.h.p. 5 ton Steam Lorry, [[Sentinel Waggon Works|1926-1927 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1928-1929 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Sentinel Waggon Works|1930-1933 Sentinel Waggon DG4 Steam Lorry]], [[Renault ZP, ABF і ABG|Renault ABF 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AGx|Renault AGR 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-1 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault AHx|Renault AHS-4 2-Door All-Steel Enclosed Cab Truck]], [[Renault Galion|1947-1956 Renault Galion 2-door standard cab truck]], [[Renault Galion|1957-1965 Saviem Galion 2-door standard cab truck]], [[Renault Super Galion|MAN 6.126 F 2-door standard cab truck]], [[MAN G90|MAN G90-VW 2-door standard cab truck (1979-1987)]], [[MAN M90|MAN M90 2-door standard cab truck]], [[MAN M2000|1996-2001 MAN M2000 2-door standard cab truck]], [[MAN M2000|2001-2005 MAN M2000 2-door standard cab truck]], [[MAN TGM#Першае пакаленне|MAN TGM 2-door standard cab (2005—2008)]], [[MAN TGM#Першае пакаленне|MAN TGM 2-door standard cab (2009—2012)]], [[MAN TGM#Першае пакаленне|MAN TGM 2-door standard cab (2013—2016)]], і [[MAN TGM#Першае пакаленне|MAN TGM 2-door standard cab (2017—2019)]]), TN (гнуткая), TM (камфортная), GN (прасторная) і DN (падвойная/двухмесная), кожная з якіх падыходзіць для розных задач. Іншыя варыянты кабін ўключаюць NN (практычная) для мясцовых перавозак і вялікую кабіну GX для міжнародных перавозак на вялікія адлегласці. [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] qdeq1wjdg2rdv0pfpklz85a9iwh91hj ЗІЛ-133 0 300019 2677968 2663330 2026-07-07T01:21:39Z ~2026-38321-46 98728 /* */ 2677968 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «ЗІЛ-133» |выява = [[Файл:ZiL-133.1.JPG|300пкс]] |вытворца = [[ЗІЛ]] |вядомы як = |гады = [[1975]]—[[2000]] |зборка = |папярэднік = [[ЗІЛ-157|ЗИЛ-157]] |наступнік = [[ЗІЛ-6309|ЗИЛ-6309]] |кляса = грузавы |тып кузаву = |кампанаваньне = |плятформа = |кпп = мэханічная, чатырохступеневая |прывад = пярэднематорнае, заднематорнае кампанаваньне |колавая база = |даўжыня = 6395 мм |шырыня = 2020 мм |вышыня = 2220 мм |клірэнс = |маса = |поўная маса = 7850 т |грузападымальнасьць = |хуткасьць = |дызайнэр = |падобныя = '''133GYa 2-door standard cab:'''<br/>[[LIAZ 100|1974-1991 LIAZ 100 2-door day cab]]<br/>[[МАЗ-5335|МАЗ-5335 2-door standard cab]]/[[МАЗ-5337|1987-1991 МАЗ-5337 2-door standard cab]]<br/>[[КамАЗ-5320|1976-1991 КамАЗ-5320 2-door standard cab]]<br/>'''133GYa 4-door double cab:'''<br/>[[LIAZ 100|1974-1991 LIAZ 100 4-door double cab]]<br/>[[МАЗ-5335|МАЗ-5335 4-door double cab]]/[[МАЗ-5337|1987-1991 МАЗ-5337 4-door double cab]]<br/>[[КамАЗ-5320|1976-1991 КамАЗ-5320 4-door double cab]]<br/>'''133Г40 2-door standard cab:'''<br/>[[LIAZ 100|1992-1994 LIAZ 100 2-door day cab]]<br/>[[МАЗ-5337|1992-1999 МАЗ-5337 2-door standard cab]]<br/>[[КамАЗ-5320|1992-1999 КамАЗ-5320 2-door standard cab]]<br/>'''133Г40 4-door double cab:'''<br/>[[LIAZ 100|1992-1994 LIAZ 100 4-door double cab]]<br/>[[МАЗ-5337|1992-1999 МАЗ-5337 4-door double cab]]<br/>[[КамАЗ-5320|1992-1999 КамАЗ-5320 4-door double cab]] |commons = }} [[ЗІЛ-133]] — савецкі/расійскі трохвосевы грузавік з прамым прывадам, які выпускаўся на заводзе [[ЗІЛ|ЗІЛ (Завод імя Ліхачова)]] у Маскве з 1975 па 2000 год. Першыя прататыпы былі распрацаваны ў пачатку 1970-х гадоў у Савецкім Саюзе. Ён задумваўся як трохвосевая версія [[ЗІЛ-130]] з большай карыснай нагрузкай, ЗІЛ-133 на працягу ўсёй вытворчасці меў розныя канфігурацыі кабіны, найбольш прыкметнай з якіх была арыгінальная кабіна з пярэднім размяшчэннем кіравання, заснаваная на ЗІЛ-130 (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Truck]], [[ЗІС-6|ЗИС-6 2-Door Enclosed Cab Truck]], [[ЗІС-151|1947-1955 ЗИС-151 2-door standard cab]], [[ЗІС-151|1956–1958 ЗИЛ-151 2-door standard cab]], і [[ЗІЛ-157|ЗИЛ-157 2-door standard cab]]), а пазней — абноўленыя кабіны сямейства [[ЗІЛ-4331]] у пазнейшых мадэлях «G40» і «G42». Мадэлі ЗІЛ-133, «G40» і «G42», былі распрацаваны з улікам больш новай канструкцыі кабіны і абноўленых рухавікоў, такіх як ЗІЛ-6454 або Caterpillar 3116. [[Катэгорыя:Аўтамабілі ЗІЛ]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі СССР]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] aat9b1uhl3usvi4z8ytyu8t26mmdlx3 Renault 4CV 0 300617 2677892 2675755 2026-07-06T18:57:18Z ~2026-38116-85 98677 2677892 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Renault 4CV» | выява = [[Файл:Renault 4CV (9610226820).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Renault]]» | гады = [[1946]]-[[1961]] | папярэднік = [[Renault Juvaquarte]] | наступнік = [[Renault Dauphine]]<br />[[Renault 4]] | заводы = | плятформа = | тып кузаву = [[сэдан]], [[кабрыялет]] | кампаноўка = {{ЗЗ-кампаноўка}} | прывад = | рухавік = 1,2, 1,3, 1,5 і 1,6 л [[Flat-4]] | кпп = | колавая база = 2400—2420 мм | даўжыня = 4070—4140 мм | шырыня = 1540—1585 мм | вышыня = 1500 мм | каляіна перадпакой = | каляіна задняя = | клірэнс = | маса = 730—930 кг | грузападымальнасць = | выдатак паліва = | аб'ём бака = | макс. хуткасць = | разгон = | падобныя = '''4CV All-Steel Top Sedan''':<br/>[[Austin A30|Austin A30 All-Steel Top 4-door saloon]]<br />[[Citroën 2CV|Citroën 2CV All-Steel Top Sedan]]<br /> [[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500B "Topolino" All-Steel Top 2-door saloon]]/[[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500C "Topolino" All-Steel Top 2-door saloon]]/[[Fiat 600|1955–1969 Fiat 600 All-Steel Top 2-door saloon]]<br />[[Morris Minor|Morris Minor All-Steel Top 4-door saloon]]<br />[[Panhard Dyna X|Panhard Dyna X All-Steel Top 4-door sedan]]<br />[[Simca 6|Simca 6 All-Steel Top 2-door coupé]]<br>[[Volkswagen Käfer|Volkswagen Käfer All-Steel Top Sedan (Typ 1)]] <br />[[Škoda 1101/1102|Škoda 1101/1102 All-Steel Top 4-door sedan]] <br/>'''4CV Sunroof Sedan''':<br/>[[Austin A30|Austin A30 4-door sunroof saloon]]<br />[[Citroën 2CV|Citroën 2CV Sunroof Sedan]]<br /> [[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500B "Topolino" 2-door sunroof saloon]]/[[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500C "Topolino" 2-door sunroof saloon]]/[[Fiat 600|1955–1969 Fiat 600 2-door sunroof saloon]]<br />[[Morris Minor|Morris Minor 4-door sunroof saloon]]<br />[[Panhard Dyna X|Panhard Dyna X 4-door sunroof sedan]]<br />[[Simca 6|Simca 6 2-door sunroof coupé]]<br>[[Volkswagen Käfer|Volkswagen Käfer Sunroof Sedan (Typ 1)]] <br />[[Škoda 1101/1102|Škoda 1101/1102 4-door sunroof sedan]] <br/>'''4CV Convertible''':<br/>[[Austin A30|Austin A30 4-door convertible]]<br />[[Citroën 2CV|Citroën 2CV Convertible]]<br /> [[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500B "Topolino" 2-door convertible]]/[[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500C "Topolino" 2-door convertible]]/[[Fiat 600|1955–1969 Fiat 600 2-door convertible]]<br />[[Morris Minor|Morris Minor 4-door convertible]]<br />[[Panhard Dyna X|Panhard Dyna X 4-door Convertible]]<br />[[Simca 6|Simca 6 2-door convertible]]<br>[[Volkswagen Käfer|Volkswagen Käfer Convertible (Typ 1)]]<br />[[Škoda 1101/1102|Škoda 1101/1102 4-door convertible]] | звязаныя = | дызайнер = | вікісховішча = Renault 4CV }} '''Renault 4CV''' (фр. quatre chevaux, вымаўляецца [kat.ʃəvo], як быццам пішацца quat'chevaux) — аўтамабіль, які выпускаўся французскай кампаніяй Renault з жніўня 1947 года па ліпень 1961 года. Гэта чатырохдзверны эканамічны аўтамабіль з рухавіком, размешчаным ззаду, які прыводзіць у рух заднія колы. Гэта быў першы французскі аўтамабіль, які быў прададзены ў колькасці больш за мільён адзінак, і яго замяніў Dauphine, Renault 4CV (1947–1961) быў заднемоторным чатырохдзверным эканомным аўтамабілем, які выпускаўся ў некалькіх асноўных стылях кузава: стандартны чатырохдзверны седан (седан; пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1928-1930 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 3)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], і [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]]), Découvrable (кабрыялет са складаным палатняным дахам) і фургон Service. Спецыялізаваныя версіі ўключалі пляжны аўтамабіль "Jolly" са зрэзанымі дзвярыма і плеценымі сядзеннямі, а таксама канкурэнтаздольныя мадэлі, такія як R1063, Renault 4CV афіцыйна класіфікуецца як невялікі двухкузаўны аўтамабіль. Аднак замест традыцыйнага востракутнага выгляду седана ён мае круглявы профіль у форме слязы [[фастбэк]], дзе лінія даху плаўна спускаецца да задніх крылаў, што дапамагае мінімізаваць аэрадынамічнае супраціўленне. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Рэно|4CV]] 591yda79sniyspj1o65gnitk4rugqj4 2677893 2677892 2026-07-06T18:57:44Z ~2026-38116-85 98677 2677893 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Renault 4CV» | выява = [[Файл:Renault 4CV (9610226820).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Renault]]» | гады = [[1946]]-[[1961]] | папярэднік = [[Renault Juvaquarte]] | наступнік = [[Renault Dauphine]]<br />[[Renault 4]] | заводы = | плятформа = | тып кузаву = [[сэдан]], [[кабрыялет]] | кампаноўка = {{ЗЗ-кампаноўка}} | прывад = | рухавік = 1,2, 1,3, 1,5 і 1,6 л [[Flat-4]] | кпп = | колавая база = 2400—2420 мм | даўжыня = 4070—4140 мм | шырыня = 1540—1585 мм | вышыня = 1500 мм | каляіна перадпакой = | каляіна задняя = | клірэнс = | маса = 730—930 кг | грузападымальнасць = | выдатак паліва = | аб'ём бака = | макс. хуткасць = | разгон = | падобныя = '''4CV All-Steel Top Sedan''':<br/>[[Austin A30|Austin A30 All-Steel Top 4-door saloon]]<br />[[Citroën 2CV|Citroën 2CV All-Steel Top Sedan]]<br /> [[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500B "Topolino" All-Steel Top 2-door saloon]]/[[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500C "Topolino" All-Steel Top 2-door saloon]]/[[Fiat 600|1955–1969 Fiat 600 All-Steel Top 2-door saloon]]<br />[[Morris Minor|Morris Minor All-Steel Top 4-door saloon]]<br />[[Panhard Dyna X|Panhard Dyna X All-Steel Top 4-door sedan]]<br />[[Simca 6|Simca 6 All-Steel Top 2-door coupé]]<br>[[Volkswagen Käfer|Volkswagen Käfer All-Steel Top Sedan (Typ 1)]] <br />[[Škoda 1101/1102|Škoda 1101/1102 All-Steel Top 4-door sedan]] <br/>'''4CV Sunroof Sedan''':<br/>[[Austin A30|Austin A30 4-door sunroof saloon]]<br />[[Citroën 2CV|Citroën 2CV Sunroof Sedan]]<br /> [[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500B "Topolino" 2-door sunroof saloon]]/[[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500C "Topolino" 2-door sunroof saloon]]/[[Fiat 600|1955–1969 Fiat 600 2-door sunroof saloon]]<br />[[Morris Minor|Morris Minor 4-door sunroof saloon]]<br />[[Panhard Dyna X|Panhard Dyna X 4-door sunroof sedan]]<br />[[Simca 6|Simca 6 2-door sunroof coupé]]<br>[[Volkswagen Käfer|Volkswagen Käfer Sunroof Sedan (Typ 1)]] <br />[[Škoda 1101/1102|Škoda 1101/1102 4-door sunroof sedan]] <br/>'''4CV Convertible''':<br/>[[Austin A30|Austin A30 4-door convertible]]<br />[[Citroën 2CV|Citroën 2CV Convertible]]<br /> [[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500B "Topolino" 2-door convertible]]/[[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500C "Topolino" 2-door convertible]]/[[Fiat 600|1955–1969 Fiat 600 2-door convertible]]<br />[[Morris Minor|Morris Minor 4-door convertible]]<br />[[Panhard Dyna X|Panhard Dyna X 4-door Convertible]]<br />[[Simca 6|Simca 6 2-door convertible]]<br>[[Volkswagen Käfer|Volkswagen Käfer Convertible (Typ 1)]]<br />[[Škoda 1101/1102|Škoda 1101/1102 4-door convertible]] | звязаныя = | дызайнер = | вікісховішча = Renault 4CV }} '''Renault 4CV''' (фр. quatre chevaux, вымаўляецца [kat.ʃəvo], як быццам пішацца quat'chevaux) — аўтамабіль, які выпускаўся французскай кампаніяй Renault з жніўня 1947 года па ліпень 1961 года. Гэта чатырохдзверны эканамічны аўтамабіль з рухавіком, размешчаным ззаду, які прыводзіць у рух заднія колы. Гэта быў першы французскі аўтамабіль, які быў прададзены ў колькасці больш за мільён адзінак, і яго замяніў Dauphine, Renault 4CV (1947–1961) быў заднемоторным чатырохдзверным эканомным аўтамабілем, які выпускаўся ў некалькіх асноўных стылях кузава: стандартны чатырохдзверны седан (седан; пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1928-1930 Renault NN2 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 3)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], і [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]]), Découvrable (кабрыялет са складаным палатняным дахам) і фургон Service. Спецыялізаваныя версіі ўключалі пляжны аўтамабіль "Jolly" са зрэзанымі дзвярыма і плеценымі сядзеннямі, а таксама канкурэнтаздольныя мадэлі, такія як R1063, Renault 4CV афіцыйна класіфікуецца як невялікі двухкузаўны аўтамабіль. Аднак замест традыцыйнага востракутнага выгляду седана ён мае круглявы профіль у форме слязы [[фастбэк]], дзе лінія даху плаўна спускаецца да задніх крылаў, што дапамагае мінімізаваць аэрадынамічнае супраціўленне. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Рэно|4CV]] nr53rdpef8e0c3pjpnds3wensvq9tk5 2677894 2677893 2026-07-06T18:59:28Z ~2026-38116-85 98677 2677894 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Renault 4CV» | выява = [[Файл:Renault 4CV (9610226820).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Renault]]» | гады = [[1946]]-[[1961]] | папярэднік = [[Renault Juvaquarte]] | наступнік = [[Renault Dauphine]]<br />[[Renault 4]] | заводы = | плятформа = | тып кузаву = [[сэдан]], [[кабрыялет]] | кампаноўка = {{ЗЗ-кампаноўка}} | прывад = | рухавік = 1,2, 1,3, 1,5 і 1,6 л [[Flat-4]] | кпп = | колавая база = 2400—2420 мм | даўжыня = 4070—4140 мм | шырыня = 1540—1585 мм | вышыня = 1500 мм | каляіна перадпакой = | каляіна задняя = | клірэнс = | маса = 730—930 кг | грузападымальнасць = | выдатак паліва = | аб'ём бака = | макс. хуткасць = | разгон = | падобныя = '''4CV All-Steel Top Sedan''':<br/>[[Austin A30|Austin A30 All-Steel Top 4-door saloon]]<br />[[Citroën 2CV|Citroën 2CV All-Steel Top Sedan]]<br /> [[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500B "Topolino" All-Steel Top 2-door saloon]]/[[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500C "Topolino" All-Steel Top 2-door saloon]]/[[Fiat 600|1955–1969 Fiat 600 All-Steel Top 2-door saloon]]<br />[[Morris Minor|Morris Minor All-Steel Top 4-door saloon]]<br />[[Panhard Dyna X|Panhard Dyna X All-Steel Top 4-door sedan]]<br />[[Simca 6|Simca 6 All-Steel Top 2-door coupé]]<br>[[Volkswagen Käfer|Volkswagen Käfer All-Steel Top Sedan (Typ 1)]] <br />[[Škoda 1101/1102|Škoda 1101/1102 All-Steel Top 4-door sedan]] <br/>'''4CV Sunroof Sedan''':<br/>[[Austin A30|Austin A30 4-door sunroof saloon]]<br />[[Citroën 2CV|Citroën 2CV Sunroof Sedan]]<br /> [[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500B "Topolino" 2-door sunroof saloon]]/[[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500C "Topolino" 2-door sunroof saloon]]/[[Fiat 600|1955–1969 Fiat 600 2-door sunroof saloon]]<br />[[Morris Minor|Morris Minor 4-door sunroof saloon]]<br />[[Panhard Dyna X|Panhard Dyna X 4-door sunroof sedan]]<br />[[Simca 6|Simca 6 2-door sunroof coupé]]<br>[[Volkswagen Käfer|Volkswagen Käfer Sunroof Sedan (Typ 1)]] <br />[[Škoda 1101/1102|Škoda 1101/1102 4-door sunroof sedan]] <br/>'''4CV Convertible''':<br/>[[Austin A30|Austin A30 4-door convertible]]<br />[[Citroën 2CV|Citroën 2CV Convertible]]<br /> [[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500B "Topolino" 2-door convertible]]/[[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500C "Topolino" 2-door convertible]]/[[Fiat 600|1955–1969 Fiat 600 2-door convertible]]<br />[[Morris Minor|Morris Minor 4-door convertible]]<br />[[Panhard Dyna X|Panhard Dyna X 4-door Convertible]]<br />[[Simca 6|Simca 6 2-door convertible]]<br>[[Volkswagen Käfer|Volkswagen Käfer Convertible (Typ 1)]]<br />[[Škoda 1101/1102|Škoda 1101/1102 4-door convertible]] | звязаныя = | дызайнер = | вікісховішча = Renault 4CV }} '''Renault 4CV''' (фр. quatre chevaux, вымаўляецца [kat.ʃəvo], як быццам пішацца quat'chevaux) — аўтамабіль, які выпускаўся французскай кампаніяй Renault з жніўня 1947 года па ліпень 1961 года. Гэта чатырохдзверны эканамічны аўтамабіль з рухавіком, размешчаным ззаду, які прыводзіць у рух заднія колы. Гэта быў першы французскі аўтамабіль, які быў прададзены ў колькасці больш за мільён адзінак, і яго замяніў Dauphine, Renault 4CV (1947–1961) быў заднемоторным чатырохдзверным эканомным аўтамабілем, які выпускаўся ў некалькіх асноўных стылях кузава: стандартны чатырохдзверны седан (седан; пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 2)]], [[Renault Monasix|Renault Monasix Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type RY 3)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], і [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]]), Découvrable (кабрыялет са складаным палатняным дахам) і фургон Service. Спецыялізаваныя версіі ўключалі пляжны аўтамабіль "Jolly" са зрэзанымі дзвярыма і плеценымі сядзеннямі, а таксама канкурэнтаздольныя мадэлі, такія як R1063, Renault 4CV афіцыйна класіфікуецца як невялікі двухкузаўны аўтамабіль. Аднак замест традыцыйнага востракутнага выгляду седана ён мае круглявы профіль у форме слязы [[фастбэк]], дзе лінія даху плаўна спускаецца да задніх крылаў, што дапамагае мінімізаваць аэрадынамічнае супраціўленне. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Рэно|4CV]] elgo7kk0n52l0imazz8d3zavxpefrzf 2677903 2677894 2026-07-06T19:12:16Z ~2026-38116-85 98677 2677903 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Renault 4CV» | выява = [[Файл:Renault 4CV (9610226820).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Renault]]» | гады = [[1946]]-[[1961]] | папярэднік = [[Renault Juvaquarte]] | наступнік = [[Renault Dauphine]]<br />[[Renault 4]] | заводы = | плятформа = | тып кузаву = [[сэдан]], [[кабрыялет]] | кампаноўка = {{ЗЗ-кампаноўка}} | прывад = | рухавік = 1,2, 1,3, 1,5 і 1,6 л [[Flat-4]] | кпп = | колавая база = 2400—2420 мм | даўжыня = 4070—4140 мм | шырыня = 1540—1585 мм | вышыня = 1500 мм | каляіна перадпакой = | каляіна задняя = | клірэнс = | маса = 730—930 кг | грузападымальнасць = | выдатак паліва = | аб'ём бака = | макс. хуткасць = | разгон = | падобныя = '''4CV All-Steel Top Sedan''':<br/>[[Austin A30|Austin A30 All-Steel Top 4-door saloon]]<br />[[Citroën 2CV|Citroën 2CV All-Steel Top Sedan]]<br /> [[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500B "Topolino" All-Steel Top 2-door saloon]]/[[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500C "Topolino" All-Steel Top 2-door saloon]]/[[Fiat 600|1955–1969 Fiat 600 All-Steel Top 2-door saloon]]<br />[[Morris Minor|Morris Minor All-Steel Top 4-door saloon]]<br />[[Panhard Dyna X|Panhard Dyna X All-Steel Top 4-door sedan]]<br />[[Simca 6|Simca 6 All-Steel Top 2-door coupé]]<br>[[Volkswagen Käfer|Volkswagen Käfer All-Steel Top Sedan (Typ 1)]] <br />[[Škoda 1101/1102|Škoda 1101/1102 All-Steel Top 4-door sedan]] <br/>'''4CV Sunroof Sedan''':<br/>[[Austin A30|Austin A30 4-door sunroof saloon]]<br />[[Citroën 2CV|Citroën 2CV Sunroof Sedan]]<br /> [[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500B "Topolino" 2-door sunroof saloon]]/[[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500C "Topolino" 2-door sunroof saloon]]/[[Fiat 600|1955–1969 Fiat 600 2-door sunroof saloon]]<br />[[Morris Minor|Morris Minor 4-door sunroof saloon]]<br />[[Panhard Dyna X|Panhard Dyna X 4-door sunroof sedan]]<br />[[Simca 6|Simca 6 2-door sunroof coupé]]<br>[[Volkswagen Käfer|Volkswagen Käfer Sunroof Sedan (Typ 1)]] <br />[[Škoda 1101/1102|Škoda 1101/1102 4-door sunroof sedan]] <br/>'''4CV Convertible''':<br/>[[Austin A30|Austin A30 4-door convertible]]<br />[[Citroën 2CV|Citroën 2CV Convertible]]<br /> [[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500B "Topolino" 2-door convertible]]/[[Fiat Topolino (1936)|Fiat 500C "Topolino" 2-door convertible]]/[[Fiat 600|1955–1969 Fiat 600 2-door convertible]]<br />[[Morris Minor|Morris Minor 4-door convertible]]<br />[[Panhard Dyna X|Panhard Dyna X 4-door Convertible]]<br />[[Simca 6|Simca 6 2-door convertible]]<br>[[Volkswagen Käfer|Volkswagen Käfer Convertible (Typ 1)]]<br />[[Škoda 1101/1102|Škoda 1101/1102 4-door convertible]] | звязаныя = | дызайнер = | вікісховішча = Renault 4CV }} '''Renault 4CV''' (фр. quatre chevaux, вымаўляецца [kat.ʃəvo], як быццам пішацца quat'chevaux) — аўтамабіль, які выпускаўся французскай кампаніяй Renault з жніўня 1947 года па ліпень 1961 года. Гэта чатырохдзверны эканамічны аўтамабіль з рухавіком, размешчаным ззаду, які прыводзіць у рух заднія колы. Гэта быў першы французскі аўтамабіль, які быў прададзены ў колькасці больш за мільён адзінак, і яго замяніў Dauphine, Renault 4CV (1947–1961) быў заднемоторным чатырохдзверным эканомным аўтамабілем, які выпускаўся ў некалькіх асноўных стылях кузава: стандартны чатырохдзверны седан (седан; пасля-Horse Drawn Golden Coupé, [[Stanley Steamer|1922 Stanley Steamer 4-door trunk back sedan]], [[Renault NN|1924-1927 Renault NN Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1927-1928 Renault NN1 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault NN|1928-1930 Renault NN2 Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type UY1)]], [[Renault Monaquatre|Renault Monaquatre Berline 4-Portes with Taylor Made Auto Trunk attached on the back (Type YN 1)]], [[Renault Monaquatre|1933 Renault Monaquatre Trunkback Berline 4-Portes (Type YN 2)]], [[Delahaye 134|1934 Delahaye 134 Trunkback Berline 4-portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1935 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], [[Berliet Dauphine 11CV|1936 Berliet Dauphine Berline 4-Portes]], і [[Renault Novaquatre|Renault Novaquatre Berline 4-Portes (Type BDR1)]]), Découvrable (кабрыялет са складаным палатняным дахам) і фургон Service. Спецыялізаваныя версіі ўключалі пляжны аўтамабіль "Jolly" са зрэзанымі дзвярыма і плеценымі сядзеннямі, а таксама канкурэнтаздольныя мадэлі, такія як R1063, Renault 4CV афіцыйна класіфікуецца як невялікі двухкузаўны аўтамабіль. Аднак замест традыцыйнага востракутнага выгляду седана ён мае круглявы профіль у форме слязы [[фастбэк]], дзе лінія даху плаўна спускаецца да задніх крылаў, што дапамагае мінімізаваць аэрадынамічнае супраціўленне. [[Катэгорыя:Аўтамабілі Рэно|4CV]] j46ber7x50e5h28r2dcbsbteyxvvmfs Ford Model AA 0 301334 2677866 2677691 2026-07-06T16:16:26Z ~2026-38321-46 98728 /* */ 2677866 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = «Ford Model AA» | выява = [[Файл:1928 Ford AA (8782154237).jpg|300пкс]]<br/>[[Файл:Ford Lorry BH 9132 (3963126930).jpg|300пкс]] | вытворца = «[[Ford Motor Company]]» | гады = 1927–1932 | кляса = Medium commercial | тып кузаву = Chassis/Dual Chassis<br/>Ambulance<br/>Mail truck<br/>Panel truck<br/>Pickup<br/>Deluxe pickup<br/>Platform truck<br/>Stake bed truck | падобныя = '''Model AA 76-A Open Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1928-1929):'''<br/>[[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Open Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester|1928-1929 International Harvester Open Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Open Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1928)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Open Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1929)]]<br/>[[GMC|1928-1929 General Motors Open Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Studebaker|1928-1929 Studebaker Open Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Open Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1928-1929)]]<br/>'''Model AA 82-A Closed Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1928-1929):'''<br/>[[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Closed Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester|1928-1929 International Harvester Closed Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1928)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1929)]]<br/>[[GMC|1928-1929 General Motors Closed Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Studebaker|1928-1929 Studebaker Closed Cab Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1928-1929)]]<br/>'''Model AA 76-B Open Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930-1931):'''<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Open Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Open Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Open Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Open Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Open Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Model S Open Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Open Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930-1931)]]<br/>'''Model AA 82-B Closed Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930-1931):'''<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Closed Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Closed Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Closed Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Closed Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Model S Closed Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Cab Single-Axle Single Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930-1931)]]<br/>'''Model AA 76-A Open Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1928-1929):'''<br/>[[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Open Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Sterling Trucks|1928-1929 Sterling DB 8 63 Open Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Mack BB / BC / BF / BG / BJ / BL|1928-1929 Mack Model BJ Open Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Selden Roadmaster 47 Single-Axle Dual Rear Wheel Open Cab Semi-Tractor Truck (1928–1929)]]<br/>[[International Harvester|1928-1929 International Harvester Open Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Open Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1928-1929)]]<br/>'''Model AA 82-A Closed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1928-1929):'''<br/> [[International Harvester|1928-1929 International Harvester Closed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Closed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Sterling Trucks|1928-1929 Sterling DB 8 63 Closed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Mack BB / BC / BF / BG / BJ / BL|1928-1929 Mack Model BJ 2-Door All-Steel Enclosed Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Selden Roadmaster 47 Single-Axle Closed Cab Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1928–1929)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1928-1929)]]<br/>'''Model AA 76-B Open Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930-1931):'''<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Open Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Open Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Open Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Open Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Open Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/> [[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch Open Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Model S Open Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Open Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930-1931)]]<br/>'''Model AA 82-B Closed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930-1931):'''<br/>[[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch Closed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Closed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Closed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Closed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Closed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Model S Closed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Cab Single-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930-1931)]]<br/>'''Model AA 76-A Open Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1928-1929):'''<br/>[[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Open Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester|1928-1929 International Harvester Open Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Open Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1928)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Open Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1929)]]<br/>[[GMC|1928-1929 General Motors Open Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Studebaker|1928-1929 Studebaker Open Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Open Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1928-1929)]]<br/>'''Model AA 82-A Closed Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1928-1929):'''<br/>[[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Closed Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester|1928-1929 International Harvester Closed Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1928)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1929)]]<br/>[[GMC|1928-1929 General Motors Closed Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Studebaker|1928-1929 Studebaker Closed Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1928-1929)]]<br/>'''Model AA 76-B Open Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931):'''<br/>[[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch Open Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Open Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Open Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Open Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Open Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Open Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Model S Open Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Open Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]]<br/>'''Model AA 82-B Closed Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931):'''<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Closed Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Closed Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Closed Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Closed Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Model S Closed Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1930-1931)]]<br/>'''Model AA 76-B Open Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930-1931):'''<br/>[[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch Open Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Open Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Open Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Open Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Open Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Open Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Model S Open Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Open Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930-1931)]]<br/>'''Model AA 82-B Closed Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930-1931):'''<br/>[[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch Closed Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Closed Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Closed Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Closed Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Closed Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Model S Closed Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Cab Tandem-Axle Dual Rear Wheel Semi-Tractor Truck (1930-1931)]]<br/>'''Model AA 76-A Open Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1928-1929):'''<br/>[[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Open Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester|1928-1929 International Harvester Open Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Open Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1928)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Open Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1929)]]<br/>[[GMC|1928-1929 General Motors Open Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Studebaker|1928-1929 Studebaker Open Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Open Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1928-1929)]]<br/>'''Model AA 82-A Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1928-1929):'''<br/>[[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester|1928-1929 International Harvester Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1928)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1929)]]<br/>[[GMC|1928-1929 General Motors Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Studebaker|1928-1929 Studebaker Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1928-1929)]]<br/>'''Model AA 76-B Open Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1930-1931):'''<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Open Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Open Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Open Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Open Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Open Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Model S Open Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Open Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1930-1931)]]<br/>'''Model AA 82-B Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1930-1931):'''<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Model S Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1930-1931)]]<br/>'''Model AA 76-A Open Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1928-1929):'''<br/>[[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Open Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/> [[International Harvester|1928-1929 International Harvester Open Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Sterling Trucks|1928-1929 Sterling DB 8 63 Open Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Mack BB / BC / BF / BG / BJ / BL|1928-1929 Mack Model BJ Open Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Selden Roadmaster 47 Open Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1928–1929)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Open Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1928-1929)]]<br/>'''Model AA 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1928-1929):'''<br/>[[International Harvester|1928-1929 International Harvester Closed Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Closed Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Sterling Trucks|1928-1929 Sterling DB 8 63 Closed Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Mack BB / BC / BF / BG / BJ / BL|1928-1929 Mack Model BJ Closed Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Selden Roadmaster 47 Closed Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1928–1929)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1928-1929)]]<br/>'''Model AA 76-B Open Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1930-1931):'''<br/>[[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch Open Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Open Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Open Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Open Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Open Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Open Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Model S Open Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Open Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1930-1931)]]<br/>'''Model AA 82-B Closed Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1930-1931):'''<br/>[[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch Closed Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Closed Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Closed Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Closed Cab Dual Rear Wheel Truck (1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Closed Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Model S Closed Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Chassis Truck (1930-1931)]]<br/>'''Model AA 76-A Open Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck (1928-1929):'''<br/>[[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Open Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester|1928-1929 International Harvester Open Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Open Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck (1928)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Open Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck (1929)]]<br/>[[GMC|1928-1929 General Motors Open Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Studebaker|1928-1929 Studebaker Open Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Open Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck (1928-1929)]]<br/>'''Model AA 82-A Closed Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck (1928-1929):'''<br/>[[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Closed Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester|1928-1929 International Harvester Closed Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck (1928)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck (1929)]]<br/>[[GMC|1928-1929 General Motors Closed Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Studebaker|1928-1929 Studebaker Closed Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck (1928-1929)]]<br/>'''Model AA 76-B Open Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931):'''<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Open Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Open Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Open Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck (1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Open Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck (1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Open Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Model S Open Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Open Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]]<br/>'''Model AA 82-B Closed Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931):'''<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Closed Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Closed Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck (1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Closed Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck (1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Closed Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Model S Closed Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Cab Tandem Axle Single Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]]<br/>'''Model AA 76-B Open Cab Tandem Axle Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931):'''<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Open Cab Tandem Axle Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Open Cab Tandem Axle Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Open Cab Tandem Axle Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Open Cab Tandem Axle Dual Rear Wheel Chassis Truck (1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Open Cab Tandem Axle Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Model S Open Cab Tandem Axle Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Open Cab Tandem Axle Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]]<br/>'''Model AA 82-B Closed Cab Tandem Axle Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931):'''<br/>[[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch Closed Cab Tandem Axle Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Closed Cab Tandem Axle Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Closed Cab Tandem Axle Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Cab Tandem Axle Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Closed Cab Tandem Axle Dual Rear Wheel Chassis Truck (1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Closed Cab Tandem Axle Dual Rear Wheel Chassis Truck]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Model S Closed Cab Tandem Axle Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Cab Tandem Axle Dual Rear Wheel Chassis Truck (1930-1931)]]<br/>'''Model AA Milk Delivery Truck (Closed Body; 1928-1929):'''<br/>[[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Closed Milk Delivery Truck]]<br/>[[International Harvester|1928-1929 International Harvester Closed Milk Delivery Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Milk Delivery Truck (1928)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Milk Delivery Truck (1929)]]<br/>[[GMC|1928-1929 General Motors Closed Milk Delivery Truck]]<br/>[[Studebaker|1928-1929 Studebaker Closed Milk Delivery Truck]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Milk Delivery Truck (1928-1929)]]<br/>'''Model AA Milk Delivery Truck (Closed Body; 1930-1931):'''<br/>[[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch Milk Delivery Truck (Closed Body)]]<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Milk Delivery Truck (Closed Body)]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Milk Delivery Truck (Closed Body)]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Milk Delivery Truck (Closed Body; 1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Milk Delivery Truck (Closed Body; 1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Milk Delivery Truck (Closed Body)]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Milk Delivery Truck (Closed Body; 1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Milk Delivery Truck (Closed Body; 1930-1931)]]<br/>'''Model AA Mail Truck (Closed Body; 1928-1929):'''<br/>[[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Closed Mail Truck]]<br/>[[International Harvester|1928-1929 International Harvester Closed Mail Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Mail Truck (1928)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Mail Truck (1929)]]<br/>[[GMC|1928-1929 General Motors Closed Mail Truck]]<br/>[[Studebaker|1928-1929 Studebaker Closed Mail Truck]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Mail Truck (1928-1929)]]<br/>'''Model AA Mail Truck (Closed Body; 1930-1931):'''<br/>[[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch Mail Truck (Closed Body)]]<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Mail Truck (Closed Body)]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Mail Truck (Closed Body)]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Mail Truck (Closed Body; 1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Mail Truck (Closed Body; 1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Mail Truck (Closed Body)]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Mail Truck (Closed Body; 1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Mail Truck (Closed Body; 1930-1931)]]<br/>'''Model AA Panel Delivery Truck (Closed Body; 1928-1929):'''<br/>[[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Closed Panel Delivery Truck]]<br/>[[International Harvester|1928-1929 International Harvester Closed Panel Delivery Truck]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Panel Delivery Truck (1928)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Panel Delivery Truck (1929)]]<br/>[[GMC|1928-1929 General Motors Closed Panel Delivery Truck]]<br/>[[Studebaker|1928-1929 Studebaker Closed Panel Delivery Truck]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Panel Delivery Truck (1928-1929)]]<br/>'''Model AA Panel Delivery Truck (Closed Body; 1930-1931):'''<br/>[[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch Panel Delivery Truck (Closed Body)]]<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Panel Delivery Truck (Closed Body)]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Panel Delivery Truck (Closed Body)]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Panel Delivery Truck (Closed Body; 1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Panel Delivery Truck (Closed Body; 1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Panel Delivery Truck (Closed Body)]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Panel Delivery Truck (Closed Body; 1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Panel Delivery Truck (Closed Body; 1930-1931)]]<br/>'''Model AA Passenger Bus (Closed Body; 1928-1929):'''<br/>[[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Closed Passenger Bus]]<br/>[[International Harvester|1928-1929 International Harvester Closed Passenger Bus]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Passenger Bus (1928)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Passenger Bus (1929)]]<br/>[[GMC|1928-1929 General Motors Closed Passenger Bus]]<br/>[[Studebaker|1928-1929 Studebaker Closed Passenger Bus]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Passenger Bus (1928-1929)]]<br/>'''Model AA Passenger Bus (Closed Body; 1930-1931):'''<br/>[[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch Passenger Bus (Closed Body)]]<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Passenger Bus (Closed Body)]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Passenger Bus (Closed Body)]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Passenger Bus (Closed Body; 1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Passenger Bus (Closed Body; 1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Passenger Bus (Closed Body)]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Passenger Bus (Closed Body; 1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Passenger Bus (Closed Body; 1930-1931)]]<br/>'''Model AA School Bus (Closed Body; 1928-1929):'''<br/>[[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Closed School Bus]]<br/>[[International Harvester|1928-1929 International Harvester Closed School Bus]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed School Bus (1928)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed School Bus (1929)]]<br/>[[GMC|1928-1929 General Motors Closed School Bus]]<br/>[[Studebaker|1928-1929 Studebaker Closed School Bus]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed School Bus (1928-1929)]]<br/>'''Model AA School Bus (Closed Body; 1930-1931):'''<br/>[[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch School Bus (Closed Body)]]<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers School Bus (Closed Body)]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester School Bus (Closed Body)]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS School Bus (Closed Body; 1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N School Bus (Closed Body; 1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors School Bus (Closed Body)]]<br/>[[Studebaker|Studebaker School Bus (Closed Body; 1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon School Bus (Closed Body; 1930-1931)]]<br/>'''Model AA Ambulance (Closed Body; 1928-1929):'''<br/>[[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Closed Ambulance]]<br/>[[International Harvester|1928-1929 International Harvester Closed Ambulance]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Ambulance (1928)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Ambulance (1929)]]<br/>[[GMC|1928-1929 General Motors Closed Ambulance]]<br/>[[Studebaker|1928-1929 Studebaker Closed Ambulance]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Ambulance (1928-1929)]]<br/>'''Model AA Ambulance (Closed Body; 1930-1931):'''<br/>[[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch Ambulance (Closed Body)]]<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Ambulance (Closed Body)]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Ambulance (Closed Body)]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Ambulance (Closed Body; 1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Ambulance (Closed Body; 1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Ambulance (Closed Body)]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Ambulance (Closed Body; 1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Ambulance (Closed Body; 1930-1931)]]<br/>'''Model AA Funreal Coach (Closed Body; 1928-1929):'''<br/>[[Dodge|1928-1929 Dodge Brothers Closed Funreal Coach]]<br/>[[International Harvester|1928-1929 International Harvester Closed Funreal Coach]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Funreal Coach (1928)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Closed Funreal Coach (1929)]]<br/>[[GMC|1928-1929 General Motors Closed Funreal Coach]]<br/>[[Studebaker|1928-1929 Studebaker Closed Funreal Coach]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Closed Funreal Coach (1928-1929)]]<br/>'''Model AA Funreal Coach (Closed Body; 1930-1931):'''<br/>[[Autocar Dispatch|Autocar Dispatch Funreal Coach (Closed Body)]]<br/>[[Dodge|1930-1931 Dodge Brothers Funreal Coach (Closed Body)]]<br/>[[International Harvester|1930-1931 International Harvester Funreal Coach (Closed Body)]]<br/>[[Chevrolet|Chevrolet Series LQ / LR / LS Funreal Coach (Closed Body; 1930)]]/[[Chevrolet|Chevrolet Series LT / M / N Funreal Coach (Closed Body; 1931)]]<br/>[[GMC|1930-1931 General Motors Funreal Coach (Closed Body)]]<br/>[[Studebaker|Studebaker Funreal Coach (Closed Body; 1930-1931)]]<br/>[[REO|REO Speedwagon Funreal Coach (Closed Body; 1930-1931)]] | папярэднік = [[Ford Model TT]] | наступнік = [[Ford Model BB]]<br/>[[ГАЗ-AA]] }} [[Ford Model AA]] — гэта грузавік на базе легкавога аўтамабіля ад [[Ford Motor Company]]. Паколькі [[Ford Model T|Model T]] і [[Ford Model TT|TT]] састарэлі і патрабавалі замены, бо з'яўляліся рабочым варыянтам знакамітага аўтамабіля [[Ford Model A (1927-1931)|мадэлі "A"]]. Гэтая мадэль выпускалася ў дахалодную вайну ў Вялікабрытаніі, ЗША і Расіі, Генры Форд пачаў распрацоўку пачатковых праектаў мадэлі A і мадэлі AA ў 1926 годзе. Базавая кампаноўка шасі была распрацавана хутка, і механічная распрацоўка прасоўвалася хутка. Дызайн і стыль кузава былі распрацаваны, а затым перададзены на аўтсорсінг розным вытворцам кузаваў, у тым ліку Briggs and Murray. Канструкцыі мадэлі A падзялялі дэталі і матэрыялы з мадэллю AA Ford, у прыватнасці, кузаў, рухавік і інтэр'ер. AA звычайна мелі больш простыя інтэр'еры, чым іх аўтамабільныя аналагі. Мадэль AA зведала падобныя змены ў дызайне да мадэлі A на працягу чатырох гадоў вытворчасці AA, часта з затрымкай ад трох да дзевяці месяцаў. Механічныя змены і мадэрнізацыі былі зроблены падчас вытворчасці аўтамабіляў. Змены ў кузаве, якія адбыліся паміж 1929 і 1930 гадамі, таксама былі інтэграваныя ў вытворчасць AA, але рэшткі дэталяў выкарыстоўваліся даўжэй у цяжкіх камерцыйных грузавіках. ==1928-1929== Ford Model AA 1928–1929 гадоў выпуску — гэта класічны 1,5-тонны цяжкі камерцыйны грузавік, пабудаваны для замены Ford Model TT. Ён меў той жа магутны 4-цыліндравы рухавік з плоскай галоўкай магутнасцю 40 конскіх сіл, што і аўтамабіль Model A, падоўжаную ўзмоцненую раму, узмоцненую падвеску і паніжаную перадачу, Мадэль AA Ford была даступная ў розных тыпах кузаваў ад карпарацыі Ford. Спецыяльныя кузавы ўключаюць: 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel Single-Axle 4x2 Chassis Truck (без кузава; пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], і [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]]), 82-A Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle 4x2 Chassis Truck (без кузава; пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], і [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]]), 82-A Closed Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Semi-Tractor Truck (без кузава; пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]]), 82-A Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle Semi-Tractor Truck (пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1917-1924)]], і [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1925-1927)]]), 82-A Closed Cab Tandem-Axle Rigid Truck (пасля-[[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Tandem-Axle Rigid Truck (1925-1927)]]), 82-A Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1925-1927)]]), пахавальны аўтобус, машына хуткай дапамогі, экспрэс-пікап, і самазвал, Інтэр'ер 1928-1929 Ford Model AA 82-A Closed Cab Truck выпуску быў у цэлым больш камфортным у кіраванні, чым 1926–1927 Ford Model T Tudor Sedan, 1926–1927 Citroën 10 HP Conduite Intérieure Tout acier Standard Type B12, і 1926–1927 Model T Doctor's Coupé, дзе, як 1928-1929 Ford Model AA Single Rear Wheel Passenger Bus & Dual Rear Wheel Passenger Bus большы за 1928-1929 Ford Model A Standard Tudor Sedan, Rumble Seat Sport Coupé, Town Car, 3-Window Rumble Seat Coupé, 5-Window Rumble Seat Coupé, Standard Fordor Sedan, Deluxe Tudor Sedan, Deluxe Fordor Sedan, Station Wagon, Sport Coupé, Town Sedan, Business Coupé, Standard Coupé, і Deluxe Coupé, але меншы за сярэдні 1928-1929 LNER Drummond D51 4-4-0T Locomotive Pulling The Bluebell Railway Carriages No. 387. ==1930-1931== Ford Model AA 1930-1931 гадоў выпуску — гэта класічны 1,5-тонны камерцыйны грузавік, пабудаваны на замену Model AA (1928-1929). Ён меў той жа культавы 4-цыліндравы рухавік з L-вобразнай галоўкай, што і Model A, але выкарыстоўваў узмоцненую трывалую раму, паніжаную 4-ступеністую каробку перадач і трывалыя падвойныя заднія колы для перавозкі цяжкіх грузаў, Мадэль AA Ford была даступная ў розных тыпах кузаваў ад карпарацыі Ford. Спецыяльныя кузавы ўключаюць: 82-B Closed Cab Dual Rear Wheel Single-Axle 4x2 Chassis Truck (без кузава; пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], і [[Ford Model AA#1928-1929|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]]), 82-B Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle 4x2 Chassis Truck (без кузава; пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Chassis Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Chassis Truck (1925-1927)]], і [[Ford Model AA#1928-1929|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]]), 82-B Closed Cab Dual Rear Wheel Single-Axle Semi-Tractor Truck (без кузава; пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Closed Cab Single Axle Semi-Tractor Truck]], і [[Ford Model AA#1928-1929|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]]), 82-B Closed Cab Single Rear Wheel Single-Axle Semi-Tractor Truck (без кузава; пасля-Horse Drawn Case #1 Portable Steam Engine with a tow hitch attached on the back, Garrett and Sons 4CD Traction Engine, [[Mack Senior|1912-1915 Mack Senior All-Steel Windshield Open Cab Single Axle Semi-Tractor Truck with doors]], [[Ford Model TT|Ford Model TT Closed Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1917-1924)]], [[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Single-Axle Semi-Tractor Truck (1925-1927)]], і [[Ford Model AA#1928-1929|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]]), 82-B Closed Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Rigid Truck (пасля-[[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Tandem-Axle Rigid Truck (1925-1927)]], і [[Ford Model AA#1928-1929|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Single Rear Wheel 4x2 Semi-Tractor Truck (1927-1929)]]), 82-A Closed Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (пасля-[[Ford Model TT|Ford Model TT All-Steel Top Closed Cab Single Rear Wheel Tandem-Axle Semi-Tractor Truck (1925-1927)]]), пахавальны аўтобус, машына хуткай дапамогі, экспрэс-пікап, і самазвал, Інтэр'ер 1930-1931 Ford Model AA 82-B Closed Cab Truck выпуску быў у цэлым больш камфортным у кіраванні, чым 1930-1931 Ford Model A Tudor Sedan, 1930-1931 Ford Model A Fordor Sedan, і 1930-1931 Ford Model A Doctor's Coupé, дзе, як 1930-1931 Ford Model AA Single Rear Wheel Passenger Bus & Dual Rear Wheel Passenger Bus большы за 1930-1931 Ford Model A Standard Tudor Sedan, Rumble Seat Sport Coupé, Town Car, Victoria, 3-Window Rumble Seat Coupé, 5-Window Rumble Seat Coupé, Standard Fordor Sedan, Deluxe Tudor Sedan, Slant Windshield Fordor Sedan, Deluxe Fordor Sedan, Station Wagon, Sport Coupé, Town Sedan, Business Coupé, Standard Coupé, і Deluxe Coupé, але меншы за сярэдні 1930-1931 LNER Drummond D51 4-4-0T Locomotive Pulling The Bluebell Railway Carriages No. 387. [[Катэгорыя:Грузавікі Ford]] [[Катэгорыя:ГАЗ]] [[Катэгорыя:Пікапы]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі, вырабленыя ў Злучаных Штатах]] [[Катэгорыя:Транспартныя сродкі, прадстаўленыя ў 1927 годзе]] morew9bf7txk3hf29aah6co3k49gf5u ГАЗ-66 0 302421 2677958 2674787 2026-07-07T00:29:35Z ~2026-38321-46 98728 /* */ 2677958 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «ГАЗ-66» |выява = [[Файл:GAZ-66 truck in Vrachesh, Botevgrad municipality, Bulgaria 02.jpg|300пкс]] |вытворца = [[Горкаўскі аўтамабільны завод]] |гады = [[1964]]—[[1998]] |папярэднік = [[ГАЗ-63]] |наступнік = [[ГАЗ-3308]] |кляса = грузавы |падобныя = '''66 2-door standard cab 4x4 chassis truck:'''<br/>[[ЗІЛ-131|ЗІЛ-131 2-door standard cab 6x6 chassis truck]]<br/>[[Unimog|Unimog 406]]/[[Unimog|Unimog 418]]<br/>[[Tata LPTA 713 TC|Tata LPTA 713 TC 2-door standard cab 4x4 chassis truck]]<br/>[[IFA W50|IFA W50 2-door standard cab 4x4 chassis truck]] |commons = }} '''ГАЗ-66''' — [[СССР|савецкі]] і [[Расія|расійскі]] [[грузавы аўтамабіль]] грузападымальнасцю 2 тоны з колавай формулай 4х4. Выраблены 965 941 экземпляр. З’яўляецца найбольш масавым паўнапрывадным двухвосевым грузавіком у Савецкай Арміі УС СССР і ў народнай гаспадарцы СССР і Расіі ў 1960-1990 гады, ГАЗ-66, савецкі тактычны грузавік з колавым прывадам паўнапрывадны, у асноўным адрозніваецца цеснай канструкцыяй з двухмеснай кабінай над рухавіком (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Tandem Axle Chassis Truck (1930-1931)]], [[ГАЗ-AAA|ГАЗ-AAA 82-B 2-Door Enclosed Cab 6x4 Chassis Truck]], і [[ГАЗ-63|ГАЗ-63 2-door standard cab 4x4 chassis truck]]). Рухавік размешчаны ўнутры салона паміж кіроўцам і пасажырам, што часта робіць салон шумным і гарачым. Канструкцыя заставалася ў асноўным стандартнай, прызначанай для ваеннай і прамысловай універсальнасці, а не для камфорту кіроўцы. [[Катэгорыя:Аўтамабілі ГАЗ]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі СССР]] [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] 44er5c05r8slq25sdyfurjp57y1s9q3 Сяргей Кавальчык 0 302701 2677979 2672276 2026-07-07T06:40:27Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677979 wikitext text/x-wiki {{Тэатрал}} '''Сярге́й Міха́йлавіч Кава́льчык''' ({{Н}} 25 верасьня 1969, [[Баранавічы]] [[Берасьцейская вобласьць|Берасьцейскай вобласьці]] [[БССР]]) — беларускі тэатральны рэжысэр, пэдагог. Заслужаны дзяяч мастацтваў Беларусі (2017). == Жыцьцяпіс == Бацька — тэатральны рэжысэр [[Міхаіл Кавальчык]], маці — акторка Эмілія (Марозава). У 1978 року сям’я пераехала ў Менск. Сяргей скончыў дзіцячую музычную школу №5 г. Менску па клясе акардэону, трапіў у тэатральную студыю. У 1986 року паступіў у [[Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут]] на спэцыяльнасьць «актор драматычнага тэатру і кіно». Пасьля другога курсу год адслужыў у войску; вярнуўшыся ў інстытут, скончыў яго па курсе {{Не перакладзена|Андрэй Андросік|Андрэя Андросіка|d|Q107605929}} (1991). У 1996 скончыў [[БДАМ|Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў]] па спэцыяльнасьці «рэжысура драмы» (курс {{Не перакладзена|Лідзія Манакова|Лідзіі Манаковай|d|Q106936848}}). У 2009 скончыў [[Акадэмія кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусі|Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусі]] па спэцыяльнасьці «дзяржаўнае кіраваньне і эканоміка». У 1992 пачаў працаваць акторам у [[Беларускі рэспубліканскі тэатар юнага гледача|Рэспубліканскім тэатры юнага гледача]] ў Менску. Рэжысэрскі дэбют адбыўся на сцэне [[Гомельскі абласны драматычны тэатар|Гомельскага абласнога драматычнага тэатру]]. З 1997 — рэжысэр-пастаноўшчык [[Беларускі дзяржаўны моладзевы тэатар|Дзяржаўнага моладзевага тэатру]]. З 2000 — рэжысэр-пастаноўшчык [[Рэспубліканскі тэатар беларускай драматургіі|Рэспубліканскага тэатру беларускай драматургіі]]. З 2008 — галоўны рэжысэр, з 2013 — мастацкі кіраўнік [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатар імя Горкага|Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатру імя Горкага]]. З 2014 — мастацкі кіраўнік рэжысэрскага курсу Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. Сябра экспэртнай рады па падтрымцы таленавітай моладзі Спэцыяльнага фонду прэзыдэнта Рэспублікі Беларусі. Сябра праўленьня Асацыяцыі расейскіх тэатраў замежжа. == Творчасьць == Аўтар дакумэнтальных фільмаў «Тэрыторыя па-за свабодай» (1997), «Наркаманія» (1999), «Le Sonet» (2000), «Тыя, што даюць сьвятло і цяпло» (2001) ды інш. == Прэміі і ўзнагароды == На конкурсе творчай моладзі ў Горадні (1999) прызнаны найлепшым маладым рэжысэрам Беларусі. Бронзавы дыплём IV Міжнароднага тэатральнага форуму «Залаты віцязь» (Масква, 2006) і Гран-пры фэстывалю «Галасы гісторыі» (Волагда, 2007) за спэктакль «Шлях у Царград» паводле п’есы сэрбскага драматурга З. Костыча. [[Ганаровая грамата Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусі]] (2007), [[мэдаль Францішка Скарыны]] (2011), юбілейны мэдаль «[[70 гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.]]» (2015). [[Заслужаны дзяяч мастацтваў Рэспублікі Беларусі]] (24 жніўня 2017). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20241124173038/https://www.rustheatre.by/troupe/rukovodstvo/80-rukovodstvo.html Жыцьцяпіс] {{ref-ru}} на бачыне [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатар імя Горкага|Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатру імя Горкага]] {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Кавальчык, Сяргей Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Беларускія тэатральныя акторы]] [[Катэгорыя:Беларускія тэатральныя рэжысэры]] 4340k3zfofocnoh9mx1lg7105bc7wc5 Шаблён:Гана на ЧС-2026 10 302786 2677826 2673332 2026-07-06T13:59:09Z ~2026-37745-07 98717 2677826 wikitext text/x-wiki {{Склад зборнай па футболе |1 = {{{1|}}} |назва = Гана на ЧС-2026 |колер фону = #FCD116 |колер тэксту = black |краіна = Ганы |сьцяг = Ганы |турнір = Чэмпіянат сьвету 2026 году |турнір_спасылка = Чэмпіянат сьвету па футболе 2026 году |н1 = [[Лоўрэнс Аці-Зыджы|Аці-Зыджы]] |н2 = [[Аліду Сэйду|Сэйду]] |н3 = [[Калеб Ірэнк’і|Ірэнк’і]] |н4 = [[Джонас Аджэтэй|Аджэтэй]] |н5 = [[Томас Партэй|Партэй]] |н6 = [[Абдул Мумін|Мумін]] |н7 = [[Абдул Ісагаку|Ісагаку]] |н8 = [[Квасі Сыба|Сыба]] |н9 = [[Джордан Аю|Аю]] |н10 = [[Брэндан Томас-Асантэ|Томас-Асантэ]] |н11 = [[Антуан Сэмэньё|Сэмэньё]] |н12 = [[Джозэф Ананг|Ананг]] |н13 = [[Крыстафэр Баа|Баа]] |н14 = [[Гідэон Мэнса|Мэнса]] |н15 = [[Эліша Авусу|Авусу]] |н16 = [[Бэнджамін Асарэ|Асарэ]] |н17 = [[Баба Рагман|Рагман]] |н18 = [[Джэром Апоку|Апоку]] |н19 = [[Іньякі Ўільямз|Ўільямз]] |н20 = [[Агустын Баачы|Баачы]] |н21 = [[Коджа Апонг|Апонг]] |н22 = [[Камалдын Сулемана|Сулемана]] |н23 = [[Дэрык Люкасэн|Люкасэн]] |н24 = [[Эрнэст Нуама|Нуама]] |н25 = [[Прынс Кўабэна Аду|Аду]] |н26 = [[Марвэн Сэная|Сэная]] |трэнэр = [[Карлуш Кейрош|Кейрош]] }}<noinclude>[[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Склады зборных ЧС-2026|Гана]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Склады зборнай Ганы па футболе|Сьвет-2026]] </noinclude> b5beearh66dzpmwj8z0m1or397pk6gh Тацьцяна Валодзіна 0 302900 2677867 2675335 2026-07-06T16:20:58Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне відэа 2677867 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Тацьцяна Валодзіна |Лацінка = Taćciana Valodzina |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|8|9|1968|1}} |Месца нараджэньня = вёска [[Суша (Віцебская вобласьць)|Суша]], [[Лепельскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] |Навуковая сфэра = [[фальклярыстыка]]; [[этнаграфія]] |Месца працы = [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру]] |Альма-матэр = [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]] |Навуковая ступень = [[Доктар навук]] |Навуковы кіраўнік = [[Анатоль Фядосік]], [[Арсень Ліс]] |Папярэднікі = |Знакамітыя вучні = [[Аліна Высоцкая]] ({{Н}}1990), [[Алена Ляшкевіч]] ({{Н}}1986) |Вядомы як = аўтарка манаграфій: «Талака ў духоўнай культуры беларусаў», «Цела чалавека: слова, міф, рытуал», ««Ядраное жыта гаспадара кліча…»: каляндарны год у абрадах і звычаях» |Узнагароды і прэміі = |Сайт = }} '''Тацьцяна Васільеўна Валодзіна''' ({{Н}} 08 верасьня 1968, вёска [[Суша (Віцебская вобласьць)|Суша]] [[Лепельскі раён|Лепельскага раёну]] [[Віцебская вобласьць|Віцебскай вобласьці]] — беларуская [[Фальклярыстыка|фалькларыстка]], доктар філялягічных навук, прафэсар. == Жыцьцяпіс == У 1990 годзе скончыла філялягічны факультэт [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]]. У 1994 годзе абараніла ступень кандыдата філялягічных навук<ref>{{Кніга|аўтар = Валодзіна, Таццяна Васільеўна. |частка = |загаловак = Талака ў сістэме духоўнай культуры беларусаў. Дысэртацыя на атрыманьне навуковай ступені кандыдата філалягічных навук: 10.01.09|арыгінал = |спасылка = |адказны = навуковы кіраўнік [[Арсень Ліс|А. С. Ліс]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = |год = 1994 |том = |старонкі = |старонак = 199 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref> і ў 2010 годзе абараніла доктарскую ступень<ref>{{Кніга|аўтар = Валодзіна, Таццяна Васільеўна. |частка = |загаловак = Міфапаэтычныя ўяўленні пра чалавека ў беларускім фальклоры : дысертацыя на атрыманне вучонай ступені доктара філалагічных навук: 10.01.09; абаронена 30.09.10; зацверджана 02.03.11 |арыгінал = |спасылка = |адказны = навуковы кансультант [[Арсень Ліс|А. С. Ліс]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = |год = 2010 |том = |старонкі = |старонак = 289 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref> у [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру|Інстытуце мастацтваў, этнаграфіі й фальклёру]]. У 1992–2011 гадах працавала навуковым супрацоўнікам у [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру|Інстытуце мастацтваў, этнаграфіі й фальклёру]], у тым ліку загадчыкам аддзела этналінгвістыкі й фальклярыстыкі. Зь лютага 2011 году ў [[Цэнтар дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры|Цэнтры дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы й літаратуры]] загадчыкам аддзела фальклёру й культуры славянскіх народаў. Сябра Этналінгвістычнай і чалец Прэзыдыюму Фальклярыстычнай камісіяў пры [[Міжнародны камітэт славістаў|Міжнародным камітэце славістаў]]. Праходзіла стажыроўку ў Грайфсвальдзкім унівэрсытэце ([[Нямеччына]], 2015, 2018, 2019 гг.) у межах службы акадэмічных абменаў і кіравала сумесным беларуска-эстонскім праектам па разьвіцьці супрацоўніцтва зь Літаратурным музэем Міністэрства адукацыі й дасьледаваньняў [[Эстонія|Эстоніі]], праходзіла навуковую стажыроўку ў [[Тарту]]<ref>{{Артыкул| аўтар = Таццяна Валодзіна.| загаловак = Беларуска-эстонскае супрацоўніцтва фалькларыстаў | спасылка = https://innosfera.by/files/2019/1.pdf | мова = | выданьне = Наука и инновации: научно-практический журнал | тып = часопіс | год = 2019 | том = | нумар = 1 (191)| старонкі = 70—73 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. == Навуковая дзейнасьць == Асноўныя тэмы яе навуковых дасьледаваньняў: фальклёр беларусаў, [[этналінгвістыка]], традыцыйная духоўная культура, народная рэлігійнасьць, асаблівая ўвага адводзіцца народнай мэдыцыне й замовам беларусаў у эўрапейскім кантэксьце. Праведзена дасьледаваньне талочнай абраднасьці і песень беларусаў, сымболікі й сэмантыкі побытавых рэчаў, народнага календару, этназнакавых функцыяў чалавечага цела, а таксама распрацоўка фальклярыстычнага вывучэньня народнай мэдыцыны беларусаў як часткі духоўнай культуры<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://belcentre.by/be/%D0%BE%D1%82%D0%B4%D0%B5%D0%BB-%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%B8-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B-%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2/%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0-%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0/| копія = | дата копіі = | загаловак = Валодзіна Тацьцяна Васільеўна | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Цэнтар дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>. Была кіраўніком навукова-выдавецкага праэкту «Фальклёрныя скарбы беларусаў»<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 25 лютага 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=brZ00xNw58g | копія = | дата копіі = | загаловак = Прэзентацыя альбомаў серыі «Фальклорныя скарбы Беларусі» | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Цэнтар дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>, навуковым рэдактарам энцыкляпэдычнага выданьня «Міталёгія беларусаў» (2011) і, разам з {{Артыкул у іншым разьдзеле|Марэ Кыйва|Марэ Кыйва|et|Mare Kõiva}}, рэдактарам сэрыйнага беларуска-эстонскага навуковага выданьня «Миссия выполнима» (2018; 2020; 2022)<ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Миссия выполнима. Missija võpolnima. Перспективы изучения фольклора |арыгінал = |спасылка = |адказны = Mare Kõiva, Tatjana Volodina. |выданьне = |месца = [[Тарту]] |выдавецтва = Eesti Kirjandusmuuseum |год = 2018 |том = |старонкі = |старонак = 416 |сэрыя = Sator 19|isbn = 978-9949-586-59-2|наклад = }}</ref><ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Миссия выполнима-2 : Перспективы изучения фольклору: взгляд из Беларуси и Эстонии|арыгінал = |спасылка = https://www.folklore.ee/pubte/eraamat/mp/mp2/mission_possible_2.pdf |адказны = составители: Татьяна Володина, Маре Кыйва. |выданьне = |месца = [[Тарту]]—{{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2020 |том = |старонкі = |старонак = 402 |сэрыя = |isbn = 978-9916-659-48-9|наклад = 120}}</ref><ref>{{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Перспективы изучения фольклора Взгляд из Эстонии и Беларуси. Миссия выполнима 3|арыгінал = |спасылка = https://folklore.ee/sator/wp-content/uploads/2022/11/sator23.pdf |адказны = Редакторы-составители выпуска: Татьяна Володина, Маре Кыйва, Анастасия Федотовa. |выданьне = |месца = [[Тарту]] |выдавецтва = Эстонский литературный музей |год = 2022 |том = |старонкі = |старонак = 355 |сэрыя = Sator 23|isbn = 978-9916-659-50-2|наклад = }}</ref>. У 2014 годзе заснавала часопіс «[[Беларускі фальклёр (часопіс)|Беларускі фальклёр]]» і стала яго галоўным рэдактарам<ref>{{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://ethno.by/bielaruskifalklor | копія = | дата копіі = | загаловак = «Беларускі фальклор: матэрыялы і даследаванні»| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Этнаўсё]] — анлайн-база зьвестак публікацыяў па этнаграфіі Беларусі | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>. ==Кнігапіс == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} === Манаграфіі=== * {{Кніга|аўтар = Т. В. Валодзіна. |частка = |загаловак = Талака ў сістэме духоўнай культуры беларусаў |арыгінал = |спасылка = |адказны = навуковы рэдактар [[Арсень Ліс|А. С. Ліс]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 1997 |том = |старонкі = |старонак = 135 |сэрыя = |isbn = 985-08-0033-X|наклад = 600}} * {{Кніга|аўтар = Таццяна Валодзіна. |частка = |загаловак = Семантыка рэчаў у духоўнай спадчыне беларусаў |арыгінал = |спасылка = |адказны = навуковы рэдактар [[Арсень Ліс|А. С. Ліс]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Тэхналогія |год = 1999|том = |старонкі = |старонак = 166 |сэрыя = |isbn = 985-6234-56-5 |наклад = 200}} * {{Кніга|аўтар = Таццяна Валодзіна. |частка = |загаловак = Цела чалавека : слова, міф, рытуал |арыгінал = |спасылка = |адказны = навуковы рэдактар [[Арсень Ліс|А. С. Ліс]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Тэхналогія |год = 2009 |том = |старонкі = |старонак = 430 |сэрыя = |isbn = 978-985-458-193-4 |наклад = 100}} * {{Кніга|аўтар = Таццяна Валодзіна. [[Тацьцяна Кухаронак|Таццяна Кухаронак]]. |частка = |загаловак = «Ядраное жыта гаспадара кліча…»: каляндарны год у абрадах і звычаях|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2015 |том = |старонкі = |старонак = 354 |сэрыя = Традыцыйны лад жыцьця |isbn = 978-985-08-1907-9 |наклад = 1000}} * {{Кніга|аўтар = Уладзімір Лобач, Таццяна Валодзіна. |частка = |загаловак = Святыя крыніцы Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2016 |том = |старонкі = — |старонак = 188 |сэрыя = Традыцыйны лад жыцьця |isbn = 978-985-08-2072-3|наклад =700 }} * {{Кніга|аўтар = Таццяна Валодзіна, Уладзімір Лобач. |частка = |загаловак = Далман. Асоба і міф |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2021|том = |старонкі = |старонак = 190 |сэрыя = Фальклор нашага краю |isbn = 978-985-08-2761-6|наклад = 300}} * {{Кніга|аўтар = Таццяна Валодзіна. |частка = |загаловак = Нямецкія лекавыя замовы: групы, матывы, беларускія паралелі = Deutsche Krankheitsbeschörungen: klassifizierung, motivik, belarusische parallelen |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2023 |том = |старонкі = — |старонак = 344 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-3025-8|наклад = 200 }} === Анталёгіі === * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Белорусский эротический фольклор|арыгінал = |спасылка = |адказны = издание подготовили: Т. В. Володина, [[Анатоль Фядосік|А. С. Федосик]] |выданьне = |месца = [[Масква|М]] |выдавецтва = |год = 2006 |том = |старонкі = |старонак = 382 |сэрыя = Русская потаенная литература|isbn = 5-86218-362-0 |наклад = 1500}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Народная медыцына: рытуальна-магічная практыка |арыгінал = |спасылка = |адказны = укладанне, прадмова і паказальнікі Тацьцяны Валодзінай; навуковы рэдактар [[Арсень Ліс|А. С. Ліс]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Тэхналогія |год = 2007 |том = |старонкі = |старонак = 776 |сэрыя = Беларуская народная творчасць |isbn = 978-985-08-0890-5 |наклад = 300}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = У Лепелі лепей…: тапанімічныя паданні беларусаў |арыгінал = |спасылка = |адказны = складальнікі: Таццяна Валодзіна, Таццяна Кухаронак; мастак Ганнам Каліноўская |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 2022|том = |старонкі = |старонак = 94 |сэрыя = Легенды і паданні зямлі беларускай |isbn = 978-985-01-1579-9|наклад = 1200}} * {{Кніга|аўтар = Таццяна Валодзіна. |частка = |загаловак = Традыцыйныя веды беларусаў: з мінулага для будучыні = Traditional knowledge of Belarusians: from the past for the future|арыгінал = |спасылка = |адказны = перакладчык Марыя Пыжова |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Права і эканоміка |год = 2023 |том = |старонкі = |старонак = 80 |сэрыя = |isbn = 978-985-887-105-5|наклад = 60}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Чаму каты з мышамі не сябруюць: легенды пра жывёл |арыгінал = |спасылка = |адказны = складальнікі: Алена Боганева, Таццяна Валодзіна; мастак М. А. Сурмачэўскі |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 2023|том = |старонкі = |старонак = 46 |сэрыя = Легенды і паданні зямлі беларускай |isbn = 978-985-01-1676-5|наклад = 1200}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Адкуль пайшлі птушкі : легенды пра птушак |арыгінал = |спасылка = |адказны = складальнікі: Алена Боганева, Таццяна Валодзіна; мастак М. А. Сурмачэўскі |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 2024|том = |старонкі = |старонак = 55 |сэрыя = Легенды і паданні зямлі беларускай |isbn = 9978-985-01-1725-0 |наклад = 1200}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Расліны беларускай зямлі: легенды пра дрэвы |арыгінал = |спасылка = |адказны = складальнікі: Алена Боганева, Таццяна Валодзіна; мастак Т. Г. Гаранская |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 2025|том = |старонкі = |старонак = 55 |сэрыя = Легенды і паданні зямлі беларускай |isbn = 978-985-01-1897-4 |наклад = 1500}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Расліны беларускай зямлі : легенды пра кветкі |арыгінал = |спасылка = |адказны = складальнікі: Алена Боганева, Таццяна Валодзіна; мастак Т. Г. Гаранская |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 2025|том = |старонкі = |старонак = 47 |сэрыя = Легенды і паданні зямлі беларускай |isbn = 978-985-01-1931-5 |наклад = 1500}} === Слоўнікі === * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Слоўнік беларускіх народных параўнанняў|арыгінал = |спасылка = |адказны = укладальнікі: Тацьцяна Валодзіна, Лія Салавей; навуковы рэдактар Валеры Макіенка; прадмова Тацьцяны Валодзінай |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]]|год = 2011|том = |старонкі = |старонак = 482 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-1346-6|наклад = 300}} * {{Кніга|аўтар = Татьяна Володина, Валерий Мокиенко. |частка = |загаловак = Русско-белорусский словарь сравнений|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Навука і тэхніка (выдавецтва)|Беларуская навука]] |год = 2018 |том = |старонкі = — |старонак = 810 |сэрыя = |isbn = 978-985-08-2312-0|наклад = 300}} === Артыкулы === * {{Артыкул| аўтар = Таццяна Валодзіна.| загаловак = Адам Кіркор і «краёвая» гістарыяграфія ў кантэксце трансфармацыі Расійскай імперыі ў XIX ст. | спасылка = | мова = | выданьне =[[Беларускі гістарычны агляд]] | тып =часопіс | год = 2005 | том = 12 | нумар = 1—2 | старонкі = 96—110 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Таццяна Валодзіна.| загаловак = Анатоль Фядосік. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/Holas_Radzimy.pdf.zip/2005-007008.pdf| мова = | выданьне =[[Голас Радзімы]] | тып = газэта | год = 2005 | том = | нумар = 7—8| старонкі = 10 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Таццяна Валодзіна.| загаловак = Цэлая эпоха ў беларускай фалькларыстыцы: збіральнік і даследчык Анатоль Фядосік| спасылка = | мова = | выданьне = [[Роднае слова]] | тып = штомесячны навуковы і мэтадычны часопіс | год = 2006 | том = | нумар = 2 (266)| старонкі = 98 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Таццяна Валодзіна.| загаловак = Значны поспех беларускіх этнографаў і краязнаўцаў| спасылка = | мова = | выданьне = [[Беларускі гістарычны часопіс]] | тып = навукова-тэарэтычны, навукова-метадычны часопіс | год = 2008 | том = | нумар = 1 | старонкі = 69—71 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Таццяна Валодзіна.| загаловак = Каўтун: дэман і хвароба| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Sucasnyja/RodnajeSlova.pdf.zip/2008-12.pdf| мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = штомесячны навуковы і мэтадычны часопіс | год = 2008 | том = | нумар = 12 (252)| старонкі = 97—99 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Таццяна Валодзіна.| загаловак = Захоплены народнай мудрасцю: да 75-годдзя Антона Гурскага.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Sucasnyja/RodnajeSlova.pdf.zip/2011-01.pdf| мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = штомесячны навуковы і мэтадычны часопіс | год = 2011 | том = | нумар = 1 (277)| старонкі = 101—102 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Таццяна Валодзіна.| загаловак = Крытыка і бібліяграфія. Новае слова ў айчыннай этнафразеалогіі| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Sucasnyja/RodnajeSlova.pdf.zip/2011-05.pdf| мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = штомесячны навуковы і мэтадычны часопіс | год = 2011 | том = | нумар = 5 (281)| старонкі = 57 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Таццяна Валодзіна. | загаловак = Беларуская мова і дыялекты ў фальклорным моладзевым руху на Беларусі. | спасылка = https://knihi-online.com/miadockaja-bierahinia-u-kantekscie-nacyjanalnaj-kultury-bielarusau-daklady-i-paviedamlenni-vii-miadockich-cytanniau.html?page=30 | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Мядоцкая «Берагіня» ў кантэксце нацыянальнай культуры беларусаў. Да 20-годдзя заслужанага калектыву Рэспублікі Беларусь фальклорнага гурту «Берагіня»| тып =даклады і паведамленні VII Мядоцкіх чытанняў | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = ІВЦ Мінфіна | год = 2017 | том = | старонкі = 20—22 | isbn = 978-985-7168-64-4| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Аўдыё == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = Тацьцяна Валодзіна. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 27 верасьня 2023| url = https://www.youtube.com/watch?v=WynOJqYU100| копія = | дата копіі = | загаловак = Мінулае і сучаснае абрадавых свят беларусаў| фармат = | назва праекту = | выдавец = Vandra | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = Тацьцяна Валодзіна; вядучая Аксіньня Сітнік. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 10 траўня 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=88ycgskIr3s | копія = | дата копіі = | загаловак = Iнтэрв'ю Т. В. Валодзiнай у праграме «Дыялоги пра культуру» - 20 красавіка 2026 - Радунiца | фармат = | назва праекту = Дыялёгі пра культуру | выдавец = [[Культура (радыё)|Радыё «Культура»]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-канец}} == Відэа == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = Тацьцяна Валодзіна; вядучы [[Вячаслаў Ракіцкі]]. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 25 чэрвеня 2015 | url = https://www.svaboda.org/a/27092847.html | копія = | дата копіі = | загаловак = Беларуская вусна-паэтычная творчасьць не саступае ніякім гжэлям| фармат = | назва праекту = Госьці Свабоды | выдавец = [[Радыё Свабода]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Тацьцяна Валодзіна. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 8 кастрычніка 2019 | url = https://www.youtube.com/watch?v=eBzfK7_vqH8 | копія = | дата копіі = | загаловак = Кожная травінка - лячынка… Частка 2 | фармат = | назва праекту = | выдавец = Адзьдзел фалькларыстыкі | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Тацьцяна Валодзіна; вядучая Натальля Сіротка | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 03 чэрвеня 2021 | url = https://www.youtube.com/watch?v=-nZSjSTUBw4 | копія = | дата копіі = | загаловак = Таццяна Валодзіна. «Дыялогі пра культуру» - 65 - 03 чэрвеня 2021 | фармат = | назва праекту = Дыялёгі пра культуру | выдавец = [[Культура (радыё)|Радыё «Культура»]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Тацьцяна Валодзіна. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 25 студзеня 2021| url = https://www.youtube.com/watch?v=PoWkh4yNfL4 | копія = | дата копіі = | загаловак = Здароўе ў традыцыйнай беларускай культуры - Лекцыя 1| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Беларускі Калегіюм]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Тацьцяна Валодзіна. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 2 лютага 2021| url = https://www.youtube.com/watch?v=A3Odqqn9uMo | копія = | дата копіі = | загаловак = Здароўе ў традыцыйнай беларускай культуры - Лекцыя 2| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Беларускі Калегіюм]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Тацьцяна Валодзіна. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 10 лютага 2021| url = https://www.youtube.com/watch?v=M_4d85CRXDk | копія = | дата копіі = | загаловак = Здароўе ў традыцыйнай беларускай культуры - Лекцыя 3| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Беларускі Калегіюм]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Тацьцяна Валодзіна. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 11 лістапада 2021| url = https://www.youtube.com/watch?v=dc2XFinhlOI | копія = | дата копіі = | загаловак = Здароўе ў традыцыйнай беларускай культуры - Лекцыя 4| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Беларускі Калегіюм]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Тацьцяна Валодзіна; вядучая Натальля Сіротка | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 3 чэрвеня 2021 | url = https://www.youtube.com/watch?v=-nZSjSTUBw4 | копія = | дата копіі = | загаловак = Што вылучае беларускую казку сярод іншых | фармат = | назва праекту = Дыялёгі пра культуру | выдавец = [[Культура (радыё)|Радыё «Культура»]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = Тацьцяна Валодзіна. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 24 траўня 2022| url = https://www.youtube.com/watch?v=HnIYKDT2RzI | копія = | дата копіі = | загаловак = Сэрца ў сэрца, мыслі ў мыслі: любоўная магія беларусаў | фармат = | назва праекту = | выдавец = Sviatlana Klepikava | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Таццяна Валодзіна. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 28 кастрычніка 2022 | url = https://www.youtube.com/watch?v=bxw_Me1eWxg | копія = | дата копіі = | загаловак = Куратарская экскурсія «Крыніцы ў традыцыйнай культуры беларусаў»| фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Веткаўскі музэй]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Тацьцяна Валодзіна; вядучы Уладзімер Тапянок. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 22 лютага 2023 | url = https://www.youtube.com/watch?v=Nv9ETH7Q-W44 | копія = | дата копіі = | загаловак = Масленіца – традыцыі і міфы | фармат = | назва праекту = Дыялёгі пра культуру | выдавец = [[Культура (радыё)|Радыё «Культура»]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Тацьцяна Валодзіна. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 7 ліпеня 2023 | url = https://www.youtube.com/watch?v=W1R-eQUfNzA | копія = | дата копіі = | загаловак = Нямецкія лекавыя замовы | фармат = | назва праекту = | выдавец = Так склалася гістарычна | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Тацьцяна Валодзіна. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 26 лютага 2024 | url = https://www.youtube.com/watch?v=kf6yYBLNyQI | копія = | дата копіі = | загаловак = Кот у беларускай народнай культуры| фармат = | назва праекту = | выдавец = Так склалася гістарычна | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Тацьцяна Валодзіна. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 28 лютага 2024 | url = https://www.youtube.com/watch?v=IKFn0PDTNrg| копія = | дата копіі = | загаловак = Кот у беларускай народнай культуры| фармат = | назва праекту = | выдавец = Так склалася гістарычна | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Тацьцяна Валодзіна; вядучая Натальля Сіротка. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 26 лютага 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=7Bko5LSVzt4 | копія = | дата копіі = | загаловак = «Фальклорныя скарбы Беларусі»: карані і сэнсы | фармат = | назва праекту = Дыялёгі пра культуру | выдавец = [[Культура (радыё)|Радыё «Культура»]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} * {{Спасылка | аўтар = Тацьцяна Валодзіна; вядучая Ала Іванова. | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 6 ліпеня 2026 | url = https://www.youtube.com/watch?v=mtS92L7IADE&t=112s | копія = | дата копіі = | загаловак = Таямніцы беларускіх абярэгаў | фармат = | назва праекту = Дыялёгі пра культуру | выдавец = [[Культура (радыё)|Радыё «Культура»]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Беларускі фальклор: энцыклапедыя |арыгінал = |спасылка = |адказны =рэдкал.: Г.П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. |выданьне |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] |год = 2005 |том = 1: А - К|старонкі = 226 |старонак = 766|сэрыя = |isbn = 985-11-0334-9|наклад = }} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://belcentre.by/be/%D0%BE%D1%82%D0%B4%D0%B5%D0%BB-%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%B8-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B-%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2/%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0-%D0%B2%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0/| копія = | дата копіі = | загаловак = Валодзіна Тацьцяна Васільеўна | фармат = | назва праекту = | выдавец = [[Цэнтар дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры]] | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-2}} * {{Спасылка | аўтар = | прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = | url = https://nasb-by.academia.edu/TatcianaValodzina| копія = | дата копіі = | загаловак = Tatsiana Valodzina| фармат = | назва праекту = | выдавец = ACADEMIA | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }} {{слупок-канец}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Валодзіна, Тацьцяна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лепельскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту]] [[Катэгорыя:Беларускія фальклярысты]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытуту мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру НАН Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты філялягічных навук]] [[Катэгорыя:Дактары філялягічных навук]] iprb6333wnw9awz16841bm7yb1yb7g4 Сяргей Матырка 0 302908 2677981 2675291 2026-07-07T07:02:22Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677981 wikitext text/x-wiki {{пісьменьнік}} '''Сяргей Матырка''' (нар. {{ДН|18|03|1985}}, в. [[Слабодка (Лепельскі сельсавет)|Слабодка]], [[Лепельскі раён]]) — беларускі перакладчык зь нямецкай мовы, рэдактар. == Жыцьцяпіс == Скончыў у 2008 годзе гісторыка-філалагічны факультэт [[Полацкі дзяржаўны ўнівэрсытэт|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэту]] па спэцыяльнасьці «Нямецкая і ангельская мовы», вывучаў [[нямецкая літаратура|нямецкую]] і [[Швайцарская літаратура|швайцарскую літаратуры]] ў магістратуры і асьпірантуры<ref>{{Cite web|url=https://penbelarus.org/matyrka.html|title=Сяргей Матырка|website=Беларускі ПЭН|date=2016-05-16|access-date=2024-03-09}}</ref>. == Творчасьць == Мае пару перакладных апавяданьняў у часопісе «[[Макулатура (часопіс)|Макулатура]]», пераклаў на беларускую мову асобныя творы [[Ніл Гэйман|Ніла Гэймана]], [[Янаш (пісьменьнік)|Янаша]] (Горста Экерта), [[Фрэнсіс Скот Фіцджэральд|Фрэнсіса Скота Фіцджэральда]] (Вялікі Гэтсбі)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://audio.penbelarus.org/creation/ervin-mozer-tygr-vyhvalyaka/|title=Сяргей Матырка – Аўтар|website=Аўдыятэка|access-date=2024-03-09}}</ref>. Першы значны мастацкі пераклад зь нямецкай мовы — «Дзівосныя гісторыі на дабранач» [[Эрвін Мозэр|Эрвіна Мозэра]] ([[Янушкевіч (выдавецтва)|Янушкевіч]], 2019)<ref>[https://web.archive.org/web/20251211184108/https://knihi.by/en/mozer-ervin-dzivosnyja-historyi-na-dabranac Дзівосныя гісторыі на дабранач / Эрвін Мозэр; пераклад зь нямецкай Сяргея Матыркі. — Менск : А. М. Янушкевіч, 2021. — 240 с.]</ref>. Пераклаў на беларускую мову раман «[[Крабат. Легенда Чорнага млына]]» [[Отфрыд Пройслер|Отфрыда Пройслера]] (Янушкевіч, 2021), «[[На Заходнім фронце без перамен]]» [[Эрых Марыя Рэмарк|Эрыха Марыі Рэмарк]] (Папуры, 2025). == Узнагароды == Ляўрэат прэміі [[Эксьлібрыс (прэмія)|Эксьлібрыс]] ў 2017 годзе<ref>{{cite web|url=https://novychas.online/kultura/uznaharodzanne-laureatau-konkursu-ekslibrys-27|title=Узнагароджанне ляўрэатаў конкурсу «Эксьлібрыс» — 27 верасьня|publisher=[[Новы Час (газэта)|Новы Час]]|date=2017-09-22}}</ref>. Ляўрэат [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|прэміі імя Карласа Шэрмана]]: * 2020: Пераклад дзіцячай кнігі — за пераклад кнігі Эрвіна Мозэра «Дзівосныя гісторыі на дабранач». * 2022: за пераклад рамана «Крабат. Легенда Чорнага млына» Отфрыда Пройслера за «глыбокае прачытанне складанай казкі і майстэрскае захаванне міфалагічных элементаў»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/331395|title=Назвалі лаўрэатаў прэміі «Дэбют» і прэміі Карласа Шэрмана|website=Наша Ніва|date=2023-12-02|access-date=2024-03-09}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Матырка, Сяргей}} [[Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з ангельскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі зь нямецкай мовы]] [[Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Эксьлібрыс»]] n4fy4dppgnyzxmh0hrd5pxthlxgtv15 Hino 600 0 302912 2677882 2677733 2026-07-06T18:04:52Z ~2026-38116-85 98677 2677882 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль |назва = «Hino 600» |выява = [[Файл:Fox Ledge Water Company Hino pic20.JPG|300пкс]] |вытворца = [[Hino Motors]] |кляса = Class 4-7 |гады = 2004–2020 (Hino 600)<br/>2021–present (Hino L Series) |падобныя ='''165:'''<br>[[Dodge Ram#Третье поколение (2002—2009; DR/DH/D1/DC/DM)|2006-2009 Dodge Ram 4500]] <br>[[Sterling Bullet|Sterling Bullet 4500]]<br>[[Ford Super Duty#Первое поколение (P221)|Ford F-450 (2005—2007)]]/[[Ford Super Duty#Второе поколение (P356)|Ford F-450 (2008–2010)]]<br/> [[Ford Econoline|Ford E-450 (2005–2007)]]/[[Ford Econoline|Ford E-450 (2008–2010)]]<br>[[Chevrolet Kodiak|Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C4500]]<br>'''185:'''<br>[[Ford F-650|Ford F-650 Low Profile 2-door regular cab (2005–2010)]]<br/>[[International DuraStar|International DuraStar 4100]]<br>[[Chevrolet Kodiak|Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C5500 2-door regular cab]]<br/>[[Sterling Acterra|Sterling Acterra Low Profile]]<br>[[Chevrolet Kodiak|Chevrolet Kodiak/GMC Topkick C5500]]<br>[[International DuraStar|International DuraStar 4100]]<br/>[[International TerraStar]]<br/>[[Peterbilt 325]]<br/>[[Kenworth T-170]]<br>'''238/258/268/338:'''<br>[[Xos MDXT]]<br/>[[Ford F-650|Ford F-650/F-750 Super Duty (2000—2015)]] <br> [[Peterbilt 328]]<br/>[[Sterling Acterra]] <br> [[Isuzu H-Series]] <br> [[Freightliner Business Class M2|Freightliner Business Class M2 106]] <br> [[International 4300]]<br/>[[Kenworth T-370]]/[[Kenworth T-370|Kenworth T-380]]<br/>[[Dina HTQ]]<br/>[[KrAZ-5233]] }} '''Hino 600''' (таксама вядомы як 145, 165, 185, 238, 258, 268, 338 і 358), перайменаваны ў '''серыю L''' з 2021 мадэльнага года, — гэта грузавік сярэдняй грузападымальнасці з звычайнай кабінай, які вырабляецца з 2004 года ў ЗША кампаніяй [[Hino Motors]]. ==Hino 600 (2004)== Першае пакаленне 600 было прадстаўлена ў 2004 годзе для рынку ЗША і ў 2005 годзе для рынку Канады. Абноўленая мадэль 600 была прадстаўлена ў 2007 годзе як для амерыканскага, так і для канадскага рынкаў. Некаторыя камплекты CKD былі імпартаваны з Японіі. Мадэлі класа 4 і 5 былі заменены на [[Hino Dutro|Hino 155 і 195]] у 2012 годзе. Мадэлі: *145 Клас 4 - лёгкі грузавік, але выпускаліся выключна са стандартнай кабінай (Day Cab; пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Company|Brockway T 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Brockway Motor Company|1926 Brockway Model R 3 1/2-4 Ton 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge|1928-1929 Graham Brothers 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge|1930-1932 Dodge 1½-Ton Enclosed Cab 4x2 Rigid Dual Chassis Truck (F-30)]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers 2-Ton Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Brothers 2-Ton Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGC 2-Door Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge|1946-49 Dodge Kew 2-Door Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge 100 "Kew"|Dodge 100 "Kew" 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Chassis Lorry]], і [[Berliet|Berliet 6055N 4x2 Rigid Chassis Truck With M3 Relaxe 2-Door Standard Cab and Medium Bonnet]]). Гэтыя двухдзверныя мадэлі маюць трохмесныя кабіны з рэгуляваным сядзеннем кіроўцы з пнеўматычнай падвескай або спіральнай падвескай, а таксама двухмесным вінілавым сядзеннем. *165 Клас 4 - грузавік сярэдняй танальнасці, але выпускаліся выключна са стандартнай кабінай (Day Cab; пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Company|Brockway T 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Brockway Motor Company|1926 Brockway Model R 3 1/2-4 Ton 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge|1928-1929 Graham Brothers 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge|1930-1932 Dodge 1½-Ton Enclosed Cab 4x2 Rigid Dual Chassis Truck (F-30)]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers 2-Ton Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Brothers 2-Ton Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGC 2-Door Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge|1946-49 Dodge Kew 2-Door Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge 100 "Kew"|Dodge 100 "Kew" 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Chassis Lorry]], і [[Berliet|Berliet 6055N 4x2 Rigid Chassis Truck With M3 Relaxe 2-Door Standard Cab and Medium Bonnet]]). Гэтыя двухдзверныя мадэлі маюць трохмесныя кабіны з рэгуляваным сядзеннем кіроўцы з пнеўматычнай падвескай або спіральнай падвескай, а таксама двухмесным вінілавым сядзеннем. *185 Клас 5 - грузавік сярэдняй танальнасці, але выпускаліся выключна са стандартнай кабінай (Day Cab; пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Company|Brockway T 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Brockway Motor Company|1926 Brockway Model R 3 1/2-4 Ton 2-Door Regular Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge|1928-1929 Graham Brothers 2-Door All-Steel Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge|1930-1932 Dodge 1½-Ton Enclosed Cab 4x2 Rigid Dual Chassis Truck (F-30)]], [[Dodge|1933 Dodge Brothers 2-Ton Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge|1934 Dodge Brothers 2-Ton Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Renault AGx|Renault AGC 2-Door Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge|1946-49 Dodge Kew 2-Door Enclosed Cab 4x2 Rigid Chassis Truck]], [[Dodge 100 "Kew"|Dodge 100 "Kew" 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Chassis Lorry]], і [[Berliet|Berliet 6055N 4x2 Rigid Chassis Truck With M3 Relaxe 2-Door Standard Cab and Medium Bonnet]]). Гэтыя двухдзверныя мадэлі маюць трохмесныя кабіны з рэгуляваным сядзеннем кіроўцы з пнеўматычнай падвескай або спіральнай падвескай, а таксама двухмесным вінілавым сядзеннем. *238 Клас 6 - грузавік сярэдняй танальнасці, мае тры канфігурацыі кабіны: 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Mercury|Pre-1947 Mercury 2-Ton Single Axle Chassis Truck]], [[Toyota BX|Toyota BX 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Truck]], [[Toyota FA|1954–1964 Toyota FA 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Truck]], і [[Toyota FA|1964–1978 Toyota FA 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Truck]]), 2-Door Extended Cab 4x2 Rigid Truck, і 4-Door Crew Cab 4x2 Rigid Truck *258 Клас 6 - грузавік сярэдняй танальнасці, мае тры канфігурацыі кабіны: 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Mercury|Pre-1947 Mercury 2-Ton Single Axle Chassis Truck]], [[Toyota BX|Toyota BX 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Truck]], [[Toyota FA|1954–1964 Toyota FA 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Truck]], і [[Toyota FA|1964–1978 Toyota FA 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Truck]]), 2-Door Extended Cab 4x2 Rigid Truck, і 4-Door Crew Cab 4x2 Rigid Truck *268 Клас 6 - грузавік сярэдняй танальнасці, мае тры канфігурацыі кабіны: 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Mercury|Pre-1947 Mercury 2-Ton Single Axle Chassis Truck]], [[Toyota BX|Toyota BX 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Truck]], [[Toyota FA|1954–1964 Toyota FA 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Truck]], і [[Toyota FA|1964–1978 Toyota FA 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Truck]]), 2-Door Extended Cab 4x2 Rigid Truck, і 4-Door Crew Cab 4x2 Rigid Truck *308 Клас 7 - цяжкі грузавік, мае тры канфігурацыі кабіны: 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Mercury|Pre-1947 Mercury 2-Ton Single Axle Chassis Truck]], [[Toyota BX|Toyota BX 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Truck]], [[Toyota FA|1954–1964 Toyota FA 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Truck]], і [[Toyota FA|1964–1978 Toyota FA 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Truck]]), 2-Door Extended Cab 4x2 Rigid Truck, і 4-Door Crew Cab 4x2 Rigid Truck *338 Клас 7 - цяжкі грузавік, мае тры канфігурацыі кабіны: 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Mercury|Pre-1947 Mercury 2-Ton Single Axle Chassis Truck]], [[Toyota BX|Toyota BX 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Truck]], [[Toyota FA|1954–1964 Toyota FA 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Truck]], і [[Toyota FA|1964–1978 Toyota FA 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Truck]]), 2-Door Extended Cab 4x2 Rigid Truck, і 4-Door Crew Cab 4x2 Rigid Truck *358 Клас 7 - цяжкі грузавік, мае тры канфігурацыі кабіны: 2-Door Day Cab 4x2 Rigid Truck (пасля-Hansen Horse Drawn Winona Freight Wagon, [[Packard|1905-1919 Packard 3-Ton Truck Chassis with Enclosed Cab and Doors]], [[Brockway Motor Truck Company|Brockway T 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck (1920-1924)]], [[Brockway Motor Truck Company|1925 Brockway Model K2 1/2 to 3 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Brockway Motor Truck Company|1926 Brockway Model R 3 1/2 - 4 Ton 2-Door Enclosed Cab 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-A Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1927-1929)]], [[Ford Model AA|Ford Model AA 82-B Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck (1930-1931)]], [[Ford Model BB|1932 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1933 Ford Model BB Closed Cab Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model BB|1934 Ford Model BB Enclosed Cab Dual Rear Wheel 4x2 Chassis Truck]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1935-1936)]], [[Ford Model V8-51|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1937)]], [[Ford-Barrel-Nose-Truck|Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck (1938-1939)]], [[1937 Ford#1940|1940 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[1941 Ford#1941|1941 Ford V8 2-Ton Dual Rear Wheel Conventional Cab Single Axle Chassis Truck]], [[Mercury|Pre-1947 Mercury 2-Ton Single Axle Chassis Truck]], [[Toyota BX|Toyota BX 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Truck]], [[Toyota FA|1954–1964 Toyota FA 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Truck]], і [[Toyota FA|1964–1978 Toyota FA 2-Door Standard Cab 4x2 Rigid Truck]]), 2-Door Day Cab Tandem-Axle Rigid Truck (пасля-[[Hendrickson Motor Truck Company|1926 Hendrickson Model SW Closed Cab Tandem Axle Rigid Truck]], [[Fageol|1927-1929 Fageol 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Truck]], [[Renault|Renault tout terrain VTD camion]], [[Diamond T|1935-1936 Diamond T 2-Door All-Steel Enclosed Cab Tandem-Axle Rigid Truck]], [[International Harvester D-Series (1937-1940)|International Harvester DS216T 2-Door Standard Cab Conventional Tandem Axle Rigid Chassis Truck]], [[REO Speed Wagon|1941-1947 Reo Model 25 Tandem Axle Rigid Truck]], [[REO Speed Wagon|1948-1950 Reo Model 50 Tandem Axle Rigid Truck]], [[Autocar Company|Autocar C-9564 SBA 2-Door All Steel Day Cab Tandem Axle Rigid Truck]], і [[Leyland Landtrain|Leyland Landtrain 2-Door Standard Cab Tandem-Axle Rigid Truck]]), 2-Door Extended Cab, і 4-Door Crew Cab ==Hino L Series (2021)== [[Катэгорыя:Грузавыя аўтамабілі]] 6pmximqi9b8kycommu1n294ub79dseb Сара-Леані Сызык 0 303065 2677885 2677543 2026-07-06T18:23:43Z InternetArchiveBot 67502 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2677885 wikitext text/x-wiki {{Спартоўка}} '''Са́ра-Леані́ Сызы́к''' ({{мова-fr|Sarah-Léonie Cysique}}; {{Н}} 6 ліпеня 1998 году) — [[Францыя|француская]] [[дзюдо|дзюдаістка]]. Двухразовая Алімпійская чэмпіёнка ([[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|2020]], [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|2024]]). == Кар’ера == Першы мэдаль на [[Чэмпіянат сьвету па дзюдо 2019 году|чэмпіянатах сьвету]] здабыла ў 2019 годзе, стаўшы срэбнай мэдалісткай у складзе зборнай Францыі<ref>[https://web.archive.org/web/20190902165633/http://judolive01.lb.judobase.org/www.judo-world.net/ijf/world/wc_sen_teams2019/tta.php?tta_mode=team&aktion=pdf_sheet&klasse=m&sprache=english 2019 World Judo Championships results]</ref>. У 2020 годзе заваявала адзін з бронзавых мэдаляў у жаночай катэгорыі да 57 кг на [[Чэмпіянат Эўропы па дзюдо 2020 году|чэмпіянаце Эўропы]], які ладзіўся ў [[Прага|Празе]]<ref>{{навіна|аўтар=Browne, Ken|спасылка=https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/giuffrida-and-safarov-shine-on-day-1-of-the-2020-judo-european-championships/|загаловак=Giuffrida and Safarov shine on Day 1 of the 2020 judo European Championships|выдавец=Olympic Channel|дата публікацыі=19.11.2020|копія=https://web.archive.org/web/20201119183333/https://www.olympicchannel.com/en/stories/news/detail/giuffrida-and-safarov-shine-on-day-1-of-the-2020-judo-european-championships/|дата копіі=19.11.2020}}</ref>. У 2021 годзе на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]], якія ладзіліся з затрымкай, стала чэмпіёнкай у складзе зьмяшяных камандаў, а ў адзінкавых выступах дакрочыла да фіналу, дзе саступіла косаўскай спартоўцы [[Нора Джакова|Норы Джаковай]]. На наступных сусьветных і эўрапейскіх спаборніцтвах максымум брала толькі срэбныя мэдалі. На хатніх [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]] абараніла тытул алімпійскай чэмпіёнкі ў камандных спаборніцтвах, а ў індывідуальным турніры ўзяла бронзавы мэдаль. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * {{IJF}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Сызык, Сара-Леані}} [[Катэгорыя:Францускія дзюдаісткі]] [[Катэгорыя:Дзюдаісты і дзюдаісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2020 году]] [[Катэгорыя:Дзюдаісты і дзюдаісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году]] blf6cix43cj4uep0ci9vy861jargnh4 Файл:Stara Litwa ritu Rutheni (1654).jpg 6 303077 2677920 2677674 2026-07-06T21:25:28Z ~2026-38556-99 98744 2677920 wikitext text/x-wiki == Апісаньне == {{Абгрунтаваньне добрасумленнага выкарыстаньня |апісаньне = Зь візытацыі парафіі ў Ваўкалаце: «''З жыхароў Ваўкалаты толькі чатыры ёсьць каталікамі, усе іншыя — каталікі па-народнаму Старая Літва рускага абраду''» («''Ex Oppidanis Wołkołaten quatuor tantum sunt Catholici reliqui Omnes Catholici vulgo Stara Litwa ritu Rutheni''») |аўтар = невядомы |час стварэньня = 1654 |крыніца = Acta Visitationis Ecclesiarum Dioec. Vilnensis. — Vilna, 1654. P. 452, [https://kolekcijos.biblioteka.vu.lt/objects/990005708091008452?fbclid=IwY2xjawS3o6BleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFKenJZY243SUJ0eURYTlp2c3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHo4I8TJCPjw_V2ZbAPkZTQT3Y2Hjn3JVpRmSOnkiRWbVXV2eOrhVw8iN3QyA_aem_-T7tvxnddoSuFP7v0ljG6g#00912 456v]. <br> Віктар Саковіч, [https://www.facebook.com/groups/844594913548647/posts/1642143957127068/?comment_id=1642894930385304 ЛІТВІНЫ / ЛИТВИНЫ 2.0] |артыкул = Старалітва |частка = цалкам |разрозьненьне = няма патрэбы |мэта = ілюстрацыя артыкула |чаму немагчымая вольная замена = |іншае = грамадзкі набытак (PD-old-100) }} {{PD}} e9z5jvo34e67vw83wgcls60woxc0dbt 2677924 2677920 2026-07-06T21:31:23Z ~2026-38556-99 98744 2677924 wikitext text/x-wiki == Апісаньне == {{Абгрунтаваньне добрасумленнага выкарыстаньня |апісаньне = Зь візытацыі парафіі ў Ваўкалаце: «''З жыхароў Ваўкалаты толькі чатыры ёсьць каталікамі, усе іншыя — каталікі па-народнаму Старая Літва рускага абраду''» («''Ex oppidanis Wołkołaten quatuor tantum sunt Catholici reliqui omnes Catholici vulgo Stara Litwa ritu Rutheni''») |аўтар = невядомы |час стварэньня = 1654 |крыніца = Acta Visitationis Ecclesiarum Dioec. Vilnensis. — Vilna, 1654. P. 452, [https://kolekcijos.biblioteka.vu.lt/objects/990005708091008452?fbclid=IwY2xjawS3o6BleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFKenJZY243SUJ0eURYTlp2c3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHo4I8TJCPjw_V2ZbAPkZTQT3Y2Hjn3JVpRmSOnkiRWbVXV2eOrhVw8iN3QyA_aem_-T7tvxnddoSuFP7v0ljG6g#00912 456v]. <br> Віктар Саковіч, [https://www.facebook.com/groups/844594913548647/posts/1642143957127068/?comment_id=1642894930385304 ЛІТВІНЫ / ЛИТВИНЫ 2.0] |артыкул = Старалітва |частка = цалкам |разрозьненьне = няма патрэбы |мэта = ілюстрацыя артыкула |чаму немагчымая вольная замена = |іншае = грамадзкі набытак (PD-old-100) }} {{PD}} d7hgwylkcwns1rngjcrv9f03f93pl42 Прымэйра-Ліга 2026—2027 гадоў 0 303086 2677794 2026-07-06T12:01:34Z Artsiom91 28241 Створаная старонка са зьместам „{{Сэзон футбольнай лігі |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Прымэйра-Ліга 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Прымэйра-Ліга 2026—2027 гадоў''' — 93-і розыгрыш Прымэйра-Ліга|Прымэйра-Ліг...“ 2677794 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Прымэйра-Ліга 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Прымэйра-Ліга 2026—2027 гадоў''' — 93-і розыгрыш [[Прымэйра-Ліга|Прымэйра-Лігі]], найвышэйшага футбольнага дывізіёну Партугаліі, які пачнецца 7 жніўня 2026 году. == Клюбы == У турніры бяруць удзел 18 клюбаў, зь якіх 16 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся зь Лігі 2 — «[[Марытыму Фуншал|Марытыму]]» і «[[Акадэміку дэ Візэў]]». Гэтыя клюбы замянілі «[[Тандэла (футбольны клюб)|Тандэлу]]» і [[АВС Авіш|АВС]]. == Табліца == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = будучыня |дата_пачатку = 7 жніўня 2026 |крыніца = [https://www.soccerway.com/portugal/liga-portugal/ Soccerway] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=POR, SCP, BEN, BRA, FAM, GIL, MFC, FCA, VSC, EST, ALV, RAV, STC, CDN, AMA, CAS, MAR, AVF <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS |вынік2=CLLS |вынік3=CL3Q |вынік4=EL2Q |вынік5=ECL2Q |вынік16=RPO |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AVF=0 |нічыі_AVF=0 |паразы_AVF=0 |мз_AVF=0 |мп_AVF=0 <!--Académico de Viseu--> |перамогі_ALV=0 |нічыі_ALV=0 |паразы_ALV=0 |мз_ALV=0 |мп_ALV=0 <!--Alverca--> |перамогі_ARO=0 |нічыі_ARO=0 |паразы_ARO=0 |мз_ARO=0 |мп_ARO=0 <!--Arouca--> |перамогі_BEN=0 |нічыі_BEN=0 |паразы_BEN=0 |мз_BEN=0 |мп_BEN=0 <!--Benfica--> |перамогі_BRA=0 |нічыі_BRA=0 |паразы_BRA=0 |мз_BRA=0 |мп_BRA=0 <!--Braga--> |перамогі_CPI=0 |нічыі_CPI=0 |паразы_CPI=0 |мз_CPI=0 |мп_CPI=0 <!--Casa Pia--> |перамогі_EST=0 |нічыі_EST=0 |паразы_EST=0 |мз_EST=0 |мп_EST=0 <!--Estoril Praia--> |перамогі_AMA=0 |нічыі_AMA=0 |паразы_AMA=0 |мз_AMA=0 |мп_AMA=0 <!--Estrela da Amadora--> |перамогі_FAM=0 |нічыі_FAM=0 |паразы_FAM=0 |мз_FAM=0 |мп_FAM=0 <!--Famalicão--> |перамогі_GIL=0 |нічыі_GIL=0 |паразы_GIL=0 |мз_GIL=0 |мп_GIL=0 <!--Gil Vicente--> |перамогі_MAR=0 |нічыі_MAR=0 |паразы_MAR=0 |мз_MAR=0 |мп_MAR=0 <!--Marítimo--> |перамогі_MOR=0 |нічыі_MOR=0 |паразы_MOR=0 |мз_MOR=0 |мп_MOR=0 <!--Moreirense--> |перамогі_NAC=0 |нічыі_NAC=0 |паразы_NAC=0 |мз_NAC=0 |мп_NAC=0 <!--Nacional--> |перамогі_POR=0 |нічыі_POR=0 |паразы_POR=0 |мз_POR=0 |мп_POR=0 <!--Porto--> |перамогі_RAV=0 |нічыі_RAV=0 |паразы_RAV=0 |мз_RAV=0 |мп_RAV=0 <!--Rio Ave--> |перамогі_STC=0 |нічыі_STC=0 |паразы_STC=0 |мз_STC=0 |мп_STC=0 <!--Santa Clara--> |перамогі_SCP=0 |нічыі_SCP=0 |паразы_SCP=0 |мз_SCP=0 |мп_SCP=0 <!--Sporting CP--> |перамогі_VSC=0 |нічыі_VSC=0 |паразы_VSC=0 |мз_VSC=0 |мп_VSC=0 <!--Vitória de Guimarães--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_AVF=[[Акадэміка дэ Візэў]] |назва_ALV=[[Алвэрка (футбольны клюб)|Алвэрка]] |назва_FCA=[[Арока (футбольны клюб)|Арока]] |назва_BEN=[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]] |назва_BRA=[[Брага (футбольны клюб)|Брага]] |назва_CAS=[[Каза Пія Лісабон|Каза Пія]] |назва_EST=[[Эштарыл Прая|Эштарыл]] |назва_AMA=[[Эштрэла Амадора]] |назва_FAM=[[Фамалікан Віла-Нова-дзі-Фамалікан|Фамалікан]] |назва_GIL=[[Жыл Вісэнці Барсэлуш|Жыл Вісэнці]] |назва_MAR=[[Марытыму Фуншал|Марытыму]] |назва_MFC=[[Марэйрэнсі Марэйра-дзі-Канэгуш|Марэйрэнсі]] |назва_CDN=[[Насьёнал Фуншал|Насьёнал]] |назва_POR=[[Порту (футбольны клюб)|Порту]] |назва_RAV=[[Рыю Аві Віла-ду-Кондзі|Рыю Аві]] |назва_STC=[[Санта-Клара Понта-Дэлгада|Санта-Клара]] |назва_SCP=[[Спортынг Лісабон|Спортынг]] |назва_VSC=[[Віторыя Гімарайнш]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Лік перамог; 6) Забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL3Q=green2|тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Лігу 2 }} == Вынікі гульняў == {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |абнаўленьне = будучыня |дата_пачатку = 7 жніўня 2026 |крыніца = [https://www.soccerway.com/portugal/liga-portugal/ Soccerway] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AVF, ALV, FCA, BRA, BEN, VSC, GIL, CAS, MAR, MFC, CDN, POR, RAV, STC, SCP, FAM, EST, AMA |скарачэньне_AVF=[[Акадэміка дэ Візэў|Ака]] |скарачэньне_ALV=[[Алвэрка (футбольны клюб)|Алв]] |скарачэньне_FCA=[[Арока (футбольны клюб)|Аро]] |скарачэньне_BEN=[[Бэнфіка Лісабон|Бэн]] |скарачэньне_BRA=[[Брага (футбольны клюб)|Бра]] |скарачэньне_CAS=[[Каза Пія Лісабон|Каз]] |скарачэньне_EST=[[Эштарыл Прая|Эшр]] |скарачэньне_AMA=[[Эштрэла Амадора|Эла]] |скарачэньне_FAM=[[Фамалікан Віла-Нова-дзі-Фамалікан|Фам]] |скарачэньне_GIL=[[Жыл Вісэнці Барсэлуш|Жыл]] |скарачэньне_MAR=[[Марытыму Фуншал|Мрт]] |скарачэньне_MFC=[[Марэйрэнсі Марэйра-дзі-Канэгуш|Мрр]] |скарачэньне_CDN=[[Насьёнал Фуншал|Нас]] |скарачэньне_POR=[[Порту (футбольны клюб)|Пор]] |скарачэньне_RAV=[[Рыю Аві Віла-ду-Кондзі|Рыю]] |скарачэньне_STC=[[Санта-Клара Понта-Дэлгада|Сан]] |скарачэньне_SCP=[[Спортынг Лісабон|Спо]] |скарачэньне_CDT=[[Тандэла (футбольны клюб)|Тан]] |скарачэньне_VSC=[[Віторыя Гімарайнш|ВіГ]] |назва_AVF=[[Акадэміка дэ Візэў]] |назва_ALV=[[Алвэрка (футбольны клюб)|Алвэрка]] |назва_FCA=[[Арока (футбольны клюб)|Арока]] |назва_BEN=[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]] |назва_BRA=[[Брага (футбольны клюб)|Брага]] |назва_CAS=[[Каза Пія Лісабон|Каза Пія]] |назва_EST=[[Эштарыл Прая|Эштарыл]] |назва_AMA=[[Эштрэла Амадора]] |назва_FAM=[[Фамалікан Віла-Нова-дзі-Фамалікан|Фамалікан]] |назва_GIL=[[Жыл Вісэнці Барсэлуш|Жыл Вісэнці]] |назва_MAR=[[Марытыму Фуншал|Марытыму]] |назва_MFC=[[Марэйрэнсі Марэйра-дзі-Канэгуш|Марэйрэнсі]] |назва_CDN=[[Насьёнал Фуншал|Насьёнал]] |назва_POR=[[Порту (футбольны клюб)|Порту]] |назва_RAV=[[Рыю Аві Віла-ду-Кондзі|Рыю Аві]] |назва_STC=[[Санта-Клара Понта-Дэлгада|Санта-Клара]] |назва_SCP=[[Спортынг Лісабон|Спортынг]] |назва_VSC=[[Віторыя Гімарайнш]] }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.ligaportugal.pt Афіцыйны сайт Партугальскай лігі] {{Сэзоны Прымэйра-Лігі}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Прымэйра-Ліга]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] t503ps56873jtbfsgsoul5lc8rgesru 2677796 2677794 2026-07-06T12:07:38Z Artsiom91 28241 2677796 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Прымэйра-Ліга 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Прымэйра-Ліга 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Прымэйра-Ліга 2026—2027 гадоў''' — 93-і розыгрыш [[Прымэйра-Ліга|Прымэйра-Лігі]], найвышэйшага футбольнага дывізіёну Партугаліі, які пачнецца 7 жніўня 2026 году. == Клюбы == У турніры бяруць удзел 18 клюбаў, зь якіх 16 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся зь Лігі 2 — «[[Марытыму Фуншал|Марытыму]]» і «[[Акадэміку дэ Візэў]]». Гэтыя клюбы замянілі «[[Тандэла (футбольны клюб)|Тандэлу]]» і [[АВС Авіш|АВС]]. == Табліца == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = будучыня |дата_пачатку = 7 жніўня 2026 |крыніца = [https://www.soccerway.com/portugal/liga-portugal/ Soccerway] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=POR, SCP, BEN, BRA, FAM, GIL, MFC, FCA, VSC, EST, ALV, RAV, STC, CDN, AMA, CAS, MAR, AVF <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS |вынік2=CLLS |вынік3=CL3Q |вынік4=EL2Q |вынік5=ECL2Q |вынік16=RPO |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AVF=0 |нічыі_AVF=0 |паразы_AVF=0 |мз_AVF=0 |мп_AVF=0 <!--Académico de Viseu--> |перамогі_ALV=0 |нічыі_ALV=0 |паразы_ALV=0 |мз_ALV=0 |мп_ALV=0 <!--Alverca--> |перамогі_ARO=0 |нічыі_ARO=0 |паразы_ARO=0 |мз_ARO=0 |мп_ARO=0 <!--Arouca--> |перамогі_BEN=0 |нічыі_BEN=0 |паразы_BEN=0 |мз_BEN=0 |мп_BEN=0 <!--Benfica--> |перамогі_BRA=0 |нічыі_BRA=0 |паразы_BRA=0 |мз_BRA=0 |мп_BRA=0 <!--Braga--> |перамогі_CPI=0 |нічыі_CPI=0 |паразы_CPI=0 |мз_CPI=0 |мп_CPI=0 <!--Casa Pia--> |перамогі_EST=0 |нічыі_EST=0 |паразы_EST=0 |мз_EST=0 |мп_EST=0 <!--Estoril Praia--> |перамогі_AMA=0 |нічыі_AMA=0 |паразы_AMA=0 |мз_AMA=0 |мп_AMA=0 <!--Estrela da Amadora--> |перамогі_FAM=0 |нічыі_FAM=0 |паразы_FAM=0 |мз_FAM=0 |мп_FAM=0 <!--Famalicão--> |перамогі_GIL=0 |нічыі_GIL=0 |паразы_GIL=0 |мз_GIL=0 |мп_GIL=0 <!--Gil Vicente--> |перамогі_MAR=0 |нічыі_MAR=0 |паразы_MAR=0 |мз_MAR=0 |мп_MAR=0 <!--Marítimo--> |перамогі_MOR=0 |нічыі_MOR=0 |паразы_MOR=0 |мз_MOR=0 |мп_MOR=0 <!--Moreirense--> |перамогі_NAC=0 |нічыі_NAC=0 |паразы_NAC=0 |мз_NAC=0 |мп_NAC=0 <!--Nacional--> |перамогі_POR=0 |нічыі_POR=0 |паразы_POR=0 |мз_POR=0 |мп_POR=0 <!--Porto--> |перамогі_RAV=0 |нічыі_RAV=0 |паразы_RAV=0 |мз_RAV=0 |мп_RAV=0 <!--Rio Ave--> |перамогі_STC=0 |нічыі_STC=0 |паразы_STC=0 |мз_STC=0 |мп_STC=0 <!--Santa Clara--> |перамогі_SCP=0 |нічыі_SCP=0 |паразы_SCP=0 |мз_SCP=0 |мп_SCP=0 <!--Sporting CP--> |перамогі_VSC=0 |нічыі_VSC=0 |паразы_VSC=0 |мз_VSC=0 |мп_VSC=0 <!--Vitória de Guimarães--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_AVF=[[Акадэміку дэ Візэў]] |назва_ALV=[[Алвэрка (футбольны клюб)|Алвэрка]] |назва_FCA=[[Арока (футбольны клюб)|Арока]] |назва_BEN=[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]] |назва_BRA=[[Брага (футбольны клюб)|Брага]] |назва_CAS=[[Каза Пія Лісабон|Каза Пія]] |назва_EST=[[Эштарыл Прая|Эштарыл]] |назва_AMA=[[Эштрэла Амадора]] |назва_FAM=[[Фамалікан Віла-Нова-дзі-Фамалікан|Фамалікан]] |назва_GIL=[[Жыл Вісэнці Барсэлуш|Жыл Вісэнці]] |назва_MAR=[[Марытыму Фуншал|Марытыму]] |назва_MFC=[[Марэйрэнсі Марэйра-дзі-Канэгуш|Марэйрэнсі]] |назва_CDN=[[Насьёнал Фуншал|Насьёнал]] |назва_POR=[[Порту (футбольны клюб)|Порту]] |назва_RAV=[[Рыю Аві Віла-ду-Кондзі|Рыю Аві]] |назва_STC=[[Санта-Клара Понта-Дэлгада|Санта-Клара]] |назва_SCP=[[Спортынг Лісабон|Спортынг]] |назва_VSC=[[Віторыя Гімарайнш]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Розьніца мячоў; 5) Лік перамог; 6) Забітыя мячы; 7) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL3Q=green2|тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=Пераходныя матчы |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Лігу 2 }} == Вынікі гульняў == {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |абнаўленьне = будучыня |дата_пачатку = 7 жніўня 2026 |крыніца = [https://www.soccerway.com/portugal/liga-portugal/ Soccerway] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AVF, ALV, FCA, BRA, BEN, VSC, GIL, CAS, MAR, MFC, CDN, POR, RAV, STC, SCP, FAM, EST, AMA |скарачэньне_AVF=[[Акадэміку дэ Візэў|Ака]] |скарачэньне_ALV=[[Алвэрка (футбольны клюб)|Алв]] |скарачэньне_FCA=[[Арока (футбольны клюб)|Аро]] |скарачэньне_BEN=[[Бэнфіка Лісабон|Бэн]] |скарачэньне_BRA=[[Брага (футбольны клюб)|Бра]] |скарачэньне_CAS=[[Каза Пія Лісабон|Каз]] |скарачэньне_EST=[[Эштарыл Прая|Эшр]] |скарачэньне_AMA=[[Эштрэла Амадора|Эла]] |скарачэньне_FAM=[[Фамалікан Віла-Нова-дзі-Фамалікан|Фам]] |скарачэньне_GIL=[[Жыл Вісэнці Барсэлуш|Жыл]] |скарачэньне_MAR=[[Марытыму Фуншал|Мрт]] |скарачэньне_MFC=[[Марэйрэнсі Марэйра-дзі-Канэгуш|Мрр]] |скарачэньне_CDN=[[Насьёнал Фуншал|Нас]] |скарачэньне_POR=[[Порту (футбольны клюб)|Пор]] |скарачэньне_RAV=[[Рыю Аві Віла-ду-Кондзі|Рыю]] |скарачэньне_STC=[[Санта-Клара Понта-Дэлгада|Сан]] |скарачэньне_SCP=[[Спортынг Лісабон|Спо]] |скарачэньне_CDT=[[Тандэла (футбольны клюб)|Тан]] |скарачэньне_VSC=[[Віторыя Гімарайнш|ВіГ]] |назва_AVF=[[Акадэміку дэ Візэў]] |назва_ALV=[[Алвэрка (футбольны клюб)|Алвэрка]] |назва_FCA=[[Арока (футбольны клюб)|Арока]] |назва_BEN=[[Бэнфіка Лісабон|Бэнфіка]] |назва_BRA=[[Брага (футбольны клюб)|Брага]] |назва_CAS=[[Каза Пія Лісабон|Каза Пія]] |назва_EST=[[Эштарыл Прая|Эштарыл]] |назва_AMA=[[Эштрэла Амадора]] |назва_FAM=[[Фамалікан Віла-Нова-дзі-Фамалікан|Фамалікан]] |назва_GIL=[[Жыл Вісэнці Барсэлуш|Жыл Вісэнці]] |назва_MAR=[[Марытыму Фуншал|Марытыму]] |назва_MFC=[[Марэйрэнсі Марэйра-дзі-Канэгуш|Марэйрэнсі]] |назва_CDN=[[Насьёнал Фуншал|Насьёнал]] |назва_POR=[[Порту (футбольны клюб)|Порту]] |назва_RAV=[[Рыю Аві Віла-ду-Кондзі|Рыю Аві]] |назва_STC=[[Санта-Клара Понта-Дэлгада|Санта-Клара]] |назва_SCP=[[Спортынг Лісабон|Спортынг]] |назва_VSC=[[Віторыя Гімарайнш]] }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.ligaportugal.pt Афіцыйны сайт Партугальскай лігі] {{Сэзоны Прымэйра-Лігі}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Прымэйра-Ліга]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] 27xjwlccpu2cooa8mdsep5ckynxuzgc Эрэдывізія 2026—2027 гадоў 0 303087 2677803 2026-07-06T12:27:34Z Artsiom91 28241 Створаная старонка са зьместам „{{Сэзон футбольнай лігі |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Эрэдывізія 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Эрэдывізія 2026—2027 гадоў''' — 71-ы розыгрыш [[Эрэдывізія|Эрэдывізіі]], найвышэйш...“ 2677803 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Эрэдывізія 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Эрэдывізія 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Эрэдывізія 2026—2027 гадоў''' — 71-ы розыгрыш [[Эрэдывізія|Эрэдывізіі]], найвышэйшага футбольнага дывізіёну Нідэрляндаў, які пачнецца 7 жніўня 2026 году. == Клюбы == У турніры бяруць удзел 18 клюбаў, зь якіх 15 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а тры клюбы прасунуліся з Ээрстэ дывізіі — «[[АДО Дэн Гааг]]», «[[Камбюўр Леэўвардэн|Камбюўр]]» і «[[Вілем II Тыльбург|Вілем II]]». Гэтыя клюбы замянілі «[[Валендам (футбольны клюб)|Валендам]]», [[НАК Брэда|НАК]] і «[[Гэраклес Альмэлё|Гэраклес]]». == Табліца == {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = будучыня |дата_пачатку = 7 жніўня 2026 |крыніца = [https://eredivisie.eu/competition/table/ Эрэдывізія] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=PSV, FEY, NEC, TWE, AJA, UTR, AZ, HEE, GRO, SPA, FOR, GAE, EXC, TEL, PEC, ADO, CAM, WIL <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS|вынік2=CL3Q|вынік3=EL2Q |вынік4=EUPO|вынік5=EUPO|вынік6=EUPO|вынік7=EUPO |вынік16=RPO |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_ADO=0 |нічыі_ADO=0 |паразы_ADO=0 |мз_ADO=0 |мп_ADO=0 <!--ADO Den Haag--> |перамогі_AJA=0 |нічыі_AJA=0 |паразы_AJA=0 |мз_AJA=0 |мп_AJA=0 <!--Ajax--> |перамогі_AZ =0 |нічыі_AZ =0 |паразы_AZ =0 |мз_AZ =0 |мп_AZ =0 <!--AZ--> |перамогі_CAM=0 |нічыі_CAM=0 |паразы_CAM=0 |мз_CAM=0 |мп_CAM=0 <!--Cambuur--> |перамогі_EXC=0 |нічыі_EXC=0 |паразы_EXC=0 |мз_EXC=0 |мп_EXC=0 <!--Excelsior--> |перамогі_FEY=0 |нічыі_FEY=0 |паразы_FEY=0 |мз_FEY=0 |мп_FEY=0 <!--Feyenoord--> |перамогі_FOR=0 |нічыі_FOR=0 |паразы_FOR=0 |мз_FOR=0 |мп_FOR=0 <!--Fortuna--> |перамогі_GAE=0 |нічыі_GAE=0 |паразы_GAE=0 |мз_GAE=0 |мп_GAE=0 <!--GA Eagles--> |перамогі_GRO=0 |нічыі_GRO=0 |паразы_GRO=0 |мз_GRO=0 |мп_GRO=0 <!--FC Groningen--> |перамогі_HEE=0 |нічыі_HEE=0 |паразы_HEE=0 |мз_HEE=0 |мп_HEE=0 <!--Heerenveen--> |перамогі_NEC=0 |нічыі_NEC=0 |паразы_NEC=0 |мз_NEC=0 |мп_NEC=0 <!--N.E.C.--> |перамогі_PEC=0 |нічыі_PEC=0 |паразы_PEC=0 |мз_PEC=0 |мп_PEC=0 <!--PEC Zwolle--> |перамогі_PSV=0 |нічыі_PSV=0 |паразы_PSV=0 |мз_PSV=0 |мп_PSV=0 <!--PSV--> |перамогі_SPA=0 |нічыі_SPA=0 |паразы_SPA=0 |мз_SPA=0 |мп_SPA=0 <!--Sparta--> |перамогі_TEL=0 |нічыі_TEL=0 |паразы_TEL=0 |мз_TEL=0 |мп_TEL=0 <!--Telstar--> |перамогі_TWE=0 |нічыі_TWE=0 |паразы_TWE=0 |мз_TWE=0 |мп_TWE=0 <!--FC Twente--> |перамогі_UTR=0 |нічыі_UTR=0 |паразы_UTR=0 |мз_UTR=0 |мп_UTR=0 <!--FC Utecht--> |перамогі_WIL=0 |нічыі_WIL=0 |паразы_WIL=0 |мз_WIL=0 |мп_WIL=0 <!--Willem II--> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ADO=[[АДО Дэн Гааг]] |назва_AJA=[[Аякс Амстэрдам|Аякс]] |назва_AZ =[[АЗ Алькмаар|АЗ]] |назва_CAM=[[Камбюўр Леэўвардэн|Камбюўр]] |назва_EXC=[[Эксэльсіёр Ратэрдам|Эксэльсіёр]] |назва_FEY=[[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорд]] |назва_FOR=[[Фартуна Сытард|Фартуна]] |назва_GAE=[[Гоў Эгэд Іглз Дэвэнтэр|Гоў Эгэд Іглз]] |назва_GRO=[[Гронінген (футбольны клюб)|Гронінген]] |назва_HEE=[[Гээрэнвээн (футбольны клюб)|Гээрэнвээн]] |назва_NEC=[[НЭК Нэймэген|НЭК]] |назва_PEC=[[Зволе (футбольны клюб)|Зволе]] |назва_PSV=[[ПСВ Эйндговэн]] |назва_SPA=[[Спарта Ратэрдам|Спарта]] |назва_TEL=[[Тэльстар Вэльзэн-Зёйд|Тэльстар]] |назва_TWE=[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]] |назва_UTR=[[Утрэхт (футбольны клюб)|Утрэхт]] |назва_WIL=[[Вілем II Тыльбург|Вілем II]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Розьніца мячоў; 3) Забітыя мячы; 4) Пункты ў гульнях паміж сабою; 5) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 6) Гасьцявыя забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 7) Дадатковыя матчы для вызначэньня чэмпіёна, клюбаў на выбываньне або ўдзельнікаў эўракубкаў, інакш жэрабя; 8) Пэнальці (толькі пасьля дадатковых матчаў). <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1|тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL3Q=green2|тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ELLS=blue1 |тэкст_ELLS=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі Эўропы]] |колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_EUPO=yellow1 |тэкст_EUPO=Плэй-оф за эўракубкі |колер_RPO=red2 |тэкст_RPO=Плэй-оф за Эрэдывізію |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Ээрстэ дывізію }} == Вынікі гульняў == {{#invoke:Спартовыя вынікі|main |абнаўленьне = будучыня |дата_пачатку = 7 жніўня 2026 |крыніца = [https://www.worldfootball.net/competition/co37/netherlands-eredivisie/se121358/2026-2027/results-and-standings/ worldfootball.net] |стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= ADO, AZ, AJA, WIL, GAE, GRO, HEE, PEC, CAM, NEC, PSV, SPA, TWE, TEL, UTR, FOR, FEY, EXC |скарачэньне_ADO=[[АДО Дэн Гааг|АДО]] |скарачэньне_AJA=[[Аякс Амстэрдам|Аяк]] |скарачэньне_AZ =[[АЗ Алькмаар|АЗ]] |скарачэньне_CAM=[[Камбюўр Леэўвардэн|Кам]] |скарачэньне_EXC=[[Эксэльсіёр Ратэрдам|Экс]] |скарачэньне_FEY=[[Фэеноорд Ратэрдам|Фэе]] |скарачэньне_FOR=[[Фартуна Сытард|Фар]] |скарачэньне_GAE=[[Гоў Эгэд Іглз Дэвэнтэр|Гоў]] |скарачэньне_GRO=[[Гронінген (футбольны клюб)|Гро]] |скарачэньне_HEE=[[Гээрэнвээн (футбольны клюб)|Гээ]] |скарачэньне_NEC=[[НЭК Нэймэген|НЭК]] |скарачэньне_PEC=[[Зволе (футбольны клюб)|Зво]] |скарачэньне_PSV=[[ПСВ Эйндговэн|ПСВ]] |скарачэньне_SPA=[[Спарта Ратэрдам|Спа]] |скарачэньне_TEL=[[Тэльстар Вэльзэн-Зёйд|Тэл]] |скарачэньне_TWE=[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэ]] |скарачэньне_UTR=[[Утрэхт (футбольны клюб)|Утр]] |скарачэньне_WIL=[[Вілем II Тыльбург|Віл]] |назва_ADO=[[АДО Дэн Гааг]] |назва_AJA=[[Аякс Амстэрдам|Аякс]] |назва_AZ =[[АЗ Алькмаар|АЗ]] |назва_CAM=[[Камбюўр Леэўвардэн|Камбюўр]] |назва_EXC=[[Эксэльсіёр Ратэрдам|Эксэльсіёр]] |назва_FEY=[[Фэеноорд Ратэрдам|Фэеноорд]] |назва_FOR=[[Фартуна Сытард|Фартуна]] |назва_GAE=[[Гоў Эгэд Іглз Дэвэнтэр|Гоў Эгэд Іглз]] |назва_GRO=[[Гронінген (футбольны клюб)|Гронінген]] |назва_HEE=[[Гээрэнвээн (футбольны клюб)|Гээрэнвээн]] |назва_NEC=[[НЭК Нэймэген|НЭК]] |назва_PEC=[[Зволе (футбольны клюб)|Зволе]] |назва_PSV=[[ПСВ Эйндговэн]] |назва_SPA=[[Спарта Ратэрдам|Спарта]] |назва_TEL=[[Тэльстар Вэльзэн-Зёйд|Тэльстар]] |назва_TWE=[[Твэнтэ Энсхэдэ|Твэнтэ]] |назва_UTR=[[Утрэхт (футбольны клюб)|Утрэхт]] |назва_WIL=[[Вілем II Тыльбург|Вілем II]] }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://eredivisie.eu/ Афіцыйны сайт Эрэдывізіі] {{Сэзоны Эрэдывізіі}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] 85vjlanj0gqdi5ikfmwju8ldiq2go54 Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2026—2027 гадоў 0 303088 2677827 2026-07-06T14:01:38Z Artsiom91 28241 Створаная старонка са зьместам „{{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Про Ліга 2026—2027 гадоў |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2027—2028...“ 2677827 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Про Ліга 2026—2027 гадоў |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Про Ліга 2026—2027 гадоў''' — 124-ы розыгрыш [[Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Бэльгіі]], які пачнецца 7 жніўня 2026 году. == Клюбы == У турніры бяруць удзел 18 клюбаў, зь якіх 15 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а тры клюбы прасунуліся з Чэленджэр Про Лігі — «[[Ваасьлянд Бэвэрэн|Бэвэрэн]]», «[[Кортрэйк (футбольны клюб)|Кортрэйк]]» і «[[Лёмэль (футбольны клюб)|Лёмэль]]». Гэтыя клюбы замянілі «[[Дэндэр Дэндэрлееў|Дэндэр]]». == Рэгулярны сэзон == === Табліца === {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = будучыня |дата_пачатку = 7 жніўня 2026 |крыніца = [https://www.soccerway.com/belgium/jupiler-pro-league/ Soccerway] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=CLU, USG, STR, AND, GNT, MEC, GNK, STA, CHA, WES, ANT, OHL, ZWA, CER, LAL, BEV, KOR, LOM <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CLLS |вынік2=CL3Q |вынік3=EL2Q |вынік4=ECL2Q |вынік17=REL |вынік18=REL <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_AND=0|нічыі_AND=0|паразы_AND=0|мз_AND=0|мп_AND=0<!-- Anderlecht --> |перамогі_ANT=0|нічыі_ANT=0|паразы_ANT=0|мз_ANT=0|мп_ANT=0<!-- Antwerp --> |перамогі_BEV=0|нічыі_BEV=0|паразы_BEV=0|мз_BEV=0|мп_BEV=0<!-- Beveren --> |перамогі_CER=0 |нічыі_CER=0|паразы_CER=0|мз_CER=0|мп_CER=0<!-- Cercle Brugge --> |перамогі_CHA=0|нічыі_CHA=0|паразы_CHA=0|мз_CHA=0|мп_CHA=0<!-- Charleroi --> |перамогі_CLU=0|нічыі_CLU=0|паразы_CLU=0|мз_CLU=0|мп_CLU=0<!-- Club Brugge --> |перамогі_GNK=0|нічыі_GNK=0|паразы_GNK=0|мз_GNK=0|мп_GNK=0<!-- Genk --> |перамогі_GNT=0|нічыі_GNT=0|паразы_GNT=0|мз_GNT=0|мп_GNT=0<!-- Gent --> |перамогі_KOR=0|нічыі_KOR=0 |паразы_KOR=0 |мз_KOR=0|мп_KOR=0<!-- Kortrijk --> |перамогі_LAL=0 |нічыі_LAL=0|паразы_LAL=0|мз_LAL=0|мп_LAL=0<!-- La Louvière --> |перамогі_LOM=0 |нічыі_LOM=0 |паразы_LOM=0 |мз_LOM=0|мп_LOM=0<!-- Lommel --> |перамогі_MEC=0|нічыі_MEC=0|паразы_MEC=0|мз_MEC=0|мп_MEC=0<!-- Mechelen --> |перамогі_OHL=0|нічыі_OHL=0|паразы_OHL=0|мз_OHL=0|мп_OHL=0<!-- Oud-Heverlee Leuven --> |перамогі_STR=0|нічыі_STR=0|паразы_STR=0|мз_STR=0|мп_STR=0<!-- Sint-Truiden --> |перамогі_STA=0|нічыі_STA=0|паразы_STA=0|мз_STA=0|мп_STA=0<!-- Standard Liège --> |перамогі_USG=0|нічыі_USG=0|паразы_USG=0|мз_USG=0|мп_USG=0<!-- Union SG --> |перамогі_WES=0|нічыі_WES=0|паразы_WES=0|мз_WES=0|мп_WES=0<!-- Westerlo --> |перамогі_ZWA=0 |нічыі_ZWA=0|паразы_ZWA=0|мз_ZWA=0|мп_ZWA=0<!-- Zulte Waregem --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_AND=[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]] |назва_ANT=[[Антвэрпэн (футбольны клюб)|Антвэрпэн]] |назва_BEV=[[Ваасьлянд Бэвэрэн|Бэвэрэн]] |назва_CER=[[Сэркль Бруге]] |назва_CHA=[[Шарлеруа (футбольны клюб)|Шарлеруа]] |назва_CLU=[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]] |назва_GNK=[[Генк (футбольны клюб)|Генк]] |назва_GNT=[[Гент (футбольны клюб)|Гент]] |назва_KOR=[[Кортрэйк (футбольны клюб)|Кортрэйк]] |назва_LAL=[[Ля-Лювіер (футбольны клюб)|Ля-Лювіер]] |назва_LOM=[[Лёмэль (футбольны клюб)|Лёмэль]] |назва_MEC=[[Мэхэлен (футбольны клюб)|Мэхэлен]] |назва_OHL=[[Аўд-Гэвэрлі Лёвэн]] |назва_USG=[[Юніён Сэн-Жыль]] |назва_STR=[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]] |назва_STA=[[Стандард Льеж]] |назва_WES=[[Вэстэрлё (футбольны клюб)|Вэстэрлё]] |назва_ZWA=[[Зюльтэ-Варэгем (футбольны клюб)|Зюльтэ-Варэгем]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Лік перамог; 3) Розьніца мячоў; 4) Забітыя мячы; 5) Лік гасьцявых перамог; 6) Розьніца мячоў у гасьцях; 7) Забітыя гасьцявыя мячы; 8) Дадатковыя матчы. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_CLLS=green1 |тэкст_CLLS=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Лігавы этап|Лігавы этап Лігі чэмпіёнаў]] |колер_CL3Q=green2 |тэкст_CL3Q=[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2027—2028 гадоў#Трэці кваліфікацыйны раўнд|Трэці кваліфікацыйны раўнд Лігі чэмпіёнаў]] |колер_ELPO=blue1 |тэкст_ELPO=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф|Раўнд плэй-оф Лігі Эўропы]] |колер_EL2Q=blue2 |тэкст_EL2Q=[[Ліга Эўропы УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы]] |колер_ECL2Q=yellow1 |тэкст_ECL2Q=[[Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2027—2028 гадоў#Другі кваліфікацыйны раўнд|Другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў]] |колер_REL=red1 |тэкст_REL=Паніжэньне ў Чэленджэр Про Лігу }} === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | абнаўленьне = будучыня | дата_пачатку = 7 жніўня 2026 | крыніца = [https://www.soccerway.com/belgium/jupiler-pro-league/ Soccerway] | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= AND, ANT, OHL, CLU, BEV, WES, GNK, GNT, ZWA, KOR, LOM, LAL, MEC, STA, STR, CER, CHA, USG |скарачэньне_AND=[[Андэрлехт Брусэль|Анд]] |скарачэньне_ANT=[[Антвэрпэн (футбольны клюб)|Ант]] |скарачэньне_BEV=[[Ваасьлянд Бэвэрэн|Бэв]] |скарачэньне_CER=[[Сэркль Бруге|Сэр]] |скарачэньне_CHA=[[Шарлеруа (футбольны клюб)|Шар]] |скарачэньне_CLU=[[Бруге (футбольны клюб)|Бру]] |скарачэньне_GNK=[[Генк (футбольны клюб)|Гнк]] |скарачэньне_GNT=[[Гент (футбольны клюб)|Гнт]] |скарачэньне_KOR=[[Кортрэйк (футбольны клюб)|Кор]] |скарачэньне_LAL=[[Ля-Лювіер (футбольны клюб)|ЛяЛ]] |скарачэньне_LOM=[[Лёмэль (футбольны клюб)|Лём]] |скарачэньне_MEC=[[Мэхэлен (футбольны клюб)|Мэх]] |скарачэньне_OHL=[[Аўд-Гэвэрлі Лёвэн|Аўд]] |скарачэньне_USG=[[Юніён Сэн-Жыль|Юні]] |скарачэньне_STR=[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сын]] |скарачэньне_STA=[[Стандард Льеж|Ста]] |скарачэньне_WES=[[Вэстэрлё (футбольны клюб)|Вэс]] |скарачэньне_ZWA=[[Зюльтэ-Варэгем (футбольны клюб)|Зюл]] |назва_AND=[[Андэрлехт Брусэль|Андэрлехт]] |назва_ANT=[[Антвэрпэн (футбольны клюб)|Антвэрпэн]] |назва_BEV=[[Ваасьлянд Бэвэрэн|Бэвэрэн]] |назва_CER=[[Сэркль Бруге]] |назва_CHA=[[Шарлеруа (футбольны клюб)|Шарлеруа]] |назва_CLU=[[Бруге (футбольны клюб)|Бруге]] |назва_GNK=[[Генк (футбольны клюб)|Генк]] |назва_GNT=[[Гент (футбольны клюб)|Гент]] |назва_KOR=[[Кортрэйк (футбольны клюб)|Кортрэйк]] |назва_LAL=[[Ля-Лювіер (футбольны клюб)|Ля-Лювіер]] |назва_LOM=[[Лёмэль (футбольны клюб)|Лёмэль]] |назва_MEC=[[Мэхэлен (футбольны клюб)|Мэхэлен]] |назва_OHL=[[Аўд-Гэвэрлі Лёвэн]] |назва_USG=[[Юніён Сэн-Жыль]] |назва_STR=[[Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)|Сынт-Тройдэн]] |назва_STA=[[Стандард Льеж]] |назва_WES=[[Вэстэрлё (футбольны клюб)|Вэстэрлё]] |назва_ZWA=[[Зюльтэ-Варэгем (футбольны клюб)|Зюльтэ-Варэгем]] }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.proleague.be/ Афіцыйны сайт Про Лігі] {{Сэзоны Про Лігі чэмпіянату Бэльгіі па футболе}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Бэльгіі па футболе]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] csckj4kxb206l8xvkorhht8mhn4ahfw Ветразевы спорт на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году 0 303089 2677833 2026-07-06T14:14:05Z Dymitr 10914 пачатак 2677833 wikitext text/x-wiki [[Файл:Sailing pictogram.svg|150пкс|справа]] '''Спаборніцтвы па [[ветразевы спорт|ветразевым спорце]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]''' ладзіліся з 25 ліпеня па 4 жніўня 2021 году ў яхтавай гавані на востраве [[Энасіма]] блізу [[Фудзісава|Фудзісавы]]. Гэтая пляцоўка ўжо выкарыстоўвалася падчас летніх Алімпійскіх гульняў 1964 году, але з таго часу яна была значна абноўленая. Колькасьць спартоўцаў скарацілася з 380 да 350 у параўнаньні з папярэднімі [[Летнія Алімпійскія гульні 2016 году|летнімі Алімпійскімі гульнямі]], пры гэтым упершыню было забясьпечанае эквівалентнае прадстаўніцтва паміж мужчынамі і жанчынамі<ref>{{навіна|спасылка=http://www.sailing.org/news/42116.php#.W1Sg9Ngza8o|загаловак=World Sailing respond to the IOC sports programme announcement for Tokyo 2020|выдавец=World Sailing|дата публікацыі=09.06.2017}}</ref>. Былі разыграныя 10 камплектаў мэдалёў. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=180 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=210 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=210 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=210 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- align=center !colspan="4"|Мужчыны |- | RS:X | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Кіран Бадлю]] | {{Сьцяг|Францыя}} [[Тама Гаяр]] | {{Сьцяг|Кітай}} [[Бі Кунь]] |- | Лазэр | {{Сьцяг|Аўстралія}} [[Мэт’ю Ўірн]] | {{Сьцяг|Харватыя}} [[Тончы Стыпанавіч]] | {{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Гэрман Тамасгор]] |- | Фін | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Джайлз Скот]] | {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Жомбар Бэрэц]] | {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Жаан Кардона Мэндэс]] |- | 470 | {{Сьцяг|Аўстралія}} [[Аўстралія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Аўстралія]]<br>[[Мэт’ю Бэлчэр]]<br>[[Ўільям Раян]] | {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Швэцыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Швэцыя]]<br>[[Антан Дальбэрг]]<br>[[Фрэдрык Бэргстрэм]] | {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Гішпанія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Гішпанія]]<br>[[Жордзі Шамар]]<br>[[Нікаляс Радрыгес]] |- | 49er | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Вялікабрытанія]]<br>[[Дылан Флэтчэр]]<br>[[Ст’юарт Бітэл]] | {{Сьцяг|Новая Зэляндыя}} [[Новая Зэляндыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Новая Зэляндыя]]<br>[[Пітэр Бэрлінг]]<br>[[Блэр Т’юк]] | {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Нямеччына на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Нямеччына]]<br>[[Эрык Гайль]]<br>[[Томас Плёсэль]] |- align=center !colspan="4"|Жанчыны |- | RS:X | {{Сьцяг|Кітай}} [[Лу Юньсю]] | {{Сьцяг|Францыя}} [[Шарлін Пікон]] | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Эма Ўілсан]] |- | Лазэр Радыял | {{Сьцяг|Данія}} [[Ан-Мары Рындам]] | {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Юсэфін Ульсан]] | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Марыт Баўмээстэр]] |- | 470 | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Вялікабрытанія]]<br>[[Ганна Мілз]]<br>[[Эйлід Макінтайр]] | {{Сьцяг|Польшча}} [[Польшча на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Польшча]]<br>[[Агнешка Скшыпулец]]<br>[[Ялянта Огар]] | {{Сьцяг|Францыя}} [[Францыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Францыя]]<br>[[Каміль Лекуантр]]<br>[[Аляіз Рэтарназ]] |- | 49erFX | {{Сьцяг|Бразылія}} [[Бразылія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Бразылія]]<br>[[Мартынэ Граэл]]<br>[[Каэна Кунцэ]] | {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Швэцыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Швэцыя]]<br>[[Тына Люц]]<br>[[Зузан Бойке]] | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Нідэрлянды на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Нідэрлянды]]<br>[[Анэмік Бэкерынг]]<br>[[Анэтэ Дэйц]] |- align=center !colspan="4"|Мяшаныя |- | 470 | {{Сьцяг|Аўстрыя}} [[Аўстрыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Аўстрыя]]<br>[[Ляра Фадляў]]<br>[[Люкас Мэр]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Японія на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Японія]]<br>[[Кейдзю Акада]]<br>[[Міха Ясіёка]] | {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Швэцыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году|Швэцыя]]<br>[[Антан Дальбэрг]]<br>[[Лявіса Карльсан]] |- | Nacra 17 | {{Сьцяг|Італія}} [[Італія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Італія]]<br>[[Руджэра Тыта]]<br>[[Катэрына Банці]] | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Вялікабрытанія]]<br>[[Джон Джымсан]]<br>[[Ана Бэрнэт]] | {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Нямеччына на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Нямеччына]]<br>[[Паўль Кольгаф]]<br>[[Аліса Штулемэр]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210812123854/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/SAL/OG2020-_SAL_B99_SAL-------------------------------.pdf Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] [[Катэгорыя:Ветразевы спорт на летніх Алімпійскіх гульнях|2020]] h6b94y93zcas1vlsf2ug3zrkaqsuxff 2677837 2677833 2026-07-06T14:15:56Z Dymitr 10914 /* Узнагароды */ выпраўленьне 2677837 wikitext text/x-wiki [[Файл:Sailing pictogram.svg|150пкс|справа]] '''Спаборніцтвы па [[ветразевы спорт|ветразевым спорце]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]''' ладзіліся з 25 ліпеня па 4 жніўня 2021 году ў яхтавай гавані на востраве [[Энасіма]] блізу [[Фудзісава|Фудзісавы]]. Гэтая пляцоўка ўжо выкарыстоўвалася падчас летніх Алімпійскіх гульняў 1964 году, але з таго часу яна была значна абноўленая. Колькасьць спартоўцаў скарацілася з 380 да 350 у параўнаньні з папярэднімі [[Летнія Алімпійскія гульні 2016 году|летнімі Алімпійскімі гульнямі]], пры гэтым упершыню было забясьпечанае эквівалентнае прадстаўніцтва паміж мужчынамі і жанчынамі<ref>{{навіна|спасылка=http://www.sailing.org/news/42116.php#.W1Sg9Ngza8o|загаловак=World Sailing respond to the IOC sports programme announcement for Tokyo 2020|выдавец=World Sailing|дата публікацыі=09.06.2017}}</ref>. Былі разыграныя 10 камплектаў мэдалёў. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=180 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=210 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=210 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=210 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- align=center !colspan="4"|Мужчыны |- | RS:X | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Кіран Бадлю]] | {{Сьцяг|Францыя}} [[Тама Гаяр]] | {{Сьцяг|Кітай}} [[Бі Кунь]] |- | Лазэр | {{Сьцяг|Аўстралія}} [[Мэт’ю Ўірн]] | {{Сьцяг|Харватыя}} [[Тончы Стыпанавіч]] | {{Сьцяг|Нарвэгія}} [[Гэрман Тамасгор]] |- | Фін | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Джайлз Скот]] | {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Жомбар Бэрэц]] | {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Жаан Кардона Мэндэс]] |- | 470 | {{Сьцяг|Аўстралія}} [[Аўстралія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Аўстралія]]<br>[[Мэт’ю Бэлчэр]]<br>[[Ўільям Раян]] | {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Швэцыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Швэцыя]]<br>[[Антан Дальбэрг]]<br>[[Фрэдрык Бэргстрэм]] | {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Гішпанія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Гішпанія]]<br>[[Жордзі Шамар]]<br>[[Нікаляс Радрыгес]] |- | 49er | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Вялікабрытанія]]<br>[[Дылан Флэтчэр]]<br>[[Ст’юарт Бітэл]] | {{Сьцяг|Новая Зэляндыя}} [[Новая Зэляндыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Новая Зэляндыя]]<br>[[Пітэр Бэрлінг]]<br>[[Блэр Т’юк]] | {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Нямеччына на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Нямеччына]]<br>[[Эрык Гайль]]<br>[[Томас Плёсэль]] |- align=center !colspan="4"|Жанчыны |- | RS:X | {{Сьцяг|Кітай}} [[Лу Юньсю]] | {{Сьцяг|Францыя}} [[Шарлін Пікон]] | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Эма Ўілсан]] |- | Лазэр Радыял | {{Сьцяг|Данія}} [[Ан-Мары Рындам]] | {{Сьцяг|Швэцыя}} [[Юсэфін Ульсан]] | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Марыт Баўмээстэр]] |- | 470 | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Вялікабрытанія]]<br>[[Ганна Мілз]]<br>[[Эйлід Макінтайр]] | {{Сьцяг|Польшча}} [[Польшча на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Польшча]]<br>[[Агнешка Скшыпулец]]<br>[[Ялянта Огар]] | {{Сьцяг|Францыя}} [[Францыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Францыя]]<br>[[Каміль Лекуантр]]<br>[[Аляіз Рэтарназ]] |- | 49erFX | {{Сьцяг|Бразылія}} [[Бразылія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Бразылія]]<br>[[Мартынэ Граэл]]<br>[[Каэна Кунцэ]] | {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Швэцыя на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Швэцыя]]<br>[[Тына Люц]]<br>[[Зузан Бойке]] | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Нідэрлянды на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Нідэрлянды]]<br>[[Анэмік Бэкерынг]]<br>[[Анэтэ Дэйц]] |- align=center !colspan="4"|Мяшаныя |- | Nacra 17 | {{Сьцяг|Італія}} [[Італія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Італія]]<br>[[Руджэра Тыта]]<br>[[Катэрына Банці]] | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Вялікабрытанія]]<br>[[Джон Джымсан]]<br>[[Ана Бэрнэт]] | {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Нямеччына на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Нямеччына]]<br>[[Паўль Кольгаф]]<br>[[Аліса Штулемэр]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210812123854/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/SAL/OG2020-_SAL_B99_SAL-------------------------------.pdf Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] [[Катэгорыя:Ветразевы спорт на летніх Алімпійскіх гульнях|2020]] bbj27vlgjernaqld1dczxc8kuuzho3l Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2026—2027 гадоў 0 303090 2677840 2026-07-06T14:29:33Z Artsiom91 28241 Створаная старонка са зьместам „{{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Першая ліга 2026—2027 гадоў |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 202...“ 2677840 wikitext text/x-wiki {{Сэзон футбольнай лігі |Назва = Першая ліга 2026—2027 гадоў |Найлепшы бамбардзір = |Папярэдні сэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|2025—2026]] |Наступны сэзон = [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе 2027—2028 гадоў|2027—2028]] }} '''Першая ліга 2026—2027 гадоў''' — 34-ы розыгрыш [[Першая ліга чэмпіянату Чэхіі па футболе|найвышэйшага футбольнага дывізіёну Чэхіі]], які пачнецца 25 ліпеня 2026 году. == Клюбы == У турніры бяруць удзел 16 клюбаў, зь якіх 14 былі ўдзельнікамі папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся з Нацыянальнай лігі — «[[Зброяўка Брно|Зброяўка]]» і «[[Артыс Брно|Артыс]]». Гэтыя клюбы замянілі «[[Карвіна (футбольны клюб)|Карвіну]]» і «[[Дукла Прага|Дуклу]]». == Рэгулярны сэзон == === Табліца === {{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВНП |абнаўленьне = будучыня |дата_пачатку = 25 ліпеня 2026 |крыніца = [https://www.soccerway.com/czech-republic/chance-liga/ Soccerway] <!--Месцы камандаў.--> |парадак_камандаў=SLA, SPA, PLZ, HKR, JAB, LIB, OLO, PCE, BOH, TEP, ZLN, MLA, SLO, OST, ZBR, ART <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=CHGR |вынік2=CHGR |вынік3=CHGR |вынік4=CHGR |вынік5=CHGR |вынік6=CHGR |вынік7=EUPO |вынік8=EUPO |вынік9=EUPO |вынік10=EUPO |вынік11=REGR |вынік12=REGR |вынік13=REGR |вынік14=REGR |вынік15=REGR |вынік16=REGR <!--Вынікі камандаў.--> |перамогі_ART= |нічыі_ART= |паразы_ART= |мз_ART= |мп_ART= <!-- Artis Brno --> |перамогі_BOH= |нічыі_BOH= |паразы_BOH= |мз_BOH= |мп_BOH= <!-- Bohemians 1905 --> |перамогі_HKR= |нічыі_HKR= |паразы_HKR= |мз_HKR= |мп_HKR= <!-- Hradec Králové --> |перамогі_JAB= |нічыі_JAB= |паразы_JAB= |мз_JAB= |мп_JAB= <!-- Jablonec --> |перамогі_LIB= |нічыі_LIB= |паразы_LIB= |мз_LIB= |мп_LIB= <!-- Slovan Liberec --> |перамогі_MLA= |нічыі_MLA= |паразы_MLA= |мз_MLA= |мп_MLA= <!-- Mladá Boleslav --> |перамогі_OLO= |нічыі_OLO= |паразы_OLO= |мз_OLO= |мп_OLO= <!-- Sigma Olomouc --> |перамогі_OST= |нічыі_OST= |паразы_OST= |мз_OST= |мп_OST= <!-- Baník Ostrava --> |перамогі_PCE= |нічыі_PCE= |паразы_PCE= |мз_PCE= |мп_PCE= <!-- Pardubice --> |перамогі_PLZ= |нічыі_PLZ= |паразы_PLZ= |мз_PLZ= |мп_PLZ= <!-- Viktoria Plzeň --> |перамогі_SLA= |нічыі_SLA= |паразы_SLA= |мз_SLA= |мп_SLA= <!-- Slavia Prague --> |перамогі_SLO= |нічыі_SLO= |паразы_SLO= |мз_SLO= |мп_SLO= <!-- Slovácko --> |перамогі_SPA= |нічыі_SPA= |паразы_SPA= |мз_SPA= |мп_SPA= <!-- Sparta Prague --> |перамогі_TEP= |нічыі_TEP= |паразы_TEP= |мз_TEP= |мп_TEP= <!-- Teplice --> |перамогі_ZBR= |нічыі_ZBR= |паразы_ZBR= |мз_ZBR= |мп_ZBR= <!-- Zbrojovka Brno --> |перамогі_ZLN= |нічыі_ZLN= |паразы_ZLN= |мз_ZLN= |мп_ZLN= <!-- Zlín --> <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ART=[[Артыс Брно]] |назва_BOH=[[Багеміянс-1905 Прага|Багеміянс-1905]] |назва_HKR=[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]] |назва_JAB=[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]] |назва_LIB=[[Слован Лібэрац]] |назва_MLA=[[Млада Болеслаў (футбольны клюб)|Млада Болеслаў]] |назва_OLO=[[Сыгма Оламаўц]] |назва_OST=[[Банік Острава]] |назва_PCE=[[Пардубіцы (футбольны клюб)|Пардубіцы]] |назва_PLZ=[[Вікторыя Пльзень]] |назва_SLA=[[Славія Прага]] |назва_SLO=[[Славацка Угерске-Градышцэ|Славацка]] |назва_SPA=[[Спарта Прага]] |назва_TEP=[[Тэпліцы (футбольны клюб)|Тэпліцы]] |назва_ZBR=[[Зброяўка Брно]] |назва_ZLN=[[Зьлін (футбольны клюб)|Зьлін]] <!--Настройкі і правілы табліцы--> |ліміт_паказу=5 |правілы_клясыфікацыі=1) Пункты; 2) Пункты ў гульнях паміж сабою; 3) Розьніца мячоў у гульнях паміж сабою; 4) Забітыя мячы ў гульнях паміж сабою; 5) Розьніца мячоў; 6) Забітыя мячы; 7) Рэйтынг сумленнай гульні; 8) Лёсаваньне. <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=Q |колер_CHGR=green1 |тэкст_CHGR=Чэмпіёнская група |колер_EUPO=blue1 |тэкст_EUPO=Сярэдняя група |колер_REGR=red1 |тэкст_REGR=Група на паніжэньне |заўвага_вынікі_EUPOELPO=«Карвіна» кваліфікавалася ў раўнд плэй-оф Лігі Эўропы як пераможца [[Кубак Чэхіі па футболе 2025—2026 гадоў|Кубка Чэхіі]]. }} === Вынікі гульняў === {{#invoke:Спартовыя вынікі|main | абнаўленьне = будучыня | дата_пачатку = 25 ліпеня 2026 | крыніца = [https://www.soccerway.com/czech-republic/chance-liga/ Soccerway] | стыль_матчаў = футбол |парадак_камандаў= ART, BOH, OST, PLZ, HKR, ZBR, ZLN, MLA, PCE, SLO, SLA, LIB, SPA, OLO, TEP, JAB |скарачэньне_ART=[[Артыс Брно|Арт]] |скарачэньне_BOH=[[Багеміянс-1905 Прага|Баг]] |скарачэньне_HKR=[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Гра]] |скарачэньне_JAB=[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябл]] |скарачэньне_LIB=[[Слован Лібэрац|Сло]] |скарачэньне_MLA=[[Млада Болеслаў (футбольны клюб)|Мла]] |скарачэньне_OLO=[[Сыгма Оламаўц|Сыг]] |скарачэньне_OST=[[Банік Острава|Бан]] |скарачэньне_PCE=[[Пардубіцы (футбольны клюб)|Пар]] |скарачэньне_PLZ=[[Вікторыя Пльзень|Вік]] |скарачэньне_SLA=[[Славія Прага|Сла]] |скарачэньне_SLO=[[Славацка Угерске-Градышцэ|Слц]] |скарачэньне_SPA=[[Спарта Прага|Спа]] |скарачэньне_TEP=[[Тэпліцы (футбольны клюб)|Тэп]] |скарачэньне_ZBR=[[Зброяўка Брно|Збр]] |скарачэньне_ZLN=[[Зьлін (футбольны клюб)|Зьл]] |назва_ART=[[Артыс Брно]] |назва_BOH=[[Багеміянс-1905 Прага|Багеміянс-1905]] |назва_HKR=[[Градэц Кралавэ (футбольны клюб)|Градэц Кралавэ]] |назва_JAB=[[Ябланэц (футбольны клюб)|Ябланэц]] |назва_LIB=[[Слован Лібэрац]] |назва_MLA=[[Млада Болеслаў (футбольны клюб)|Млада Болеслаў]] |назва_OLO=[[Сыгма Оламаўц]] |назва_OST=[[Банік Острава]] |назва_PCE=[[Пардубіцы (футбольны клюб)|Пардубіцы]] |назва_PLZ=[[Вікторыя Пльзень]] |назва_SLA=[[Славія Прага]] |назва_SLO=[[Славацка Угерске-Градышцэ|Славацка]] |назва_SPA=[[Спарта Прага]] |назва_TEP=[[Тэпліцы (футбольны клюб)|Тэпліцы]] |назва_ZBR=[[Зброяўка Брно]] |назва_ZLN=[[Зьлін (футбольны клюб)|Зьлін]] | матч_ART_BOH = | матч_ART_HKR = | матч_ART_JAB = | матч_ART_LIB = | матч_ART_MLA = | матч_ART_OLO = | матч_ART_OST = | матч_ART_PCE = | матч_ART_PLZ = | матч_ART_SLA = | матч_ART_SLO = | матч_ART_SPA = | матч_ART_TEP = | матч_ART_ZBR = | матч_ART_ZLN = | матч_BOH_ART = | матч_BOH_HKR = | матч_BOH_JAB = | матч_BOH_LIB = | матч_BOH_MLA = | матч_BOH_OLO = | матч_BOH_OST = | матч_BOH_PCE = | матч_BOH_PLZ = | матч_BOH_SLA = | матч_BOH_SLO = | матч_BOH_SPA = | матч_BOH_TEP = | матч_BOH_ZBR = | матч_BOH_ZLN = | матч_HKR_ART = | матч_HKR_BOH = | матч_HKR_JAB = | матч_HKR_LIB = | матч_HKR_MLA = | матч_HKR_OLO = | матч_HKR_OST = | матч_HKR_PCE = | матч_HKR_PLZ = | матч_HKR_SLA = | матч_HKR_SLO = | матч_HKR_SPA = | матч_HKR_TEP = | матч_HKR_ZBR = | матч_HKR_ZLN = | матч_JAB_ART = | матч_JAB_BOH = | матч_JAB_HKR = | матч_JAB_LIB = | матч_JAB_MLA = | матч_JAB_OLO = | матч_JAB_OST = | матч_JAB_PCE = | матч_JAB_PLZ = | матч_JAB_SLA = | матч_JAB_SLO = | матч_JAB_SPA = | матч_JAB_TEP = | матч_JAB_ZBR = | матч_JAB_ZLN = | матч_LIB_ART = | матч_LIB_BOH = | матч_LIB_HKR = | матч_LIB_JAB = | матч_LIB_MLA = | матч_LIB_OLO = | матч_LIB_OST = | матч_LIB_PCE = | матч_LIB_PLZ = | матч_LIB_SLA = | матч_LIB_SLO = | матч_LIB_SPA = | матч_LIB_TEP = | матч_LIB_ZBR = | матч_LIB_ZLN = | матч_MLA_ART = | матч_MLA_BOH = | матч_MLA_HKR = | матч_MLA_JAB = | матч_MLA_LIB = | матч_MLA_OLO = | матч_MLA_OST = | матч_MLA_PCE = | матч_MLA_PLZ = | матч_MLA_SLA = | матч_MLA_SLO = | матч_MLA_SPA = | матч_MLA_TEP = | матч_MLA_ZBR = | матч_MLA_ZLN = | матч_OLO_ART = | матч_OLO_BOH = | матч_OLO_HKR = | матч_OLO_JAB = | матч_OLO_LIB = | матч_OLO_MLA = | матч_OLO_OST = | матч_OLO_PCE = | матч_OLO_PLZ = | матч_OLO_SLA = | матч_OLO_SLO = | матч_OLO_SPA = | матч_OLO_TEP = | матч_OLO_ZBR = | матч_OLO_ZLN = | матч_OST_ART = | матч_OST_BOH = | матч_OST_HKR = | матч_OST_JAB = | матч_OST_LIB = | матч_OST_MLA = | матч_OST_OLO = | матч_OST_PCE = | матч_OST_PLZ = | матч_OST_SLA = | матч_OST_SLO = | матч_OST_SPA = | матч_OST_TEP = | матч_OST_ZBR = | матч_OST_ZLN = | матч_PCE_ART = | матч_PCE_BOH = | матч_PCE_HKR = | матч_PCE_JAB = | матч_PCE_LIB = | матч_PCE_MLA = | матч_PCE_OLO = | матч_PCE_OST = | матч_PCE_PLZ = | матч_PCE_SLA = | матч_PCE_SLO = | матч_PCE_SPA = | матч_PCE_TEP = | матч_PCE_ZBR = | матч_PCE_ZLN = | матч_PLZ_ART = | матч_PLZ_BOH = | матч_PLZ_HKR = | матч_PLZ_JAB = | матч_PLZ_LIB = | матч_PLZ_MLA = | матч_PLZ_OLO = | матч_PLZ_OST = | матч_PLZ_PCE = | матч_PLZ_SLA = | матч_PLZ_SLO = | матч_PLZ_SPA = | матч_PLZ_TEP = | матч_PLZ_ZBR = | матч_PLZ_ZLN = | матч_SLA_ART = | матч_SLA_BOH = | матч_SLA_HKR = | матч_SLA_JAB = | матч_SLA_LIB = | матч_SLA_MLA = | матч_SLA_OLO = | матч_SLA_OST = | матч_SLA_PCE = | матч_SLA_PLZ = | матч_SLA_SLO = | матч_SLA_SPA = | матч_SLA_TEP = | матч_SLA_ZBR = | матч_SLA_ZLN = | матч_SLO_ART = | матч_SLO_BOH = | матч_SLO_HKR = | матч_SLO_JAB = | матч_SLO_LIB = | матч_SLO_MLA = | матч_SLO_OLO = | матч_SLO_OST = | матч_SLO_PCE = | матч_SLO_PLZ = | матч_SLO_SLA = | матч_SLO_SPA = | матч_SLO_TEP = | матч_SLO_ZBR = | матч_SLO_ZLN = | матч_SPA_ART = | матч_SPA_BOH = | матч_SPA_HKR = | матч_SPA_JAB = | матч_SPA_LIB = | матч_SPA_MLA = | матч_SPA_OLO = | матч_SPA_OST = | матч_SPA_PCE = | матч_SPA_PLZ = | матч_SPA_SLA = | матч_SPA_SLO = | матч_SPA_TEP = | матч_SPA_ZBR = | матч_SPA_ZLN = | матч_TEP_ART = | матч_TEP_BOH = | матч_TEP_HKR = | матч_TEP_JAB = | матч_TEP_LIB = | матч_TEP_MLA = | матч_TEP_OLO = | матч_TEP_OST = | матч_TEP_PCE = | матч_TEP_PLZ = | матч_TEP_SLA = | матч_TEP_SLO = | матч_TEP_SPA = | матч_TEP_ZBR = | матч_TEP_ZLN = | матч_ZBR_ART = | матч_ZBR_BOH = | матч_ZBR_HKR = | матч_ZBR_JAB = | матч_ZBR_LIB = | матч_ZBR_MLA = | матч_ZBR_OLO = | матч_ZBR_OST = | матч_ZBR_PCE = | матч_ZBR_PLZ = | матч_ZBR_SLA = | матч_ZBR_SLO = | матч_ZBR_SPA = | матч_ZBR_TEP = | матч_ZBR_ZLN = | матч_ZLN_ART = | матч_ZLN_BOH = | матч_ZLN_HKR = | матч_ZLN_JAB = | матч_ZLN_LIB = | матч_ZLN_MLA = | матч_ZLN_OLO = | матч_ZLN_OST = | матч_ZLN_PCE = | матч_ZLN_PLZ = | матч_ZLN_SLA = | матч_ZLN_SLO = | матч_ZLN_SPA = | матч_ZLN_ZBR = | матч_ZLN_TEP = }} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20250721154517/https://www.chanceliga.cz/ Афіцыйны сайт Першай лігі] {{Сэзоны Першай лігі чэмпіянату Чэхіі па футболе}} {{Эўрапейскі футбол у сэзоне 2026—2027 гадоў}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат Чэхіі па футболе]] [[Катэгорыя:2026 год у футболе]] [[Катэгорыя:2027 год у футболе]] 2qu41dmfwoh21qzu2xyigi58wzbiwsn Скачкі ў ваду на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году 0 303091 2677863 2026-07-06T16:03:09Z Dymitr 10914 пачатак 2677863 wikitext text/x-wiki [[Файл:Olympic pictogram Diving.png|150пкс|справа]] [[Файл:Tokyo Aquatics Centre.jpg|значак|[[Такійскі цэнтар водных відаў спорту]].]] '''Спаборніцтвы па [[скачкі ў ваду|скачках у ваду]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]''' ладзіліся з 25 ліпеня па 7 жніўня 2021 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://olympics.com/ioc/news/joint-statement-from-the-international-olympic-committee-and-the-tokyo-2020-organising-committee|загаловак=Joint Statement from the International Olympic Committee and the Tokyo 2020 Organising Committee|выдавецтва=IOC|дата публікацыі=24.03.2020}}</ref> ў [[Такійскі цэнтар водных відаў спорту|Такійскім цэнтры водных відаў спорту]]. У агульнай складанасьці ўдзел бралі 136 скакуноў у ваду. Колькасьць дысцыплінаў адпавядала колькасьці спаборніцтваў на папярэдніх [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|Алімпійскіх гульнях]]. Былі разыграныя 8 камплектаў мэдалёў. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=250 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=200 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=200 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=200 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- align=center !colspan="4"|Мужчыны |- | Трамплін 3 мэтры | {{Сьцяг|Кітай}} [[Сэ Сыі]] | {{Сьцяг|Кітай}} [[Ван Цзунюань]] | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Джэк Ло]] |- | Сынхронны трамплін 3 мэтры | {{Сьцяг|Кітай}} [[Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Кітай]]<br>[[Сэ Сыі]]<br>[[Ван Цзунюань]] | {{Сьцяг|ЗША}} [[ЗША на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|ЗША]]<br>[[Эндру Капаб’янка]]<br>[[Майкл Гіксан]] | {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Нямеччына на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Нямеччына]]<br>[[Патрык Гаўсдынг]]<br>[[Лярс Рудыгер]] |- | Вышка 10 мэтраў | {{Сьцяг|Кітай}} [[Цао Юань]] | {{Сьцяг|Кітай}} [[Ян Цзянь]] | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Том Дэйлі]] |- | Сынхронная вышка 10 мэтраў | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Вялікабрытанія]]<br>[[Том Дэйлі]]<br>[[Мэці Лі]] | {{Сьцяг|Кітай}} [[Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Кітай]]<br>[[Ян Хао]]<br>[[Чэнь Айсэнь]] | [[Файл:Olympic flag.svg|22пкс|Алімпійскі сьцяг]] [[Алімпійскія атлеты з Расеі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Алімпійскія атлеты з Расеі]]<br>[[Аляксандар Бондар]]<br>[[Віктар Мінібаеў]] |- align=center !colspan="4"|Жанчыны |- | Трамплін 3 мэтры | {{Сьцяг|Кітай}} [[Шы Тынмао]] | {{Сьцяг|Кітай}} [[Ван Хань]] | {{Сьцяг|ЗША}} [[Крыста Палмэр]] |- | Сынхронны трамплін 3 мэтры | {{Сьцяг|Кітай}} [[Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Кітай]]<br>[[Шы Тынмао]]<br>[[Ван Хань]] | {{Сьцяг|Канада}} [[Канада на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Канада]]<br>[[Джэніфэр Абэл]]<br>[[Мэліса Сытрыні-Бальё]] | {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Нямеччына на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Нямеччына]]<br>[[Лена Гэнчэль]]<br>[[Тына Пунцэль]] |- | Вышка 10 мэтраў | {{Сьцяг|Кітай}} [[Цюань Хунчань]] | {{Сьцяг|Кітай}} [[Чэнь Юйсі]] | {{Сьцяг|Аўстралія}} [[Мэліса Ву]] |- | Сынхронная вышка 10 мэтраў | {{Сьцяг|Кітай}} [[Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Кітай]]<br>[[Чэнь Юйсі]]<br>[[Чжан Цзяці (скакуха ў ваду)|Чжан Цзяці]] | {{Сьцяг|ЗША}} [[ЗША на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|ЗША]]<br>[[Дылэйні Шнэл]]<br>[[Джэсыка Парата]] | {{Сьцяг|Мэксыка}} [[Мэксыка на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Мэксыка]]<br>[[Габрыеля Агундэс]]<br>[[Алехандра Ароска]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210807132458/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/DIV/OG2020-_DIV_B99_DIV-------------------------------.pdf Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] [[Катэгорыя:Скачкі ў ваду на летніх Алімпійскіх гульнях|2020]] 5mdck9lj2m80tvuhop7djleu7zw8qow Настольны тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году 0 303092 2677873 2026-07-06T17:04:36Z Dymitr 10914 пачатак 2677873 wikitext text/x-wiki [[Файл:Table tennis pictogram.svg|150пкс|справа]] [[Файл:Tōkyō Taiikukan Japan.jpg|значак|Выгляд на [[Такійскі палац спорту]].]] '''Спаборніцтвы па [[настольны тэніс|настольным тэнісе]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]''' ладзіліся з 24 ліпеня па 6 жніўня 2021 году ў [[Такійскі палац спорту|Такійскім палацы спорту]]. У агульнай складанасьці бралі ўдзел 173 спартоўцы і спартоўкі, пры гэтым жанчынаў было на тры больш за мужчынаў. Японія як краіна-гаспадыня атрымала аўтаматычную кваліфікацыю адразу шасьці спартоўцаў<ref>{{навіна|загаловак=Tokyo 2020 – ITTF Table Tennis Qualification System|спасылка=https://www.ittf.com/tokyo-2020-qualification/|выдавец=ITTF}}</ref>. Былі разыграныя 5 камплектаў мэдалёў. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=200 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=200 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=200 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=200 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- | Мужчыны | {{Сьцяг|Кітай}} [[Ма Лун]] | {{Сьцяг|Кітай}} [[Фань Чжэньдун]] | {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Дзьмітры Аўчароў]] |- | Жанчыны | {{Сьцяг|Кітай}} [[Чэнь Мэн]] | {{Сьцяг|Кітай}} [[Сунь Інша]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Міма Іта]] |- | Каманды (мужчыны) | {{Сьцяг|Кітай}} [[Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Кітай]]<br>[[Фань Чжэньдун]]<br>[[Ма Лун]]<br>[[Сюй Сінь]] | {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Нямеччына на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Нямеччына]]<br>[[Дзьмітры Аўчароў]]<br>[[Патрык Францыска]]<br>[[Тыма Боль]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Японія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Японія]]<br>[[Дзюн Мідзутані]]<br>[[Кокі Ніва]]<br>[[Тамакадзу Харымота]] |- | Каманды (жанчыны) | {{Сьцяг|Кітай}} [[Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Кітай]]<br>[[Чэнь Мэн]]<br>[[Сунь Інша]]<br>[[Ван Маньюй]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Японія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Японія]]<br>[[Міма Іта]]<br>[[Касумі Ісікава]]<br>[[Мію Хірана]] | {{Сьцяг|Ганконг}} [[Ганконг на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Ганконг]]<br>[[Ду Хойкем]]<br>[[Лі Хо Чын]]<br>[[Міні Су Вай Ям]] |- | Зьмяшаныя пары | {{Сьцяг|Японія}} [[Японія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Японія]]<br>[[Дзюн Мідзутані]]<br>[[Міма Іта]] | {{Сьцяг|Кітай}} [[Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Кітай]]<br>[[Сюй Сінь]]<br>[[Лю Шывэнь]] | {{Сьцяг|Рэспубліка Кітай}} [[Рэспубліка Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Рэспубліка Кітай]]<br>[[Лінь Юньжу]]<br>[[Чжэн Іцзін]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://www.ittf.com/tournament/2909/tokyo-2020-olympic-games/ Алімпійскія гульні 2020 году]. ITTF{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] [[Катэгорыя:Настольны тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях|2020]] 0elmcjio1ino698qtbescw3jd9sreyn Стральба з лука на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году 0 303093 2677887 2026-07-06T18:31:30Z Dymitr 10914 пачатак 2677887 wikitext text/x-wiki [[Файл:Archery pictogram.svg|150пкс|справа]] [[Файл:Marcus D' Almeida em 2021.jpg|значак|Лучнік на спаборніцтвах падчас гульняў.]] '''Спаборніцтвы па [[стральба з лука|стральбе з лука]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]''' ладзіліся з 23 па 31 ліпеня 2021 году<ref>{{спасылка|спасылка=https://olympics.com/ioc/news/joint-statement-from-the-international-olympic-committee-and-the-tokyo-2020-organising-committee|загаловак=Joint Statement from the International Olympic Committee and the Tokyo 2020 Organising Committee|выдавецтва=IOC|дата публікацыі=24.03.2020}}</ref> ў такійскім парку [[Юмэнасіма]]. Удзел бралі 128 лучнікаў з роўным прадстаўніцтвам сярод жанчынаў і мужчынаў. Спаборніцтвы чыніліся ў пяці дысцыплінах, прычым сярод іх упершыню быў турнір у зьмяшаных камандах. Былі разыграныя 5 камплектаў мэдалёў. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=200 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=200 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=200 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=200 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- | Мужчыны | {{Сьцяг|Турэччына}} [[Мэтэ Газоз]] | {{Сьцяг|Італія}} [[Маўра Нэсполі]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Такахару Фурукава]] |- | Каманды (мужчыны) | {{Сьцяг|Рэспубліка Карэя}} [[Рэспубліка Карэя на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Рэспубліка Карэя]]<br>[[Кім У Джын]]<br>[[О Джын Хёк]]<br>[[Кім Джэ Ток]] | {{Сьцяг|Рэспубліка Кітай}} [[Рэспубліка Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Рэспубліка Кітай]]<br>[[Дэн Ю Чжэн]]<br>[[Тан Чжых Чжунь]]<br>[[Вэй Чжунь Хэн]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Японія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Японія]]<br>[[Такахару Фурукава]]<br>[[Юкі Кавата]]<br>[[Хірокі Мута]] |- | Жанчыны | {{Сьцяг|Рэспубліка Карэя}} [[Ан Сан]] | [[Файл:Olympic flag.svg|22пкс|Алімпійскі сьцяг]] [[Алена Восіпава]] | {{Сьцяг|Італія}} [[Лючыльля Баары]] |- | Каманды (жанчыны) | {{Сьцяг|Рэспубліка Карэя}} [[Рэспубліка Карэя на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Рэспубліка Карэя]]<br>[[Ан Сан]]<br>[[Чан Мін Хі]]<br>[[Ган Чэ Ён]] | [[Файл:Olympic flag.svg|22пкс|Алімпійскі сьцяг]] [[Алімпійскія атлеты з Расеі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Алімпійскія атлеты з Расеі]]<br>[[Сьвятлана Гамбоева]]<br>[[Алена Восіпава]]<br>[[Ксенія Пярова]] | {{Сьцяг|Нямеччына}} [[Нямеччына на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Нямеччына]]<br>[[Мішэль Кропэн]]<br>[[Шарлін Шварц]]<br>[[Ліза Унруг]] |- | Каманды (мікст) | {{Сьцяг|Рэспубліка Карэя}} [[Рэспубліка Карэя на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Рэспубліка Карэя]]<br>[[Кім Джэ Ток]]<br>[[Ан Сан]] | {{Сьцяг|Нідэрлянды}} [[Нідэрлянды на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Нідэрлянды]]<br>[[Стыў Вэйлер]]<br>[[Габрыеля Схлюсэр]] | {{Сьцяг|Мэксыка}} [[Мэксыка на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Мэксыка]]<br>[[Люіс Альварэс (лучнік)|Люіс Альварэс]]<br>[[Алехандра Валенсія]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210807054909/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/ARC/OG2020-_ARC_B99_ARC-------------------------------.pdf Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] [[Катэгорыя:Стральба з лука на летніх Алімпійскіх гульнях|2020]] 4yrzoa9adlgh5srr2a4e8ya3ru0jlcn Renault NN 0 303094 2677891 2026-07-06T18:55:19Z ~2026-38116-85 98677 Створаная старонка са зьместам „'''Renault NN''', звычайна вядомы сучаснікам проста як '''Renault 6 CV''', — гэта [[кампактны аўтамабіль]] або [[невялікі сямейны аўтамабіль]], які выпускаўся кампаніяй [[Renault]] з 1924 па 1929 год. ==Тыпы== *NN: Выпускаўся з 1924 па 1927 год, але кузаваў легкавых аўтама...“ 2677891 wikitext text/x-wiki '''Renault NN''', звычайна вядомы сучаснікам проста як '''Renault 6 CV''', — гэта [[кампактны аўтамабіль]] або [[невялікі сямейны аўтамабіль]], які выпускаўся кампаніяй [[Renault]] з 1924 па 1929 год. ==Тыпы== *NN: Выпускаўся з 1924 па 1927 год, але кузаваў легкавых аўтамабіляў 1924-1927 Renault NN Sedan & Enclosed Coupé былі меншымі, чым 1926-1927 Renault Type SY Dual Rear Wheel Châssis Cabine (усе віды: dry-freight box truck, box truck with liftgate, proscape box truck, furniture mover box truck, mini-mover box truck, citymax box truck, 2-axle regular cab chassis truck, 2-axle crew cab chassis truck, 2-axle extended cab chassis truck, 2-axle regular cab chassis truck with wind deflector, 2-axle crew cab chassis truck with wind deflector, 2-axle extended cab chassis truck with wind deflector, 3-axle regular cab chassis truck, 3-axle regular cab chassis truck, 3-axle crew cab chassis truck, 3-axle extended cab chassis truck, 3-axle regular cab chassis truck with wind deflector, 3-axle crew cab chassis truck with wind deflector, 3-axle extended cab chassis truck with wind deflector, AAB-quad road train, ABB-quad road train, A-double road train, B-double road train, A-triple road train, B-triple road train, B-quad road train, A-quad road train, BAB-quad road train, AB-triple road train, curtiansider box truck, MSU box truck, boom truck, rigid ready mix cement truck, rigid mobile concrete mixer truck, grain truck, semi-trailer ready mix cement truck, semi-trailer mobile concrete mixer truck, mobile crane truck, concrete pump truck, crane dump truck, fuel lube truck, rigid tanker truck, non (low) pressure bulk tanker truck, low-pressure bulk tanker truck, cement carrier truck, x-ray truck, ballast tractor truck, stainless steel tanker truck, pneumatic tanker truck, corrosive cargo tanker truck, compressed gas tanker truck, b-double tanker truck, asphalt tanker truck, cryogenic tanker truck, high-pressure tube tanker truck, landscaping dump truck, water tanker truck, milk tanker truck, roll-off truck, dropside truck, dropside truck with tarpaulin cover, dropside truck with crane, RAV box truck, conventional fire engine truck, aerial apparatus fire truck, turntable ladder truck, platform fire truck, airport crash tender truck, wildland fire engine truck, water tender truck, tiller truck, container truck, landscaping box truck, wheel-lift tow truck, pickup truck with tow truck equipment on bed, hook and chain tow truck, wingbody truck, intergrated tow truck, wrecker tow truck, flatbed tow truck, rollback tow truck, KUV utility truck, mechanics crane truck, dual drive/steer truck, logging truck, front-loader garbage truck, side-loader garbage truck, rear-loader garbage truck, refrigerator truck, stakebed truck, vacuum truck, service truck, beverage truck, platform truck, horse truck, bucket truck, flatbed truck, contractor truck, sprinkler truck, car carrier truck, day cab semi-trailer truck (tractor), day cab semi-trailer truck (tractor) with wind deflector, high roof sleeper semi-trailer truck (tractor), low roof sleeper semi-trailer truck (tractor), stand up sleeper cab semi-trailer truck (tractor), standard 2-axle dump truck, standard 3-axle dump truck, semi trailer end dump truck, frame and frameless end dump truck, transfer dump truck, truck and pup dump truck, superdump truck, double and triple trailer bottom dump truck, semi-trailer bottom dump truck, side dump truck, bumper pull dump trailer truck, 4 seasons dump truck, і U-shaped dump truck) і 1926-1927 Renault RL Autocar *NN1: Выпускаўся з 1927 па 1928 год, але кузаваў легкавых аўтамабіляў 1927-1928 Renault NN1 Sedan & Enclosed Coupé былі меншымі, чым 1927-1928 Renault Type SY Dual Rear Wheel Châssis Cabine (усе віды: dry-freight box truck, box truck with liftgate, proscape box truck, furniture mover box truck, mini-mover box truck, citymax box truck, 2-axle regular cab chassis truck, 2-axle crew cab chassis truck, 2-axle extended cab chassis truck, 2-axle regular cab chassis truck with wind deflector, 2-axle crew cab chassis truck with wind deflector, 2-axle extended cab chassis truck with wind deflector, 3-axle regular cab chassis truck, 3-axle regular cab chassis truck, 3-axle crew cab chassis truck, 3-axle extended cab chassis truck, 3-axle regular cab chassis truck with wind deflector, 3-axle crew cab chassis truck with wind deflector, 3-axle extended cab chassis truck with wind deflector, AAB-quad road train, ABB-quad road train, A-double road train, B-double road train, A-triple road train, B-triple road train, B-quad road train, A-quad road train, BAB-quad road train, AB-triple road train, curtiansider box truck, MSU box truck, boom truck, rigid ready mix cement truck, rigid mobile concrete mixer truck, grain truck, semi-trailer ready mix cement truck, semi-trailer mobile concrete mixer truck, mobile crane truck, concrete pump truck, crane dump truck, fuel lube truck, rigid tanker truck, non (low) pressure bulk tanker truck, low-pressure bulk tanker truck, cement carrier truck, x-ray truck, ballast tractor truck, stainless steel tanker truck, pneumatic tanker truck, corrosive cargo tanker truck, compressed gas tanker truck, b-double tanker truck, asphalt tanker truck, cryogenic tanker truck, high-pressure tube tanker truck, landscaping dump truck, water tanker truck, milk tanker truck, roll-off truck, dropside truck, dropside truck with tarpaulin cover, dropside truck with crane, RAV box truck, conventional fire engine truck, aerial apparatus fire truck, turntable ladder truck, platform fire truck, airport crash tender truck, wildland fire engine truck, water tender truck, tiller truck, container truck, landscaping box truck, wheel-lift tow truck, pickup truck with tow truck equipment on bed, hook and chain tow truck, wingbody truck, intergrated tow truck, wrecker tow truck, flatbed tow truck, rollback tow truck, KUV utility truck, mechanics crane truck, dual drive/steer truck, logging truck, front-loader garbage truck, side-loader garbage truck, rear-loader garbage truck, refrigerator truck, stakebed truck, vacuum truck, service truck, beverage truck, platform truck, horse truck, bucket truck, flatbed truck, contractor truck, sprinkler truck, car carrier truck, day cab semi-trailer truck (tractor), day cab semi-trailer truck (tractor) with wind deflector, high roof sleeper semi-trailer truck (tractor), low roof sleeper semi-trailer truck (tractor), stand up sleeper cab semi-trailer truck (tractor), standard 2-axle dump truck, standard 3-axle dump truck, semi trailer end dump truck, frame and frameless end dump truck, transfer dump truck, truck and pup dump truck, superdump truck, double and triple trailer bottom dump truck, semi-trailer bottom dump truck, side dump truck, bumper pull dump trailer truck, 4 seasons dump truck, і U-shaped dump truck) і 1927-1928 Renault RL Autocar *NN2: Выпускаўся з 1928 па 1930 год [[Катэгорыя:Аўтамабілі Рэно|NN]] 0d1j5xt40jjwpyhutftdc6k05924mdx 2677907 2677891 2026-07-06T19:33:48Z ~2026-38116-85 98677 2677907 wikitext text/x-wiki '''Renault NN''', звычайна вядомы сучаснікам проста як '''Renault 6 CV''', — гэта [[кампактны аўтамабіль]] або [[невялікі сямейны аўтамабіль]], які выпускаўся кампаніяй [[Renault]] з 1924 па 1929 год. ==Тыпы== *NN: Выпускаўся з 1924 па 1927 год, але кузаваў легкавых аўтамабіляў 1924-1927 Renault NN Sedan & Enclosed Coupé былі меншымі, чым 1926-1927 Renault Type SY Dual Rear Wheel Châssis Cabine (усе віды: dry-freight box truck, box truck with liftgate, proscape box truck, furniture mover box truck, mini-mover box truck, citymax box truck, 2-axle regular cab chassis truck, 2-axle crew cab chassis truck, 2-axle extended cab chassis truck, 2-axle regular cab chassis truck with wind deflector, 2-axle crew cab chassis truck with wind deflector, 2-axle extended cab chassis truck with wind deflector, 3-axle regular cab chassis truck, 3-axle regular cab chassis truck, 3-axle crew cab chassis truck, 3-axle extended cab chassis truck, 3-axle regular cab chassis truck with wind deflector, 3-axle crew cab chassis truck with wind deflector, 3-axle extended cab chassis truck with wind deflector, AAB-quad road train, ABB-quad road train, A-double road train, B-double road train, A-triple road train, B-triple road train, B-quad road train, A-quad road train, BAB-quad road train, AB-triple road train, curtiansider box truck, MSU box truck, boom truck, rigid ready mix cement truck, rigid mobile concrete mixer truck, grain truck, semi-trailer ready mix cement truck, semi-trailer mobile concrete mixer truck, mobile crane truck, concrete pump truck, crane dump truck, fuel lube truck, rigid tanker truck, non (low) pressure bulk tanker truck, low-pressure bulk tanker truck, cement carrier truck, x-ray truck, ballast tractor truck, stainless steel tanker truck, pneumatic tanker truck, corrosive cargo tanker truck, compressed gas tanker truck, b-double tanker truck, asphalt tanker truck, cryogenic tanker truck, high-pressure tube tanker truck, landscaping dump truck, water tanker truck, milk tanker truck, roll-off truck, dropside truck, dropside truck with tarpaulin cover, dropside truck with crane, RAV box truck, conventional fire engine truck, aerial apparatus fire truck, turntable ladder truck, platform fire truck, airport crash tender truck, wildland fire engine truck, water tender truck, tiller truck, container truck, landscaping box truck, wheel-lift tow truck, pickup truck with tow truck equipment on bed, hook and chain tow truck, wingbody truck, intergrated tow truck, wrecker tow truck, flatbed tow truck, rollback tow truck, KUV utility truck, mechanics crane truck, dual drive/steer truck, logging truck, front-loader garbage truck, side-loader garbage truck, rear-loader garbage truck, refrigerator truck, stakebed truck, vacuum truck, service truck, beverage truck, platform truck, horse truck, bucket truck, flatbed truck, contractor truck, sprinkler truck, car carrier truck, day cab semi-trailer truck (tractor), day cab semi-trailer truck (tractor) with wind deflector, high roof sleeper semi-trailer truck (tractor), low roof sleeper semi-trailer truck (tractor), stand up sleeper cab semi-trailer truck (tractor), standard 2-axle dump truck, standard 3-axle dump truck, semi trailer end dump truck, frame and frameless end dump truck, transfer dump truck, truck and pup dump truck, superdump truck, double and triple trailer bottom dump truck, semi-trailer bottom dump truck, side dump truck, bumper pull dump trailer truck, 4 seasons dump truck, і U-shaped dump truck) і 1926-1927 Renault RL Autocar *NN1: Выпускаўся з 1927 па 1928 год, але кузаваў легкавых аўтамабіляў 1927-1928 Renault NN1 Sedan & Enclosed Coupé былі меншымі, чым 1927-1928 Renault Type SY Dual Rear Wheel Châssis Cabine (усе віды: dry-freight box truck, box truck with liftgate, proscape box truck, furniture mover box truck, mini-mover box truck, citymax box truck, 2-axle regular cab chassis truck, 2-axle crew cab chassis truck, 2-axle extended cab chassis truck, 2-axle regular cab chassis truck with wind deflector, 2-axle crew cab chassis truck with wind deflector, 2-axle extended cab chassis truck with wind deflector, 3-axle regular cab chassis truck, 3-axle regular cab chassis truck, 3-axle crew cab chassis truck, 3-axle extended cab chassis truck, 3-axle regular cab chassis truck with wind deflector, 3-axle crew cab chassis truck with wind deflector, 3-axle extended cab chassis truck with wind deflector, AAB-quad road train, ABB-quad road train, A-double road train, B-double road train, A-triple road train, B-triple road train, B-quad road train, A-quad road train, BAB-quad road train, AB-triple road train, curtiansider box truck, MSU box truck, boom truck, rigid ready mix cement truck, rigid mobile concrete mixer truck, grain truck, semi-trailer ready mix cement truck, semi-trailer mobile concrete mixer truck, mobile crane truck, concrete pump truck, crane dump truck, fuel lube truck, rigid tanker truck, non (low) pressure bulk tanker truck, low-pressure bulk tanker truck, cement carrier truck, x-ray truck, ballast tractor truck, stainless steel tanker truck, pneumatic tanker truck, corrosive cargo tanker truck, compressed gas tanker truck, b-double tanker truck, asphalt tanker truck, cryogenic tanker truck, high-pressure tube tanker truck, landscaping dump truck, water tanker truck, milk tanker truck, roll-off truck, dropside truck, dropside truck with tarpaulin cover, dropside truck with crane, RAV box truck, conventional fire engine truck, aerial apparatus fire truck, turntable ladder truck, platform fire truck, airport crash tender truck, wildland fire engine truck, water tender truck, tiller truck, container truck, landscaping box truck, wheel-lift tow truck, pickup truck with tow truck equipment on bed, hook and chain tow truck, wingbody truck, intergrated tow truck, wrecker tow truck, flatbed tow truck, rollback tow truck, KUV utility truck, mechanics crane truck, dual drive/steer truck, logging truck, front-loader garbage truck, side-loader garbage truck, rear-loader garbage truck, refrigerator truck, stakebed truck, vacuum truck, service truck, beverage truck, platform truck, horse truck, bucket truck, flatbed truck, contractor truck, sprinkler truck, car carrier truck, day cab semi-trailer truck (tractor), day cab semi-trailer truck (tractor) with wind deflector, high roof sleeper semi-trailer truck (tractor), low roof sleeper semi-trailer truck (tractor), stand up sleeper cab semi-trailer truck (tractor), standard 2-axle dump truck, standard 3-axle dump truck, semi trailer end dump truck, frame and frameless end dump truck, transfer dump truck, truck and pup dump truck, superdump truck, double and triple trailer bottom dump truck, semi-trailer bottom dump truck, side dump truck, bumper pull dump trailer truck, 4 seasons dump truck, і U-shaped dump truck) і 1927-1928 Renault RL Autocar *NN2: Выпускаўся з 1928 па 1930 год, але кузаваў легкавых аўтамабіляў 1927-1928 Renault NN1 Sedan & Enclosed Coupé былі меншымі, чым 1928-1930 Renault Type SZ 15 hp Dual Rear Wheel Châssis Cabine (усе віды: dry-freight box truck, box truck with liftgate, proscape box truck, furniture mover box truck, mini-mover box truck, citymax box truck, 2-axle regular cab chassis truck, 2-axle crew cab chassis truck, 2-axle extended cab chassis truck, 2-axle regular cab chassis truck with wind deflector, 2-axle crew cab chassis truck with wind deflector, 2-axle extended cab chassis truck with wind deflector, 3-axle regular cab chassis truck, 3-axle regular cab chassis truck, 3-axle crew cab chassis truck, 3-axle extended cab chassis truck, 3-axle regular cab chassis truck with wind deflector, 3-axle crew cab chassis truck with wind deflector, 3-axle extended cab chassis truck with wind deflector, AAB-quad road train, ABB-quad road train, A-double road train, B-double road train, A-triple road train, B-triple road train, B-quad road train, A-quad road train, BAB-quad road train, AB-triple road train, curtiansider box truck, MSU box truck, boom truck, rigid ready mix cement truck, rigid mobile concrete mixer truck, grain truck, semi-trailer ready mix cement truck, semi-trailer mobile concrete mixer truck, mobile crane truck, concrete pump truck, crane dump truck, fuel lube truck, rigid tanker truck, non (low) pressure bulk tanker truck, low-pressure bulk tanker truck, cement carrier truck, x-ray truck, ballast tractor truck, stainless steel tanker truck, pneumatic tanker truck, corrosive cargo tanker truck, compressed gas tanker truck, b-double tanker truck, asphalt tanker truck, cryogenic tanker truck, high-pressure tube tanker truck, landscaping dump truck, water tanker truck, milk tanker truck, roll-off truck, dropside truck, dropside truck with tarpaulin cover, dropside truck with crane, RAV box truck, conventional fire engine truck, aerial apparatus fire truck, turntable ladder truck, platform fire truck, airport crash tender truck, wildland fire engine truck, water tender truck, tiller truck, container truck, landscaping box truck, wheel-lift tow truck, pickup truck with tow truck equipment on bed, hook and chain tow truck, wingbody truck, intergrated tow truck, wrecker tow truck, flatbed tow truck, rollback tow truck, KUV utility truck, mechanics crane truck, dual drive/steer truck, logging truck, front-loader garbage truck, side-loader garbage truck, rear-loader garbage truck, refrigerator truck, stakebed truck, vacuum truck, service truck, beverage truck, platform truck, horse truck, bucket truck, flatbed truck, contractor truck, sprinkler truck, car carrier truck, day cab semi-trailer truck (tractor), day cab semi-trailer truck (tractor) with wind deflector, high roof sleeper semi-trailer truck (tractor), low roof sleeper semi-trailer truck (tractor), stand up sleeper cab semi-trailer truck (tractor), standard 2-axle dump truck, standard 3-axle dump truck, semi trailer end dump truck, frame and frameless end dump truck, transfer dump truck, truck and pup dump truck, superdump truck, double and triple trailer bottom dump truck, semi-trailer bottom dump truck, side dump truck, bumper pull dump trailer truck, 4 seasons dump truck, і U-shaped dump truck) і 1928-1930 Renault SX Autocar [[Катэгорыя:Аўтамабілі Рэно|NN]] 4htnlddx9f8wphm5f3xq0ha5juo1nod Скейтбордынг на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году 0 303095 2677904 2026-07-06T19:14:37Z Dymitr 10914 пачатак 2677904 wikitext text/x-wiki [[Файл:Skateboarding pictogram.svg|150пкс|справа]] [[Файл:Luiz Francisco em Tóquio 2021.jpg|значак|Выступ на Алімпіядзе.]] '''Спаборніцтвы па [[скейтбордынг|скейтбордынгу]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]''' ладзіліся з 25 ліпеня па 5 жніўня 2021 году ў гарадзкім спартовым парку Арыяке. Скейтбордынг стаў адным з чатырох новых відаў спорту, якія зьявіліся на гульнях [[Токіё]]. Прапанова ўлучыць скейтбордынг у праграму Алімпійскіх гульняў была ўхваленая ў жніўні 2016 году<ref>[https://dspace.stir.ac.uk/bitstream/1893/25542/1/Skateboarding%20final.pdf How skateboarding made it to the Olympics: an institutional perspective]. University of Stirling.</ref>. Былі разыграныя 4 камплекты мэдалёў. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=250 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=200 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=200 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=200 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- align=center !colspan="4"|Мужчыны |- | Парк | {{Сьцяг|Аўстралія}} [[Кіган Палмэр]] | {{Сьцяг|Бразылія}} [[Пэдру Барус]] | {{Сьцяг|ЗША}} [[Коры Джуна]] |- | Стрыт | {{Сьцяг|Японія}} [[Юта Харыгомэ]] | {{Сьцяг|Бразылія}} [[Келвін Гёфлер]] | {{Сьцяг|ЗША}} [[Джагер Ітан]] |- align=center !colspan="4"|Жанчыны |- | Парк | {{Сьцяг|Японія}} [[Сакура Ясадзумі]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Кокана Хіракі]] | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Скай Браўн]] |- | Стрыт | {{Сьцяг|Японія}} [[Мамідзі Нісія]] | {{Сьцяг|Бразылія}} [[Райса Леал]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Фуна Накаяма]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210806140525/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/SKB/OG2020-_SKB_B99_SKB-------------------------------.pdf Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] [[Катэгорыя:Скейтбордынг на летніх Алімпійскіх гульнях|2020]] s7oc0z34eze9j9gkbuqe4yufw1zn5wi Сынхроннае плаваньне на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году 0 303096 2677918 2026-07-06T21:04:25Z Dymitr 10914 пачатак 2677918 wikitext text/x-wiki [[Файл:Synchronized swimming pictogram.svg|150пкс|справа]] [[Файл:Ukrainian artistic swimming team at Tokyo 2020.jpg|значак|Украінскія спартоўкі выконваюць вольную праграму.]] '''Спаборніцтвы па [[сынхроннае плаваньне|сынхронным плаваньні]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]''' ладзіліся з 2 па 7 жніўня 2021 году ў [[Такійскі цэнтар водных відаў спорту|Алімпійскім водным цэнтры]]. Гульні мусілі адбыцца ў 2020 годзе, але былі адкладзены на год праз пошасьць [[Каранавірусная інфэкцыя (2019)|каранасірусу]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.olympic.org/news/joint-statement-from-the-international-olympic-committee-and-the-tokyo-2020-organising-committee|загаловак=Joint Statement from the International Olympic Committee and the Tokyo 2020 Organising Committee|выдавецтва=International Olympic Committee}}</ref>. Агульная колькасьць спартовак, якія бралі ўдзел у спаборніцтвах, сягала 104 чалавек. Былі разыграныя 2 камплекты мэдалёў. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=200 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=200 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=200 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=200 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- | Дуэты | [[Файл:Olympic flag.svg|22пкс|Алімпійскі сьцяг]] [[Алімпійскія атлеты з Расеі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Алімпійскія атлеты з Расеі]]<br>[[Сьвятлана Калесьнічэнка]]<br>[[Сьвятлана Рамашына]] | {{Сьцяг|Кітай}} [[Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Кітай]]<br>[[Хуан Сюэчэнь]]<br>[[Сунь Вэньянь]] | {{Сьцяг|Украіна}} [[Украіна на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Украіна]]<br>[[Марта Федзіна]]<br>[[Анастасія Саўчук]] |- | Каманды | [[Файл:Olympic flag.svg|22пкс|Алімпійскі сьцяг]] [[Алімпійскія атлеты з Расеі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Алімпійскія атлеты з Расеі]]<br>[[Марына Галядкіна]]<br>[[Сьвятлана Калесьнічэнка]]<br>[[Паліна Камар]]<br>[[Аляксандра Пацкевіч]]<br>[[Сьвятлана Рамашына]]<br>[[Улада Чыгірова]]<br>[[Марыя Шурачкіна]]<br>[[Ала Шышкіна]] | {{Сьцяг|Кітай}} [[Кітай на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Кітай]]<br>[[Сунь Вэньянь]]<br>[[Го Лі]]<br>[[Лян Сіньпін]]<br>[[Хуан Сюэчэнь]]<br>[[Ван Цяньі]]<br>[[Інь Чэнсінь]]<br>[[Фэн Юй]]<br>[[Сяо Яньнін]] | {{Сьцяг|Украіна}} [[Украіна на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Украіна]]<br>[[Марына Аляксеева]]<br>[[Уладзіслава Аляксеева]]<br>[[Кацярына Рэзьнік]]<br>[[Анастасія Саўчук]]<br>[[Ксенія Сідарэнка]]<br>[[Марта Федзіна]]<br>[[Аліна Шынкарэнка]]<br>[[Лізавета Яхно]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210807132320/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/SWA/OG2020-_SWA_B99_SWA-------------------------------.pdf Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] [[Катэгорыя:Сынхроннае плаваньне на летніх Алімпійскіх гульнях|2020]] sy6mwpqekwm4vpu63i0uriuuo3c0qyx Гольф на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году 0 303097 2677922 2026-07-06T21:27:55Z Dymitr 10914 пачатак 2677922 wikitext text/x-wiki [[Файл:Golf pictogram.svg|150пкс|справа]] [[Файл:Kasumigaseki Country Club Aerial photograph.1989.jpg|значак|Гольфавы клюб Касумігасэкі на спадарожнікавым фатаздымку 1989 году.]] '''Турнір па [[гольф]]е на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]''' ладзіўся з 29 ліпеня па 7 жніўня 2021 году на палях прыватнага гольфавага клюбу Касумігасэкі. Гэта быў другі турніру гольфу па вяртаньні гэтага віду спорту на [[Алімпійскія гульні]] пасьля [[летнія Алімпійскія гульні 2016 году|турніру 2016 году]] і трэці агулам. Агулам у турніры бралі ўдзел 120 спартоўцаў ці па 60 гальфістаў і гальфістак. Мужчыны пачалі 29 ліпеня, а жанчыны свае выступы запачаткавалі на шэсьць дзён пазьней<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.igfgolf.org/tokyo-2020-olympic-golf-course|загаловак=Tokyo 2020 Olympic Golf Course|выдавецтва=International Golf Federation|копія=https://web.archive.org/web/20230710155823/https://www.igfgolf.org/tokyo-2020-olympic-golf-course|дата копіі=10.07.2023}}</ref>. Былі разыграныя 2 камплекты мэдалёў. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=180 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=210 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=210 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=210 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- | Мужчыны | {{Сьцяг|ЗША}} [[Зэндэр Шаўфэле]] | {{Сьцяг|Славаччына}} [[Роры Сабатыні]] | {{Сьцяг|Рэспубліка Кітай}} [[Пань Чэнцун]] |- | Жанчыны | {{Сьцяг|ЗША}} [[Нэлі Корда]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Монэ Інамі]] | {{Сьцяг|Новая Зэляндыя}} [[Лідыя Ко]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210807132710/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/GLF/OG2020-_GLF_B99_GLF-------------------------------.pdf Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] [[Катэгорыя:Гольф на летніх Алімпійскіх гульнях|2020]] 2iudbd3d87yt0sedvyvxj3k5yuc7usn 2677923 2677922 2026-07-06T21:28:35Z Dymitr 10914 артаграфія 2677923 wikitext text/x-wiki [[Файл:Golf pictogram.svg|150пкс|справа]] [[Файл:Kasumigaseki Country Club Aerial photograph.1989.jpg|значак|Гольфавы клюб Касумігасэкі на спадарожнікавым фатаздымку 1989 году.]] '''Турнір па [[гольф]]е на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]''' ладзіўся з 29 ліпеня па 7 жніўня 2021 году на палях прыватнага гольфавага клюбу Касумігасэкі. Гэта быў другі турнір па гольфе па вяртаньні гэтага віду спорту на [[Алімпійскія гульні]] пасьля [[летнія Алімпійскія гульні 2016 году|турніру 2016 году]] і трэці агулам. Агулам у турніры бралі ўдзел 120 спартоўцаў ці па 60 гальфістаў і гальфістак. Мужчыны пачалі 29 ліпеня, а жанчыны свае выступы запачаткавалі на шэсьць дзён пазьней<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.igfgolf.org/tokyo-2020-olympic-golf-course|загаловак=Tokyo 2020 Olympic Golf Course|выдавецтва=International Golf Federation|копія=https://web.archive.org/web/20230710155823/https://www.igfgolf.org/tokyo-2020-olympic-golf-course|дата копіі=10.07.2023}}</ref>. Былі разыграныя 2 камплекты мэдалёў. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=180 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=210 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=210 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=210 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- | Мужчыны | {{Сьцяг|ЗША}} [[Зэндэр Шаўфэле]] | {{Сьцяг|Славаччына}} [[Роры Сабатыні]] | {{Сьцяг|Рэспубліка Кітай}} [[Пань Чэнцун]] |- | Жанчыны | {{Сьцяг|ЗША}} [[Нэлі Корда]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Монэ Інамі]] | {{Сьцяг|Новая Зэляндыя}} [[Лідыя Ко]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210807132710/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/GLF/OG2020-_GLF_B99_GLF-------------------------------.pdf Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] [[Катэгорыя:Гольф на летніх Алімпійскіх гульнях|2020]] gksmn2nun9lpdhxnnvzucm5xenrz57d Ганна Базыленка 0 303098 2677929 2026-07-06T22:14:46Z SergeiSEE 38150 Створаная старонка са зьместам „{{Іншыя значэньні|Базыленка (неадназначнасьць)}} {{Навуковец |Імя = Ганна Базыленка |Лацінка = Hanna Bazylenka |Арыгінал імя = |Фота = |Памер выявы = |Подпіс выявы = |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|4|4|1908|1}} |Мес...“ 2677929 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Базыленка (неадназначнасьць)}} {{Навуковец |Імя = Ганна Базыленка |Лацінка = Hanna Bazylenka |Арыгінал імя = |Фота = |Памер выявы = |Подпіс выявы = |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|4|4|1908|1}} |Месца нараджэньня = [[Арэхаўск|Арахі]], [[Аршанскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] |Дата сьмерці = {{Памёр|19|01|1980|}} |Месца сьмерці = [[Менск]] |месца пахаваньня = [[Паўночныя могілкі (Менск)|Паўночныя могілкі]] |Навуковая сфэра = [[мовазнаўца]] |Месца працы = [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]], [[Філялягічны факультэт БДУ]] |Альма-матэр = [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]], [[Аршанскі каледж ВДУ|Аршанскі пэдагагічны тэхнікум]] |Навуковая ступень = [[Кандыдат навук|кандыдат філялягічных навук]] |Навуковы кіраўнік = [[Мікалай Касьпяровіч]], [[Якуб Колас]] |Папярэднікі = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Узнагароды і прэміі = |Сайт = https://vsu.by/persons/1979-458.html }} [[Файл:Канферэнцыя Маладняка.jpg|міні|справа|250пкс|Удзельнікі канфэрэнцыі Ўсебеларускага абʼяднаньня паэтаў і пісьменьнікаў «Маладняк» у лютым 1928 году: Ганна Базыленка — 5-я зьлева направа ў 2-ім шэрагу]] '''Ганна Мартынаўна Базыленка''' ({{Н}} 4 красавіка 1908, вёска Арахі, цяпер [[Арэхаўск]], [[Аршанскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] — {{†}} 19 студзеня 1980, [[Менск]]) — беларуская пісьменьніца, [[мовазнаўца]], аўтарка прац у галіне беларускай літаратурнай мовы. == Жыцьцяпіс == Скончыўшы Арахоўскую сельскую школу ў 1924 годзе Ганна становіцца студэнткай Аршанскага пэдагагічнага тэхнікума, неўзабаве пераведзенага ў [[Віцебск]]. Маладая студэнтка, схільная да літаратуры, была прынята ў Віцебскаю філію Ўсебеларускага літаратурнага аб'яднаньня «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднаньне)|Маладняк]]». Пісала вершы, апавяданьні й пʼесы, некаторыя зь іх надрукованы пад сваім прозьвішчам і пад псэўданімам Ганна Арахоўская ў зборніках Віцебскай маладнякоўскай філіі «Пачатак» (1926) і «Сьвітаньне» (1927), а таксама ў мясцовым пэрыядычным друку<ref>{{Кніга|аўтар =[[Янка Саламевіч]].|частка = |загаловак = Слоўнік беларускіх псеўданімаў i крыптанімаў (XVI—XX стст.).|арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Slounik/uploaded06/Salamievic.Slounik_bielaruskich_psieudanimau.1983.pdf|адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1983|том = |старонкі =23, 168|старонак = 207|сэрыя = |isbn = |наклад = 4000}}</ref>. На юную пісьменьніцу зьвярнуў увагу [[Якуб Колас]]. Менавіта ён параіў кіраўніцтву «Маладняка» рэкамэндаваць здольную выпускніцу на вучобу ў [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]], дзе сам тады выкладаў мэтодыку беларускай мовы. Закончыла ў 1931 годзе [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]]. Пасьля заканчэньня ўнівэрсытэта працавала выкладчыцай беларускай мовы спачатку ў [[Слуцкі пэдагагічны тэхнікум|Слуцкі пэдагагічны тэхнікум]] Слуцкім, потым у [[Менскі пэдагагічны каледж|Менскім беларускім пэдагагічным]] тэхнікумах, а з 1933 да 1939 году працавала ў [[Інстытут літаратуры|Інстытуце мовы, літаратуры й мастацтва АН Беларусі]]. На працягу 1939—1941 навучальных гадоў выкладала расейскую мову ў Рэспубліканскім тэатральным вучылішчы й, калі пачалася вайна, эвакуіравалася на ўсход і адразу ж пасьля вызваленьня вярнулася ў Менск і пачала пэдагагічную дзейнасьць у Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце ў 1944 гадзе старшым выкладчыкам [[Філялягічны факультэт БДУ|філялягічнага факультэта]] [[БДУ]], а з 1953 году дацэнтам катэдры рускай мовы й агульнага мовазнаўства яна працавала да выхаду на пэнсію ў 1970 годзе<ref name="Германовіч">{{Артыкул| аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]]. | загаловак = Памяці таварыша. Ганна Мартынаўна Базыленка.| спасылка = https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/319746/1/%d0%b2%d0%b5%d1%81%d1%82%d0%bd%d0%b8%d0%ba%201980%20%d1%814%20%e2%84%961.pdf | мова = | выданьне = Веснік Беларускага дзяржаўна універсітэта | тып = часопіс | год = 1980 | том = Серыя 4. Філалогі. Журналістыка. Педагогіка. Псіхалогія| нумар = 1| старонкі = 77—78 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. {{Верш|Шырокі шлях перада мною, Убраны пэрламі вясны. Стаю я з думкаю нямою, А навакол, як раньне, сны. І шэпча ціха мне паветра, Ідзі ўперад! К сонцу йдзі!… Там казкі дзіўныя… Там сьветла… Ты прыгарнеш усё к грудзі.|Ганна Арахоўская|Пачатак}} Памерла 19 студзеня 1980 году ў [[Менск]]у, пахаваная на [[Паўночныя могілкі (Менск)|Паўночных могілках]] на [[Даўгінаўскі тракт|Даўгінаўскім тракце]]<ref>{{Спасылка | аўтар =| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 6 ліпеня 2023| url = https://bellit.info/persons/b/bazyljenka-hanna.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Базыленка Ганна| фармат = | назва праекту = bellit.info | выдавец =[[Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў]] (МСБП) | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>. == Навуковая дзейнасьць == Прымала ўдзел у стварэньні «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускага слоўніка]]» 1937 году і «Практычнага беларуска-рускага слоўніка» (рукапіс загінуў падчас Вялікай Айчыннай вайны), абараніла дысэртацыю кандыдата філялягічных навук «Устойлівыя словазлучэньні ў мове твораў Якуба Коласа»<ref>{{Кніга|аўтар = Базыленка Г. М. |частка = |загаловак = Устойлівыя славазлучэнні ў мове Якуба Коласа: Дысэртацыя кандыдата філалагічных навук |арыгінал = |спасылка = |адказны = Беларускі дзяржаўны універсытэт. Кафедра беларускай мовы і літаратуры |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = |год = 1951 |том = |старонкі = |старонак = 330 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>., манаграфія даследчыцы «Пабочныя і ўстаўныя словы, словазлучэнні і сказы ў беларускай літаратурнай мове» (1964) да сённяшняга дня не страціла навуковага значэння. Ганна Базыленка – аўтар шэрагу навуковых артыкулаў па праблемах сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мовы]] й тэорыі беларускай фразэалёгіі, у тым ліку па пытаньнях моўнага майстэрства [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] апублікавала рад цікавых дасьледаваньняў: «Вобразы й кампазыцыя паэмы «Адплата» Якуба Коласа» (1946), «Роля Якуба Коласа ў разьвіцьці беларускай літаратурнай мовы» (1952), «Да пытаньня аб фразэалягічных адзінках у беларускай мове», «Роля асноўнага слоўнікавага фонду ва ўтварэньні 1 разьвіцьці ўстойлівых фразэалягічных словазлучэньняў у беларускай мове» (1954), «Параўнальныя словазлучэньні ў сучаснай беларускай літаратурнай мове. Па матэрыялах творчасьці Якуба Коласа» (1957), «Намінатыўныя сказы ў творах Якуба Коласа» (1963), «Фразэалягічныя словазлучэньні таўталягічнага характару», напісала разьдзелы «Прыназоўнік», «Злучнік», «Часьціцы» у падручніку «Курс сучаснай беларускай літаратурнай мовы: Марфалёгія» (1957), разьдзелы «Прыназоўнік», «Часьціцы» і «Выклічнік» першага тома акадэмічнай «Граматыкі беларускай мовы» (1962)<ref name="Германовіч"/>. == Узнагароды == Яна была ўзнагароджана мэдалём «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», Граматай Вярхоўнага Савета БССР, тройчы граматамі рэктарата ўнівэрсытэта — 1950, 1953, 1955 гг. == Кнігапіс == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Пачатак: зборнік Віцебскай філіі «Маладняка» |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Віцебск]] |выдавецтва = Выдавецтва «Зара Захаду» |год = 1926|том = |старонкі = |старонак = 168 |сэрыя = |isbn = |наклад = 1600}} ** {{Артыкул| аўтар = [[Язэп Мазуркевіч]]. | загаловак = Літаратурны рух на Віцібшчыне. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Maladniak.pdf.zip/1929-04.pdf| мова = | выданьне =[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]] | тып = часопіс | год = 1929| том = | нумар = 4| старонкі = 93—98 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} ** {{Артыкул| аўтар = Лісаў А.Г. | загаловак = Віцебскі «Маладняк» у зборніку «Пачатак» (да 90-годдзя першага беларускага літаратурнага альманаха ў Віцебску)| спасылка = https://pdf.vlib.by/BS-2017/Vicebski-kraj-2.pdf | мова = | аўтар выданьня = рэдкалегія: Т. М. Адамян (гал. рэд.) і інш.| выданьне = Віцебскі край| тып =матэрыялы II Міжнароднай навукова-практычнай В54 канферэнцыі, прысвечанай 385-годдзю выхаду ў свет «Буквара» Спірыдона Собаля, 24 лістапада 2016 г., Віцебск | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] | год = 2017 | том = 2 | старонкі = 173—179 | isbn = 978-985-7125-21-0| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Ганна Базыленка.| загаловак = «Чырвоная касынка» (п'еса ў 4-х дзеях).| спасылка = https://www.nlb.by/content/informatsionnye-resursy/elektronnye-informatsionnye-resursy/resursy-natsionalnoy-biblioteki-belarusi/virtualnye-proekty-vystavki-i-kollektsii/virtualnye-proekty-biblioteki/virtual/na-khvali-chasu-u-plyni-zhytstsya-/public/325347/ | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Сьвітаньне| тып = літаратурны зборнік Віцебебскай філіі «Маладняка» пад рэдкцыяй кіраўніка філіі Я. I. Мазуркевіча| месца = [[Віцебск]] | выдавецтва = Выданьне Віцебскай філіі «Маладняка»| год = 1927 | том = 1 (2)| старонкі = 74—95 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Ганна Арахоўская (Базыленна). | загаловак = Трыццаць шостая. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Maladniak.pdf.zip/1930-06_07.pdf| мова = | выданьне =[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]] | тып = часопіс | год = 1930| том = | нумар = 6—7| старонкі = 101—128 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Ганна Базыленка. | загаловак = «Мова ранняй творчасці Якуба Коласа»| арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = Пад рэдакцыяй [[Андрэй Александровіч|Андрэя Александровіча]] | аўтар выданьня = | выданьне = Пісьменнік і мова = The writer and the language | тып =зборнік артукулаў, прысьвечаны барацьбе за культуру мовы | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = Выдавецтва АН Беларусі | год = 1934| выпуск = | том = | нумар = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} ** {{Артыкул| аўтар = [[Адам Станкевіч]].| загаловак = Пісьменнік і мова. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab_nlb_Vilnia/Kalossie.pdf.zip/1935-003.nlb.pdf| мова = | выданьне =[[Калосьсе|Калосьсе]] | тып = часопіс | год = 1935 | том = | нумар = 3| старонкі = 173—178 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = А. М. Базыленка і інш. |частка = |загаловак = Курс сучаснай беларускай літаратурнай мовы: Марфалогія. Падручнік для філалагічных факультэтаў універсітэтаў і педагагічных інстытутаў |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдкалегія: [[Кандрат Крапіва|К. Крапіва]] і інш. |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Дзяржаўнае вучэбна-педагагічнае выдавецтва Міністэрства асветы БССР |год = 1957 |том = |старонкі = |старонак = 304 |сэрыя = |isbn = |наклад = 5000}} * {{Кніга|аўтар = А. М. Базыленка і інш. |частка = |загаловак = Граматыка беларускай мовы: у 2 тамах |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдактары: [[Кандрат Крапіва|К. К. Атраховіч]], [[Міхаіл Булахаў|М. Г. Булахаў]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Выдавецтва Акадэміі навук БССР |год = 1962 |том = 1. Марфалогія |старонкі = |старонак = 540 |сэрыя = |isbn = |наклад = 1600 }} * {{Кніга|аўтар = А. М. Базыленка. |частка = |загаловак = Пабочныя і ўстаўныя словы, словазлучэнні і сказы ў сучаснай беларускай літаратурнай мове |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Вышэйшая школа |год = 1964 |том = |старонкі = |старонак = 112 |сэрыя = |isbn = |наклад = 2000}} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Бліскавіцы. Анталогія беларускай жаночай паэзіі міжваеннага перыяду|арыгінал = |спасылка = https://www.belbib.com/_files/ugd/91729d_af7e4fb03cb4489ca6724d763da2c92a.pdf?index=true |адказны = Укладаньне, камэнтар [[Аксана Данільчык|Аксаны Данільчык]], [[Віктар Жыбуль|Віктара Жыбуля]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Беларускі кнігазбор|«Кнігазбор»]] |год = 2017 |том = |старонкі = 132—135 |старонак = 448 |сэрыя = Бібліятэка Саюза беларускіх пісьменнікаў «Кнігарня пісьменніка»; вып. 88 |isbn = 978-985-7144-87-7|наклад = 500 }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Выпускніцы філалагічнага факультэта. Пісьменніцы і паэтэсы. | спасылка = https://almanah-dzmuhavec.narod.ru/archive/n23/pg51.htm| мова = | выданьне =[[Дзьмухавец (часопіс)|Дзьмухавец]] | тып = часопіс | год = | том = | нумар = Выпуск 23| старонкі = 54 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]].|частка = |загаловак = Беларускія мовазнаўцы: нарысы жыцця і навуковай дзейнасці |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = |Універсітэцкае |год = 1985|том = |старонкі = 241—250 |старонак = 254 |сэрыя = |isbn = |наклад = 965}} * {{Артыкул| аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]]. | загаловак = Ганна Базыленка.| спасылка = | мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = часопіс | год =1998 | том = | нумар = 4(124)| старонкі = 73—74 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Мікалай Півавар, Кацярына Півавар. | загаловак = Віцебск лінгвістычны: завочная экскурсія. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Sucasnyja/RodnajeSlova.pdf.zip/2016-05.pdf| мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = часопіс | год = 2016 | том = | нумар = 5 | старонкі = 45—49 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Наш каляндар. Ганна Базыленка — 100.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Sucasnyja/RodnajeSlova.pdf.zip/2008-04.pdf| мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = часопіс | год = 2008 | том = | нумар = 4 (244)| старонкі = 54 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Сцяпанава, А.| загаловак = Вучылася ў Якуба Коласа.| спасылка = | мова = | выданьне = Аршанская газета] | тып = газэта | год = 12 траўня 1998 | том = | нумар = | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} === Энцыкляпэдыі, даведнікі === * Базыленка Ганна Мартынаўна. // {{Літаратура/БелЭн|2|222}} {{слупок-2}} * Базыленка Ганна Мартынаўна. // {{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|2}} С. 419. * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Базыленка Ганна Мартынаўна. | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = рэдкалегія: Генадзь Пашкоў (гал. рэд.) і інш.| выданьне = Памяць. Мінск | тып =гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] | год = 2006 | том = Кн. 5, ч. 1| старонкі = 322 | isbn = 985-11-0380-2| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * Базыленка Ганна Мартынаўна // {{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|1}} С. 283 * {{Кніга|аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]].|частка = |загаловак = Беларускія мовазнаўцы: у 2 тамах |арыгінал = |спасылка = |адказны = прадм. М. Р. Прыгодзіча, І. С. Роўды |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[БДУ]] |год = 2006|том = 1 |старонкі = 35—43 |старонак = 237 |сэрыя = |isbn = 985-485-550-3|наклад = 100}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Каляндар Знамянальных памятных дат на 2018 год |арыгінал = |спасылка = https://pdf.vlib.by/BS-2017/kalyandar-znamyanalnyh-dat-2018.pdf |адказны = Складальнікі: Г. В. Галімская, Н. В. Ціпанава |выданьне = |месца = [[Віцебск]] |выдавецтва = [[Віцебская абласная бібліятэка]] |год = 217|том = |старонкі = 165—167 |старонак = 212 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [https://pridvinie.vlib.by/index.php/mtree-lib/vydatnyya-i-znakamityya-lyudzi/bazylenka-ganna-martyna-na Базыленка Ганна Мартынаўна]: «Прадзьвінскі край — гісторыя, сучаснасьць» {{слупок-2}} * [https://bis.nlb.by/ru/documents/137695 Базыленка Ганна Мартынаўна]: «[[Беларусь у асобах і падзеях]]» {{слупок-канец}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Базыленка Ганна Мартынаўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аршанскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі пэдагагічнага факультэту БДУ]] [[Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары і літаратаркі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускія паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі]] [[Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня «Маладняк»]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках]] hfbt1a6g19rni9kvcjk8bhzqu3oub49 2677935 2677929 2026-07-06T22:24:57Z SergeiSEE 38150 /* Кнігапіс */ 2677935 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Базыленка (неадназначнасьць)}} {{Навуковец |Імя = Ганна Базыленка |Лацінка = Hanna Bazylenka |Арыгінал імя = |Фота = |Памер выявы = |Подпіс выявы = |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|4|4|1908|1}} |Месца нараджэньня = [[Арэхаўск|Арахі]], [[Аршанскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] |Дата сьмерці = {{Памёр|19|01|1980|}} |Месца сьмерці = [[Менск]] |месца пахаваньня = [[Паўночныя могілкі (Менск)|Паўночныя могілкі]] |Навуковая сфэра = [[мовазнаўца]] |Месца працы = [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]], [[Філялягічны факультэт БДУ]] |Альма-матэр = [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]], [[Аршанскі каледж ВДУ|Аршанскі пэдагагічны тэхнікум]] |Навуковая ступень = [[Кандыдат навук|кандыдат філялягічных навук]] |Навуковы кіраўнік = [[Мікалай Касьпяровіч]], [[Якуб Колас]] |Папярэднікі = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Узнагароды і прэміі = |Сайт = https://vsu.by/persons/1979-458.html }} [[Файл:Канферэнцыя Маладняка.jpg|міні|справа|250пкс|Удзельнікі канфэрэнцыі Ўсебеларускага абʼяднаньня паэтаў і пісьменьнікаў «Маладняк» у лютым 1928 году: Ганна Базыленка — 5-я зьлева направа ў 2-ім шэрагу]] '''Ганна Мартынаўна Базыленка''' ({{Н}} 4 красавіка 1908, вёска Арахі, цяпер [[Арэхаўск]], [[Аршанскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] — {{†}} 19 студзеня 1980, [[Менск]]) — беларуская пісьменьніца, [[мовазнаўца]], аўтарка прац у галіне беларускай літаратурнай мовы. == Жыцьцяпіс == Скончыўшы Арахоўскую сельскую школу ў 1924 годзе Ганна становіцца студэнткай Аршанскага пэдагагічнага тэхнікума, неўзабаве пераведзенага ў [[Віцебск]]. Маладая студэнтка, схільная да літаратуры, была прынята ў Віцебскаю філію Ўсебеларускага літаратурнага аб'яднаньня «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднаньне)|Маладняк]]». Пісала вершы, апавяданьні й пʼесы, некаторыя зь іх надрукованы пад сваім прозьвішчам і пад псэўданімам Ганна Арахоўская ў зборніках Віцебскай маладнякоўскай філіі «Пачатак» (1926) і «Сьвітаньне» (1927), а таксама ў мясцовым пэрыядычным друку<ref>{{Кніга|аўтар =[[Янка Саламевіч]].|частка = |загаловак = Слоўнік беларускіх псеўданімаў i крыптанімаў (XVI—XX стст.).|арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Slounik/uploaded06/Salamievic.Slounik_bielaruskich_psieudanimau.1983.pdf|адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1983|том = |старонкі =23, 168|старонак = 207|сэрыя = |isbn = |наклад = 4000}}</ref>. На юную пісьменьніцу зьвярнуў увагу [[Якуб Колас]]. Менавіта ён параіў кіраўніцтву «Маладняка» рэкамэндаваць здольную выпускніцу на вучобу ў [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]], дзе сам тады выкладаў мэтодыку беларускай мовы. Закончыла ў 1931 годзе [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]]. Пасьля заканчэньня ўнівэрсытэта працавала выкладчыцай беларускай мовы спачатку ў [[Слуцкі пэдагагічны тэхнікум|Слуцкі пэдагагічны тэхнікум]] Слуцкім, потым у [[Менскі пэдагагічны каледж|Менскім беларускім пэдагагічным]] тэхнікумах, а з 1933 да 1939 году працавала ў [[Інстытут літаратуры|Інстытуце мовы, літаратуры й мастацтва АН Беларусі]]. На працягу 1939—1941 навучальных гадоў выкладала расейскую мову ў Рэспубліканскім тэатральным вучылішчы й, калі пачалася вайна, эвакуіравалася на ўсход і адразу ж пасьля вызваленьня вярнулася ў Менск і пачала пэдагагічную дзейнасьць у Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце ў 1944 гадзе старшым выкладчыкам [[Філялягічны факультэт БДУ|філялягічнага факультэта]] [[БДУ]], а з 1953 году дацэнтам катэдры рускай мовы й агульнага мовазнаўства яна працавала да выхаду на пэнсію ў 1970 годзе<ref name="Германовіч">{{Артыкул| аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]]. | загаловак = Памяці таварыша. Ганна Мартынаўна Базыленка.| спасылка = https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/319746/1/%d0%b2%d0%b5%d1%81%d1%82%d0%bd%d0%b8%d0%ba%201980%20%d1%814%20%e2%84%961.pdf | мова = | выданьне = Веснік Беларускага дзяржаўна універсітэта | тып = часопіс | год = 1980 | том = Серыя 4. Філалогі. Журналістыка. Педагогіка. Псіхалогія| нумар = 1| старонкі = 77—78 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. {{Верш|Шырокі шлях перада мною, Убраны пэрламі вясны. Стаю я з думкаю нямою, А навакол, як раньне, сны. І шэпча ціха мне паветра, Ідзі ўперад! К сонцу йдзі!… Там казкі дзіўныя… Там сьветла… Ты прыгарнеш усё к грудзі.|Ганна Арахоўская|Пачатак}} Памерла 19 студзеня 1980 году ў [[Менск]]у, пахаваная на [[Паўночныя могілкі (Менск)|Паўночных могілках]] на [[Даўгінаўскі тракт|Даўгінаўскім тракце]]<ref>{{Спасылка | аўтар =| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 6 ліпеня 2023| url = https://bellit.info/persons/b/bazyljenka-hanna.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Базыленка Ганна| фармат = | назва праекту = bellit.info | выдавец =[[Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў]] (МСБП) | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>. == Навуковая дзейнасьць == Прымала ўдзел у стварэньні «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускага слоўніка]]» 1937 году і «Практычнага беларуска-рускага слоўніка» (рукапіс загінуў падчас Вялікай Айчыннай вайны), абараніла дысэртацыю кандыдата філялягічных навук «Устойлівыя словазлучэньні ў мове твораў Якуба Коласа»<ref>{{Кніга|аўтар = Базыленка Г. М. |частка = |загаловак = Устойлівыя славазлучэнні ў мове Якуба Коласа: Дысэртацыя кандыдата філалагічных навук |арыгінал = |спасылка = |адказны = Беларускі дзяржаўны універсытэт. Кафедра беларускай мовы і літаратуры |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = |год = 1951 |том = |старонкі = |старонак = 330 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>., манаграфія даследчыцы «Пабочныя і ўстаўныя словы, словазлучэнні і сказы ў беларускай літаратурнай мове» (1964) да сённяшняга дня не страціла навуковага значэння. Ганна Базыленка – аўтар шэрагу навуковых артыкулаў па праблемах сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мовы]] й тэорыі беларускай фразэалёгіі, у тым ліку па пытаньнях моўнага майстэрства [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] апублікавала рад цікавых дасьледаваньняў: «Вобразы й кампазыцыя паэмы «Адплата» Якуба Коласа» (1946), «Роля Якуба Коласа ў разьвіцьці беларускай літаратурнай мовы» (1952), «Да пытаньня аб фразэалягічных адзінках у беларускай мове», «Роля асноўнага слоўнікавага фонду ва ўтварэньні 1 разьвіцьці ўстойлівых фразэалягічных словазлучэньняў у беларускай мове» (1954), «Параўнальныя словазлучэньні ў сучаснай беларускай літаратурнай мове. Па матэрыялах творчасьці Якуба Коласа» (1957), «Намінатыўныя сказы ў творах Якуба Коласа» (1963), «Фразэалягічныя словазлучэньні таўталягічнага характару», напісала разьдзелы «Прыназоўнік», «Злучнік», «Часьціцы» у падручніку «Курс сучаснай беларускай літаратурнай мовы: Марфалёгія» (1957), разьдзелы «Прыназоўнік», «Часьціцы» і «Выклічнік» першага тома акадэмічнай «Граматыкі беларускай мовы» (1962)<ref name="Германовіч"/>. == Узнагароды == Яна была ўзнагароджана мэдалём «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», Граматай Вярхоўнага Савета БССР, тройчы граматамі рэктарата ўнівэрсытэта — 1950, 1953, 1955 гг. == Кнігапіс == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Пачатак: зборнік Віцебскай філіі «Маладняка» |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Віцебск]] |выдавецтва = Выдавецтва «Зара Захаду» |год = 1926|том = |старонкі = |старонак = 168 |сэрыя = |isbn = |наклад = 1600}} ** {{Артыкул| аўтар = [[Язэп Мазуркевіч]]. | загаловак = Літаратурны рух на Віцібшчыне. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Maladniak.pdf.zip/1929-04.pdf| мова = | выданьне =[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]] | тып = часопіс | год = 1929| том = | нумар = 4| старонкі = 93—98 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} ** {{Артыкул| аўтар = Лісаў А.Г. | загаловак = Віцебскі «Маладняк» у зборніку «Пачатак» (да 90-годдзя першага беларускага літаратурнага альманаха ў Віцебску)| спасылка = https://pdf.vlib.by/BS-2017/Vicebski-kraj-2.pdf | мова = | аўтар выданьня = рэдкалегія: Т. М. Адамян (гал. рэд.) і інш.| выданьне = Віцебскі край| тып =матэрыялы II Міжнароднай навукова-практычнай В54 канферэнцыі, прысвечанай 385-годдзю выхаду ў свет «Буквара» Спірыдона Собаля, 24 лістапада 2016 г., Віцебск | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] | год = 2017 | том = 2 | старонкі = 173—179 | isbn = 978-985-7125-21-0| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Ганна Базыленка.| загаловак = «Чырвоная касынка» (п'еса ў 4-х дзеях).| спасылка = https://www.nlb.by/content/informatsionnye-resursy/elektronnye-informatsionnye-resursy/resursy-natsionalnoy-biblioteki-belarusi/virtualnye-proekty-vystavki-i-kollektsii/virtualnye-proekty-biblioteki/virtual/na-khvali-chasu-u-plyni-zhytstsya-/public/325347/ | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Сьвітаньне| тып = літаратурны зборнік Віцебебскай філіі «Маладняка» пад рэдкцыяй кіраўніка філіі Я. I. Мазуркевіча| месца = [[Віцебск]] | выдавецтва = Выданьне Віцебскай філіі «Маладняка»| год = 1927 | том = 1 (2)| старонкі = 74—95 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Ганна Арахоўская (Базыленна). | загаловак = Трыццаць шостая. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Maladniak.pdf.zip/1930-06_07.pdf| мова = | выданьне =[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]] | тып = часопіс | год = 1930| том = | нумар = 6—7| старонкі = 101—128 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Ганна Базыленка. | загаловак = «Мова ранняй творчасці Якуба Коласа»| арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = Пад рэдакцыяй [[Андрэй Александровіч|Андрэя Александровіча]] | аўтар выданьня = | выданьне = Пісьменнік і мова = The writer and the language | тып =зборнік артукулаў, прысьвечаны барацьбе за культуру мовы | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = Выдавецтва АН Беларусі | год = 1934| выпуск = | том = | нумар = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} ** {{Артыкул| аўтар = [[Адам Станкевіч]].| загаловак = Пісьменнік і мова. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab_nlb_Vilnia/Kalossie.pdf.zip/1935-003.nlb.pdf| мова = | выданьне =[[Калосьсе (1935)|Калосьсе]] | тып = часопіс | год = 1935 | том = | нумар = 3| старонкі = 173—178 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = А. М. Базыленка і інш. |частка = |загаловак = Курс сучаснай беларускай літаратурнай мовы: Марфалогія. Падручнік для філалагічных факультэтаў універсітэтаў і педагагічных інстытутаў |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдкалегія: [[Кандрат Крапіва|К. Крапіва]] і інш. |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Дзяржаўнае вучэбна-педагагічнае выдавецтва Міністэрства асветы БССР |год = 1957 |том = |старонкі = |старонак = 304 |сэрыя = |isbn = |наклад = 5000}} * {{Кніга|аўтар = А. М. Базыленка і інш. |частка = |загаловак = Граматыка беларускай мовы: у 2 тамах |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдактары: [[Кандрат Крапіва|К. К. Атраховіч]], [[Міхаіл Булахаў|М. Г. Булахаў]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Выдавецтва Акадэміі навук БССР |год = 1962 |том = 1. Марфалогія |старонкі = |старонак = 540 |сэрыя = |isbn = |наклад = 1600 }} * {{Кніга|аўтар = А. М. Базыленка. |частка = |загаловак = Пабочныя і ўстаўныя словы, словазлучэнні і сказы ў сучаснай беларускай літаратурнай мове |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Вышэйшая школа |год = 1964 |том = |старонкі = |старонак = 112 |сэрыя = |isbn = |наклад = 2000}} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Бліскавіцы. Анталогія беларускай жаночай паэзіі міжваеннага перыяду|арыгінал = |спасылка = https://www.belbib.com/_files/ugd/91729d_af7e4fb03cb4489ca6724d763da2c92a.pdf?index=true |адказны = Укладаньне, камэнтар [[Аксана Данільчык|Аксаны Данільчык]], [[Віктар Жыбуль|Віктара Жыбуля]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Беларускі кнігазбор|«Кнігазбор»]] |год = 2017 |том = |старонкі = 132—135 |старонак = 448 |сэрыя = Бібліятэка Саюза беларускіх пісьменнікаў «Кнігарня пісьменніка»; вып. 88 |isbn = 978-985-7144-87-7|наклад = 500 }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Выпускніцы філалагічнага факультэта. Пісьменніцы і паэтэсы. | спасылка = https://almanah-dzmuhavec.narod.ru/archive/n23/pg51.htm| мова = | выданьне =[[Дзьмухавец (часопіс)|Дзьмухавец]] | тып = часопіс | год = | том = | нумар = Выпуск 23| старонкі = 54 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]].|частка = |загаловак = Беларускія мовазнаўцы: нарысы жыцця і навуковай дзейнасці |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = |Універсітэцкае |год = 1985|том = |старонкі = 241—250 |старонак = 254 |сэрыя = |isbn = |наклад = 965}} * {{Артыкул| аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]]. | загаловак = Ганна Базыленка.| спасылка = | мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = часопіс | год =1998 | том = | нумар = 4(124)| старонкі = 73—74 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Мікалай Півавар, Кацярына Півавар. | загаловак = Віцебск лінгвістычны: завочная экскурсія. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Sucasnyja/RodnajeSlova.pdf.zip/2016-05.pdf| мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = часопіс | год = 2016 | том = | нумар = 5 | старонкі = 45—49 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Наш каляндар. Ганна Базыленка — 100.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Sucasnyja/RodnajeSlova.pdf.zip/2008-04.pdf| мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = часопіс | год = 2008 | том = | нумар = 4 (244)| старонкі = 54 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Сцяпанава, А.| загаловак = Вучылася ў Якуба Коласа.| спасылка = | мова = | выданьне = Аршанская газета] | тып = газэта | год = 12 траўня 1998 | том = | нумар = | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} === Энцыкляпэдыі, даведнікі === * Базыленка Ганна Мартынаўна. // {{Літаратура/БелЭн|2|222}} {{слупок-2}} * Базыленка Ганна Мартынаўна. // {{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|2}} С. 419. * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Базыленка Ганна Мартынаўна. | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = рэдкалегія: Генадзь Пашкоў (гал. рэд.) і інш.| выданьне = Памяць. Мінск | тып =гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] | год = 2006 | том = Кн. 5, ч. 1| старонкі = 322 | isbn = 985-11-0380-2| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * Базыленка Ганна Мартынаўна // {{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|1}} С. 283 * {{Кніга|аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]].|частка = |загаловак = Беларускія мовазнаўцы: у 2 тамах |арыгінал = |спасылка = |адказны = прадм. М. Р. Прыгодзіча, І. С. Роўды |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[БДУ]] |год = 2006|том = 1 |старонкі = 35—43 |старонак = 237 |сэрыя = |isbn = 985-485-550-3|наклад = 100}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Каляндар Знамянальных памятных дат на 2018 год |арыгінал = |спасылка = https://pdf.vlib.by/BS-2017/kalyandar-znamyanalnyh-dat-2018.pdf |адказны = Складальнікі: Г. В. Галімская, Н. В. Ціпанава |выданьне = |месца = [[Віцебск]] |выдавецтва = [[Віцебская абласная бібліятэка]] |год = 217|том = |старонкі = 165—167 |старонак = 212 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [https://pridvinie.vlib.by/index.php/mtree-lib/vydatnyya-i-znakamityya-lyudzi/bazylenka-ganna-martyna-na Базыленка Ганна Мартынаўна]: «Прадзьвінскі край — гісторыя, сучаснасьць» {{слупок-2}} * [https://bis.nlb.by/ru/documents/137695 Базыленка Ганна Мартынаўна]: «[[Беларусь у асобах і падзеях]]» {{слупок-канец}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Базыленка Ганна Мартынаўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аршанскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі пэдагагічнага факультэту БДУ]] [[Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары і літаратаркі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускія паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі]] [[Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня «Маладняк»]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках]] ri1itobtgkt0g7r3rb121sulf160ukx 2677936 2677935 2026-07-06T22:27:16Z SergeiSEE 38150 2677936 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Базыленка (неадназначнасьць)}} {{Навуковец |Імя = Ганна Базыленка |Лацінка = Hanna Bazylenka |Арыгінал імя = |Фота = |Памер выявы = |Подпіс выявы = |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|4|4|1908|1}} |Месца нараджэньня = [[Арэхаўск|Арахі]], [[Аршанскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] |Дата сьмерці = {{Памёр|19|01|1980|}} |Месца сьмерці = [[Менск]] |месца пахаваньня = [[Паўночныя могілкі (Менск)|Паўночныя могілкі]] |Навуковая сфэра = [[мовазнаўца]] |Месца працы = [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]], [[Філялягічны факультэт БДУ]] |Альма-матэр = [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]], [[Аршанскі каледж ВДУ|Аршанскі пэдагагічны тэхнікум]] |Навуковая ступень = [[Кандыдат навук|кандыдат філялягічных навук]] |Навуковы кіраўнік = [[Мікалай Касьпяровіч]], [[Якуб Колас]] |Папярэднікі = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Узнагароды і прэміі = |Сайт = https://vsu.by/persons/1979-458.html }} [[Файл:Канферэнцыя Маладняка.jpg|міні|справа|250пкс|Удзельнікі канфэрэнцыі Ўсебеларускага абʼяднаньня паэтаў і пісьменьнікаў «Маладняк» у лютым 1928 году: Ганна Базыленка — 5-я зьлева направа ў 2-ім шэрагу]] '''Ганна Мартынаўна Базыленка''' ({{Н}} 4 красавіка 1908, вёска Арахі, цяпер [[Арэхаўск]], [[Аршанскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] — {{†}} 19 студзеня 1980, [[Менск]]) — беларуская пісьменьніца, [[мовазнаўца]], аўтарка прац у галіне беларускай літаратурнай мовы. == Жыцьцяпіс == Скончыўшы Арахоўскую сельскую школу ў 1924 годзе Ганна становіцца студэнткай Аршанскага пэдагагічнага тэхнікума, неўзабаве пераведзенага ў [[Віцебск]]. Маладая студэнтка, схільная да літаратуры, была прынята ў Віцебскаю філію Ўсебеларускага літаратурнага аб'яднаньня «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднаньне)|Маладняк]]». Пісала вершы, апавяданьні й пʼесы, некаторыя зь іх надрукованы пад сваім прозьвішчам і пад псэўданімам Ганна Арахоўская ў зборніках Віцебскай маладнякоўскай філіі «Пачатак» (1926) і «Сьвітаньне» (1927), а таксама ў мясцовым пэрыядычным друку<ref>{{Кніга|аўтар =[[Янка Саламевіч]].|частка = |загаловак = Слоўнік беларускіх псеўданімаў i крыптанімаў (XVI—XX стст.).|арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Slounik/uploaded06/Salamievic.Slounik_bielaruskich_psieudanimau.1983.pdf|адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1983|том = |старонкі =23, 168|старонак = 207|сэрыя = |isbn = |наклад = 4000}}</ref>. На юную пісьменьніцу зьвярнуў увагу [[Якуб Колас]]. Менавіта ён параіў кіраўніцтву «Маладняка» рэкамэндаваць здольную выпускніцу на вучобу ў [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]], дзе сам тады выкладаў мэтодыку беларускай мовы. Закончыла ў 1931 годзе [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]]. Пасьля заканчэньня ўнівэрсытэта працавала выкладчыцай беларускай мовы спачатку ў [[Слуцкі пэдагагічны тэхнікум|Слуцкім]], потым у [[Менскі пэдагагічны каледж|Менскім беларускім пэдагагічным]] тэхнікумах, а з 1933 да 1939 году працавала ў [[Інстытут літаратуры|Інстытуце мовы, літаратуры й мастацтва АН Беларусі]]. На працягу 1939—1941 навучальных гадоў выкладала расейскую мову ў Рэспубліканскім тэатральным вучылішчы й, калі пачалася вайна, эвакуіравалася на ўсход і адразу ж пасьля вызваленьня вярнулася ў Менск і пачала пэдагагічную дзейнасьць у Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце ў 1944 гадзе старшым выкладчыкам [[Філялягічны факультэт БДУ|філялягічнага факультэта]] [[БДУ]], а з 1953 году дацэнтам катэдры рускай мовы й агульнага мовазнаўства яна працавала да выхаду на пэнсію ў 1970 годзе<ref name="Германовіч">{{Артыкул| аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]]. | загаловак = Памяці таварыша. Ганна Мартынаўна Базыленка.| спасылка = https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/319746/1/%d0%b2%d0%b5%d1%81%d1%82%d0%bd%d0%b8%d0%ba%201980%20%d1%814%20%e2%84%961.pdf | мова = | выданьне = Веснік Беларускага дзяржаўна універсітэта | тып = часопіс | год = 1980 | том = Серыя 4. Філалогі. Журналістыка. Педагогіка. Псіхалогія| нумар = 1| старонкі = 77—78 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. {{Верш|Шырокі шлях перада мною, Убраны пэрламі вясны. Стаю я з думкаю нямою, А навакол, як раньне, сны. І шэпча ціха мне паветра, Ідзі ўперад! К сонцу йдзі!… Там казкі дзіўныя… Там сьветла… Ты прыгарнеш усё к грудзі.|Ганна Арахоўская|Пачатак}} Памерла 19 студзеня 1980 году ў [[Менск]]у, пахаваная на [[Паўночныя могілкі (Менск)|Паўночных могілках]] на [[Даўгінаўскі тракт|Даўгінаўскім тракце]]<ref>{{Спасылка | аўтар =| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 6 ліпеня 2023| url = https://bellit.info/persons/b/bazyljenka-hanna.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Базыленка Ганна| фармат = | назва праекту = bellit.info | выдавец =[[Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў]] (МСБП) | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>. == Навуковая дзейнасьць == Прымала ўдзел у стварэньні «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускага слоўніка]]» 1937 году і «Практычнага беларуска-рускага слоўніка» (рукапіс загінуў падчас Вялікай Айчыннай вайны), абараніла дысэртацыю кандыдата філялягічных навук «Устойлівыя словазлучэньні ў мове твораў Якуба Коласа»<ref>{{Кніга|аўтар = Базыленка Г. М. |частка = |загаловак = Устойлівыя славазлучэнні ў мове Якуба Коласа: Дысэртацыя кандыдата філалагічных навук |арыгінал = |спасылка = |адказны = Беларускі дзяржаўны універсытэт. Кафедра беларускай мовы і літаратуры |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = |год = 1951 |том = |старонкі = |старонак = 330 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>., манаграфія даследчыцы «Пабочныя і ўстаўныя словы, словазлучэнні і сказы ў беларускай літаратурнай мове» (1964) да сённяшняга дня не страціла навуковага значэння. Ганна Базыленка – аўтар шэрагу навуковых артыкулаў па праблемах сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мовы]] й тэорыі беларускай фразэалёгіі, у тым ліку па пытаньнях моўнага майстэрства [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] апублікавала рад цікавых дасьледаваньняў: «Вобразы й кампазыцыя паэмы «Адплата» Якуба Коласа» (1946), «Роля Якуба Коласа ў разьвіцьці беларускай літаратурнай мовы» (1952), «Да пытаньня аб фразэалягічных адзінках у беларускай мове», «Роля асноўнага слоўнікавага фонду ва ўтварэньні 1 разьвіцьці ўстойлівых фразэалягічных словазлучэньняў у беларускай мове» (1954), «Параўнальныя словазлучэньні ў сучаснай беларускай літаратурнай мове. Па матэрыялах творчасьці Якуба Коласа» (1957), «Намінатыўныя сказы ў творах Якуба Коласа» (1963), «Фразэалягічныя словазлучэньні таўталягічнага характару», напісала разьдзелы «Прыназоўнік», «Злучнік», «Часьціцы» у падручніку «Курс сучаснай беларускай літаратурнай мовы: Марфалёгія» (1957), разьдзелы «Прыназоўнік», «Часьціцы» і «Выклічнік» першага тома акадэмічнай «Граматыкі беларускай мовы» (1962)<ref name="Германовіч"/>. == Узнагароды == Яна была ўзнагароджана мэдалём «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», Граматай Вярхоўнага Савета БССР, тройчы граматамі рэктарата ўнівэрсытэта — 1950, 1953, 1955 гг. == Кнігапіс == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Пачатак: зборнік Віцебскай філіі «Маладняка» |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Віцебск]] |выдавецтва = Выдавецтва «Зара Захаду» |год = 1926|том = |старонкі = |старонак = 168 |сэрыя = |isbn = |наклад = 1600}} ** {{Артыкул| аўтар = [[Язэп Мазуркевіч]]. | загаловак = Літаратурны рух на Віцібшчыне. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Maladniak.pdf.zip/1929-04.pdf| мова = | выданьне =[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]] | тып = часопіс | год = 1929| том = | нумар = 4| старонкі = 93—98 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} ** {{Артыкул| аўтар = Лісаў А.Г. | загаловак = Віцебскі «Маладняк» у зборніку «Пачатак» (да 90-годдзя першага беларускага літаратурнага альманаха ў Віцебску)| спасылка = https://pdf.vlib.by/BS-2017/Vicebski-kraj-2.pdf | мова = | аўтар выданьня = рэдкалегія: Т. М. Адамян (гал. рэд.) і інш.| выданьне = Віцебскі край| тып =матэрыялы II Міжнароднай навукова-практычнай В54 канферэнцыі, прысвечанай 385-годдзю выхаду ў свет «Буквара» Спірыдона Собаля, 24 лістапада 2016 г., Віцебск | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] | год = 2017 | том = 2 | старонкі = 173—179 | isbn = 978-985-7125-21-0| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Ганна Базыленка.| загаловак = «Чырвоная касынка» (п'еса ў 4-х дзеях).| спасылка = https://www.nlb.by/content/informatsionnye-resursy/elektronnye-informatsionnye-resursy/resursy-natsionalnoy-biblioteki-belarusi/virtualnye-proekty-vystavki-i-kollektsii/virtualnye-proekty-biblioteki/virtual/na-khvali-chasu-u-plyni-zhytstsya-/public/325347/ | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Сьвітаньне| тып = літаратурны зборнік Віцебебскай філіі «Маладняка» пад рэдкцыяй кіраўніка філіі Я. I. Мазуркевіча| месца = [[Віцебск]] | выдавецтва = Выданьне Віцебскай філіі «Маладняка»| год = 1927 | том = 1 (2)| старонкі = 74—95 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Ганна Арахоўская (Базыленна). | загаловак = Трыццаць шостая. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Maladniak.pdf.zip/1930-06_07.pdf| мова = | выданьне =[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]] | тып = часопіс | год = 1930| том = | нумар = 6—7| старонкі = 101—128 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Ганна Базыленка. | загаловак = «Мова ранняй творчасці Якуба Коласа»| арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = Пад рэдакцыяй [[Андрэй Александровіч|Андрэя Александровіча]] | аўтар выданьня = | выданьне = Пісьменнік і мова = The writer and the language | тып =зборнік артукулаў, прысьвечаны барацьбе за культуру мовы | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = Выдавецтва АН Беларусі | год = 1934| выпуск = | том = | нумар = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} ** {{Артыкул| аўтар = [[Адам Станкевіч]].| загаловак = Пісьменнік і мова. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab_nlb_Vilnia/Kalossie.pdf.zip/1935-003.nlb.pdf| мова = | выданьне =[[Калосьсе (1935)|Калосьсе]] | тып = часопіс | год = 1935 | том = | нумар = 3| старонкі = 173—178 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = А. М. Базыленка і інш. |частка = |загаловак = Курс сучаснай беларускай літаратурнай мовы: Марфалогія. Падручнік для філалагічных факультэтаў універсітэтаў і педагагічных інстытутаў |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдкалегія: [[Кандрат Крапіва|К. Крапіва]] і інш. |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Дзяржаўнае вучэбна-педагагічнае выдавецтва Міністэрства асветы БССР |год = 1957 |том = |старонкі = |старонак = 304 |сэрыя = |isbn = |наклад = 5000}} * {{Кніга|аўтар = А. М. Базыленка і інш. |частка = |загаловак = Граматыка беларускай мовы: у 2 тамах |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдактары: [[Кандрат Крапіва|К. К. Атраховіч]], [[Міхаіл Булахаў|М. Г. Булахаў]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Выдавецтва Акадэміі навук БССР |год = 1962 |том = 1. Марфалогія |старонкі = |старонак = 540 |сэрыя = |isbn = |наклад = 1600 }} * {{Кніга|аўтар = А. М. Базыленка. |частка = |загаловак = Пабочныя і ўстаўныя словы, словазлучэнні і сказы ў сучаснай беларускай літаратурнай мове |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Вышэйшая школа |год = 1964 |том = |старонкі = |старонак = 112 |сэрыя = |isbn = |наклад = 2000}} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Бліскавіцы. Анталогія беларускай жаночай паэзіі міжваеннага перыяду|арыгінал = |спасылка = https://www.belbib.com/_files/ugd/91729d_af7e4fb03cb4489ca6724d763da2c92a.pdf?index=true |адказны = Укладаньне, камэнтар [[Аксана Данільчык|Аксаны Данільчык]], [[Віктар Жыбуль|Віктара Жыбуля]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Беларускі кнігазбор|«Кнігазбор»]] |год = 2017 |том = |старонкі = 132—135 |старонак = 448 |сэрыя = Бібліятэка Саюза беларускіх пісьменнікаў «Кнігарня пісьменніка»; вып. 88 |isbn = 978-985-7144-87-7|наклад = 500 }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Выпускніцы філалагічнага факультэта. Пісьменніцы і паэтэсы. | спасылка = https://almanah-dzmuhavec.narod.ru/archive/n23/pg51.htm| мова = | выданьне =[[Дзьмухавец (часопіс)|Дзьмухавец]] | тып = часопіс | год = | том = | нумар = Выпуск 23| старонкі = 54 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]].|частка = |загаловак = Беларускія мовазнаўцы: нарысы жыцця і навуковай дзейнасці |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = |Універсітэцкае |год = 1985|том = |старонкі = 241—250 |старонак = 254 |сэрыя = |isbn = |наклад = 965}} * {{Артыкул| аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]]. | загаловак = Ганна Базыленка.| спасылка = | мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = часопіс | год =1998 | том = | нумар = 4(124)| старонкі = 73—74 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Мікалай Півавар, Кацярына Півавар. | загаловак = Віцебск лінгвістычны: завочная экскурсія. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Sucasnyja/RodnajeSlova.pdf.zip/2016-05.pdf| мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = часопіс | год = 2016 | том = | нумар = 5 | старонкі = 45—49 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Наш каляндар. Ганна Базыленка — 100.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Sucasnyja/RodnajeSlova.pdf.zip/2008-04.pdf| мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = часопіс | год = 2008 | том = | нумар = 4 (244)| старонкі = 54 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Сцяпанава, А.| загаловак = Вучылася ў Якуба Коласа.| спасылка = | мова = | выданьне = Аршанская газета] | тып = газэта | год = 12 траўня 1998 | том = | нумар = | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} === Энцыкляпэдыі, даведнікі === * Базыленка Ганна Мартынаўна. // {{Літаратура/БелЭн|2|222}} {{слупок-2}} * Базыленка Ганна Мартынаўна. // {{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|2}} С. 419. * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Базыленка Ганна Мартынаўна. | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = рэдкалегія: Генадзь Пашкоў (гал. рэд.) і інш.| выданьне = Памяць. Мінск | тып =гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] | год = 2006 | том = Кн. 5, ч. 1| старонкі = 322 | isbn = 985-11-0380-2| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * Базыленка Ганна Мартынаўна // {{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|1}} С. 283 * {{Кніга|аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]].|частка = |загаловак = Беларускія мовазнаўцы: у 2 тамах |арыгінал = |спасылка = |адказны = прадм. М. Р. Прыгодзіча, І. С. Роўды |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[БДУ]] |год = 2006|том = 1 |старонкі = 35—43 |старонак = 237 |сэрыя = |isbn = 985-485-550-3|наклад = 100}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Каляндар Знамянальных памятных дат на 2018 год |арыгінал = |спасылка = https://pdf.vlib.by/BS-2017/kalyandar-znamyanalnyh-dat-2018.pdf |адказны = Складальнікі: Г. В. Галімская, Н. В. Ціпанава |выданьне = |месца = [[Віцебск]] |выдавецтва = [[Віцебская абласная бібліятэка]] |год = 217|том = |старонкі = 165—167 |старонак = 212 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [https://pridvinie.vlib.by/index.php/mtree-lib/vydatnyya-i-znakamityya-lyudzi/bazylenka-ganna-martyna-na Базыленка Ганна Мартынаўна]: «Прадзьвінскі край — гісторыя, сучаснасьць» {{слупок-2}} * [https://bis.nlb.by/ru/documents/137695 Базыленка Ганна Мартынаўна]: «[[Беларусь у асобах і падзеях]]» {{слупок-канец}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Базыленка Ганна Мартынаўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аршанскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі пэдагагічнага факультэту БДУ]] [[Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары і літаратаркі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускія паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі]] [[Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня «Маладняк»]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках]] jd6juj84nsjatepwdusrsmy67vts80t 2677954 2677936 2026-07-06T22:53:41Z SergeiSEE 38150 /* Навуковая дзейнасьць */ 2677954 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Базыленка (неадназначнасьць)}} {{Навуковец |Імя = Ганна Базыленка |Лацінка = Hanna Bazylenka |Арыгінал імя = |Фота = |Памер выявы = |Подпіс выявы = |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|4|4|1908|1}} |Месца нараджэньня = [[Арэхаўск|Арахі]], [[Аршанскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] |Дата сьмерці = {{Памёр|19|01|1980|}} |Месца сьмерці = [[Менск]] |месца пахаваньня = [[Паўночныя могілкі (Менск)|Паўночныя могілкі]] |Навуковая сфэра = [[мовазнаўца]] |Месца працы = [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]], [[Філялягічны факультэт БДУ]] |Альма-матэр = [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]], [[Аршанскі каледж ВДУ|Аршанскі пэдагагічны тэхнікум]] |Навуковая ступень = [[Кандыдат навук|кандыдат філялягічных навук]] |Навуковы кіраўнік = [[Мікалай Касьпяровіч]], [[Якуб Колас]] |Папярэднікі = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Узнагароды і прэміі = |Сайт = https://vsu.by/persons/1979-458.html }} [[Файл:Канферэнцыя Маладняка.jpg|міні|справа|250пкс|Удзельнікі канфэрэнцыі Ўсебеларускага абʼяднаньня паэтаў і пісьменьнікаў «Маладняк» у лютым 1928 году: Ганна Базыленка — 5-я зьлева направа ў 2-ім шэрагу]] '''Ганна Мартынаўна Базыленка''' ({{Н}} 4 красавіка 1908, вёска Арахі, цяпер [[Арэхаўск]], [[Аршанскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] — {{†}} 19 студзеня 1980, [[Менск]]) — беларуская пісьменьніца, [[мовазнаўца]], аўтарка прац у галіне беларускай літаратурнай мовы. == Жыцьцяпіс == Скончыўшы Арахоўскую сельскую школу ў 1924 годзе Ганна становіцца студэнткай Аршанскага пэдагагічнага тэхнікума, неўзабаве пераведзенага ў [[Віцебск]]. Маладая студэнтка, схільная да літаратуры, была прынята ў Віцебскаю філію Ўсебеларускага літаратурнага аб'яднаньня «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднаньне)|Маладняк]]». Пісала вершы, апавяданьні й пʼесы, некаторыя зь іх надрукованы пад сваім прозьвішчам і пад псэўданімам Ганна Арахоўская ў зборніках Віцебскай маладнякоўскай філіі «Пачатак» (1926) і «Сьвітаньне» (1927), а таксама ў мясцовым пэрыядычным друку<ref>{{Кніга|аўтар =[[Янка Саламевіч]].|частка = |загаловак = Слоўнік беларускіх псеўданімаў i крыптанімаў (XVI—XX стст.).|арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Slounik/uploaded06/Salamievic.Slounik_bielaruskich_psieudanimau.1983.pdf|адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1983|том = |старонкі =23, 168|старонак = 207|сэрыя = |isbn = |наклад = 4000}}</ref>. На юную пісьменьніцу зьвярнуў увагу [[Якуб Колас]]. Менавіта ён параіў кіраўніцтву «Маладняка» рэкамэндаваць здольную выпускніцу на вучобу ў [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]], дзе сам тады выкладаў мэтодыку беларускай мовы. Закончыла ў 1931 годзе [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]]. Пасьля заканчэньня ўнівэрсытэта працавала выкладчыцай беларускай мовы спачатку ў [[Слуцкі пэдагагічны тэхнікум|Слуцкім]], потым у [[Менскі пэдагагічны каледж|Менскім беларускім пэдагагічным]] тэхнікумах, а з 1933 да 1939 году працавала ў [[Інстытут літаратуры|Інстытуце мовы, літаратуры й мастацтва АН Беларусі]]. На працягу 1939—1941 навучальных гадоў выкладала расейскую мову ў Рэспубліканскім тэатральным вучылішчы й, калі пачалася вайна, эвакуіравалася на ўсход і адразу ж пасьля вызваленьня вярнулася ў Менск і пачала пэдагагічную дзейнасьць у Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце ў 1944 гадзе старшым выкладчыкам [[Філялягічны факультэт БДУ|філялягічнага факультэта]] [[БДУ]], а з 1953 году дацэнтам катэдры рускай мовы й агульнага мовазнаўства яна працавала да выхаду на пэнсію ў 1970 годзе<ref name="Германовіч">{{Артыкул| аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]]. | загаловак = Памяці таварыша. Ганна Мартынаўна Базыленка.| спасылка = https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/319746/1/%d0%b2%d0%b5%d1%81%d1%82%d0%bd%d0%b8%d0%ba%201980%20%d1%814%20%e2%84%961.pdf | мова = | выданьне = Веснік Беларускага дзяржаўна універсітэта | тып = часопіс | год = 1980 | том = Серыя 4. Філалогі. Журналістыка. Педагогіка. Псіхалогія| нумар = 1| старонкі = 77—78 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. {{Верш|Шырокі шлях перада мною, Убраны пэрламі вясны. Стаю я з думкаю нямою, А навакол, як раньне, сны. І шэпча ціха мне паветра, Ідзі ўперад! К сонцу йдзі!… Там казкі дзіўныя… Там сьветла… Ты прыгарнеш усё к грудзі.|Ганна Арахоўская|Пачатак}} Памерла 19 студзеня 1980 году ў [[Менск]]у, пахаваная на [[Паўночныя могілкі (Менск)|Паўночных могілках]] на [[Даўгінаўскі тракт|Даўгінаўскім тракце]]<ref>{{Спасылка | аўтар =| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 6 ліпеня 2023| url = https://bellit.info/persons/b/bazyljenka-hanna.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Базыленка Ганна| фармат = | назва праекту = bellit.info | выдавец =[[Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў]] (МСБП) | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>. == Навуковая дзейнасьць == Прымала ўдзел у стварэньні «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускага слоўніка]]» 1937 году і «Практычнага беларуска-рускага слоўніка» (рукапіс загінуў падчас Вялікай Айчыннай вайны), абараніла дысэртацыю кандыдата філялягічных навук «Устойлівыя словазлучэньні ў мове твораў Якуба Коласа»<ref>{{Кніга|аўтар = Базыленка Г. М. |частка = |загаловак = Устойлівыя славазлучэнні ў мове Якуба Коласа: Дысэртацыя кандыдата філалагічных навук |арыгінал = |спасылка = |адказны = Беларускі дзяржаўны універсытэт. Кафедра беларускай мовы і літаратуры |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = |год = 1951 |том = |старонкі = |старонак = 330 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>, манаграфія даследчыцы «Пабочныя і ўстаўныя словы, словазлучэнні і сказы ў беларускай літаратурнай мове» (1964) да сённяшняга дня не страціла навуковага значэння. Ганна Базыленка – аўтар шэрагу навуковых артыкулаў па праблемах сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мовы]] й тэорыі беларускай фразэалёгіі, у тым ліку па пытаньнях моўнага майстэрства [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]: «Вобразы й кампазыцыя паэмы «Адплата» Якуба Коласа» (1946), «Роля Якуба Коласа ў разьвіцьці беларускай літаратурнай мовы» (1952), «Параўнальныя словазлучэньні ў сучаснай беларускай літаратурнай мове. Па матэрыялах творчасьці Якуба Коласа» (1957), «Намінатыўныя сказы ў творах Якуба Коласа» (1963). Апублікавала рад цікавых дасьледаваньняў «Да пытаньня аб фразэалягічных адзінках у беларускай мове», «Роля асноўнага слоўнікавага фонду ва ўтварэньні і разьвіцьці ўстойлівых фразэалягічных словазлучэньняў у беларускай мове» (1954), «Фразэалягічныя словазлучэньні таўталягічнага характару». Таксама напісала разьдзелы «Прыназоўнік», «Злучнік», «Часьціцы» у падручніку «Курс сучаснай беларускай літаратурнай мовы: Марфалёгія» (1957), разьдзелы «Прыназоўнік», «Часьціцы» і «Выклічнік» першага тома акадэмічнай «Граматыкі беларускай мовы» (1962)<ref name="Германовіч"/>. == Узнагароды == Яна была ўзнагароджана мэдалём «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», Граматай Вярхоўнага Савета БССР, тройчы граматамі рэктарата ўнівэрсытэта — 1950, 1953, 1955 гг. == Кнігапіс == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Пачатак: зборнік Віцебскай філіі «Маладняка» |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Віцебск]] |выдавецтва = Выдавецтва «Зара Захаду» |год = 1926|том = |старонкі = |старонак = 168 |сэрыя = |isbn = |наклад = 1600}} ** {{Артыкул| аўтар = [[Язэп Мазуркевіч]]. | загаловак = Літаратурны рух на Віцібшчыне. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Maladniak.pdf.zip/1929-04.pdf| мова = | выданьне =[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]] | тып = часопіс | год = 1929| том = | нумар = 4| старонкі = 93—98 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} ** {{Артыкул| аўтар = Лісаў А.Г. | загаловак = Віцебскі «Маладняк» у зборніку «Пачатак» (да 90-годдзя першага беларускага літаратурнага альманаха ў Віцебску)| спасылка = https://pdf.vlib.by/BS-2017/Vicebski-kraj-2.pdf | мова = | аўтар выданьня = рэдкалегія: Т. М. Адамян (гал. рэд.) і інш.| выданьне = Віцебскі край| тып =матэрыялы II Міжнароднай навукова-практычнай В54 канферэнцыі, прысвечанай 385-годдзю выхаду ў свет «Буквара» Спірыдона Собаля, 24 лістапада 2016 г., Віцебск | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] | год = 2017 | том = 2 | старонкі = 173—179 | isbn = 978-985-7125-21-0| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Ганна Базыленка.| загаловак = «Чырвоная касынка» (п'еса ў 4-х дзеях).| спасылка = https://www.nlb.by/content/informatsionnye-resursy/elektronnye-informatsionnye-resursy/resursy-natsionalnoy-biblioteki-belarusi/virtualnye-proekty-vystavki-i-kollektsii/virtualnye-proekty-biblioteki/virtual/na-khvali-chasu-u-plyni-zhytstsya-/public/325347/ | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Сьвітаньне| тып = літаратурны зборнік Віцебебскай філіі «Маладняка» пад рэдкцыяй кіраўніка філіі Я. I. Мазуркевіча| месца = [[Віцебск]] | выдавецтва = Выданьне Віцебскай філіі «Маладняка»| год = 1927 | том = 1 (2)| старонкі = 74—95 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Ганна Арахоўская (Базыленна). | загаловак = Трыццаць шостая. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Maladniak.pdf.zip/1930-06_07.pdf| мова = | выданьне =[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]] | тып = часопіс | год = 1930| том = | нумар = 6—7| старонкі = 101—128 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Ганна Базыленка. | загаловак = «Мова ранняй творчасці Якуба Коласа»| арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = Пад рэдакцыяй [[Андрэй Александровіч|Андрэя Александровіча]] | аўтар выданьня = | выданьне = Пісьменнік і мова = The writer and the language | тып =зборнік артукулаў, прысьвечаны барацьбе за культуру мовы | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = Выдавецтва АН Беларусі | год = 1934| выпуск = | том = | нумар = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} ** {{Артыкул| аўтар = [[Адам Станкевіч]].| загаловак = Пісьменнік і мова. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab_nlb_Vilnia/Kalossie.pdf.zip/1935-003.nlb.pdf| мова = | выданьне =[[Калосьсе (1935)|Калосьсе]] | тып = часопіс | год = 1935 | том = | нумар = 3| старонкі = 173—178 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = А. М. Базыленка і інш. |частка = |загаловак = Курс сучаснай беларускай літаратурнай мовы: Марфалогія. Падручнік для філалагічных факультэтаў універсітэтаў і педагагічных інстытутаў |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдкалегія: [[Кандрат Крапіва|К. Крапіва]] і інш. |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Дзяржаўнае вучэбна-педагагічнае выдавецтва Міністэрства асветы БССР |год = 1957 |том = |старонкі = |старонак = 304 |сэрыя = |isbn = |наклад = 5000}} * {{Кніга|аўтар = А. М. Базыленка і інш. |частка = |загаловак = Граматыка беларускай мовы: у 2 тамах |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдактары: [[Кандрат Крапіва|К. К. Атраховіч]], [[Міхаіл Булахаў|М. Г. Булахаў]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Выдавецтва Акадэміі навук БССР |год = 1962 |том = 1. Марфалогія |старонкі = |старонак = 540 |сэрыя = |isbn = |наклад = 1600 }} * {{Кніга|аўтар = А. М. Базыленка. |частка = |загаловак = Пабочныя і ўстаўныя словы, словазлучэнні і сказы ў сучаснай беларускай літаратурнай мове |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Вышэйшая школа |год = 1964 |том = |старонкі = |старонак = 112 |сэрыя = |isbn = |наклад = 2000}} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Бліскавіцы. Анталогія беларускай жаночай паэзіі міжваеннага перыяду|арыгінал = |спасылка = https://www.belbib.com/_files/ugd/91729d_af7e4fb03cb4489ca6724d763da2c92a.pdf?index=true |адказны = Укладаньне, камэнтар [[Аксана Данільчык|Аксаны Данільчык]], [[Віктар Жыбуль|Віктара Жыбуля]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Беларускі кнігазбор|«Кнігазбор»]] |год = 2017 |том = |старонкі = 132—135 |старонак = 448 |сэрыя = Бібліятэка Саюза беларускіх пісьменнікаў «Кнігарня пісьменніка»; вып. 88 |isbn = 978-985-7144-87-7|наклад = 500 }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Выпускніцы філалагічнага факультэта. Пісьменніцы і паэтэсы. | спасылка = https://almanah-dzmuhavec.narod.ru/archive/n23/pg51.htm| мова = | выданьне =[[Дзьмухавец (часопіс)|Дзьмухавец]] | тып = часопіс | год = | том = | нумар = Выпуск 23| старонкі = 54 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]].|частка = |загаловак = Беларускія мовазнаўцы: нарысы жыцця і навуковай дзейнасці |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = |Універсітэцкае |год = 1985|том = |старонкі = 241—250 |старонак = 254 |сэрыя = |isbn = |наклад = 965}} * {{Артыкул| аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]]. | загаловак = Ганна Базыленка.| спасылка = | мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = часопіс | год =1998 | том = | нумар = 4(124)| старонкі = 73—74 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Мікалай Півавар, Кацярына Півавар. | загаловак = Віцебск лінгвістычны: завочная экскурсія. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Sucasnyja/RodnajeSlova.pdf.zip/2016-05.pdf| мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = часопіс | год = 2016 | том = | нумар = 5 | старонкі = 45—49 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Наш каляндар. Ганна Базыленка — 100.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Sucasnyja/RodnajeSlova.pdf.zip/2008-04.pdf| мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = часопіс | год = 2008 | том = | нумар = 4 (244)| старонкі = 54 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Сцяпанава, А.| загаловак = Вучылася ў Якуба Коласа.| спасылка = | мова = | выданьне = Аршанская газета] | тып = газэта | год = 12 траўня 1998 | том = | нумар = | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} === Энцыкляпэдыі, даведнікі === * Базыленка Ганна Мартынаўна. // {{Літаратура/БелЭн|2|222}} {{слупок-2}} * Базыленка Ганна Мартынаўна. // {{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|2}} С. 419. * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Базыленка Ганна Мартынаўна. | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = рэдкалегія: Генадзь Пашкоў (гал. рэд.) і інш.| выданьне = Памяць. Мінск | тып =гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] | год = 2006 | том = Кн. 5, ч. 1| старонкі = 322 | isbn = 985-11-0380-2| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * Базыленка Ганна Мартынаўна // {{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|1}} С. 283 * {{Кніга|аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]].|частка = |загаловак = Беларускія мовазнаўцы: у 2 тамах |арыгінал = |спасылка = |адказны = прадм. М. Р. Прыгодзіча, І. С. Роўды |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[БДУ]] |год = 2006|том = 1 |старонкі = 35—43 |старонак = 237 |сэрыя = |isbn = 985-485-550-3|наклад = 100}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Каляндар Знамянальных памятных дат на 2018 год |арыгінал = |спасылка = https://pdf.vlib.by/BS-2017/kalyandar-znamyanalnyh-dat-2018.pdf |адказны = Складальнікі: Г. В. Галімская, Н. В. Ціпанава |выданьне = |месца = [[Віцебск]] |выдавецтва = [[Віцебская абласная бібліятэка]] |год = 217|том = |старонкі = 165—167 |старонак = 212 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [https://pridvinie.vlib.by/index.php/mtree-lib/vydatnyya-i-znakamityya-lyudzi/bazylenka-ganna-martyna-na Базыленка Ганна Мартынаўна]: «Прадзьвінскі край — гісторыя, сучаснасьць» {{слупок-2}} * [https://bis.nlb.by/ru/documents/137695 Базыленка Ганна Мартынаўна]: «[[Беларусь у асобах і падзеях]]» {{слупок-канец}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Базыленка Ганна Мартынаўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аршанскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі пэдагагічнага факультэту БДУ]] [[Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары і літаратаркі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускія паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі]] [[Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня «Маладняк»]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках]] h8o4m9zgf6dx8uxx0922eed2ix2ooki 2677989 2677954 2026-07-07T08:26:38Z SergeiSEE 38150 дапаўненьне спасылка 2677989 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэньні|Базыленка (неадназначнасьць)}} {{Навуковец |Імя = Ганна Базыленка |Лацінка = Hanna Bazylenka |Арыгінал імя = |Фота = |Памер выявы = |Подпіс выявы = |Дата нараджэньня = {{Нарадзіўся|4|4|1908|1}} |Месца нараджэньня = [[Арэхаўск|Арахі]], [[Аршанскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] |Дата сьмерці = {{Памёр|19|01|1980|}} |Месца сьмерці = [[Менск]] |месца пахаваньня = [[Паўночныя могілкі (Менск)|Паўночныя могілкі]] |Навуковая сфэра = [[мовазнаўца]] |Месца працы = [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]], [[Філялягічны факультэт БДУ]] |Альма-матэр = [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]], [[Аршанскі каледж ВДУ|Аршанскі пэдагагічны тэхнікум]] |Навуковая ступень = [[Кандыдат навук|кандыдат філялягічных навук]] |Навуковы кіраўнік = [[Мікалай Касьпяровіч]], [[Якуб Колас]] |Папярэднікі = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Узнагароды і прэміі = |Сайт = https://vsu.by/persons/1979-458.html }} [[Файл:Канферэнцыя Маладняка.jpg|міні|справа|250пкс|Удзельнікі канфэрэнцыі Ўсебеларускага абʼяднаньня паэтаў і пісьменьнікаў «Маладняк» у лютым 1928 году: Ганна Базыленка — 5-я зьлева направа ў 2-ім шэрагу]] '''Ганна Мартынаўна Базыленка''' ({{Н}} 4 красавіка 1908, вёска Арахі, цяпер [[Арэхаўск]], [[Аршанскі раён]], [[Віцебская вобласьць]] — {{†}} 19 студзеня 1980, [[Менск]]) — беларуская пісьменьніца, [[мовазнаўца]], аўтарка прац у галіне беларускай літаратурнай мовы. == Жыцьцяпіс == Скончыўшы Арахоўскую сельскую школу вучылася на падрыхтоўчых курсах Аршанскага рабфака. У 1924 годзе Ганна становіцца студэнткай [[Аршанскі каледж ВДУ|Аршанскага пэдагагічнага тэхнікума]], неўзабаве пераведзенага ў [[Віцебск]]. Маладая студэнтка, схільная да літаратуры, была прынята ў Віцебскаю філію Ўсебеларускага літаратурнага аб'яднаньня «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднаньне)|Маладняк]]». Пісала вершы, апавяданьні й пʼесы, некаторыя зь іх надрукованы пад сваім прозьвішчам і пад псэўданімам Ганна Арахоўская ў зборніках Віцебскай маладнякоўскай філіі «Пачатак» (1926) і «Сьвітаньне» (1927), а таксама ў мясцовым пэрыядычным друку<ref>{{Кніга|аўтар =[[Янка Саламевіч]].|частка = |загаловак = Слоўнік беларускіх псеўданімаў i крыптанімаў (XVI—XX стст.).|арыгінал = |спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Slounik/uploaded06/Salamievic.Slounik_bielaruskich_psieudanimau.1983.pdf|адказны = |выданьне = |месца ={{Менск (Мінск)}}|выдавецтва =[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]] |год = 1983|том = |старонкі =23, 168|старонак = 207|сэрыя = |isbn = |наклад = 4000}}</ref>. На юную пісьменьніцу зьвярнуў увагу [[Якуб Колас]]. Менавіта ён параіў кіраўніцтву «Маладняка» рэкамэндаваць здольную выпускніцу на вучобу ў [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]], дзе сам тады выкладаў мэтодыку беларускай мовы. Закончыла ў 1931 годзе [[Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт]]. Пасьля заканчэньня ўнівэрсытэта працавала выкладчыцай беларускай мовы спачатку ў [[Слуцкі пэдагагічны тэхнікум|Слуцкім]], потым у [[Менскі пэдагагічны каледж|Менскім беларускім пэдагагічным]] тэхнікумах, а з 1933 да 1939 году працавала ў [[Інстытут літаратуры|Інстытуце мовы, літаратуры й мастацтва АН Беларусі]]. На працягу 1939—1941 навучальных гадоў выкладала расейскую мову ў Рэспубліканскім тэатральным вучылішчы й, калі пачалася вайна, эвакуіравалася на ўсход і адразу ж пасьля вызваленьня вярнулася ў Менск і пачала пэдагагічную дзейнасьць у Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце ў 1944 гадзе старшым выкладчыкам [[Філялягічны факультэт БДУ|філялягічнага факультэта]] [[БДУ]], а з 1953 году дацэнтам катэдры рускай мовы й агульнага мовазнаўства яна працавала да выхаду на пэнсію ў 1970 годзе<ref name="Германовіч">{{Артыкул| аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]]. | загаловак = Памяці таварыша. Ганна Мартынаўна Базыленка.| спасылка = https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/319746/1/%d0%b2%d0%b5%d1%81%d1%82%d0%bd%d0%b8%d0%ba%201980%20%d1%814%20%e2%84%961.pdf | мова = | выданьне = Веснік Беларускага дзяржаўна універсітэта | тып = часопіс | год = 1980 | том = Серыя 4. Філалогі. Журналістыка. Педагогіка. Псіхалогія| нумар = 1| старонкі = 77—78 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}}</ref>. {{Верш|Шырокі шлях перада мною, Убраны пэрламі вясны. Стаю я з думкаю нямою, А навакол, як раньне, сны. І шэпча ціха мне паветра, Ідзі ўперад! К сонцу йдзі!… Там казкі дзіўныя… Там сьветла… Ты прыгарнеш усё к грудзі.|Ганна Арахоўская|Пачатак}} Памерла 19 студзеня 1980 году ў [[Менск]]у, пахаваная на [[Паўночныя могілкі (Менск)|Паўночных могілках]] на [[Даўгінаўскі тракт|Даўгінаўскім тракце]]<ref>{{Спасылка | аўтар =| прозьвішча = | імя = | аўтарlink = | суаўтары = | дата публікацыі = 6 ліпеня 2023| url = https://bellit.info/persons/b/bazyljenka-hanna.html| копія = | дата копіі = | загаловак = Базыленка Ганна| фармат = | назва праекту = bellit.info | выдавец =[[Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў]] (МСБП) | дата доступу = | accessyear = | мова = | камэнтар = }}</ref>. == Навуковая дзейнасьць == Прымала ўдзел у стварэньні «[[Руска-беларускі слоўнік (1937)|Руска-беларускага слоўніка]]» 1937 году і «Практычнага беларуска-рускага слоўніка» (рукапіс загінуў падчас Вялікай Айчыннай вайны), абараніла дысэртацыю кандыдата філялягічных навук «Устойлівыя словазлучэньні ў мове твораў Якуба Коласа»<ref>{{Кніга|аўтар = Базыленка Г. М. |частка = |загаловак = Устойлівыя славазлучэнні ў мове Якуба Коласа: Дысэртацыя кандыдата філалагічных навук |арыгінал = |спасылка = |адказны = Беларускі дзяржаўны універсытэт. Кафедра беларускай мовы і літаратуры |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = |год = 1951 |том = |старонкі = |старонак = 330 |сэрыя = |isbn = |наклад = }}</ref>, манаграфія даследчыцы «Пабочныя і ўстаўныя словы, словазлучэнні і сказы ў беларускай літаратурнай мове» (1964) да сённяшняга дня не страціла навуковага значэння. Ганна Базыленка – аўтар шэрагу навуковых артыкулаў па праблемах сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мовы]] й тэорыі беларускай фразэалёгіі, у тым ліку па пытаньнях моўнага майстэрства [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]: «Вобразы й кампазыцыя паэмы «Адплата» Якуба Коласа» (1946), «Роля Якуба Коласа ў разьвіцьці беларускай літаратурнай мовы» (1952), «Параўнальныя словазлучэньні ў сучаснай беларускай літаратурнай мове. Па матэрыялах творчасьці Якуба Коласа» (1957), «Намінатыўныя сказы ў творах Якуба Коласа» (1963). Апублікавала рад цікавых дасьледаваньняў «Да пытаньня аб фразэалягічных адзінках у беларускай мове», «Роля асноўнага слоўнікавага фонду ва ўтварэньні і разьвіцьці ўстойлівых фразэалягічных словазлучэньняў у беларускай мове» (1954), «Фразэалягічныя словазлучэньні таўталягічнага характару». Таксама напісала разьдзелы «Прыназоўнік», «Злучнік», «Часьціцы» у падручніку «Курс сучаснай беларускай літаратурнай мовы: Марфалёгія» (1957), разьдзелы «Прыназоўнік», «Часьціцы» і «Выклічнік» першага тома акадэмічнай «Граматыкі беларускай мовы» (1962)<ref name="Германовіч"/>. == Узнагароды == Яна была ўзнагароджана мэдалём «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», Граматай Вярхоўнага Савета БССР, тройчы граматамі рэктарата ўнівэрсытэта — 1950, 1953, 1955 гг. == Кнігапіс == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Пачатак: зборнік Віцебскай філіі «Маладняка» |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = [[Віцебск]] |выдавецтва = Выдавецтва «Зара Захаду» |год = 1926|том = |старонкі = |старонак = 168 |сэрыя = |isbn = |наклад = 1600}} ** {{Артыкул| аўтар = [[Язэп Мазуркевіч]]. | загаловак = Літаратурны рух на Віцібшчыне. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Maladniak.pdf.zip/1929-04.pdf| мова = | выданьне =[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]] | тып = часопіс | год = 1929| том = | нумар = 4| старонкі = 93—98 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} ** {{Артыкул| аўтар = Лісаў А.Г. | загаловак = Віцебскі «Маладняк» у зборніку «Пачатак» (да 90-годдзя першага беларускага літаратурнага альманаха ў Віцебску)| спасылка = https://pdf.vlib.by/BS-2017/Vicebski-kraj-2.pdf | мова = | аўтар выданьня = рэдкалегія: Т. М. Адамян (гал. рэд.) і інш.| выданьне = Віцебскі край| тып =матэрыялы II Міжнароднай навукова-практычнай В54 канферэнцыі, прысвечанай 385-годдзю выхаду ў свет «Буквара» Спірыдона Собаля, 24 лістапада 2016 г., Віцебск | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] | год = 2017 | том = 2 | старонкі = 173—179 | isbn = 978-985-7125-21-0| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Ганна Базыленка.| загаловак = «Чырвоная касынка» (п'еса ў 4-х дзеях).| спасылка = https://www.nlb.by/content/informatsionnye-resursy/elektronnye-informatsionnye-resursy/resursy-natsionalnoy-biblioteki-belarusi/virtualnye-proekty-vystavki-i-kollektsii/virtualnye-proekty-biblioteki/virtual/na-khvali-chasu-u-plyni-zhytstsya-/public/325347/ | мова = | аўтар выданьня = | выданьне = Сьвітаньне| тып = літаратурны зборнік Віцебебскай філіі «Маладняка» пад рэдкцыяй кіраўніка філіі Я. I. Мазуркевіча| месца = [[Віцебск]] | выдавецтва = Выданьне Віцебскай філіі «Маладняка»| год = 1927 | том = 1 (2)| старонкі = 74—95 | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Ганна Арахоўская (Базыленна). | загаловак = Трыццаць шостая. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Maladniak.pdf.zip/1930-06_07.pdf| мова = | выданьне =[[Маладняк (часопіс)|Маладняк]] | тып = часопіс | год = 1930| том = | нумар = 6—7| старонкі = 101—128 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Ганна Базыленка. | загаловак = «Мова ранняй творчасці Якуба Коласа»| арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = Пад рэдакцыяй [[Андрэй Александровіч|Андрэя Александровіча]] | аўтар выданьня = | выданьне = Пісьменнік і мова = The writer and the language | тып =зборнік артукулаў, прысьвечаны барацьбе за культуру мовы | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва = Выдавецтва АН Беларусі | год = 1934| выпуск = | том = | нумар = | старонкі = | isbn = | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} ** {{Артыкул| аўтар = [[Адам Станкевіч]].| загаловак = Пісьменнік і мова. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab_nlb_Vilnia/Kalossie.pdf.zip/1935-003.nlb.pdf| мова = | выданьне =[[Калосьсе (1935)|Калосьсе]] | тып = часопіс | год = 1935 | том = | нумар = 3| старонкі = 173—178 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = А. М. Базыленка і інш. |частка = |загаловак = Курс сучаснай беларускай літаратурнай мовы: Марфалогія. Падручнік для філалагічных факультэтаў універсітэтаў і педагагічных інстытутаў |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдкалегія: [[Кандрат Крапіва|К. Крапіва]] і інш. |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Дзяржаўнае вучэбна-педагагічнае выдавецтва Міністэрства асветы БССР |год = 1957 |том = |старонкі = |старонак = 304 |сэрыя = |isbn = |наклад = 5000}} * {{Кніга|аўтар = А. М. Базыленка і інш. |частка = |загаловак = Граматыка беларускай мовы: у 2 тамах |арыгінал = |спасылка = |адказны = рэдактары: [[Кандрат Крапіва|К. К. Атраховіч]], [[Міхаіл Булахаў|М. Г. Булахаў]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Выдавецтва Акадэміі навук БССР |год = 1962 |том = 1. Марфалогія |старонкі = |старонак = 540 |сэрыя = |isbn = |наклад = 1600 }} * {{Кніга|аўтар = А. М. Базыленка. |частка = |загаловак = Пабочныя і ўстаўныя словы, словазлучэнні і сказы ў сучаснай беларускай літаратурнай мове |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = Вышэйшая школа |год = 1964 |том = |старонкі = |старонак = 112 |сэрыя = |isbn = |наклад = 2000}} * {{Кніга|аўтар =|частка = |загаловак = Бліскавіцы. Анталогія беларускай жаночай паэзіі міжваеннага перыяду|арыгінал = |спасылка = https://www.belbib.com/_files/ugd/91729d_af7e4fb03cb4489ca6724d763da2c92a.pdf?index=true |адказны = Укладаньне, камэнтар [[Аксана Данільчык|Аксаны Данільчык]], [[Віктар Жыбуль|Віктара Жыбуля]] |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[Беларускі кнігазбор|«Кнігазбор»]] |год = 2017 |том = |старонкі = 132—135 |старонак = 448 |сэрыя = Бібліятэка Саюза беларускіх пісьменнікаў «Кнігарня пісьменніка»; вып. 88 |isbn = 978-985-7144-87-7|наклад = 500 }} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Выпускніцы філалагічнага факультэта. Пісьменніцы і паэтэсы. | спасылка = https://almanah-dzmuhavec.narod.ru/archive/n23/pg51.htm| мова = | выданьне =[[Дзьмухавец (часопіс)|Дзьмухавец]] | тып = часопіс | год = | том = | нумар = Выпуск 23| старонкі = 54 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} {{слупок-канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * {{Кніга|аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]].|частка = |загаловак = Беларускія мовазнаўцы: нарысы жыцця і навуковай дзейнасці |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = |Універсітэцкае |год = 1985|том = |старонкі = 241—250 |старонак = 254 |сэрыя = |isbn = |наклад = 965}} * {{Артыкул| аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]]. | загаловак = Ганна Базыленка.| спасылка = | мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = часопіс | год =1998 | том = | нумар = 4(124)| старонкі = 73—74 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Мікалай Півавар, Кацярына Півавар. | загаловак = Віцебск лінгвістычны: завочная экскурсія. | спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Sucasnyja/RodnajeSlova.pdf.zip/2016-05.pdf| мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = часопіс | год = 2016 | том = | нумар = 5 | старонкі = 45—49 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Наш каляндар. Ганна Базыленка — 100.| спасылка = https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Sucasnyja/RodnajeSlova.pdf.zip/2008-04.pdf| мова = | выданьне =[[Роднае слова]] | тып = часопіс | год = 2008 | том = | нумар = 4 (244)| старонкі = 54 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * {{Артыкул| аўтар = Сцяпанава, А.| загаловак = Вучылася ў Якуба Коласа.| спасылка = | мова = | выданьне = Аршанская газета] | тып = газэта | год = 12 траўня 1998 | том = | нумар = | старонкі = 2 | issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} === Энцыкляпэдыі, даведнікі === * Базыленка Ганна Мартынаўна. // {{Літаратура/БелЭн|2|222}} {{слупок-2}} * Базыленка Ганна Мартынаўна. // {{Літаратура/Памяць/Ворша і Аршанскі раён|2}} С. 419. * {{Артыкул| аўтар = | загаловак = Базыленка Ганна Мартынаўна. | спасылка = | мова = | аўтар выданьня = рэдкалегія: Генадзь Пашкоў (гал. рэд.) і інш.| выданьне = Памяць. Мінск | тып =гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі | месца ={{Менск (Мінск)}}| выдавецтва =[[Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі]] | год = 2006 | том = Кн. 5, ч. 1| старонкі = 322 | isbn = 985-11-0380-2| issn = | архіўная спасылка = | недасяжны}} * Базыленка Ганна Мартынаўна // {{Літаратура/Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі|1}} С. 283 * {{Кніга|аўтар = [[Іван Германовіч|I. К. Германовіч]].|частка = |загаловак = Беларускія мовазнаўцы: у 2 тамах |арыгінал = |спасылка = |адказны = прадм. М. Р. Прыгодзіча, І. С. Роўды |выданьне = |месца = {{Менск (Мінск)}} |выдавецтва = [[БДУ]] |год = 2006|том = 1 |старонкі = 35—43 |старонак = 237 |сэрыя = |isbn = 985-485-550-3|наклад = 100}} * {{Кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Каляндар Знамянальных памятных дат на 2018 год |арыгінал = |спасылка = https://pdf.vlib.by/BS-2017/kalyandar-znamyanalnyh-dat-2018.pdf |адказны = Складальнікі: Г. В. Галімская, Н. В. Ціпанава |выданьне = |месца = [[Віцебск]] |выдавецтва = [[Віцебская абласная бібліятэка]] |год = 217|том = |старонкі = 165—167 |старонак = 212 |сэрыя = |isbn = |наклад = }} {{слупок-канец}} == Вонкавыя спасылкі == {{слупок-пачатак-малы}} {{слупок-2}} * [https://pridvinie.vlib.by/index.php/mtree-lib/vydatnyya-i-znakamityya-lyudzi/bazylenka-ganna-martyna-na Базыленка Ганна Мартынаўна]: «Прадзьвінскі край — гісторыя, сучаснасьць» {{слупок-2}} * [https://bis.nlb.by/ru/documents/137695 Базыленка Ганна Мартынаўна]: «[[Беларусь у асобах і падзеях]]» {{слупок-канец}} {{Бібліяінфармацыя}} {{САРТЫРОЎКА_ПА_ЗМОЎЧВАНЬНІ:Базыленка Ганна Мартынаўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аршанскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі пэдагагічнага факультэту БДУ]] [[Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратары і літаратаркі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускія паэткі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі]] [[Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня «Маладняк»]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках]] tr763w1lxq5dwtuf7qdwqr09b09em34 Спартовае скалалажаньне на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году 0 303099 2677978 2026-07-07T06:39:55Z Dymitr 10914 пачатак 2677978 wikitext text/x-wiki [[Файл:Climbing pictogram.svg|150пкс|справа]] '''Спаборніцтвы па [[спартовае скалалажаньне|спартовым скалалажаньні]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]''' ладзіліся з 3 па 6 жніўня 2021 году ў спартовым парку Аомі. Гэта былі першыя спаборніцтвы ў гэтым відзе спорту на [[Летнія Алімпійскія гульні|летніх Алімпійскіх гульнях]]. Былі вылучаныя дзьве дысцыпліны, то бок па адной для кожнай з плоцяў. Формат, які выклікаў спрэчкі, складаўся з аднаго камбінаванага спаборніцтва ў трох дысцыплінах, як то лажаньне на складанасьць, хуткаснае лажаньне і боўлдэрынг. Мэдалі вызначаліся паводле найлепшага выніку ва ўсіх трох дысцыплінах. Агульная колькасьць спартоўцаў і спартовак была роўная ліку 40. Былі разыграныя 2 камплекты мэдалёў. Дзьве камбінацыі трасы для боўлдэрынгу на кваліфікацыйныя турніры трапілі на YouTube, але відэа хутка выдалілі, а трасы перарабілі<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.climbing.com/competition/olympics/breach-of-security-at-olympic-climbing-wall-causes-kerfuffle/|загаловак=Breach of Security at Olympic Climbing Wall Causes Kerfuffle|выдавецтва=Climbing|дата публікацыі=29.07.2021}}</ref>. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=180 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=210 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=210 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=210 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- | Мужчыны | {{Сьцяг|Гішпанія}} [[Альбэрта Хінэс Лёпэс]] | {{Сьцяг|ЗША}} [[Натаніел Коўлман]] | {{Сьцяг|Аўстрыя}} [[Якаб Шубэрт]] |- | Жанчыны | {{Сьцяг|Славенія}} [[Яня Гарнбрэт]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Міха Нанака]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Акіё Нагуці]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210808001115/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/CLB/OG2020-_CLB_B99_CLB-------------------------------.pdf Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] [[Катэгорыя:Спартовае скалалажаньне на летніх Алімпійскіх гульнях|2020]] ntgqdfwgora0ritwtpzpwgehz22qd5p Сучаснае пяціборства на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году 0 303100 2677980 2026-07-07T06:56:58Z Dymitr 10914 пачатак 2677980 wikitext text/x-wiki [[Файл:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|150пкс|справа]] [[Файл:Ajinomoto Stadium 2018-13.jpg|значак|Стадыён [[Адзінамота]].]] '''Спаборніцтвы па [[сучаснае пяціборства|сучасным пяціборстве]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]''' ладзіліся з 5 па 7 жніўня 2021 году ў палацы спорту [[Мусасіна-Форэст]] і на стадыёне [[Адзінамота]] ў Токіё. Былі разыграныя 2 камплекты мэдалёў. Першыя тры дысцыпліны ([[фэхтаваньне]], [[плаваньне]] і [[конны спорт]]) ацэньваліся паводле сыстэмы пунктаў. Гэтыя пункты затым ператвараліся ў часавы гандыкап для фінальнай камбінаванай дысцыпліны, якая ўлучала стральбу зь пісталета і забег, пры якім лідэр паводле пунктаў стартаваў першым, а кожны наступны ўдзельнік пачынаў з затрымкай, адпаведнай колькасьці пунктаў, якія ён саступаў быў лідэру<ref>{{навіна|аўтар=Branch, John|спасылка=https://www.nytimes.com/2008/11/27/sports/olympics/27pentathlon.html?_r=1&scp=4&sq=%22John%20Branch%22&st=cse|загаловак=Modern Pentathlon Gets a Little Less Penta|выдавец=New York Times|дата публікацыі=26.11.2008}}</ref>. У выніку парадак фінішу ў бегу рабіўся канчатковым для ўсяго спаборніцтва. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=200 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=200 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=200 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=200 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- | Мужчыны | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Джо Чунг]] | {{Сьцяг|Эгіпет}} [[Агмэд Эльгендзі]] | {{Сьцяг|Рэспубліка Карэя}} [[Чун Вун Тэ]] |- | Жанчыны | {{Сьцяг|Вялікабрытанія}} [[Кейт Фрэнч]] | {{Сьцяг|Летува}} [[Лаўра Асадаўскайце]] | {{Сьцяг|Вугоршчына}} [[Шаралта Ковач]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210812115905/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/MPN/OG2020-_MPN_B99_MPN-------------------------------.pdf Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] [[Катэгорыя:Сучаснае пяціборства на летніх Алімпійскіх гульнях|2020]] 7r7l80g6dpfkz7e33t53962hk6q9zrj Сэрфінг на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году 0 303101 2677982 2026-07-07T07:10:55Z Dymitr 10914 пачатак 2677982 wikitext text/x-wiki [[Файл:Surfing pictogram.svg|150пкс|справа]] [[Файл:Ítalo Ferreira durante a competição.jpg|значак|Выступ алімпійскага чэмпіёна [[Італу Фэрэйра|Італу Фэрэйры]].]] '''Спаборніцтвы па [[cэрфінг]]у на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]''' ладзіліся з 25 і 27 ліпеня 2021 году на пляжы Цурыгасакі за 64 км ад [[Токіё]]. Яшчэ ў 2018 годзе [[Міжнародная асацыяцыя сэрфінгу]] абвесьціла, што спаборніцтва на гэтых гульнях адбудуцца ў акіяне, а не ў штучным басэйне<ref>{{спасылка|спасылка=https://www.france24.com/en/20180522-surfing-ocean-tokyo-olympics-isa-president|загаловак=Surfing in the ocean at Tokyo Olympics: ISA president|выдавецтва=France 24|дата публікацыі=22.05.2018}}</ref>. Дзьля забесьпячэньня якасных хваляў пэрыяд чаканьня старту спаборніцтва складаў 16 дзён. Калі дысцыпліна стартавала, на ейнае завяршэньне спатрэбілася два дні<ref>{{спасылка|спасылка=http://www.surfline.com/surf-news/the-decision-has-been-made---surfing-will-be-at-tokyo-2020---heres-whats-been-confirmed-so-far-10-things-you-s_140542/|загаловак=10 Things You Should Know About Surfing in the Olympics|выдавецтва=Surfline.com|дата публікацыі=05.08.2016}}</ref>. Агулам на турніры бралі ўдзел 40 спартоўцаў і спартовак. Былі разыграныя 2 камплекты мэдалёў. == Узнагароды == {| class="wikitable" |- align=center |width=180 bgcolor=efefef|'''Дысцыпліна''' |width=210 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=210 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=210 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- | Мужчыны | {{Сьцяг|Бразылія}} [[Італу Фэрэйра]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Каноа Ігарасі]] | {{Сьцяг|Аўстралія}} [[Оўэн Райт]] |- | Жанчыны | {{Сьцяг|ЗША}} [[Карыса Мур]] | {{Сьцяг|ПАР}} [[Б’янка Бёйтэндаг]] | {{Сьцяг|Японія}} [[Амура Цудзукі]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210812121928/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/SRF/OG2020-_SRF_B99_SRF-------------------------------.pdf Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] [[Катэгорыя:Сэрфінг на летніх Алімпійскіх гульнях|2020]] 9x2tznjzg7plzpc6izyuc31fjupera3 Шаблён:Бэйсбол 10 303102 2677994 2026-07-07T09:32:48Z Dymitr 10914 пачатак 2677994 wikitext text/x-wiki {{Сьцягафікацыя/{{{1}}} | Сьцягафікацыя/сьцягафікацыя | варыянт = {{{варыянт|{{{2|}}} }}} | памер = {{{памер|}}} | назва = {{{назва|{{{1}}} }}} | alias = {{{мянушка|{{{alias|Мужчынская зборная {{Краіна ў родным склоне|{{{1|}}}|Пасьля галоснай=так}} па бэйсболе}}} }}} | разьмяшчэньне выявы = {{{разьмяшчэньне выявы|зьлева}}} }}<noinclude>{{Дакумэнтацыя}}</noinclude> 67x57l0a7amw703u7spg1qhrfwj98n6 Бэйсбол на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году 0 303103 2677995 2026-07-07T09:40:27Z Dymitr 10914 пачатак 2677995 wikitext text/x-wiki [[Файл:Baseball pictogram.svg|150пкс|справа]] [[Файл:YokohamaStadium view (cropped).jpg|значак|Якагамскі бэйсбольны стадыён.]] '''Спаборніцтвы па [[бэйсбол]]е на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]''' ладзіліся з 28 ліпеня па 7 жніўня 2021 году ў [[Фукусіма|Фукусіме]] і [[Якагама|Якагаме]]. Гэта першы раз ад [[летнія Алімпійскія гульні 2008 году|летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://tokyo2020.org/en/games/sport/olympic/baseball-softball/|загаловак=Baseball/Softball|выдавецтва=Tokyo Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games}}</ref>, калі бэйбол вярнуўся на Алімпійскія гульні. Пры гэтым адразу было вядома, што бэйсбалісты ня возьмуць удзел у наступных гульнях, якія адбыліся ў 2024 годзе ў [[Парыж]]ы<ref>{{спасылка|спасылка=https://olympics.com/ioc/news/gender-equality-and-youth-at-the-heart-of-the-paris-2024-olympic-sports-programme/#:~:text=Skateboarding%2C%20sport%20climbing%2C%20surfing%20and,for%20a%20post%2Dcorona%20world.|загаловак=Gender equality and youth at the heart of the Paris 2024 Olympic Sports Programme|выдавецтва=International Olympic Committee|дата публікацыі=07.12.2020}}</ref>. Быў разыграны адзін камплект мэдалёў. == Турнір == === Група А === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП |крыніца=[https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/baseball-softball/groups-baseball.htm TOCOG] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=JPN |каманда2=DOM |каманда3=MEX <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_JPN=2 |паразы_JPN=0 |мз_JPN=11 |мп_JPN=7 |перамогі_DOM=1 |паразы_DOM=1 |мз_DOM=4 |мп_DOM=4 |перамогі_MEX=0 |паразы_MEX=2 |мз_MEX=4 |мп_MEX=8 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=ST |вынік2=ND |вынік3=RD <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_JPN={{Бэйсбол|Японія}} |назва_DOM={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} |назва_MEX={{Бэйсбол|Мэксыка}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |for_against_style=runs |ліміт_паказу=5 <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_ST=green1|тэкст_ST=2 раўнд |колер_ND=blue1|тэкст_ND=1 раўнд (матч 2) |колер_RD=yellow1|тэкст_RD=1 раўнд (матч 1) }}</onlyinclude> === Група B === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП |крыніца=[https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/baseball-softball/groups-baseball.htm TOCOG] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=USA |каманда2=KOR |каманда3=ISR <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_ISR=0 |паразы_ISR=2 |мз_ISR=6 |мп_ISR=14 |перамогі_KOR=1 |паразы_KOR=1 |мз_KOR=8 |мп_KOR=9 |перамогі_USA=2 |паразы_USA=0 |мз_USA=12 |мп_USA=3 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=ST |вынік2=ND |вынік3=RD <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ISR={{Бэйсбол|Ізраіль}} |назва_KOR={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} |назва_USA={{Бэйсбол|ЗША}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |for_against_style=runs |ліміт_паказу=5 <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_ST=green1|тэкст_ST=2 раўнд |колер_ND=blue1|тэкст_ND=1 раўнд (матч 2) |колер_RD=yellow1|тэкст_RD=1 раўнд (матч 1) }}</onlyinclude> === Плэй-оф === {{#invoke:Сетка камандаў|main | rounds = 4 | RD1-omit = 5/6 | hideomittedscores = y | byes = 2 | boldwinner = y | legs=1|aggregate=n | RD1=Раўнд 1 | RD2=Раўнд 2 | RD3=Паўфіналы | RD4=Фінал | RD4b= Трэцяе месца | seeds=no | score-width=40px | RD1-team1={{Бэйсбол|Ізраіль}} | RD1-score1=12 | RD1-team2={{Бэйсбол|Мэксыка}} | RD1-score2=5 | RD1-team3={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} | RD1-score3=3 | RD1-team4={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD1-score4=4 | RD1-team9={{Бэйсбол|Ізраіль}} | RD1-score9=6 | RD1-team10={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} | RD1-score10=7 | RD2-team1={{Бэйсбол|Ізраіль}} | RD2-score1=1 | RD2-team2={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD2-score2=11 | RD2-team3={{Бэйсбол|ЗША}} | RD2-score3=6 | RD2-team4={{Бэйсбол|Японія}} | RD2-score4=7 | RD2-team5={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} | RD2-score5=1 | RD2-team6={{Бэйсбол|ЗША}} | RD2-score6=3 | RD3-team1={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD3-score1=2 | RD3-team2={{Бэйсбол|Японія}} | RD3-score2=5 | RD3-team3={{Бэйсбол|ЗША}} | RD3-score3=7 | RD3-team4={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD3-score4=2 | RD4-team1={{Бэйсбол|Японія}} | RD4-score1=2 {{Залаты мэдаль}} | RD4-team2={{Бэйсбол|ЗША}} | RD4-score2=0 {{Срэбны мэдаль}} | RD4b-team1={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} | RD4b-score1=10 {{Бронзавы мэдаль}} | RD4b-team2={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD4b-score2=6 }} === Узнагароды === {| class="wikitable" |- align=center |width=200 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=200 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=200 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- | {{Сьцяг|Японія}} [[Японія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Японія]] | {{Сьцяг|ЗША}} [[ЗША на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|ЗША]] | {{Сьцяг|Дамініканская Рэспубліка}} [[Дамініканская Рэспубліка на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Дамініканская Рэспубліка]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210810103923/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/BSB/OG2020-_BSB_B99_BSB-------------------------------.pdf Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] [[Катэгорыя:Бэйсбол на летніх Алімпійскіх гульнях|2020]] 17d6dckn9qe34py6z4gqqaf3ahhvydy 2677998 2677995 2026-07-07T10:18:00Z Dymitr 10914 /* Узнагароды */ дапаўненьне 2677998 wikitext text/x-wiki [[Файл:Baseball pictogram.svg|150пкс|справа]] [[Файл:YokohamaStadium view (cropped).jpg|значак|Якагамскі бэйсбольны стадыён.]] '''Спаборніцтвы па [[бэйсбол]]е на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]''' ладзіліся з 28 ліпеня па 7 жніўня 2021 году ў [[Фукусіма|Фукусіме]] і [[Якагама|Якагаме]]. Гэта першы раз ад [[летнія Алімпійскія гульні 2008 году|летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://tokyo2020.org/en/games/sport/olympic/baseball-softball/|загаловак=Baseball/Softball|выдавецтва=Tokyo Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games}}</ref>, калі бэйбол вярнуўся на Алімпійскія гульні. Пры гэтым адразу было вядома, што бэйсбалісты ня возьмуць удзел у наступных гульнях, якія адбыліся ў 2024 годзе ў [[Парыж]]ы<ref>{{спасылка|спасылка=https://olympics.com/ioc/news/gender-equality-and-youth-at-the-heart-of-the-paris-2024-olympic-sports-programme/#:~:text=Skateboarding%2C%20sport%20climbing%2C%20surfing%20and,for%20a%20post%2Dcorona%20world.|загаловак=Gender equality and youth at the heart of the Paris 2024 Olympic Sports Programme|выдавецтва=International Olympic Committee|дата публікацыі=07.12.2020}}</ref>. Быў разыграны адзін камплект мэдалёў. == Турнір == === Група А === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП |крыніца=[https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/baseball-softball/groups-baseball.htm TOCOG] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=JPN |каманда2=DOM |каманда3=MEX <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_JPN=2 |паразы_JPN=0 |мз_JPN=11 |мп_JPN=7 |перамогі_DOM=1 |паразы_DOM=1 |мз_DOM=4 |мп_DOM=4 |перамогі_MEX=0 |паразы_MEX=2 |мз_MEX=4 |мп_MEX=8 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=ST |вынік2=ND |вынік3=RD <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_JPN={{Бэйсбол|Японія}} |назва_DOM={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} |назва_MEX={{Бэйсбол|Мэксыка}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |for_against_style=runs |ліміт_паказу=5 <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_ST=green1|тэкст_ST=2 раўнд |колер_ND=blue1|тэкст_ND=1 раўнд (матч 2) |колер_RD=yellow1|тэкст_RD=1 раўнд (матч 1) }}</onlyinclude> === Група B === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП |крыніца=[https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/baseball-softball/groups-baseball.htm TOCOG] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=USA |каманда2=KOR |каманда3=ISR <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_ISR=0 |паразы_ISR=2 |мз_ISR=6 |мп_ISR=14 |перамогі_KOR=1 |паразы_KOR=1 |мз_KOR=8 |мп_KOR=9 |перамогі_USA=2 |паразы_USA=0 |мз_USA=12 |мп_USA=3 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=ST |вынік2=ND |вынік3=RD <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ISR={{Бэйсбол|Ізраіль}} |назва_KOR={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} |назва_USA={{Бэйсбол|ЗША}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |for_against_style=runs |ліміт_паказу=5 <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_ST=green1|тэкст_ST=2 раўнд |колер_ND=blue1|тэкст_ND=1 раўнд (матч 2) |колер_RD=yellow1|тэкст_RD=1 раўнд (матч 1) }}</onlyinclude> === Плэй-оф === {{#invoke:Сетка камандаў|main | rounds = 4 | RD1-omit = 5/6 | hideomittedscores = y | byes = 2 | boldwinner = y | legs=1|aggregate=n | RD1=Раўнд 1 | RD2=Раўнд 2 | RD3=Паўфіналы | RD4=Фінал | RD4b= Трэцяе месца | seeds=no | score-width=40px | RD1-team1={{Бэйсбол|Ізраіль}} | RD1-score1=12 | RD1-team2={{Бэйсбол|Мэксыка}} | RD1-score2=5 | RD1-team3={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} | RD1-score3=3 | RD1-team4={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD1-score4=4 | RD1-team9={{Бэйсбол|Ізраіль}} | RD1-score9=6 | RD1-team10={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} | RD1-score10=7 | RD2-team1={{Бэйсбол|Ізраіль}} | RD2-score1=1 | RD2-team2={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD2-score2=11 | RD2-team3={{Бэйсбол|ЗША}} | RD2-score3=6 | RD2-team4={{Бэйсбол|Японія}} | RD2-score4=7 | RD2-team5={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} | RD2-score5=1 | RD2-team6={{Бэйсбол|ЗША}} | RD2-score6=3 | RD3-team1={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD3-score1=2 | RD3-team2={{Бэйсбол|Японія}} | RD3-score2=5 | RD3-team3={{Бэйсбол|ЗША}} | RD3-score3=7 | RD3-team4={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD3-score4=2 | RD4-team1={{Бэйсбол|Японія}} | RD4-score1=2 {{Залаты мэдаль}} | RD4-team2={{Бэйсбол|ЗША}} | RD4-score2=0 {{Срэбны мэдаль}} | RD4b-team1={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} | RD4b-score1=10 {{Бронзавы мэдаль}} | RD4b-team2={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD4b-score2=6 }} === Узнагароды === {| class="wikitable" |- align=center |width=200 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=200 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=200 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- | {{Сьцяг|Японія}} [[Японія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Японія]]<br>[[Коё Аоягі]]<br>[[Хідэта Асамура]]<br>[[Сасуке Генда]]<br>[[Сугуру Івадзакі]]<br>[[Хіромі Іта]]<br>[[Такуя Каі]]<br>[[Росуке Кікуці]]<br>[[Кенсуке Конда]]<br>[[Родзі Курыбаясі]]<br>[[Роя Курыхара]]<br>[[Масата Марысіта]]<br>[[Мунэтака Муракамі]]<br>[[Юдаі Она]]<br>[[Хаята Сакамота]]<br>[[Сэія Судзукі]]<br>[[Кодаі Сэнга]]<br>[[Каіма Таіра]]<br>[[Масахіра Танака]]<br>[[Рутара Умэна]]<br>[[Тэцута Ямада]]<br>[[Ясінобу Ямамота]]<br>[[Ясуакі Ямасакі]]<br>[[Юкі Янагіта]]<br>[[Масатака Ясіда]] | {{Сьцяг|ЗША}} [[ЗША на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|ЗША]] | {{Сьцяг|Дамініканская Рэспубліка}} [[Дамініканская Рэспубліка на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Дамініканская Рэспубліка]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210810103923/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/BSB/OG2020-_BSB_B99_BSB-------------------------------.pdf Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] [[Катэгорыя:Бэйсбол на летніх Алімпійскіх гульнях|2020]] 23khqz9lno3xpn9bq6u958rqv11tsm7 2677999 2677998 2026-07-07T10:31:30Z Dymitr 10914 /* Узнагароды */ дапаўненьне 2677999 wikitext text/x-wiki [[Файл:Baseball pictogram.svg|150пкс|справа]] [[Файл:YokohamaStadium view (cropped).jpg|значак|Якагамскі бэйсбольны стадыён.]] '''Спаборніцтвы па [[бэйсбол]]е на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]''' ладзіліся з 28 ліпеня па 7 жніўня 2021 году ў [[Фукусіма|Фукусіме]] і [[Якагама|Якагаме]]. Гэта першы раз ад [[летнія Алімпійскія гульні 2008 году|летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://tokyo2020.org/en/games/sport/olympic/baseball-softball/|загаловак=Baseball/Softball|выдавецтва=Tokyo Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games}}</ref>, калі бэйбол вярнуўся на Алімпійскія гульні. Пры гэтым адразу было вядома, што бэйсбалісты ня возьмуць удзел у наступных гульнях, якія адбыліся ў 2024 годзе ў [[Парыж]]ы<ref>{{спасылка|спасылка=https://olympics.com/ioc/news/gender-equality-and-youth-at-the-heart-of-the-paris-2024-olympic-sports-programme/#:~:text=Skateboarding%2C%20sport%20climbing%2C%20surfing%20and,for%20a%20post%2Dcorona%20world.|загаловак=Gender equality and youth at the heart of the Paris 2024 Olympic Sports Programme|выдавецтва=International Olympic Committee|дата публікацыі=07.12.2020}}</ref>. Быў разыграны адзін камплект мэдалёў. == Турнір == === Група А === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП |крыніца=[https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/baseball-softball/groups-baseball.htm TOCOG] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=JPN |каманда2=DOM |каманда3=MEX <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_JPN=2 |паразы_JPN=0 |мз_JPN=11 |мп_JPN=7 |перамогі_DOM=1 |паразы_DOM=1 |мз_DOM=4 |мп_DOM=4 |перамогі_MEX=0 |паразы_MEX=2 |мз_MEX=4 |мп_MEX=8 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=ST |вынік2=ND |вынік3=RD <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_JPN={{Бэйсбол|Японія}} |назва_DOM={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} |назва_MEX={{Бэйсбол|Мэксыка}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |for_against_style=runs |ліміт_паказу=5 <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_ST=green1|тэкст_ST=2 раўнд |колер_ND=blue1|тэкст_ND=1 раўнд (матч 2) |колер_RD=yellow1|тэкст_RD=1 раўнд (матч 1) }}</onlyinclude> === Група B === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП |крыніца=[https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/baseball-softball/groups-baseball.htm TOCOG] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=USA |каманда2=KOR |каманда3=ISR <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_ISR=0 |паразы_ISR=2 |мз_ISR=6 |мп_ISR=14 |перамогі_KOR=1 |паразы_KOR=1 |мз_KOR=8 |мп_KOR=9 |перамогі_USA=2 |паразы_USA=0 |мз_USA=12 |мп_USA=3 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=ST |вынік2=ND |вынік3=RD <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ISR={{Бэйсбол|Ізраіль}} |назва_KOR={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} |назва_USA={{Бэйсбол|ЗША}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |for_against_style=runs |ліміт_паказу=5 <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_ST=green1|тэкст_ST=2 раўнд |колер_ND=blue1|тэкст_ND=1 раўнд (матч 2) |колер_RD=yellow1|тэкст_RD=1 раўнд (матч 1) }}</onlyinclude> === Плэй-оф === {{#invoke:Сетка камандаў|main | rounds = 4 | RD1-omit = 5/6 | hideomittedscores = y | byes = 2 | boldwinner = y | legs=1|aggregate=n | RD1=Раўнд 1 | RD2=Раўнд 2 | RD3=Паўфіналы | RD4=Фінал | RD4b= Трэцяе месца | seeds=no | score-width=40px | RD1-team1={{Бэйсбол|Ізраіль}} | RD1-score1=12 | RD1-team2={{Бэйсбол|Мэксыка}} | RD1-score2=5 | RD1-team3={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} | RD1-score3=3 | RD1-team4={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD1-score4=4 | RD1-team9={{Бэйсбол|Ізраіль}} | RD1-score9=6 | RD1-team10={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} | RD1-score10=7 | RD2-team1={{Бэйсбол|Ізраіль}} | RD2-score1=1 | RD2-team2={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD2-score2=11 | RD2-team3={{Бэйсбол|ЗША}} | RD2-score3=6 | RD2-team4={{Бэйсбол|Японія}} | RD2-score4=7 | RD2-team5={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} | RD2-score5=1 | RD2-team6={{Бэйсбол|ЗША}} | RD2-score6=3 | RD3-team1={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD3-score1=2 | RD3-team2={{Бэйсбол|Японія}} | RD3-score2=5 | RD3-team3={{Бэйсбол|ЗША}} | RD3-score3=7 | RD3-team4={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD3-score4=2 | RD4-team1={{Бэйсбол|Японія}} | RD4-score1=2 {{Залаты мэдаль}} | RD4-team2={{Бэйсбол|ЗША}} | RD4-score2=0 {{Срэбны мэдаль}} | RD4b-team1={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} | RD4b-score1=10 {{Бронзавы мэдаль}} | RD4b-team2={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD4b-score2=6 }} === Узнагароды === {| class="wikitable" |- align=center |width=200 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=200 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=200 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- | {{Сьцяг|Японія}} [[Японія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Японія]]<br>[[Коё Аоягі]]<br>[[Хідэта Асамура]]<br>[[Сасуке Генда]]<br>[[Сугуру Івадзакі]]<br>[[Хіромі Іта]]<br>[[Такуя Каі]]<br>[[Росуке Кікуці]]<br>[[Кенсуке Конда]]<br>[[Родзі Курыбаясі]]<br>[[Роя Курыхара]]<br>[[Масата Марысіта]]<br>[[Мунэтака Муракамі]]<br>[[Юдаі Она]]<br>[[Хаята Сакамота]]<br>[[Сэія Судзукі]]<br>[[Кодаі Сэнга]]<br>[[Каіма Таіра]]<br>[[Масахіра Танака]]<br>[[Рутара Умэна]]<br>[[Тэцута Ямада]]<br>[[Ясінобу Ямамота]]<br>[[Ясуакі Ямасакі]]<br>[[Юкі Янагіта]]<br>[[Масатака Ясіда]] | {{Сьцяг|ЗША}} [[ЗША на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|ЗША]]<br>[[Нік Ален]]<br>[[Эдзі Альварэс]]<br>[[Шэйн Баз]]<br>[[Энтані Гоўз]]<br>[[Эдўін Джэксан]]<br>[[Брэндан Дыксан]]<br>[[Энтані Картэр]]<br>[[Трыстан Касас]]<br>[[Патрык Кіўлеган]]<br>[[Марк Колаўзвары]]<br>[[Скот Кэзьмір]]<br>[[Джэк Лопэс]]<br>[[Скот Макгаў]]<br>[[Нік Мартынэс]]<br>[[Тайлер Остын]]<br>[[Джо Раян]]<br>[[Райдэр Раян]]<br>[[Дэйвід Робэртсан (бэйсбаліст)|Дэйвід Робэртсан]]<br>[[Сымэон Ўудс Рычардсан]]<br>[[Буба Старлінг]]<br>[[Джэймі Ўэстбрук]]<br>[[Эрык Філія]]<br>[[Тод Фрэйзэр]]<br>[[Тым Фэдэровіч]] | {{Сьцяг|Дамініканская Рэспубліка}} [[Дамініканская Рэспубліка на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Дамініканская Рэспубліка]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210810103923/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/BSB/OG2020-_BSB_B99_BSB-------------------------------.pdf Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] [[Катэгорыя:Бэйсбол на летніх Алімпійскіх гульнях|2020]] gn2ug1tdhv5i4n312jsijtsglchgx7g 2678000 2677999 2026-07-07T10:43:34Z Dymitr 10914 /* Узнагароды */ дапаўненьне 2678000 wikitext text/x-wiki [[Файл:Baseball pictogram.svg|150пкс|справа]] [[Файл:YokohamaStadium view (cropped).jpg|значак|Якагамскі бэйсбольны стадыён.]] '''Спаборніцтвы па [[бэйсбол]]е на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]''' ладзіліся з 28 ліпеня па 7 жніўня 2021 году ў [[Фукусіма|Фукусіме]] і [[Якагама|Якагаме]]. Гэта першы раз ад [[летнія Алімпійскія гульні 2008 году|летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году]]<ref>{{спасылка|спасылка=https://tokyo2020.org/en/games/sport/olympic/baseball-softball/|загаловак=Baseball/Softball|выдавецтва=Tokyo Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games}}</ref>, калі бэйбол вярнуўся на Алімпійскія гульні. Пры гэтым адразу было вядома, што бэйсбалісты ня возьмуць удзел у наступных гульнях, якія адбыліся ў 2024 годзе ў [[Парыж]]ы<ref>{{спасылка|спасылка=https://olympics.com/ioc/news/gender-equality-and-youth-at-the-heart-of-the-paris-2024-olympic-sports-programme/#:~:text=Skateboarding%2C%20sport%20climbing%2C%20surfing%20and,for%20a%20post%2Dcorona%20world.|загаловак=Gender equality and youth at the heart of the Paris 2024 Olympic Sports Programme|выдавецтва=International Olympic Committee|дата публікацыі=07.12.2020}}</ref>. Быў разыграны адзін камплект мэдалёў. == Турнір == === Група А === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП |крыніца=[https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/baseball-softball/groups-baseball.htm TOCOG] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=JPN |каманда2=DOM |каманда3=MEX <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_JPN=2 |паразы_JPN=0 |мз_JPN=11 |мп_JPN=7 |перамогі_DOM=1 |паразы_DOM=1 |мз_DOM=4 |мп_DOM=4 |перамогі_MEX=0 |паразы_MEX=2 |мз_MEX=4 |мп_MEX=8 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=ST |вынік2=ND |вынік3=RD <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_JPN={{Бэйсбол|Японія}} |назва_DOM={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} |назва_MEX={{Бэйсбол|Мэксыка}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |for_against_style=runs |ліміт_паказу=5 <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_ST=green1|тэкст_ST=2 раўнд |колер_ND=blue1|тэкст_ND=1 раўнд (матч 2) |колер_RD=yellow1|тэкст_RD=1 раўнд (матч 1) }}</onlyinclude> === Група B === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП |крыніца=[https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/baseball-softball/groups-baseball.htm TOCOG] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=USA |каманда2=KOR |каманда3=ISR <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_ISR=0 |паразы_ISR=2 |мз_ISR=6 |мп_ISR=14 |перамогі_KOR=1 |паразы_KOR=1 |мз_KOR=8 |мп_KOR=9 |перамогі_USA=2 |паразы_USA=0 |мз_USA=12 |мп_USA=3 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=ST |вынік2=ND |вынік3=RD <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_ISR={{Бэйсбол|Ізраіль}} |назва_KOR={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} |назва_USA={{Бэйсбол|ЗША}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |for_against_style=runs |ліміт_паказу=5 <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_ST=green1|тэкст_ST=2 раўнд |колер_ND=blue1|тэкст_ND=1 раўнд (матч 2) |колер_RD=yellow1|тэкст_RD=1 раўнд (матч 1) }}</onlyinclude> === Плэй-оф === {{#invoke:Сетка камандаў|main | rounds = 4 | RD1-omit = 5/6 | hideomittedscores = y | byes = 2 | boldwinner = y | legs=1|aggregate=n | RD1=Раўнд 1 | RD2=Раўнд 2 | RD3=Паўфіналы | RD4=Фінал | RD4b= Трэцяе месца | seeds=no | score-width=40px | RD1-team1={{Бэйсбол|Ізраіль}} | RD1-score1=12 | RD1-team2={{Бэйсбол|Мэксыка}} | RD1-score2=5 | RD1-team3={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} | RD1-score3=3 | RD1-team4={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD1-score4=4 | RD1-team9={{Бэйсбол|Ізраіль}} | RD1-score9=6 | RD1-team10={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} | RD1-score10=7 | RD2-team1={{Бэйсбол|Ізраіль}} | RD2-score1=1 | RD2-team2={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD2-score2=11 | RD2-team3={{Бэйсбол|ЗША}} | RD2-score3=6 | RD2-team4={{Бэйсбол|Японія}} | RD2-score4=7 | RD2-team5={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} | RD2-score5=1 | RD2-team6={{Бэйсбол|ЗША}} | RD2-score6=3 | RD3-team1={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD3-score1=2 | RD3-team2={{Бэйсбол|Японія}} | RD3-score2=5 | RD3-team3={{Бэйсбол|ЗША}} | RD3-score3=7 | RD3-team4={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD3-score4=2 | RD4-team1={{Бэйсбол|Японія}} | RD4-score1=2 {{Залаты мэдаль}} | RD4-team2={{Бэйсбол|ЗША}} | RD4-score2=0 {{Срэбны мэдаль}} | RD4b-team1={{Бэйсбол|Дамініканская Рэспубліка}} | RD4b-score1=10 {{Бронзавы мэдаль}} | RD4b-team2={{Бэйсбол|Рэспубліка Карэя}} | RD4b-score2=6 }} === Узнагароды === {| class="wikitable" |- align=center |width=200 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=200 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=200 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- | {{Сьцяг|Японія}} [[Японія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Японія]]<br>[[Коё Аоягі]]<br>[[Хідэта Асамура]]<br>[[Сасуке Генда]]<br>[[Сугуру Івадзакі]]<br>[[Хіромі Іта]]<br>[[Такуя Каі]]<br>[[Росуке Кікуці]]<br>[[Кенсуке Конда]]<br>[[Родзі Курыбаясі]]<br>[[Роя Курыхара]]<br>[[Масата Марысіта]]<br>[[Мунэтака Муракамі]]<br>[[Юдаі Она]]<br>[[Хаята Сакамота]]<br>[[Сэія Судзукі]]<br>[[Кодаі Сэнга]]<br>[[Каіма Таіра]]<br>[[Масахіра Танака]]<br>[[Рутара Умэна]]<br>[[Тэцута Ямада]]<br>[[Ясінобу Ямамота]]<br>[[Ясуакі Ямасакі]]<br>[[Юкі Янагіта]]<br>[[Масатака Ясіда]] | {{Сьцяг|ЗША}} [[ЗША на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|ЗША]]<br>[[Нік Ален]]<br>[[Эдзі Альварэс]]<br>[[Шэйн Баз]]<br>[[Энтані Гоўз]]<br>[[Эдўін Джэксан]]<br>[[Брэндан Дыксан]]<br>[[Энтані Картэр]]<br>[[Трыстан Касас]]<br>[[Патрык Кіўлеган]]<br>[[Марк Колаўзвары]]<br>[[Скот Кэзьмір]]<br>[[Джэк Лопэс]]<br>[[Скот Макгаў]]<br>[[Нік Мартынэс]]<br>[[Тайлер Остын]]<br>[[Джо Раян]]<br>[[Райдэр Раян]]<br>[[Дэйвід Робэртсан (бэйсбаліст)|Дэйвід Робэртсан]]<br>[[Сымэон Ўудс Рычардсан]]<br>[[Буба Старлінг]]<br>[[Джэймі Ўэстбрук]]<br>[[Эрык Філія]]<br>[[Тод Фрэйзэр]]<br>[[Тым Фэдэровіч]] | {{Сьцяг|Дамініканская Рэспубліка}} [[Дамініканская Рэспубліка на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Дамініканская Рэспубліка]]<br>[[Дарыё Альварэс]]<br>[[Габрыель Арыяс (1989)|Габрыель Арыяс]]<br>[[Хайра Асэнсіё]]<br>[[Эміліё Баніфасіё]]<br>[[Хасэ Баўтыста]]<br>[[Ральдані Болдўін]]<br>[[Чарлі Валерыё]]<br>[[Рауль Вальдэс]]<br>[[Хуніяр Гарсія]]<br>[[Хэйсан Гусман]]<br>[[Хумба Дыяс]]<br>[[Мэлькі Кабрэра]]<br>[[Люіс Фэліпэ Кастыльлё]]<br>[[Хан Марыньес]]<br>[[Крыстафэр Мэрсэдэс]]<br>[[Эрык Мэхія]]<br>[[Хоан Міесэс]]<br>[[Густава Нуньес]]<br>[[Ефры Пэрэс]]<br>[[Хуліё Радрыгес (бэйсбаліст)|Хуліё Радрыгес]]<br>[[Рамон Роса]]<br>[[Дэньі Рэес]]<br>[[Анхэль Люіс Санчэс|Анхэль Санчэс]]<br>[[Хуан Франсіска]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210810103923/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/BSB/OG2020-_BSB_B99_BSB-------------------------------.pdf Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] [[Катэгорыя:Бэйсбол на летніх Алімпійскіх гульнях|2020]] 74lqirs9ioyl8nmv43jettr7pzpu1a5 Катэгорыя:Бэйсбол на летніх Алімпійскіх гульнях 14 303104 2677996 2026-07-07T09:41:31Z Dymitr 10914 [[Вікіпэдыя:Катэгорыя|катэгорыя]] 2677996 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Віды спорту на летніх Алімпійскіх гульнях]] [[Катэгорыя:Бэйсбольныя спаборніцтвы|Алімпійскія гульні]] pw3ymup78tf0z9mr6b2oelsut9jj8go Катэгорыя:Полацкі езуіцкі калегіюм 14 303105 2678001 2026-07-07T10:54:28Z SergeiSEE 38150 Створаная старонка са зьместам „[[Катэгорыя:Гісторыя Полацку]] [[Катэгорыя:Езуіцкія калегіюмы]]“ 2678001 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Гісторыя Полацку]] [[Катэгорыя:Езуіцкія калегіюмы]] ec0hhbjd1rb4s0wg9cyn1idy9vvolmv Шаблён:Сафтбол 10 303106 2678010 2026-07-07T11:49:15Z Dymitr 10914 пачатак 2678010 wikitext text/x-wiki {{Сьцягафікацыя/{{{1}}} | Сьцягафікацыя/сьцягафікацыя | варыянт = {{{варыянт|{{{2|}}} }}} | памер = {{{памер|}}} | назва = {{{назва|{{{1}}} }}} | alias = {{{мянушка|{{{alias|Мужчынская зборная {{Краіна ў родным склоне|{{{1|}}}|Пасьля галоснай=так}} па сафтболе}}} }}} | разьмяшчэньне выявы = {{{разьмяшчэньне выявы|зьлева}}} }}<noinclude>{{Дакумэнтацыя}}</noinclude> pob6e7je0jblhhsms0mqidcef6f9zie Шаблён:Жаночы сафтбол 10 303107 2678011 2026-07-07T11:52:29Z Dymitr 10914 пачатак 2678011 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Футбол |{{{1}}} |варыянт = {{{варыянт|{{{2|}}}}}} |памер = {{{памер|}}} |назва = {{{назва|{{{1}}}}}} |мянушка = {{{мянушка|{{{alias|Жаночая зборная {{Краіна ў родным склоне|{{{1|}}}}} па сафтболе}}} }}} |разьмяшчэньне выявы = зьлева }}</includeonly><noinclude>{{Дакумэнтацыя}}</noinclude> i7r0mq0y6kq5nj7mpragdu940c7tkf2 Шаблён:Жаночы сафтбол/Дакумэнтацыя 10 303108 2678012 2026-07-07T11:54:16Z Dymitr 10914 пачатак 2678012 wikitext text/x-wiki {{Падстаронка-дакумэнтацыя}} <!-- Катэгорыі зьмяшчайце ўнізе старонкі --> == Апісаньне == <tt><nowiki>{{Жаночы сафтбол|краіна|варыянт|памер=неабавязковы|назва=неабавязковая|мянушка=неабавязковы}}</nowiki></tt> Ператвараецца ў выяву сьцяжку са спасылкай на артыкул пра нацыянальную зборную краіны па сафтболе. '''Заўвага''': Каб спасылка на зборную працавала, усе шаблёны {{Ш|Сьцягафікацыя/Краіна}} вымагаюць дапрацоўкі, падобнай да тае, як [https://be-x-old.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D1%91%D0%BD:%D0%A1%D1%8C%D1%86%D1%8F%D0%B3%D0%B0%D1%84%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F/%D0%9D%D1%96%D0%B4%D1%8D%D1%80%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B&diff=prev&oldid=1692490 гэта зроблена] ў шаблёне {{Ш|Сьцягафікацыя/Нідэрлянды}}. === Парамэтры === * ''краіна'' — назва краіны. * ''варыянт'' (неабавязковы) — варыянт сьцягу, які мела краіна на пэўным этапе. Павінен быць апісаны ў шаблёне {{Ш|Сьцягафікацыя/Краіна}}. * ''памер'' (неабавязковы) — рэгуляваньне памеру сьцягу. * ''назва'' (неабавязковы) — тэкст спасылкі справа ад сьцягу. Дапомна — назва краіны. * ''разьмяшчэньне выявы'' (неабавязковы) — зь якога боку ад тэксту зьявіцца сьцяг. Дапомна — зьлева. * ''мянушка'' (неабавязковы) — спасылка на старонку. Дапомна — жаночая зборная краіны па сафтболе. == Выкарыстаньне == * <tt><nowiki>{{Жаночы сафтбол|ЗША}}</nowiki></tt> → {{Жаночы сафтбол|ЗША}} * <tt><nowiki>{{Жаночы сафтбол|Гішпанія|1945}}</nowiki></tt> → {{Жаночы сафтбол|Гішпанія|1945}} * <tt><nowiki>{{Жаночы сафтбол|Нямеччына|назва = Зборная Нямеччыны}}</nowiki></tt> → {{Жаночы сафтбол|Нямеччына|назва = Зборная Нямеччыны}} * <tt><nowiki>{{Жаночы сафтбол|Югаславія|мянушка = жаночая зборная СФР Югаславіі па сафтболе}}</nowiki></tt> → {{Жаночы сафтбол|Югаславія|мянушка = жаночая зборная СФР Югаславіі па сафтболе}} == Глядзіце таксама == * {{Ш|Жаночы сафтбол-справа}} * [[:Катэгорыя:Сафтбольныя зборныя]] <includeonly> <!-- Катэгорыі зьмяшчайце тут --> [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Сафтбол|{{НАЗВА_СТАРОНКІ}}]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Сьцягафікацыя|{{НАЗВА_СТАРОНКІ}}]] </includeonly> 7d1wea7kqav0z82cx3cwrj6gftz02jl Сафтбол на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году 0 303109 2678013 2026-07-07T11:55:40Z Dymitr 10914 пачатак 2678013 wikitext text/x-wiki [[Файл:Softball pictogram.svg|150пкс|справа]] [[Файл:YokohamaStadium view (cropped).jpg|значак|Якагамскі бэйсбольны стадыён.]] '''Спаборніцтвы па [[сафтбол]]е на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году]]''' ладзіліся з 21 па 27 ліпеня 2021 году ў [[Фукусіма|Фукусіме]] і [[Якагама|Якагаме]]. Гэта першы раз ад [[летнія Алімпійскія гульні 2008 году|летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году]], калі сафтбол вярнуўся на Алімпійскія гульні. Першыя шэсьць матчаў адкрытага раўнду былі зладжаныя на бэйсбольным стадыёне ў Фукусімы ў межах намаганьняў, каб падкрэсьліць, што Фукусіма аднаўляецца пасьля аварыі на ядзерным аб’екце ў 2011 годзе. Астатнія матчы былі згуляны на бэйсбольным стадыёне Якагамы<ref>{{спасылка|спасылка=https://olympics.com/tokyo-2020/en/news/softball-schedule-announced-for-tokyo-2020-games|загаловак=Softball schedule announced for Tokyo 2020 Games|выдавецтва=Tokyo 2020|копія=https://web.archive.org/web/20210726002207/https://olympics.com/tokyo-2020/en/news/softball-schedule-announced-for-tokyo-2020-games|дата копіі=26.07.2021}}</ref>. Быў разыграны адзін камплект мэдалёў. == Турнір == === Групавы этап === <onlyinclude>{{#invoke:Спартовая табліца|main|стыль=ВП |крыніца=[https://olympicsoftball.wbsc.org/en/2021/e-2021-softball-olympic-games/standings WBSC] <!--Месцы камандаў.--> |каманда1=USA |каманда2=JPN |каманда3=CAN |каманда4=MEX |каманда5=AUS |каманда6=ITA <!--Вынікі камандаў.--> |абнаўленьне=завершана |перамогі_AUS=1 |паразы_AUS=4 |мз_AUS=5 |мп_AUS=21 |перамогі_CAN=3 |паразы_CAN=2 |мз_CAN=19 |мп_CAN=4 |перамогі_ITA=0 |паразы_ITA=5 |мз_ITA=1 |мп_ITA=21 |перамогі_JPN=4 |паразы_JPN=1 |мз_JPN=18 |мп_JPN=5 |перамогі_MEX=2 |паразы_MEX=3 |мз_MEX=11 |мп_MEX=10 |перамогі_USA=5 |паразы_USA=0 |мз_USA=9 |мп_USA=2 <!--Кваліфікацыі камандаў.--> |вынік1=GM |вынік2=GM |вынік3=BM |вынік4=BM <!--Вызначэньне камандаў (спасылкі ў табліцы)--> |назва_AUS = {{Жаночы сафтбол|Аўстралія}} |назва_CAN = {{Жаночы сафтбол|Канада}} |назва_ITA = {{Жаночы сафтбол|Італія}} |назва_JPN = {{Жаночы сафтбол|Японія}} |назва_MEX = {{Жаночы сафтбол|Мэксыка}} |назва_USA = {{Жаночы сафтбол|ЗША}} <!--Настройкі і правілы табліцы--> |for_against_style=runs |ліміт_паказу=5 <!--Вызначэньне слупка кваліфікацыі і паніжэньня--> |загаловак_слупка_вынікаў=QR |колер_GM=green1|тэкст_ST=Матч за залатыя мэдалі |колер_BM=blue1|тэкст_ND=Матч за бронзавыя мэдалі }}</onlyinclude> === Плэй-оф === {{#invoke:Сетка камандаў|main | rounds = 1 | hideomittedscores = y | byes = 2 | boldwinner = y | legs=1|aggregate=n | RD1=Фінал | RD1b= Трэцяе месца | seeds=no | score-width=40px | RD1-team1={{Жаночы сафтбол|Японія}} | RD1-score1=2 {{Залаты мэдаль}} | RD1-team2={{Жаночы сафтбол|ЗША}} | RD1-score2=0 {{Срэбны мэдаль}} | RD1b-team1={{Жаночы сафтбол|Мэксыка}} | RD1b-score1=2 | RD1b-team2={{Жаночы сафтбол|Канада}} | RD1b-score2=3 {{Бронзавы мэдаль}} }} === Узнагароды === {| class="wikitable" |- align=center |width=200 bgcolor=gold |'''Золата''' |width=200 bgcolor=silver|'''Срэбра''' |width=200 bgcolor=cc9966|'''Бронза''' |- | {{Сьцяг|Японія}} [[Японія на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Японія]] | {{Сьцяг|ЗША}} [[ЗША на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|ЗША]] | {{Сьцяг|Канада}} [[Канада на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году|Канада]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20210810103923/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/BSB/OG2020-_BSB_B99_BSB-------------------------------.pdf Афіцыйны сайт]{{Ref-en}} [[Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2020 году]] [[Катэгорыя:Сафтбол на летніх Алімпійскіх гульнях|2020]] 358vt67kqo39phjqmmxxy37ofv64apb Шаблён:Сафтбол/Дакумэнтацыя 10 303110 2678014 2026-07-07T11:57:40Z Dymitr 10914 пачатак 2678014 wikitext text/x-wiki {{Падстаронка-дакумэнтацыя}} <!-- Катэгорыі зьмяшчайце ўнізе старонкі --> == Апісаньне == <tt><nowiki>{{Сафтбол|краіна|варыянт|памер=неабавязковы|назва=неабавязковая|alias=неабавязковы|разьмяшчэньне выявы=неабавязковы}}</nowiki></tt> Ператвараецца ў выяву сьцяжку са спасылкай на артыкул пра нацыянальную зборную краіны па сафтболе. '''Заўвага''': Каб спасылка на зборную працавала, усе шаблёны {{Ш|Сьцягафікацыя/Краіна}} вымагаюць дапрацоўкі, падобнай да тае, як [https://be-x-old.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D1%91%D0%BD:%D0%A1%D1%8C%D1%86%D1%8F%D0%B3%D0%B0%D1%84%D1%96%D0%BA%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F/%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D1%96%D1%8F&diff=prev&oldid=1694083 гэта зроблена] ў шаблёне {{Ш|Сьцягафікацыя/Эстонія}}. === Парамэтры === * ''краіна'' — назва краіны. * ''варыянт'' (неабавязковы) — варыянт сьцягу, які мела краіна на пэўным этапе. Павінен быць апісаны ў шаблёне {{Ш|Сьцягафікацыя/Краіна}}. * ''памер'' (неабавязковы) — рэгуляваньне памеру сьцягу. * ''назва'' (неабавязковы) — тэкст спасылкі справа ад сьцягу. Дапомна — назва краіны. * ''разьмяшчэньне выявы'' (неабавязковы) — зь якога боку ад тэксту зьявіцца сьцяг. Дапомна — зьлева. * ''alias'' (неабавязковы) — спасылка на старонку. Дапомна — зборная <краіны> па сафтболе. == Выкарыстаньне == * <tt><nowiki>{{Сафтбол|Славаччына}}</nowiki></tt> → {{Сафтбол|Славаччына}} * <tt><nowiki>{{Сафтбол|Ізраіль|разьмяшчэньне выявы = справа}}</nowiki></tt> → {{Сафтбол|Ізраіль|разьмяшчэньне выявы = справа}} * <tt><nowiki>{{Сафтбол|Швайцарыя|2-3}}</nowiki></tt> → {{Сафтбол|Швайцарыя|2-3}} * <tt><nowiki>{{Сафтбол|Пратэктарат Багеміі і Маравіі|назва = Багемія|alias = Зборная Чэхаславаччыны па сафтболе}}</nowiki></tt> → {{Сафтбол|Пратэктарат Багеміі і Маравіі|назва = Багемія|alias = Зборная Чэхаславаччыны па сафтболе}} == Глядзіце таксама == * [[:Катэгорыя:Сафтбольныя зборныя]] <includeonly> <!-- Катэгорыі зьмяшчайце тут --> [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Сафтбол|{{НАЗВА_СТАРОНКІ}}]] [[Катэгорыя:Вікіпэдыя:Шаблёны:Сьцягафікацыя|{{НАЗВА_СТАРОНКІ}}]] </includeonly> psiyc2b965svjfroa5q76ts0am69o41